Η Παλαιά Τοσκική του Αλέκου Ματαράγκα #1

Στη σημερινή ανάρτηση θα παρουσιάσω το παρακάτω βιβλίο του αυστριακού αλβανιστή γλωσσολόγου Joachim Matzinger για το δίγλωσσο (Τοσκική Αλβανική και Ιταλική) κατηχιστικό κείμενο του Αρμπερέση (Ιταλο-Αρβανίτης) ιερέα Lekë Matrënga (η ελληνική απόδοση του ονόματός του είναι Αλέκος Ματαράγκας) Mbsuame e Krështerë / Dottrina Cristiana (Χριστιανική Διδαχή), που αποτελεί το παλαιότερο εκτενές κείμενο της Τοσκικής Αλβανικής (γράφτηκε το 1592):

Der Altalbanische Text Mbsuame e Krështerë (Dottrina Cristiana) Des Lekë Matrënga von 1592. Eine einführung in die albanische sprachwissenschaft (Verlag, Röll, 2006)

1. Γενικά

Η Αλβανική γλώσσα χωρίζεται σε δύο βασικές διαλέκτους, την βόρεια Γκεγκική και τη νότια Τοσκική. Η σημερινή πρότυπη Αλβανική (standard Albanian) κωδικοποιήθηκε από το κομμουνιστικό καθεστώς του Ενβέρ Χότζα και βασίζεται στην τοσκική διάλεκτο της Κορυτσάς , κάτι που μέχρι σήμερα δεν μπορούν να το χωνέψουν οι λόγιοι Γκέγκηδες της Σκόδρας, οι οποίοι έχουν την δική τους γραπτή παράδοση αιώνων στην επιχώρια γκεγκική διάλεκτο (την οποία προσπαθούν όσο μπορούν να διασώσουν). Το παλαιότερο εκτενές κείμενο της Γκεγκικής Αλβανικής είναι το Meshari του καθολικού Γκέγκη ιερέα Gjon Buzuku (1555) ενώ, όπως ήδη ανέφερα, το παλαιότερο εκτενές κείμενο της Τοσκικής Αλβανικής είναι η Χριστιανική διδαχή του ελληνόρυθμου (ουνίτη) Αρμπερέση (γεννήθηκε στην Piana degli Albanesidei Greci παλαιότερα] της Σικελίας) ιερέα Αλέκου Ματαράγκα (1592).

Η διάσπαση της ύστερης πρωτοαλβανικής (Late Proto-Albanian, LPA) στις δύο θυγατρικές της διάλεκτους συνέβη κατά την περίοδο 600-800 μ.Χ. Πέρα από αυτήν την πρωτογενή διαλεκτική διάσπαση, από τον 12ο αιώνα και έπειτα, οι δύο αλβανικές διάλεκτοι εκτέθηκαν σε διαφορετικές γλώσσες κύρους: η Τοσκική εκτέθηκε στην Ελληνική εκκλησιαστική γλώσσα της Ορθόδοξης Εκκλησίας και βυζαντινής διοίκησης, ενώ η Γκεγκική εκτέθηκε στη Λατινική εκκλησιαστική γλώσσα της Καθολικής Εκκλησίας. Έχω περιγράψει σε παλαιότερη ανάρτηση (βλ. τελευταία ενότητα εδώ) τις συνέπειες αυτής της έκθεσης σε διαφορετικές γλώσσες κύρους. O Matzinger δείχνει με γλαφυρότατο τρόπο αυτήν την έκθεση σε διαφορετικές εκκλησιαστικές γλώσσες, όταν συγκρίνει το Πάτερ Ημών στην παλαιά γκεγκική του Buzuku και στην παλαιά τοσκική του Ματαράγκα.

Εκεί που το ελληνικό Πάτερ Ημών έχει «γενηθήτο τὸ θέλημά σου» και «καὶ μὴ εἰσενέγκεις ἡμᾶς εἰς πειρασμόν», το λατινικό Pater Noster έχει “fiat voluntas tua” και “et ne inducas nos in tentationem αντίστοιχα.

Ο μεν Ματαράγκας, λοιπόν, στο παλαιό τοσκικό (alttoskisch) Πάτερ Ημών έχει τους ελληνικούς όρους θέλημαthelimë και πειρασμόςpirasmo, ενώ ο Buzuku στο παλαιό γκεγκικό (altgegisch) Πάτερ Ημών έχει τους αντίστοιχους λατινικούς/ρωμανικούς όρους voluntas/voluntatem > vollundet (σημ. αλβ. vullnet) και tentare > tenton.

2. Ο Αλέκος Ματαράγκας

Όπως ανέφερα παραπάνω, ο Lekë Matrënga ~ Αλέκος Ματαράγκας ήταν Αρμπερέσης (Ιταλο-Αρβανίτης) ελληνόρυθμος καθολικός (ουνίτης) ιερέας που γεννήθηκε το 1567 στο χωριό Monreale της Piana degli Albanesi (τότε Piana dei Greci = αρβαν. Hora e Arbëreshëvet = «η χώρα των Αρβανιτών») της Σικελίας και σπούδασε στο Παπικό «Γραικικό» Κολλέγιο του Αγίου Αθανασίου (Pontificio Collegio Greco di Sant’Atanasio) της Ρώμης. Τα αρχεία του κολλεγίου περιγράφουν τον Ματαράγκα ως «αλβανικής καταγωγής μέτριο μαθητή» (di nazione Albanese … d‘indole mediocre) που σπούδασε πέντε χρόνια στο κολλέγιο χωρίς να ολοκληρώσει τις σπουδές του (poi per indisposizione partì). Από το 1591 και μετά, ο Ματαράγκας ήταν ιερέας στην Piana degli Albanesi, όπου και έγραψε την δίγλωσση Χριστιανική Διδαχή σε Τοσκική Αλβανική και Ιταλική. Το επώνυμό του δείχνει ότι η οικογένειά του προερχόταν από τη φάρα των Ματαραγκάδων, η οποία εγκαταστάθηκε σε οικισμούς που φέρουν το όνομα Ματαράγκα στον ελλαδικό χώρο. Δεν ξέρω κατά πόσο το επώνυμο «Ματαράγκας» σχετίζεται με τον ρουμανικό όρο mătărângă = «πουλί/ψωλή, δοκός, σκουλί».

3. Η Χριστιανική Διδαχή ως κείμενο

Για να αποδώσει την φωνολογία της Τοσκικής Αλβανικής, ο Ματαράγκας επινόησε ένα τροποποιημένο λατινικό αλφάβητο («æ» = ë,  «x» = h/χ, «ch» = k κλπ), τονίζοντας κατά την ελληνική γραφική συνήθεια (al modo greco letterato) τo τονισμένo φωνήεν (λ.χ. «bésæ» = besë/μπέσα).

Ιδιαίτερο γλωσσολογικό ενδιαφέρον έχουν τα δευτερογενή μακρά φωνήεντα, τα οποία ο Ματαράγκας αποδίδει με διπλό φωνήεν («aa» = /ā/, «ii» = /ī/ κλπ). Τα μακρά αυτά φωνήεντα προέκυψαν από το συνδυασμό βραχέος φωνήεντος και schwa (v+ë > v̄) είτε με αναπληρωματική έκταση που συνόδεψε την απώλεια του schwa, είτε με συναίρεση. Τα δανεισμένα ελληνικά αφηρημένα θηλυκά ουσιαστικά σε -ία ~ -ιά δείχνουν την εξέλιξη (-ία > –> –ī), λ.χ. ἐλευθερία/λεφτεριά > lefterī. Τα μακρά αυτά φωνήεντα μας βοηθούν στην ακριβέστερη ετυμολόγηση ορισμένων αλβανικών όρων, όπως η πρόθεση pa = «δίχως, χωρίς» (λ.χ. pa-besë > μπαμπέσης = «δίχως μπέσα»):

Είναι γνωστό ότι η αλβανική πρόθεση pa ανάγεται στην ΙΕ πρόθεση *h2epo που έδωσε και την ελληνική πρόθεση ἀπό:

κλῆρος > ἀπόκληρος = «(που έμεινε) δίχως κλήρο»

besë > pabesë = «μπαμπέσης, δίχως μπέσα»

Ωστόσο, η γραφή «paa» = // του Ματαράγκα δείχνει ότι η παλαιότερη μορφή της προθέσεως ήταν *paë, η οποία δεν προέρχεται απευθείας από την πρωτογενή ΙΕ μορφή *h2epo, αλλά προέρχεται από τον επαυξημένο τύπο *h2epo-dhen που έδωσε και το ελληνικό ἄποθεν ~ ἄπωθεν:

IE *h2epo-dhen > PAlb *apade > *ëpaδë > OAlb *paë > (> pa)

4. Το βιβλίο του Joachim Matzinger

Το βιβλίο του Joachim Matzinger είναι 264 σελίδες (χωρίς το ευρετήριο και την βιβλιογραφία), από τις οποίες οι πρώτες 144 σελίδες είναι μια εξαιρετική Ιστορική Γραμματική της Αλβανικής (περιγραφή των εξελίξεων από την ύστερη ΠΙΕ στην Πρωτο-Αλβανική και από την Πρωτο-Αλβανική στην Παλαιά Τοσκική του Ματαράγκα) και οι επόμενες 120 είναι το δίγλωσσο κείμενο του Ματαράγκα (σε Παλαιά Τοσκική μεταγλωττισμένη στο σύγχρονο αλβανικό αλφάβητο και Ιταλική), στο οποίο ο Matzinger πρόσθεσε τη γερμανική μετάφραση κάθε σελίδας και τον γλωσσολογικό σχολιασμό του κειμένου.

Παραθέτω την πρώτη σελίδα (fol. 8) της Χριστιανικής Διδαχής του Ματαράγκα (έχοντας σημειώσει τα ελληνικά δάνεια πρέπει > να πρέψω > prepsnπιστεύω > να πιστέψω > pistepsn και χάρις > hīr) και τον γλωσσολογικό σχολιασμό του Matzinger:

Όπως θα το ψυλλιαστήκατε ήδη κάποιοι, τα ελληνικά δάνεια στην Τοσκική του Ματαράγκα είναι τόσο συχνά, ώστε μερικές φορές τα μόνα σχόλια του Matzinger είναι η επεξήγηση των ελληνικών δανείων, όπως στις παρακάτω σελίδες (fol. 23):

εἰκόνισμα > konismë

μετάνοια > metanī (όπως το προρρηθέν ἐλευθερία/λεφτεριά > lefterī)

φανερώνω > να φανερώσω > fanerosn (όλες οι βαλκανικές γλώσσες που ήρθαν σε επαφή με την μεσαιωνική ελληνική δανείζονται τα ρήματα στην υποτακτική αορίστου, λ.χ. λείπω > να λείψω > ρουμαν. a lipsi)

λυπῶ > να λυπήσω > lipisn

ἰατρεία ~ γιατρειά > jatrī (κατά το ἐλευθερία/λεφτεριά > lefterī)

παραπονῶ > να παραπονέσω > paraponesn

δοξάζω > να δοξάσω > doksjasn

Θα συνεχίσω στην επόμενη ανάρτηση.

Advertisements

15 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

15 responses to “Η Παλαιά Τοσκική του Αλέκου Ματαράγκα #1

  1. Marios

    Ξέρουμε το ποσοστό των Ελληνικών δανείων στην Τοσκική?

    • Δεν έχω βρει κάποιο ποσοστό (και φαντάζομαι ότι το ποσοστό αυτό θα είναι πολύ μεγαλύτερο στα Αρβανίτικα του νότιου ελλαδικού χώρου σε σχέση με τη βορειότερη Τοσκική), αλλά ιδίως στην εκκλησιαστική ορολογία, το ποσοστό πρέπει να ήταν υψηλότατο, επειδή οι κοινότητες αυτές για αιώνες εκκλησιάζονταν αποκλειστικά στην ελληνική γλώσσα.

  2. Fanis Dasoulas

    θα ειχε ενδιαφερον μια συνεξεταση με τα Αρμανικα- Βλαχικά που ήδη απο τον 11ο αιώνα μοιράζοναται σχεδόν τον ίδιο γεωγραφικο, γλωσσικο και ευρύτερα πολιτισμικο πλαίσιο με τα τόσκικα.

    • Γεια σου Φάνη λεβεντιά!

      Βεβαίως και θα είχε ενδιαφέρον.

      Δε μου λες, σ΄αυτό το βίντεο εδώ (10:40) με τα αρμανικά του Μετσόβου ακουώ καλά Rumanī = Ρουμανία και Olandī = Ολλανδία ή έιναι ιδέα μου;

      Γιατί μόλις διάβασα τα ελευθερία > lefterī, ιατρεία > jatrī του Ματαράγκα θυμήθηκα αυτό το βίντεο.

  3. Αντώνιος Αυγέρος

    Καλησπέρα κι απο μένα.
    Κοίτα μία σύμπτωση για το επίθετο Ματαράγκα που είχα εντοπίσει στη wiki όπου αναφέρεται το Βλάχικο επίθετο Mataruga …
    Vlachs in medieval Bosnia and Herzegovina (τίτλος) https://en.wikipedia.org/wiki/Vlachs_in_medieval_Bosnia_and_Herzegovina
    “…Truhelka noted many preserved non-Slavic family surnames in Bosnia and Herzegovina of Vlachian origin, which are often Slavicized by suffixes ić, ović and ević, with most notable being; Banjan, Balac, Bilbija, Boban, Bokan, Banduka, Bencun, Belen, Bender, Besara, Bovan, Čokorilo, Darda, Doman, Drečo, Đerman, Gac, Gala, Jarakula, Kalin, Kešelj, Keser, Kočo, Kalaba, Kokoruš, Kosor, Lopar, Macura, Mataruga, Pađen, Palavestra, Punja, Riđan, Šola, Šolaja, Šabat, Šurla, Šatra, Škipina, Špira, Tubin, Taor, Tintor, as well Kecman, Šikman, Toroman, Šuman, Karan, Šurlan, Servan.[33]..”

    • Γεια σου Αντώνη! Πολύ ενδιαφέρον, ευχαριστώ!

      Ο σερβοκροατικός τύπος Mataruga μάλλον δείχνει την τροπή ang > ǫg > σερβοκροατ. ug (λ.χ. *g’hombhos > *zamba > PSlv zǫbŭ > S-Cr. zub).

      Αυτό σημαίνει ότι το επώνυμο (ή ο όρος από τον οποίο αυτό παράχθηκε) είναι αρκετά παλιό.

      Είμαι πεπεισμένος ότι το ρουμανικό mătărângă = «μακρό αντικείμενο» (δοκός, πούτσα/ψωλή, κουβαριασμένο μακρό νήμα ~ σκουλί κλπ) σχετίζεται με αυτά τα ονόματα.

  4. Αντώνιος Αυγέρος

    Βρήκα μια ετυμολογία του mataruga από το wiki η οποία μάλλον σε επιβεβαιώνει https://en.wikipedia.org/wiki/Mataruge

    • Έτσι, αυτό διάβαζα και εγώ τώρα, Αντώνη!!

      Ήθελα να το προτείνω από πριν, χωρίς να ξέρω ότι έχει ήδη προταθεί ετυμολογία που σχετίζεται με την έννοια «δόρυ, ακόντιο, κοντάρι»:

      λατ. materis longa = «μακρό ακόντιο/δόρυ» > ΑΒΡ matara lunga > mata(ra)runga > mătărângă

      Στον μονολεκτισμένο τύπο matara-lunga το μεσοφωνηεντικό /L/ αναμένεται να ρωτακιστεί στην ΑΒΡ (λ.χ. solem > soare) και η τροπή ung > âng είναι επίσης αναμενόμενη (λ.χ. hirundinella > rândunea, όπως fontana > fântână). Μόλις ρωτακιστεί το L>R, τότε η απώλεια της συλλαβής ra μπορεί να εξηγηθεί ως απλολογία (Engla-land > England).

  5. Βασιλ'Μάκος

    ” Η σημερινή πρότυπη Αλβανική (standard Albanian) κωδικοποιήθηκε από το κομμουνιστικό καθεστώς του Ενβέρ Χότζα και βασίζεται στην τοσκική διάλεκτο της Κορυτσάς ”
    Για ποιό λόγο άραγε εγινε αυτή η επιλογή μιας περιφερειακής διαλέκτου; Εγώ θεωρούσα ότι πολύ απλά είχε επιλεγεί μια Τοσκική της Κεντρικής Αλβανιάς. Μάλλον ο Ενβέρ (με καταγωγή ο ίδιος από το Αργυρόκαστρο) πρότιμησε Νότια Τοσκική διάλεκτο με καθαρά ατομικιστικά κριτήρια , πλην όμως από περιοχή του Νότου με την μικρότερη επιρροή από τα ελληνικά, καθώς στην Κορυτσά δεν υπήρχαν Ελληνόφωνοι πληθυσμοι. Έκτος εαν υπήρχε κάποια εκτεταμένη γραπτή παράδοση της Αλβανικής στην περιοχή που να προέκυψε από την πολιτιστική άνθιση της (Βλάχικης) Μοσχόπολης στον 18ο αιώνα.

    • Γεια σου Βασίλη λεβεντιά!

      Έτσι είναι όπως υπέθεσες. Η αρχική συμφωνία το 1916 ήταν να χρησιμοποιηθεί η γκεγκική διάλεκτος του Ελμπασάν που ανήκει στις λεγόμενες μεταβατικές/ενδιἀμεσες διαλέκτους (με ορισμένους επιπρόσθετους τοσκισμούς), αλλά ο κύκλος του Χότζα παραβίασε αυτή την αρχική συμφωνία επειδή ήταν από την Νότια Αλβανία και προτίμησε εν τέλει μια άκρως νότια Τοσκική διάλεκτο.

      Ξέχασα να το υπογραμμίσω στις σελίδες του Friedman που παρέθεσα. Διάβασε τις 2 γραμμές πάνω από την υπογραμμισμένη με κίτρινο γραμμή:

      “[…] although a Literary Committee met in Shkodër in 1916 and agreed to elaborate a standard based on Elbasan Geg with some concessions to Tosk.”

  6. Δήμος Π. Γεωργίου

    Σμερδαλέε
    Πριν ερμηνεύσουμε τις Αρβανίτικες, τις Βλάχικες, τις Τόσκικες και τις Σέρβικες λέξεις νομίζω ότι θα έπρεπε να ερμηνεύσουμε πρώτα το τι σημαίνει Arberesh, Vlach και Tosk, από που προέρχονται και εμφανίστηκαν στα Βαλκάνια. Διαφορετικά,υποψιάζομαι ότι σε λάθος κατεύθυνση.
    Αρβανίτης

    • Γεια σου Δήμο.

      Κοίτα η ιστορία των γλωσσών (η ιστορική γραμματική τους δηλαδή) και η ιστορία των εθνωνύμων των ομιλητών αυτών των γλωσσών δεν σχετίζονται.

      Η ιστορία των γλωσσών είναι γλωσσολογικό ζήτημα, ενώ η ιστορία των εθνωνύμων είναι περισσότερο ιστορικό ζήτημα.

      Για τα τρία εθνώνυμα που ρώτησες (Arbëresh, Vlah(u) και Toskë), η ετυμολογία των δύο πρώτων είναι γνωστή και βέβαιη, ενώ για το τρίτο (Τόσκηδες) υπάρχει μια αρκετά πιθανή εξήγηση.

      1) Το αρβανίτικο ενδωνύμιο Arbëresh σημαίνει κυριολεκτικά «Αρβαν-ίτης, κάτοικος Αρβάνου» και προέρχεται από το λατινικό εθνώνυμο Alban-ensis = «Αρβαν-ίτης». Ο αρρωτάκιστος γκεγκικός τύπος επιβιώνει στο ενδωνύμιο Arbëneshë των Γκέγκηδων που μετεγκαταστάθηκαν στο Ζάνταρ της Κροατίας (και οι Κροάτες γειτόνες τους τους αποκαλούν Arbanasi = «Αρβανίτες/Αλβανοί» στα νοτιοσλαβικά).

      Από την δημώδη λατ. αιτιατική Alban-ese(m)/Arban-ese(m) προκύπτει κανονικότατα ο τοσκικός ρωτακισμένος τύπος Arbër-esh

      Σου παραθέτω τη σελίδα από το λεξικό του Orel:

      https://imgur.com/a/JbQ2Doq

      2) Τον όρο «Βλάχοι» για τους ρωμανόφωνους των Βαλκανίων τον εισήγαγαν οι Σλάβοι (πρωτοσλαβικό *Volχŭ, νοτιοσλαβονικό Vlaχŭ) και οι Σλάβοι, με τη σειρά τους, τον δανείστηκαν από τους Γερμανούς που χαρακτήριζαν *Walhaz = «ξένους, μη Γερμανούς» τους Ρωμαίους και Κελτούς γείτονές τους (γι΄αυτό και οι γερμανοί Αγγλοσάξονες χρησιμοποίησαν τον όρο αυτό για τους Ουαλούς που βρήκαν στην Βρετανία, *walhiskaz > Welhisc > Welsh = «Ουαλός»).

      Από τους νότιους σλάβους ο όρος «Βλάχοι» εισήλθε στη μεσαιωνική ελληνική, όπου κατέληξε να δηλώνει τόσο τον εθνοτικό Αρμάνο όσο και τον βοσκό εν γένει (επειδή οι περισσότεροι Αρμάνοι/Βλάχοι ασκούσαν ποιμενικό βίο).

      Οι Σλάβοι αποκαλούσαν «Βλάχους» τόσο τους ομιλητές της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής (Αρμάνους, Ρουμάνους, Ιστρορουμάνους) όσο και τους δαλματόφωνους αστούς που μιλούσαν την διαφορετική δαλματική ή δυτική βαλκανική ρωμανική (δες εδώ το διάταγμα του μπάνου της Βοσνίας Ματθαίου Νίνοσλαβ του 1235 όπου αποκαλεί τους δαλματόφωνους της Ραγούσας «Βλάχους»).

      Τα παραπάνω είναι βέβαια.

      3) Ο όρος «Τόσκης, Tόσκηδες». Το «Τόσκης» σχεδόν σίγουρα το έφεραν οι Βενετσιάνοι (ή, εναλλακτικά, οι Ανδεγαυοί) στην Αλβανία (λ.χ. στα ισπανικά και στα πορτογαλικά ο λατινικός όρος Tuscus = «Ετρούσκος» απέκτησε εν τέλει τη σημασία tosco = «επαρχιώτης, χωριάτης, άξεστος, τραχύς») και οι Φράγκοι που κρατούσαν τις παράκτιες πόλεις της Αλβανίας, τον χρησιμοποίησαν για τον γηγενή αλβανόφωνο πληθυσμό της ενδοχώρας επειδή τον θεωρούσαν «απολίτιστο».

      Πες μου αν σε κάλυψα ή αν πρέπει να προσθέσω/εξηγήσω κάτι ακόμα.

      • Δήμος Π. Γεωργίου

        Φίλε Σμερδαλέε
        Τα πιό πολλά από τα παραπάνω είναι γνωστά, απλώς εγώ έχω μερικές αμφιβολίες. Για παράδειγμα
        1) Η κατάληξη -(r)esh φαίνεται να είναι μεσο-ανατολική, όπου έχω την εντύπωση (μετά μια γρήγορη μελέτη) ότι αντιστοιχεί στην δική μας κατάληξη του πληθυντικού -εις. Με άλλα λόγια Arberesh= Αρμπερείς, δηλαδή οι καταγόμενοι από την χώρα Αρμπέ ή καλύτερα Αρμέ. Τέτοια χώρα υπήρξε στην Βόρεια Μεσοποταμία – Συρία σαν Arme Surpia, αν και είναι πιο γνωστή με το όνομα Σωφηνή (Tsopk για τους Αρμένιους). Με άλλα λόγια οι Αρβανίτες έχουν καταγωγή από την Βόρια Συρία και ήλθαν στα Βαλκάνια για να επανδρώσουν μονάδες Auxilia των Ρωμαϊκών Λεγεώνων. Η περιοχή που εγκαταστάθηκαν πρέπει να ήταν στο τρίγωνο Ναϊσσού-Σόφιας-Σκοπίων. Οι σημερινοί Βούλγαροι αποκαλούν την περιοχή αυτή Chopluk. Εξάλλου και οι Αρβανίτες που κατέβηκαν στην Νότιο Ελλάδα έδωσαν στο “κεφαλοχώρι” τους το όνομα Σοφικό ( η Σοφούλα ή καλύτερα η μικρή Σόφια). Το μόνο πρόβλημα είναι ότι εκείνη την εποχή η Σόφια είχε άλλο όνομα. Φαίνεται ότι οι ντόποιοι Αρβανίτες χρησιμοποιούσαν όνομα που θύμιζε την παλαιά τους πατρίδα. Το πότε ήλθαν οι Αρβανίτες στα Βαλκάνια δεν έχω μπορέσει να το σδραιώσω, αλλά φαίνεται ότι ο πατέρας του Μεγάλου Κωνσταντίνου ήταν ιππότης του Ρωμαϊκού Στρατού (δηλ. μονάδας Auxilia) και από εκεί έχει προέλθει το προσωνύμιο Chlorus (το οποίο δεν δηλώνει τον Κωνστάντιο σαν χλωρό ή χλωμό), δηλαδή καλορός (ιππότης), από το κλ της Αρβανίτικης για το άλλογο (οι τελευταίοι έχουν αποβάλλει το α από το καλ). Οι βλάχοι της Ρουμανίας αποκαλούσαν calarasi το ελαφρύ (καταδρομικό τους) ιππικό και το ίδιο σημαίνει και ο “δικός μας” όρος “Καλαρύτες” ή και το “Κλάρας” του Άρη Βελουχιώτη.Η περιοχή προέλευσης των Αρβανιτών στην Βόρεια Συρία αποκαλείται Sham και προφανώς από εκεί προέρχεται ο τσάμικος χορός και οι Τσάμηδες της Αλβανίας (οι οποίοι αντί να αναζητούν εδάφη από την Ελληνική Ήπειρο θα έπερεπε να υοβάλλουν σχετική αίτηση στους Κούρδους και τους άλλους φύλαρχους της περιοχής)
        2) Από την ίδια περιοχή πρέπει να προέρχονται και οι Βλάχοι. Για τους τελευταίους έχει προταθεί και η λέξη φελάχος σαν η αρχική λέξη που έδωσε το βλάχος αλλά οι ιστορικοί έχου κωλύσει στο Γερμανικό Walach. Όλοι ξεχνούν ότι η λέξη Aromani-Armani με την οποία αυτοκαλούνται οι Βλάχοι μπορεί να έχει προέλθει από την λάξη Aramanu, μια λέξη παράγωγο του Aram (Συρία). Εξάλλου, η Σαμαρίνα και η Κοζάνη είναι λέξεις της ευρύτερης Συρίας, το Μέτσοβο (αν βγάλουμε την Βουλγάρικη κατάληξη -ovo) θυμίζει πολύ το Αρμένικο Μοναστήρι του Metsob, κοντά στην λίμνη Van και φυσικά η Μοσχόπολις δεν πήρε το όνομα από τα βόδια ή τα άνθη της Β. Ηπείρου αλλά αναφέρεται στους Μόσχους της Ανατολικής Μικράς Ασίας.
        Ελπ’ιζω να έχεις αντιληφθεί γιατί πρέπει να επανεξεταστεί το όλο θέμα της καταγωγής Αρβανιτών και Βλάχων.
        Δήμος Π. Γεωργίου

      • Δήμο καλημέρα. Πιστεύω πως αν αποφασίσεις να εμβαθύνεις περισσότερο στην γλωσσολογία και την ιστορία θα βρεις μόνος σου τις απαντήσεις στα περισσότερο ερωτήματα που έθεσες.

        Θα σχολιάσω το τελευταίο θέμα που έθιξες. Αν ο όρος «Βλάχος» προέρχεται από το αιγυπτιακό «φελάχος», τότε γιατί οι Πολωνοί ονομάζουν τους Ιταλούς «Βλάχους» (Włoch) και την Ιταλία «Βλαχία» (Włochy);

        Και αν ο όρος Αρμάνος/Armãn(u) δεν προέρχεται από το λατινικό Romanus,τότε γιατί οι ομιλητές που μιλούνε τις άλλες θυγατρικές ποικιλίες της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής (δηλαδή οι Ρουμάνοι, οι Μολδαβοί και οι Ιστρορουμάνοι) έχουν παραπλήσια ενδωνύμια που σαφώς προέρχονται από το λατινικό Romanus (παλαιό ρουμανικό Rumân και το ρωτακισμένο ιστρορουμανικό Rumăr);

        Ο Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος, γράφοντας τον 10ο αιώνα, μας πληροφορεί ότι οι σύγχρονοί του ομιλητές της δαλματικής ρωμανικής που ζούσαν στις παράκτιες περιοχές της ευρύτερης Δαλματίας από το Δυρράχιο μέχρι την χερσόνησο της Ιστρίας αυτοπροσδιορίζονταν «Ῥωμᾶνοι» (Romani). Όπως σου έδειξα χθες οι σλάβοι της ενδοχώρας τους αποκαλούσαν «Βλάχους» (σαν τους Πολωνούς που ονομάζουν «Βλάχους» τους Ιταλούς).

        Το διάταγμα του Ματθαίου Νίνοσλαβ που χαρακτηρίζει τους Ρωμάνους Δαλματούς «Βλάχους»:

        Τα λόγια του Πορφυρογέννητου για το ενδωνύμιο «Ῥωμᾶνοι» που χρησιμοποιούσαν οι Δαλματοί (ο Πορφ. επινόησε μια μετανάστευση από την Ρώμη στα χρόνια του Διοκλητιανού για να ερμηνεύσει το ενδωνύμιό τους):

        [DAI, 29.3-7] Ὅτι Διοκλητιανὸς ὁ βασιλεὺς πάνυ τῆς χώρας Δελματίας ἠράσθη, διὸ καὶ ἀπὸ τῆς Ῥώμης λαὸν ἀγαγὼν μετὰ τὰς φαμιλίας αὐτῶν, ἐν τῇ αὐτῇ τῆς Δελματίας χώρα τοῦτους κατεσκήνωσεν, οἵ καὶ Ῥωμᾶνοι προσηγορεύθησαν διὰ τὸ ἀπὸ Ῥώμης μετοικισθῆναι, καὶ ταύτην μέχρι τῆς σήμερον τὴν ἐπωνυμίαν ἐναποφέρονται.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.