Ο Ghelu για τα ρεμενικά ιδιώματα της Βλαχικής

Κάνω αυτή την ανάρτηση για τα ρεμενικά ιδιώματα (rrămănești) της Βλαχικής, για να υπάρχουν κάπου μαζεμένα τα πολύ ενδιαφέροντα σχόλια του Ghelu για τα ιδιώματα αυτά. Continue reading

21 Comments

Filed under ρωμανικές γλώσσες, Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Οι «ρηγάδες» της Βρετανίας και το ουαλικό όνομα Maelgwn

Στη σημερινή ανάρτηση θα γράψω μερικά λόγια για τους πρώιμους μεταρωμαϊκούς Βρετανούς «ρηγάδες» και θα περιγράψω το ουαλικό όνομα Maelgwn που ανάγεται στην αθέματη πρωτοκελτική μορφή *Maglo-kū «αρχοντικός/αριστοκρατικός σκύλος», το οποίο καταγράφηκε από τον μεν Γίλδα/Γιλδάσιο γύρω στο 540 (στο De Excidio et conquestu Britanniae) στην θεματοποιημένη (λατινοπρεπή) μορφή Maglocunus, από τον δε συγγραφέα της Historia Brittonum γύρω στο 829 ως Mailcunus. Continue reading

2 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Γλωσσολογία, Ιστορία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα, Μεσαίωνας

Οι Κατά Ιουδαίων λόγοι του Ιωάννη Χρυσοστόμου

Από τον πρώιμο μεσαίωνα και μετά η διάκριση Εβραίων/Ιουδαίων και Χριστιανών θεωρείται αυτονόητη. Μέχρι και τα μέσα του 4ου μ.Χ. αιώνα όμως τα πράγματα δεν ήταν τόσο ξεκάθαρα και ο Ιωάννης Χρυσόστομος συνέγραψε τους Κατά Ιουδαίων λόγους, όπου επικρίνει ορισμένους «Ιουδαΐζοντες» Χριστιανούς που συνέχιζαν να τελούν μαζί με Ιουδαίους ορισμένα ιουδαϊκά νόμιμα, όπως τη νηστεία της Ημέρας Εξιλασμού (εβρ. Yom Kippur, αγγλ. Day of Atonement). Ο Χρυσόστομος προσδιορίζει αυτούς τους «ιουδαΐζοντες» Χριστιανούς ως «ημιχριστιανούς» (εξ ημισείας), «αλλόφυλους» και «μεθιστάμενους στην παράνομη πολιτεία [τρόπο ζωής]», ζητώντας τους να διαλέξουν οριστικά «στρατόπεδο» μεταξύ των «πολεμίων», δηλαδή να γίνουν «εξ ολοκλήρου» ή Χριστιανοί ή Ιουδαίοι, γιατί δεν μπορούν να συνεχίζουν «ν΄αναμειγνύουν τα άμικτα», προσμένοντας ταυτόχρονα τη σωτηρία της ψυχής τους. Continue reading

30 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία

Angelo Gatto: Η Αφήγηση (Narratione) της πολιορκίας της Αμμοχώστου (1570-1)

Ο Capitano Angelo Gatto (από το Orvieto της Ιταλίας) ήταν παρών στην οθωμανική πολιορκία της βενετικής Αμμοχώστου (1570-1, ιταλ. Assedio di Famagosta), που διήρκεσε έναν ολόκληρο χρόνο, και μας άφησε την Αφήγηση (ιταλ. Narratione/Narrazione) της πολιορκίας, την οποία μάλλον συνέγραψε όσο ήταν φυλακισμένος στην Κωνσταντινούπολη, στη φυλακή που ο ίδιος ονομάζει «η πικρότατη φυλακή του Πύργου της Μαύρης θάλασσας» (l’acerbissima carcere della Torre del Mar Negro).

Εδώ μπορείτε να διαβάσετε/κατεβάσετε τη Narrazione του Angelo Gatto. Continue reading

2 Comments

Filed under πρώιμη νεωτερική εποχή, Εθνολογία, Ιστορία, Οθωμανική περίοδος

Τα αξιοσημείωτα λάθη: «έπρεπε να είχαμε ξεσηκώσει τους Γραικούς και τους Αλβανούς του Μοριά»

Το 1571 ολοκληρώθηκε η οθωμανική κατάκτηση της Κύπρου με την οθωμανική άλωση της Αμμοχώστου που διήρκεσε έναν χρόνο. Η απώλεια της μέχρι τότε ενετικής Κύπρου βάρυνε όλη την χριστιανική δύση και ιδιαίτερα τους Ενετούς που μέχρι τότε έλεγχαν τη μεγαλόνησο. Εκείνη την εποχή εμφανίστηκε στην Βενετία το ανώνυμο κείμενο που φέρει τον δολιχό τίτλο Τα αξιοσημείωτα λάθη της ενετικής κυβέρνησης κατά την κατάληξη και διαχείριση του πολέμου εναντίον του Τούρκου (στα αγγλικά The Notable Errors committed by the Venetian Signoria in their Resolution and Administration of the War against the Turk), τον οποίο από εδώ και περά θα βραχύνω σε Τα Αξιοσημείωτα λάθη, ακολουθώντας την βράχυνση The Notable Errors του Kenneth M. Setton. Continue reading

56 Comments

Filed under πρώιμη νεωτερική εποχή, Εθνολογία, Ιστορία, Οθωμανική περίοδος

Οι Ορθόδοξοι πολιορκούν την Ρόδο (1522)

Σε παλαιότερη ανάρτηση περιέγραψα γιατί ξεκαρδίστηκα όταν άκουσα έναν ελληνοαμερικανό να ρωτάει την έγκριτη βυζαντινολόγο Judith Herring (τι ακούει η γυναίκα!) κατά πόσο η Κων/πολη ήταν «το προπύργιο του Δυτικού Κόσμου.» Για να ξεκαρδιστείτε κι άλλο μ΄αυτό το ανιστόρητο ερώτημα αναφέρω το εξής. Το 1522 ύστερα από μια πολύμηνη πολιορκία τα οθωμανικά στρατεύματα του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς εκπόρθησαν τη Ρόδο, ένα προπύργιο του δυτικού κόσμου που μέχρι τότε κρατούσαν οι Φράγκοι Ιωαννίτες ιππότες. Τα οθωμανικά στρατεύματα που πήραν τη Ρόδο εκτός από μουσουλμάνους περιελάμβαν και ορθόδοξους Σέρβους, Βόσνιους, Βλάχους, Βούλγαρους και –last but not least«Γραικούς» [i.e., Ρωμαίους/Rum].

Continue reading

Leave a comment

Filed under Ιστορία, Οθωμανική περίοδος

Ρητορική βαρβαροποίηση #2: Caedwalla rex Brettonum … barbarus erat pagano saeuior

Ο Νορθούμβριος Άγγλος Βέδας (Bede) στην Εκκλησιαστική Ιστορία του Αγγλικού γένους, όταν διηγείται γεγονότα του πρώτου μισού του 7ου αιώνα, κάποια στιγμή συγκρίνει τον «βασιλιά των Βρετανών» (rex Brettonum) Κατουβελλαύνο (Ουαλ. Cadwallon = Κοινό Βρετανικό Katu-wellaunos) με το σύγχρονό του «παγανό» (αβάπτιστο) βασιλιά του αγγλικού βασιλείου της Μερκίας, Πένδα (Penda), γράφοντας πως ο «βάρβαρος» Κατουβελλαύνος ήταν πιο άγριος (saeuior) κι απ΄τον «παγανό» Πένδα.

Για ποιο λόγο ένας Βρετανός (απόγονος Βρετανών που είχαν υπάρξει για αιώνες Ρωμαίοι πολίτες ως το 410) του πρώτου μισού του 7ου αιώνα περιγράφεται ως «βάρβαρος» από έναν Νορθούμβριο Άγγλο (του οποίου οι πρόγονοι ουδέποτε υπήρξαν Ρωμαίοι πολίτες); Continue reading

Leave a comment

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Η «βλαχοαποζημίωση» (uuala-leodi)

Ο πρωτοδυτικογερμανικός όρος *werageld (αγγλ. wergeld) σήμαινε «αντικτόνος αποζημίωση» (αποζημίωση που ο δολοφόνος έπρεπε να πληρώσει στους αρσενικούς συγγενείς του φονευθέντος). Ο Σαλικός νόμος (Lex Salica) των Φράγκων αναφέρει ότι in malobergo (στη συνέλευση (βλ. αγγλ. thing) των ελευθέρων ανδρών των γερμανικών λαών όπου δικάζονταν οι υποθέσεις, πρβ. PGmc *maþlą > OHG mahal, γερμ. Mahl = “public assembly”) το *werageld ήταν γνωστό ως leodi αλλά, όταν ο νεκρός ήταν Ρωμαίος γαιοκτήτης (Romanus homo possessor), ο όρος που χρησιμοποιούνταν in malobergo είναι ο σύνθετος uuala-leodi = «βλαχο-αποζημίωση» (uuala- < PGmc *walhaz «αλλότριος, λατινόφωνος, κελτόφωνος», η απώτερη πηγή των όρων «Βλάχος» και «Ουαλός»). Ενώ το leodi ενός «ελεύθερου Φράγκου ή [άλλου] βαρβάρου που ζούσε σύμφωνα με τον Σαλικό νόμο» (ingenuum Francum aut barbarum, qui lege Salica uiuit) ορίζεται στα 8000 δηνάρια (που αντιστοιχεί σε 200 σολίδους), το uuala-leodi του Ρωμαίου γαιοκτήτη (Romanus homo possessor) ορίζεται στα 4000 δηνάρια (που αντιστοιχεί σε 100 σολίδους), δηλαδή στο μισό του «ελεύθερου βαρβαρικού» leodi. Continue reading

Leave a comment

Filed under Αρχαιότητα, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Ρητορική βαρβαροποίηση #1: stolidissimus et Scottorum pultibus praegravatus

Ο Άγιος Ιερώνυμος περιγράφει το σύγχρονό του Πελάγιο, τον οποίο θεωρούσε αιρετικό, ως «ηλιθιότατο και νταλακιασμένο/βαρυστομαχιασμένο από τον χυλό των Σκώτων» (stolidissimus et Scottorum pultibus praegravatus), υπαινισσόμενος μ΄αυτόν τον πολεμικό χαρακτηρισμό ότι ο αιρετικός Πελάγιος ήταν «βάρβαρος» Ιρλανδός (Scotti ήταν οι Ιρλανδοί κατά την ύστερη αρχαιότητα) με καταγωγή εκτός της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Όμως όλες οι άλλες πηγές της εποχής θεωρούν τον Πελάγιο (Ρωμαίο) Βρετανό και όχι (βάρβαρο) Σκώτο.

Είναι αθώο το «σφάλμα» του Ιερωνύμου ή πρόκειται για εσκεμμένη απόπειρα ρητορικής βαρβαροποίησης ενός αιρετικού Ρωμαίου επαρχιώτη; Continue reading

Leave a comment

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία

Greghesco και Schiavonesco: ο Manoli Blessi και ο Rado Stizuxo

Στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω συνοπτικά τα βενετσιάνικα είδη κωμωδίας του 16ου αιώνα που είναι γνωστά ως greghesco και schiavonescο και περιλαμβάνουν κωμωδίες γραμμένες in greghesco και in schiavonesco αντίστοιχα, δηλαδή σε τεχνητές κωμικές γλώσσες που διακωμωδούν τον τρόπο με τον οποίο μιλούσαν τα βενετσιάνικα οι stradioti του ελλαδικού χώρου και οι Σκλαβούνοι της Αδριατικής. Ένας από τους πιο γνωστούς εκπροσώπους του γραμματειακού είδους schiavonesco ήταν ο Βενετσιάνος Zuàn Pòlo (Gian Paolo Liompardi), που εξέδιδε τις «σκλαβουνικές» του κωμωδίες με το σκλαβουνικό καλλιτεχνικό ψευδώνυμο Ivan Pavlovichio (i.e., Pavlović), ο οποίος το 1533 εξέδωσε την κωμωδία Libero [i.e., Libro] de Rado Stizuxo = Το Βιβλίο του Ράδου του Ευέξαπτου (ιταλ. stizzoso = «ευέξαπτος, τσατίλας»). Continue reading

6 Comments

Filed under πρώιμη νεωτερική εποχή, ρωμανικές γλώσσες, Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Οθωμανική περίοδος, Σλαβικές γλώσσες

Η Ρωμανία/«Γραικία» του Sæwulf (1103)

Κατά την περίοδο 1102-3 ο Άγγλος Sæwulf ταξίδεψε από την Απουλία της Ιταλίας στους Αγίους Τόπους και από εκεί στην Κωνσταντινούπολη. Στην περιγραφή του ταξιδιού από τους Αγίους Τόπους στην Κωνσταντινούπολη, ο Sæwulf περιγράφει ως «Ρωμανία» (Romania) και ως «Γραικία» (Grecia) αποκλειστικά και μόνο τη Μικρά Ασία. Continue reading

Leave a comment

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Βρετανοί και Ρωμαίοι στον Βίο του Αγίου Σαμψών

Στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω την διάκριση «Βρετανών» και «Ρωμαίων», «Βρετανίας»Βρετάνη της σημερινής Γαλλίας) και «Ρωμανίας» στον πρώτο/παλαιό Βίο του Αγίου Σαμψών (Vita I sanscti Samsonis). ο Άγιος Σαμψών ήταν Βρετανός που γεννήθηκε στη νήσο της Βρετανίας γύρω στο 485 και έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του  στην άλλη μεριά της Μάγχης, δηλαδή στη χερσόνησο της ΒΔ Γαλλίας που μέχρι το 400 μ.Χ. ήταν γνωστή ως Αρμορική (Ar(e)morica) και μετά το 450, εξαιτίας ενός φαινομένου βρετανικής μετανάστευσης στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα, απέκτησε το νέο όνομα Βρετανία (Britannia) που επιβιώνει μέχρι σήμερα ως Βρετάνη (γαλλ. Bretagne). Continue reading

3 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Η Σκόδρα και το φαράγγι Škurda στο Κότορ

Σ΄αυτή τη σύντομη ανάρτηση θα παραθέσω για όποιον ενδιαφέρεται μερικά ενδιαφέροντα γλωσσολογικά στοιχεία που συζητήσαμε στα σχόλια αυτή την εβδομάδα για την ετυμολογία του τοπωνυμίου Σκόδρα και το απότομο και βαθύ φαράγγι Škurda στην πόλη Κότορ του Μαυροβουνίου.

Continue reading

76 Comments

Filed under ρωμανικές γλώσσες, Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα, Σλαβικές γλώσσες

Ο σλαβικός ρομαντικός εθνικισμός των Δαλματών λογίων του 16ου αιώνα #2

Στην προηγούμενη ανάρτηση ξεκίνησα ν΄αναλύω τον λόγο που ο Φάριος/Λεσιναίος Vinko Pribojević συνέγραψε στα λατινικά και παρέδωσε στους συμπολίτες του το 1525, η ιταλική μετάφραση του οποίου εκδόθηκε το 1595 στη Βενετία από τον Ασπαλαθηνό Bellisario Malaspalli. Στη σημερινή ανάρτηση θα ολοκληρώσω το σχολιασμό για το ρομαντικό «σλαβικό γένος» (σ. 9: natione Slaua, σ. 5: natione de gli Slaui, natione Slauonica) του Pribojević. Continue reading

2 Comments

Filed under πρώιμη νεωτερική εποχή, Εθνολογία, Ιστορία, Οθωμανική περίοδος

Ο σλαβικός ρομαντικός εθνικισμός των Δαλματών λογίων του 16ου αιώνα #1

Στη σημερινή ανάρτηση και την επόμενη θα περιγράψω το σλαβικό ρομαντικό εθνικισμό ορισμένων Δαλματών λογίων του 16ου αιώνα όπως ο Vinko Pribojević και ο Mauro Orbini. Έχοντας επηρεαστεί από την Ιταλική Αναγέννηση, κατά την οποία οι Ιταλοί λόγιοι επιχείρησαν ν΄ αναδείξουν τη «χαμένη δόξα» του ρωμαϊκού παρελθόντος της Ιταλίας, τονίζοντας την αποκλειστική τους σχέση με τους αρχαίους Ρωμαίους της εποχής του Κικέρωνα (όταν η Ιταλία ήταν το προνομιούχο επίκεντρο του ρωμαϊκού κόσμου), ορισμένοι ιταλοπρεπείς  Σκλαβούνοι λόγιοι της Δαλματίας επιχείρησαν να κατασκευάσουν μια αντίστοιχη «ένδοξη αρχαιότητα» των Σλάβων μέσα από την ρομαντική οικειοποίηση των αρχαίων λαών της «Ιλλυρίας» ως «Σλάβων προγόνων» τους. Continue reading

7 Comments

Filed under πρώιμη νεωτερική εποχή, Εθνολογία, Ιστορία, Οθωμανική περίοδος