Πέρπεροι Γραικοί για την Nαυμαχία της Ναυπάκτου (1571)

Ποιος θα  με βοηθήσει να καταλάβω γιατί εδώ κοκορεύονται ετούτοι οι πέρπεροι Γραικοί για την νίκη της Δύσης στη ναυμαχία της Ναυπάκτου το 1571; Continue reading

2 Comments

Filed under πρώιμη νεωτερική εποχή, Ιστορία, Οθωμανική περίοδος

Καλαμπάκα, 1336: Βλάχοι, Βούλγαροι και Αλβανίτες

Η παρούσα βραχύτατη ανάρτηση  είναι για το θέμα που συζητήσαμε πρόσφατα στα σχόλια με τον Ρήσο. Ρήσε, βρήκα μια πηγή που φαντάζομαι θα σ΄ενδιαφέρει. Πρόκειται για ένα έγγραφο της επισκοπής Σταγών (η σημ. Καλαμπάκα) του 1336, που περιγράφει στην περιοχή ορισμένα χωριά ΒλάχωνΒουλγάρων και Αλβανιτών. Continue reading

11 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Οι «Ρωμάνοι» της Δαλματίας

Στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω την εθνοτική κατηγορία των «Ρωμάνων» της Δαλματίας, έναν ρωμανόφωνο πληθυσμό της Δαλματίας που αναφέρουν μερικές πηγές της περιόδου 800-1000.

Continue reading

8 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Ο ποταμός Ἄθρυς/Ieterus/Iatrus (Yantra)

Στην σημερινή σύντομη ανάρτηση θα πω λίγα λόγια για το όνομα του ποταμού της Βουλγαρίας που σήμερα είναι γνωστός ως Γιάντρα (αγγλ. Yantra, βουλγ. Янтра) και στον Ηρόδοτο ήταν γνωστός ως Ἄθρυς. Continue reading

2 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Η γεωγραφική ορολογία του Paolo Ramusio

Ο Paolo Ramusio (1532-1600) ήταν γιος του Ενετού (με απώτερη οικογενειακή καταγωγή από το Ρίμινι) διπλωμάτη, γεωγράφου και ουμανιστή Giovanni Battista Ramusio (1485-1557). Συνέγραψε ένα βιβλίο που εκδόθηκε μετά το θάνατό του (1η έκδοση 1604, 2η έκδοση 1609) με θέμα την ιστορία της Δ΄ Σταυροφορίας (1204) και τίτλο Della guerra di Constantinopoli per la restituzione degl’ Imperatori Comneni fatta da’ Sig. Veneziani e Francesi.

Η γεωγραφική ορολογία του Ramusio είναι ένα μείγμα σύγχρονης (τέλη 16ου αι.), αρχαίας (κλασικής/αναγεννησιακής) και μεσαιωνικής (βυζαντινή ή δυτική) γεωγραφίας και μερικές φορές φανερώνει την σύγχυση του Ενετού συγγραφέα που γράφει στα τέλη του 16ου αιώνα για τα μεσαιωνικά Βαλκάνια. Continue reading

Leave a comment

Filed under πρώιμη νεωτερική εποχή, Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Θεωρίες βυζαντινής συνωμοσίας: Mitko Panov

Στην σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω την «θεωρία βυζαντινής συνωμοσίας» του βορειομακεδόνα ιστορικού Mitko B. Panov, ο οποίος σε βιβλίο το 2018 ισχυρίζεται ότι η βουλγαρική ταυτότητα που οι Βυζαντινοί συγγραφείς απονέμουν στο «κράτος» και τον λαό του Σαμουήλ ήταν βυζαντινή επινόηση που προέκυψε μετά την οριστική κατάκτηση της «Βουλγαρίας»/«κράτους» του Σαμουήλ (ή, ορθότερα, του Ιβάν Βλαντίσλαβ) το 1018. Με άλλα λόγια, κατά τον Panov οι «Βυζαντινοί» κατακτητές μετά το 1018 επέβαλαν στους κατεκτημένους «Σαμουηλίτες» μια ταυτότητα που οι ίδιοι δεν διέθεταν (αλλά τελικά αποδέχτηκαν) και η «πανίσχυρη βυζαντινή προπαγάνδα» κατάφερε κατά την διάρκεια του 11ου αιώνα να «διαστρεβλώσει την πραγματικότητα» και να πείσει όλη την ανθρώποτητα πως το 1018 ο Βασίλειος Β΄ κατέκτησε  την «Βουλγαρία» και τους «Βούλγαρους».

Continue reading

36 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Ἐν Λεστινίτσῃ: το σλαβικό επίθημα -ĭnik- και η Βερσινικία

Στην σημερινή ανάρτηση θα πω μερικά λόγια για το σλαβικό επίθημα -ĭnik- (αρσ. -ĭnikŭ, θηλ. -ĭnica). Continue reading

13 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Σλαβικές γλώσσες

Μερικά σλαβικά τοπωνύμια πέριξ της Ιερισσού

Σε παλαιότερη ανάρτηση ανέφερα ένα έγγραφο του 10ου αιώνα που αναφέρει την εγκατάσταση «Βουλγάρων Σλάβων» στα μέρη της Ιερισσού. Στη σημερινή θα περιγράψω μερικά σλαβικά τοπωνύμια της περιοχής αυτής. Continue reading

21 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Σλαβικές γλώσσες

Το σλαβικό ανθρωπωνύμιο Ljutovoj ~ Δεινόστρατος και η l(j)uta paprika/piperka

Στην προηγούμενη ανάρτηση παρέθεσα ένα χωρίο του Κεκαυμένου που αναφέρει τον εμπειροπόλεμο «Λυτοβόη τον Διαβολίτη» (από την Δεάβολιν/Devol), τον οποίο ο «τοπάρχης Βουλγάρων» Πέτρος Δελεάνος (βλ. εξέγερση του 1040-1) άφησε «τζελνίκο» (čelnik = «επικεφαλής, στρατηγός», εκ του čelo = «μέτωπο») της φρουράς της Δημητριάδος. Το σλαβικό όνομα που κρύβεται πίσω από την γραφή «Λυτοβόης» είναι το Ljutovoj, που περίπου αντιστοιχεί σημασιακά στο αρχαιοελληνικό όνομα Δεινόμαχος/Δεινόστρατος. Continue reading

6 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα, Σλαβικές γλώσσες

Το «είδωλο» της εθνοτικής βουλγαρικής ταυτότητας #3

Στην προηγούμενη ανάρτηση εξέτασα τις πηγές της περιόδου 680-971 για την πρώτη Βουλγαρία με «ήθη» τα μέρη γύρω από την Πλίσκα, Πρέσλαβ και το Δορύστολον. Στην σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω τις πηγές της περιόδου 971-1204 για την δεύτερη (971-1018) και τρίτη (1018-1204) Βουλγαρία (Βουλγαρία του Σαμουήλ και βυζαντινή Βουλγαρία) με «ήθη» τα μέρη γύρω από την Αχρίδα και τα Σκόπια. Continue reading

8 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Το «είδωλο» της εθνοτικής βουλγαρικής ταυτότητας #2

Μετά τα θεωρητικά προαπαιτούμενα της πρώτης ανάρτησης, στην παρούσα και την επόμενη ανάρτηση θα παρουσιάσω το «είδωλο» της βουλγαρικής ταυτότητας στην βυζαντινή (και ενίοτε δυτική) γραμματεία, κι όπου γίνεται στην ίδια την βουλγαρική παλαιοσλαβονική γραμματεία, για να παρακολουθήσω την εξέλιξη της σλαβικής βουλγαρικής ταυτότητας και την διαμόρφωση της εθνοτικής της συνιστώσας. Στην παρούσα ανάρτηση θα περιγράψω την περίοδο από την άφιξη των Βουλγάρων του Ασπαρούχ στην Κάτω Μυσία (περ. 680) μέχρι την κατάκτηση της Βουλγαρίας από τον Ιωάννη Τζιμισκή (971). Στην επόμενη θα περιγράψω τις πηγές της περιόδου 971-1204. Continue reading

Leave a comment

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία

Το «είδωλο» της εθνοτικής βουλγαρικής ταυτότητας #1

Στην σημερινή και την επόμενη ανάρτηση θα εξετάσω το «είδωλο» της βουλγαρικής ταυτότητας όπως αυτή αντικατοπτρίζεται στις βυζαντινές και δυτικές πηγές της περιόδου 1000-1200, για να εξακριβώσω πότε αυτό απέκτησε εθνοτικό χαρακτήρα. Με άλλα λόγια, στην παρούσα ανάρτηση θα παραθέσω την προαπαιτούμενη θεωρία, την οποία θα χρησιμοποιήσω στην επόμενη, όπου θα εξετάσω τις βυζαντινές και μερικές δυτικές πηγές με σκοπό να εξακριβώσω πότε αυτές αρχίζουν να απονέμουν (ascribe, ascription) στους σλαβογενείς «Βούλγαρους» μια ιδιαίτερη εθνοτική βουλγαρική ταυτότητα. Continue reading

Leave a comment

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Εθνογραφική κατηγοριοποίηση στις δυτικές πηγές της Α΄ σταυροφορίας #2

Στην προηγούμενη ανάρτηση περιέγραψα τις τρεις διαδρομές που ακολούθησαν στα Βαλκάνια οι σταυροφόροι της Α΄ σταυροφορίας (1096-99) σχολιάζοντας διεξοδικά την σαρανταήμερη διαδρομή δια της Δαλματίας/«Σκλαβουνίας» (Ιστρία > Δαλματία/«Σκλαβουνία» (ως τη Σκόδρα) > Δυρράχιο > Εγνατία) της προβηγκιανής σταυροφορίας, την οποία περιγράφει ο Ραϋμόνδος της Αγουίλης που συμμετείχε αυτοπροσώπως σ΄αυτήν την πορεία και αποτέλεσε πηγή για την μεταγενέστερη περιγραφή του Γουλιέλμου της Τύρου, ο οποίος εμπλούτισε ελαφρώς την περιγραφή του Ραϋμόνδου («Δαλματία» αντί «Σκλαβουνία» και εθνογραφική διάκριση μεταξύ των ολιγάριθμων παραλίων λατινόφωνων και των πολυπληθέστερων «Δαλματών Σλάβων» της ενδοχώρας που μιλάνε την «σκλαβουνική γλώσσα» (sclavonica lingua) και έχουν «βάρβαρα έθιμα»). Aνέφερα επίσης ότι η παλαιότερη των δυτικών πηγών της Α΄ Σταυροφορίας (την οποία χρησιμοποίησαν ως πηγή όλες σχεδόν οι υπόλοιπες) είναι τα Gesta Francorum et aliorum Hierosolimitanorum, έργο που συγγράφηκε το 1100-1 από κάποιον ακόλουθο του Ιταλο-Νορμανδού Βοημούνδου, που ακολούθησε αυτοπροσώπως τον τελευταίο στην διαδρομή από τον Καβαλίωνα (Kavajë) στην Κωνσταντινούπολη. Continue reading

Leave a comment

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Εθνογραφική κατηγοριοποίηση στις δυτικές πηγές της Α΄ σταυροφορίας #1

Αμέσως μετά την Πρώτη Σταυροφορία (1096-99) προέκυψε μια πληθώρα δυτικών/λατινικών πηγών που περιέγραψαν τις κινήσεις των σταυροφόρων στα Βαλκάνια και την τουρκοκρατούμενη πια Ανατολία. Στην παρούσα ανάρτηση και την επόμενη θα περιγράψω την εθνογραφική ορολογία αυτών των πηγών. Continue reading

2 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Ο συλλογικός πληθυντικός

Πολλές γλώσσες έχουν μια ειδική κατηγορία πληθυντικού που χρησιμοποιείται για να περιγράψει ένα αντικείμενο ως μία ολότητα που αποτελείται από το άθροισμα των μερών της. Αυτός ο τύπος πληθυντικού ονομάζεται συλλογικός πληθυντικός ή πληθυντικός συνόλου (collective plural ή set plural). Όταν λέμε «τα γυαλιά» (των ματιών) χρησιμοποιούμε πληθυντικό για να περιγράψουμε ένα αντικείμενο που αποτελείται από ένα ζεύγος φακών. Παρομοίως, στην αγγλική γλώσσα ο πληθυντικός wheels = «ρόδες» εκτός από κανονικός πληθυντικός χρησιμοποιείται για να περιγράψει το αυτοκίνητο (ένα αντικείμενο) ως σύνολο των τεσσάρων τροχών του (a set of four wheels). Το ομηρικό αντίστοιχο του αγγλικού όρου wheels είναι «τὰ κύκλα» για να περιγράψει το ζεύγος κύκλων/τροχών ενός άρματος. Continue reading

4 Comments

Filed under ρωμανικές γλώσσες, Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Ινδοευρωπαϊκά θέματα, Σλαβικές γλώσσες