Tag Archives: Θουκυδίδης

Οι Θράκες και η γλώσσα τους (Δεκέμβριος 2017) #1

Η σημερινή ανάρτηση θα είναι η πρώτη της σειράς με θέμα τους Θράκες της πρώιμης και ύστερης αρχαιότητας και την γλώσσα τους. Πριν τρία χρόνια έκανα μια προκαταρτική σειρά αναρτήσεων για το θέμα, η οποία όμως χρειάζεται επειγόντως συμπλήρωμα. Στη σημερινή ανάρτηση θα περιοριστώ στην ιστορία των Θρακών από την πρώιμη αρχαιότητα (8ος-1ος π.Χ. αιώνας) μέχρι την ύστερη αρχαιότητα (1ος-6ος μ.Χ. αιώνας). Continue reading

Advertisements

2 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Οι αρχαίοι Μακεδόνες και η γλώσσα τους #5: Εθνολογικά

(συνέχεια από το μέρος #4)

Παρακάτω θα περιγράψω το που τοποθετούν τους Μακεδόνες επί του φάσματος Έλληνες-Βάρβαροι ο Ηρόδοτος, ο Θουκυδίδης, ο Ισοκράτης και ο Δημοσθένης.

1) Ηρόδοτος:

Ο Ηρόδοτος γράφει γύρω στο 435 π.Χ. Είναι από τους λίγους συγγραφείς που μας προσδιορίζουν με ακρίβεια τι εννοούν όταν θεωρούν κάποιον Έλληνα:

[8.144] πολλά τε γὰρ καὶ μεγάλα ἐστι τὰ διακωλύοντα ταῦτα μὴ ποιέειν μηδ᾽ ἢν ἐθέλωμεν, πρῶτα μὲν καὶ μέγιστα τῶν θεῶν τὰ ἀγάλματα καὶ τὰ οἰκήματα ἐμπεπρησμένα τε καὶ συγκεχωσμένα, τοῖσι ἡμέας ἀναγκαίως ἔχει τιμωρέειν ἐς τὰ μέγιστα μᾶλλον ἤ περ ὁμολογέειν τῷ ταῦτα ἐργασαμένῳ, αὖτις δὲ τὸ Ἑλληνικὸν ἐὸν ὅμαιμόν τε καὶ ὁμόγλωσσον καὶ θεῶν ἱδρύματά τε κοινὰ καὶ θυσίαι ἤθεά τε ὁμότροπα, τῶν προδότας γενέσθαι Ἀθηναίους οὐκ ἂν εὖ ἔχοι.

Με άλλα λόγια, η ελληνικότητα καθορίζεται από το όμαιμον, το ομόγλωσσον, το ομόθρησκον και το ομοηθές. Έτσι για να είναι κάποιος Έλληνας πρέπει να αποδείξει ότι κατάγεται από τον μυθικό γεννάρχη Ἐλληνα, ότι μιλάει την ελληνική γλώσσα, ότι έχει τους ίδιους ναούς με τους υπόλοιπους Έλληνες και κάνει τις ίδιες θυσίες και, τέλος, ότι έχει τις ίδιες συνήθειες με τους υπόλοιπους Έλληνες.

Στην εξέταση των Μακεδόνων πρέπει να διαχωρίσουμε μεταξύ της ταυτότητας του βασιλικού οίκου των Αργεαδών και της ταυτότητας του υπήκοου Μακεδονικού έθνους.

Το ότι ο Ηρόδοτος θεωρούσε το Μακεδονικό έθνος ελληνικό φαίνεται από την ταύσιση που κάνει μεταξύ Μακεδνών και Δωριέων. Με αυτόν τον τρόπο και μέσω των Δωριέων, οι Μακεδόνες έχουν σαν απώτερη μυθική κοιτίδα την Φθία του βασιλιά Έλληνος όπως και οι υπόλοιποι Έλληνες και εντάσσονται στους απογόνους του Δώρου:

[1.56] ἱστορέων δὲ εὕρισκε Λακεδαιμονίους καὶ Ἀθηναίους προέχοντας τοὺς μὲν τοῦ Δωρικοῦ γένεος τοὺς δὲ τοῦ Ἰωνικοῦ.  ταῦτα γὰρ ἦν τὰ προκεκριμένα, ἐόντα τὸ ἀρχαῖον τὸ μὲν Πελασγικὸν τὸ δὲ Ἑλληνικὸν ἔθνοςκαὶ τὸ μὲν οὐδαμῇ κω ἐξεχώρησε, τὸ δὲ πολυπλάνητον κάρτα. ἐπὶ μὲν γὰρ Δευκαλίωνος βασιλέος οἴκεε γῆν τὴν Φθιῶτιν, ἐπὶ δὲ Δώρου τοῦ Ἕλληνος τὴν ὑπὸ τὴν Ὄσσαν τε καὶ τὸν Ὄλυμπον χώρην, καλεομένην δὲ Ἱστιαιῶτιν: ἐκ δὲ τῆς Ἱστιαιώτιδος ὡς ἐξανέστη ὑπὸ Καδμείων, οἴκεε ἐν Πίνδῳ Μακεδνὸν καλεόμενον: ἐνθεῦτεν δὲ αὖτις ἐς τὴν Δρυοπίδα μετέβη καὶ ἐκ τῆς Δρυοπίδος οὕτω ἐς Πελοπόννησον ἐλθὸν Δωρικὸν ἐκλήθη.

Αυτη η γενεαλογία φυσικά κατασκευάστηκε τον 5ο αιώνα μιας και το παλαιότερο ψευδο-ησιοδικό ποίημα συνδέει τους Μακεδόνες με τους Αιολείς Μάγνητες, ενώ ο Ελλάνικος λίγο αργότερα από τον Ηρόδοτο θα εντάξει τους Μακεδόνες στην Ελληνική οικογένεια ως απογόνους του Αιόλου.

Ο Ηρόδοτος επαναλαβάνει την σχέση Δωριέων και Μακεδόνων όταν γράφει:

[8.43] ἐστρατεύοντο δὲ οἵδε: ἐκ μὲν Πελοποννήσου Λακεδαιμόνιοι ἑκκαίδεκα νέας παρεχόμενοι, Κορίνθιοι δὲ τὸ αὐτὸ πλήρωμα παρεχόμενοι καὶ ἐπ᾽ Ἀρτεμισίῳ: Σικυώνιοι δὲ πεντεκαίδεκα παρείχοντο νέας, Ἐπιδαύριοι δὲ δέκα, Τροιζήνιοι δὲ πέντε, Ἑρμιονέες δὲ τρεῖς, ἐόντες οὗτοι πλὴν Ἑρμιονέων Δωρικόν τε καὶ Μακεδνὸν ἔθνος, ἐξ Ἐρινεοῦ τε καὶ Πίνδου καὶ τῆς Δρυοπίδος ὕστατα ὁρμηθέντες. οἱ δὲ Ἑρμιονέες εἰσὶ Δρύοπες, ὑπὸ Ἡρακλέος τε καὶ Μηλιέων ἐκ τῆς νῦν Δωρίδος καλεομένης χώρης ἐξαναστάντες.

Δηλαδή οι Λακεδαιμόνιοι, οι Κορίνθιοι, οι Σικυώνιοι, οι Επιδαύριοι, και οι Τροιζήνιοι ανήκαν στο «Δωρικόν τε καὶ Μακεδνὸν ἔθνος», ενώ οι Ερμιονείς ήταν Δρύοπες.

Ο Ηρόδοτος επίσης αναφέρει την Μακεδονία ανάμεσα στα Ελληνικά κράτη («Ἐλληνίδες πόλεις») που κατέκτησε ο Μαρδόνιος:

[6.44] αὗται μὲν ὦν σφι πρόσχημα ἦσαν τοῦ στόλου: ἀτὰρ ἐν νόῳ ἔχοντες ὅσας ἂν πλείστας δύνωνται καταστρέφεσθαι τῶν Ἑλληνίδων πολίων, τοῦτο μὲν δὴ τῇσι νηυσὶ Θασίους οὐδὲ χεῖρας ἀνταειραμένους κατεστρέψαντο, τοῦτο δὲ τῷ πεζῷ Μακεδόνας πρὸς τοῖσι ὑπάρχουσι δούλους προσεκτήσαντο: τὰ γὰρ ἐντὸς Μακεδόνων ἔθνεα πάντα σφι ἦν ἤδη ὑποχείρια γεγονότα.

Οι Πέρσες είχαν σκοπό να κατακτήσουν όσο γίνεται περισσότερες «Ἑλληνίδες πόλεις» έτσι, το μεν ναυτικό τους κατέκτησε τους Θάσιους, το δε πεζικό υποδούλωσε τους Μακεδόνες.

Αυτά για το Μακεδονικό έθνος. Ας δούμε τώρα τις πληροφορίες για την εθνοτική ταυτότητα του Μακεδονικού βασιλικού οίκου:

[5.22]  Ἕλληνας δὲ εἶναι τούτους τοὺς ἀπὸ Περδίκκεω γεγονότας, κατά περ αὐτοὶ λέγουσι, αὐτός τε οὕτω τυγχάνω ἐπιστάμενος καὶ δὴ καὶ ἐν τοῖσι ὄπισθε λόγοισι ἀποδέξω ὡς εἰσὶ Ἕλληνες, πρὸς δὲ καὶ οἱ τὸν ἐν Ὀλυμπίῃ διέποντες ἀγῶνα Ἑλληνοδίκαι οὕτω ἔγνωσαν εἶναι. Ἀλεξάνδρου γὰρ ἀεθλεύειν ἑλομένου καὶ καταβάντος ἐπ᾽ αὐτὸ τοῦτο, οἱ ἀντιθευσόμενοι Ἑλλήνων ἐξεῖργόν μιν, φάμενοι οὐ βαρβάρων ἀγωνιστέων εἶναι τὸν ἀγῶνα ἀλλὰ Ἑλλήνων: Ἀλέξανδρος δὲ ἐπειδὴ ἀπέδεξε ὡς εἴη Ἀργεῖος, ἐκρίθη τε εἶναι Ἕλλην καὶ ἀγωνιζόμενος στάδιον συνεξέπιπτε τῷ πρώτῳ.

Δηλαδή, ο Ηρόδοτος μας πληροφορεί ότι οι Απόγονοι του Περδίκκα λένε ότι είναι Έλληνες και αυτό είναι κάτι που και ο Ηρόδοτος συμβαίνει να γνωρίζει και θα το αποδείξει παρακάτω, αλλά και οι Ελλανοδίκες της Ολυμπίας τους αναγνώρισαν ως Έλληνες όταν ο Αλέξανδρος πήγε να αγωνιστεί στους Ολυμπιακούς αγώνες και ορισμένοι από τους συμμετέχοντες  διαμαρτυρήθηκαν, λέγοντας πως οι αγώνες είναι μόνο για Έλληνες και όχι για βαρβάρους. Τότε ο Αλέξανδρος «απέδειξε» πως είναι Αργείος στην καταγωγή και κρίθηκε ως Έλλην και συντερμάτισε στην πρώτη θέση στο αγώνισμα του δρόμου.

Λίγο πιο πριν, ο Ηρόδοτος γράφει ότι ο Αλέξανδρος ζήτησε από τους Πέρσες που φιλοξενούσε να δηλώσουν στον βασιλιά τους ότι φιλοξενήθηκαν από έναν Έλληνα, ύπαρχο (= Σατράπης που λογοδοτεί στον Πέρση βασιλιά) των Μακεδόνων:

 [5.20] πρὸς δὲ καὶ βασιλέι τῷ πέμψαντι ἀπαγγείλητε ὡς ἀνὴρ Ἕλλην Μακεδόνων ὕπαρχος εὖ ὑμέας ἐδέξατο καὶ τραπέζῃ καὶ κοίτῃ.

Εδώ φαίνεται να γίνεται εθνοτικός διαχωρισμός μεταξύ του «Ἐλληνικού» βασιλικού οίκου και των Μακεδόνων υπηκόων. Η ερώτηση που γεννάται είναι γιατί ο Αλέξανδρος δεν προσπάθησε να ενταχθεί στο Ελληνικόν σαν Μακεδόνας, αλλά προτίμησε να διαφοροποιηθεί από τους υπηκόους του μέσα από την κατασκευή μιας Τημενιδικής γενεαλογίας που αναγνώριζε ως Έλληνες μόνον τα μέλη του βασιλικού οίκου. Πολλοί μελετητές πιστεύουν ότι επίτηδες οι Αργεάδες βασιλείς προτίμησαν να διατηρήσουν τον λαό τους έξω από το ελληνικό γένος, ώστε να διαφοροποιηθούν από αυτόν. Το ίδιο έκαναν και οι Θεσσαλοί με τον αποκλεισμό των περίοικων/πενεστών από την Ελληνική γενεαλογία, ενώ οι βασιλείς των Μολοσσών με την Αιακιδική τους  καταγωγή από τον γιο του Αχιλλέα Νεοπτόλεμο επίσης ξεχώριζαν από τους υπηκόους τους, όπως και οι βασιλείς της Σπάρτης, οι οποίοι, αντίθετα με τους Δωριείς υπηκόους τους, πίστευαν ότι ήταν Αχαιοί Ηρακλείδες.

[5.72] ἀντισταθείσης δὲ τῆς βουλῆς καὶ οὐ βουλομένης πείθεσθαι, ὅ τε Κλεομένης καὶ ὁ Ἰσαγόρης καὶ οἱ στασιῶται αὐτοῦ καταλαμβάνουσι τὴν ἀκρόπολιν. Ἀθηναίων δὲ οἱ λοιποὶ τὰ αὐτὰ φρονήσαντες ἐπολιόρκεον αὐτοὺς ἡμέρας δύο: τῇ δὲ τρίτῃ ὑπόσπονδοι ἐξέρχονται ἐκ τῆς χώρης ὅσοι ἦσαν αὐτῶν Λακεδαιμόνιοι. ἐπετελέετο δὲ τῷ Κλεομένεϊ ἡ φήμη. ὡς γὰρ ἀνέβη ἐς τὴν ἀκρόπολιν μέλλων δὴ αὐτὴν κατασχήσειν, ἤιε ἐς τὸ ἄδυτον τῆς θεοῦ ὡς προσερέων: ἡ δὲ ἱρείη ἐξαναστᾶσα ἐκ τοῦ θρόνου, πρὶν ἢ τὰς θύρας αὐτὸν ἀμεῖψαι, εἶπε‘ὦ ξεῖνε Λακεδαιμόνιε, πάλιν χώρεε μηδὲ ἔσιθι ἐς τὸ ἱρόν: οὐ γὰρ θεμιτὸν Δωριεῦσι παριέναι ἐνθαῦτα’ ὁ δὲ εἶπε ‘ὦ γύναι, ἀλλ᾽ οὐ Δωριεύς εἰμι ἀλλ᾽ Ἀχαιός.

Δηλαδή όταν ο Σπαρτιάτης βασιλιάς Κλεομένης εισήλθε στο άδυτον την Αθηνάς Πολιάδος στην Ακρόπολη, η ιέρεια του είπε ότι απαγορεύεται η είσοδος στους Δωριείς και ο Κλεομένης απάντησε πως δεν ήταν Δωριεύς αλλά Αχαιός.

Ο J.M. Hall γράφει για το θέμα  στην σελίδα 166 του Hellenicity (University of Chicago Press, 2002):

The denial of Hellenic descent to Makedonian or Molossian populations may not be due simply to supremacist tendencies on the part of southern Greek èlites. In a society for which the reversal of fortunes constituted a familiar trope of narrative, rule over others can only be regarded as an historical contingency rather than a natural right. Divine right could be appealed to on occasion -this appears to be the case at sparta- but extraneous ethnic origins could also accentuate the difference between ruler and subject, thus in a sense naturalizing the basis for dominion. In other words, it was in the interests of the ruling families of Makedon and Molossia to represent themselves as ethnic outsiders, and even when Hellanikos did bestow Hellenic descent upon the Makedonians their Aiolian descent still made them distinct from their Heraklid rulers. A similar strategy appears to be in operation in the Greek mainland during the Archaic period: Akhaian “Heraklids” exercised hegemony over the Dorians of Sparta and the Aiolians of Thessaly, while the Peisistratid tyrants of Athens are said to have been originally Neleids from Pylos.

To τελευταίο χωρίο του Ηροδότου που μας ενδιαφέρει είναι ακόμα μια διαφήμιση την ελληνικής καταγωγής του Αλεξάνδρου λίγο πριν την μάχη των Πλαταιών:

 [9.45] αὐτός τε γὰρ Ἕλλην γένος εἰμὶ τὠρχαῖον καὶ ἀντ᾽ ἐλευθέρης δεδουλωμένην οὐκ ἂν ἐθέλοιμι ὁρᾶν τὴν Ἑλλάδα. λέγω δὲ ὦν ὅτι Μαρδονίῳ τε καὶ τῇ στρατιῇ τὰ σφάγια οὐ δύναται καταθύμια γενέσθαι: πάλαι γὰρ ἂν ἐμάχεσθε. νῦν δέ οἱ δέδοκται τὰ μὲν σφάγια ἐᾶν χαίρειν, ἅμ᾽ ἡμέρῃ δὲ διαφωσκούσῃ συμβολὴν ποιέεσθαι: καταρρώδηκε γὰρ μὴ πλεῦνες συλλεχθῆτε, ὡς ἐγὼ εἰκάζω. πρὸς ταῦτα ἑτοιμάζεσθε. ἢν δὲ ἄρα ὑπερβάληται τὴν συμβολὴν Μαρδόνιος καὶ μὴ ποιέηται, λιπαρέετε μένοντες: ὀλιγέων γάρ σφι ἡμερέων λείπεται σιτία. ἢν δὲ ὑμῖν ὁ πόλεμος ὅδε κατὰ νόον τελευτήσῃ, μνησθῆναι τινὰ χρὴ καὶ ἐμεῦ ἐλευθερώσιος πέρι, ὃς Ἑλλήνων εἵνεκα οὕτω ἔργον παράβολον ἔργασμαι ὑπὸ προθυμίης, ἐθέλων ὑμῖν δηλῶσαι τὴν διάνοιαν τὴν Μαρδονίου, ἵνα μὴ ἐπιπέσωσι ὑμῖν ἐξαίφνης οἱ βάρβαροι μὴ προσδεκομένοισί κω. εἰμὶ δὲ Ἀλέξανδρος ὁ Μακεδών.

2) Θουκυδίδης

Ο Θουκυδίδης, γράφοντας το 399 π.Χ., αποδέχεται την εφευρημένη Τημενιδική καταγωγή του μακεδονικού βασιλικού οίκου, αλλά αντίθετα με τον Ηρόδοτο, έχει τις αμφιβολίες του για την ελληνικότητα των Μακεδόνων. Οι μελετητές του Θουκυδίδη, όπως ο Simon Hornblower, πιστεύουν ότι ο ιστορικός δεν είναι σίγουρος για το που ακριβώς ανήκουν οι Μακεδόνες και τους κρατάει μετέωρους μεταξύ Ελλήνων και βαρβάρων.

Thucyd Makedones

Πριν παραθέσω τα σχετικά χωρία πρέπει να εξηγήσω κάτι που συνέβη επί Αλεξάνδρου. Το 468 π.Χ. το Άργος ανάγκασε τους κατοίκους των Μυκηνών να εγκαταλείψουν την πολή τους. Ο Παυσανίας μας πληροφορεί ότι περισσότεροι από τους μισούς Μυκηναίους έγιναν αποδεκτοί από τον Αλέξανδρο και εγκαταστάθηκαν στην Μακεδονία:

[7.25.6] τῷ ἐν Τίρυνθι ὑπὸ τῶν Κυκλώπων καλουμένων, κατὰ ἀνάγκην δὲ ἐκλείπουσι Μυκηναῖοι τὴν πόλιν ἐπιλειπόντων σφᾶς τῶν σιτίων, καὶ ἄλλοι μέν τινες ἐς Κλεωνὰς ἀποχωροῦσιν ἐξ αὐτῶν, τοῦ δήμου δὲ πλέον μὲν ἥμισυ ἐς Μακεδονίαν καταφεύγουσι παρὰ Ἀλέξανδρον, ᾧ Μαρδόνιος ὁ Γωβρύου τὴν ἀγγελίαν ἐπίστευσεν ἐς Ἀθηναίους ἀπαγγεῖλαι: ὁ δὲ ἄλλος δῆμος ἀφίκοντο ἐς τὴν Κερύνειαν, καὶ δυνατωτέρα τε ἡ Κερύνεια οἰκητόρων πλήθει καὶ ἐς τὸ ἔπειτα ἐγένετο ἐπιφανεστέρα διὰ τὴν συνοίκησιν τῶν Μυκηναίων.

Ο Θουκυδίδης λοιπόν περιγράφει μία εκστρατεία του Βρασίδα και του στρατού του μαζί με τους Μακεδόνες του Περδίκκα και τους Έλληνες που κατοικούσαν στο Μακεδονικό βασιλείο (κατά πάσα πιθανότητα οι απόγονοι των προαναφερθέντων Μυκηναίων), αλλα και με άλλους συμμάχους από τη Χαλκιδική, όπου το όλο σώμα εκστράτευσε εναντίον των Λυγκηστών Μακεδόνων, ώστε να αναγκάσει τον βασιλιά τους Αρραβαίο να υποταχθεί στον Περδίκκα. Ο Αρραβαίος με τη σειρά του κατάφερε να εξασφαλίσει την συμμαχία των Ιλλυριών οι οποίοι είχαν αρχικά έρθει ως σύμμαχοι του Περδίκκα. Γράφει ο Θουκυδίδης:

[4.124] Βρασίδας δὲ καὶ Περδίκκας ἐν τούτῳ στρατεύουσιν ἅμα ἐπὶ Ἀρραβαῖον τὸ δεύτερον ἐς Λύγκον. καὶ ἦγον ὁ μὲν ὧν ἐκράτει Μακεδόνων τὴν δύναμιν καὶ τῶν ἐνοικούντων Ἑλλήνων ὁπλίτας, ὁ δὲ πρὸς τοῖς αὐτοῦ περιλοίποις τῶν Πελοποννησίων Χαλκιδέας καὶ Ἀκανθίους καὶ τῶν ἄλλων κατὰ δύναμιν ἑκάστων. ξύμπαν δὲ τὸ ὁπλιτικὸν τῶν Ἑλλήνων τρισχίλιοι μάλιστα, ἱππῆς δ᾽ οἱ πάντες ἠκολούθουν Μακεδόνων ξὺν Χαλκιδεῦσιν ὀλίγου ἐς χιλίους, καὶ ἄλλος ὅμιλος τῶν βαρβάρων πολύς. ἐσβαλόντες δὲ ἐς τὴν Ἀρραβαίου καὶ εὑρόντες ἀντεστρατοπεδευμένους αὑτοῖς τοὺς Λυγκηστὰς ἀντεκαθέζοντο καὶ αὐτοί. καὶ ἐχόντων τῶν μὲν πεζῶν λόφον ἑκατέρωθεν, πεδίου δὲ τοῦ μέσου ὄντος, οἱ ἱππῆς ἐς αὐτὸ καταδραμόντες ἱππομάχησαν πρῶτα ἀμφοτέρων, ἔπειτα δὲ καὶ ὁ Βρασίδας καὶ ὁ Περδίκκας, προελθόντων προτέρων ἀπὸ τοῦ λόφου μετὰ τῶν ἱππέων τῶν Λυγκηστῶν ὁπλιτῶν καὶ ἑτοίμων ὄντων μάχεσθαι, ἀντεπαγαγόντες καὶ αὐτοὶ ξυνέβαλον καὶ ἔτρεψαν τοὺς Λυγκηστάς, καὶ πολλοὺς μὲν διέφθειραν, οἱ δὲ λοιποὶ διαφυγόντες πρὸς τὰ μετέωρα ἡσύχαζον. μετὰ δὲ τοῦτο τροπαῖον στήσαντες δύο μὲν ἢ τρεῖς ἡμέρας ἐπέσχον, τοὺς Ἰλλυριοὺς μένοντες, οἳ ἔτυχον τῷ Περδίκκᾳ μισθοῦ μέλλοντες ἥξειν: ἔπειτα ὁ Περδίκκας ἐβούλετο προϊέναι ἐπὶ τὰς τοῦ Ἀρραβαίου κώμας καὶ μὴ καθῆσθαι, Βρασίδας δὲ τῆς τε Μένδης περιορώμενος, μὴ τῶν Ἀθηναίων πρότερον ἐπιπλευσάντων τι πάθῃ, καὶ ἅμα τῶν Ἰλλυριῶν οὐ παρόντων, οὐ πρόθυμος ἦν, ἀλλὰ ἀναχωρεῖν μᾶλλον.

Ο στρατός του Περδίκκα λοιπόν αποτελούνταν από «Μακεδόνων τὴν δύναμιν καὶ τῶν ἐνοικούντων Ἑλλήνων ὁπλίτας». Εδώ έχουμε εθνοτική διάκριση μεταξύ Μακεδόνων και Ελλήνων κατοίκων του Μακεδονικού βασιλείου. Παρακάτω όμως έχουμε έναν τριπλό διαχωρισμό της συνολικής δύναμης σε «ὁπλιτικόν τῶν Ἑλλήνων», «ἱππῆς Μακεδόνων ξὺν Χαλκιδεῦσιν» και «ἄλλος ὅμιλος τῶν βαρβάρων πολύς». Εδώ οι Μακεδόνες και οι Χαλκιδείς «αιωρούνται» μεταξύ των Ελλήνων και του ομίλου των βαρβάρων.

[4.125]   καὶ ἐν τούτῳ διαφερομένων αὐτῶν ἠγγέλθη ὅτι οἱ Ἰλλυριοὶ μετ᾽ Ἀρραβαίου προδόντες Περδίκκαν γεγένηνται: ὥστε ἤδη ἀμφοτέροις μὲν δοκοῦν ἀναχωρεῖν διὰ τὸ δέος αὐτῶν ὄντων ἀνθρώπων μαχίμων, κυρωθὲν δὲ οὐδὲν ἐκ τῆς διαφορᾶς ὁπηνίκα χρὴ ὁρμᾶσθαι, νυκτός τε ἐπιγενομένης, οἱ μὲν Μακεδόνες καὶ τὸ πλῆθος τῶν βαρβάρων εὐθὺς φοβηθέντες, ὅπερ φιλεῖ μεγάλα στρατόπεδα ἀσαφῶς ἐκπλήγνυσθαι, καὶ νομίσαντες πολλαπλασίους μὲν ἢ ἦλθον ἐπιέναι, ὅσον δὲ οὔπω παρεῖναι, καταστάντες ἐς αἰφνίδιον φυγὴν ἐχώρουν ἐπ᾽ οἴκου, καὶ τὸν Περδίκκαν τὸ πρῶτον οὐκ αἰσθανόμενον, ὡς ἔγνω, ἠνάγκασαν πρὶν τὸν Βρασίδαν ἰδεῖν (ἄπωθεν γὰρ πολὺ ἀλλήλων ἐστρατοπεδεύοντο) προαπελθεῖν. Βρασίδας δὲ ἅμα τῇ ἕῳ ὡς εἶδε τοὺς Μακεδόνας προκεχωρηκότας τούς τε Ἰλλυριοὺς καὶ τὸν Ἀρραβαῖον μέλλοντας ἐπιέναι, ξυναγαγὼν καὶ αὐτὸς ἐς τετράγωνον τάξιν τοὺς ὁπλίτας καὶ τὸν ψιλὸν ὅμιλον ἐς μέσον λαβὼν διενοεῖτο ἀναχωρεῖν. ἐκδρόμους δέ, εἴ πῃ προσβάλλοιεν αὐτοῖς, ἔταξε τοὺς νεωτάτους, καὶ αὐτὸς λογάδας ἔχων τριακοσίους τελευταῖος γνώμην εἶχεν ὑποχωρῶν τοῖς τῶν ἐναντίων πρώτοις προσκεισομένοις ἀνθιστάμενος ἀμύνεσθαι. καὶ πρὶν τοὺς πολεμίους ἐγγὺς εἶναι, ὡς διὰ ταχέων παρεκελεύσατο τοῖς στρατιώταις τοιάδε.

Όταν έγινε γνωστό ότι οι Ιλλυριοί πρόδωσαν τον Περδίκκα και συμμάχησαν με τους Λυγκηστές, «οἱ μὲν Μακεδόνες καὶ τὸ πλῆθος τῶν βαρβάρων εὐθὺς φοβηθέντεςκαταστάντες ἐς αἰφνίδιον φυγὴν ἐχώρουν ἐπ᾽ οἴκου», δηλαδή οι Μακεδόνες και το πλήθος των βαρβάρων φοβήθηκαν και αποχώρησαν αφήνοντας τον Βρασίδα και τον στρατό του μαζί με τους Χαλκιδείς να αντιμετωπίσουν τους Λυγκηστές και τους Ιλλυριούς. Εδώ  έχουμε ξανά αντιπαράθεση μεταξύ Μακεδόνων και των βαρβάρων (ο «ἄλλος ὅμιλος τῶν βαρβάρων πολύς» του προηγούμενου χωρίου).

[4.126] ‘εἰ μὲν μὴ ὑπώπτευον, ἄνδρες Πελοποννήσιοι, ὑμᾶς τῷ τε μεμονῶσθαι καὶ ὅτι βάρβαροι οἱ ἐπιόντες καὶ πολλοὶ ἔκπληξιν ἔχειν, οὐκ ἂν ὁμοίως διδαχὴν ἅμα τῇ παρακελεύσει ἐποιούμην: νῦν δὲ πρὸς μὲν τὴν ἀπόλειψιν τῶν ἡμετέρων καὶ τὸ πλῆθος τῶν ἐναντίων βραχεῖ ὑπομνήματι καὶ παραινέσει τὰ μέγιστα πειράσομαι πείθειν. ἀγαθοῖς γὰρ εἶναι ὑμῖν προσήκει τὰ πολέμια οὐ διὰ ξυμμάχων παρουσίαν ἑκάστοτε, ἀλλὰ δι᾽ οἰκείαν ἀρετήν, καὶ μηδὲν πλῆθος πεφοβῆσθαι ἑτέρων, οἵ γε μηδὲ ἀπὸ πολιτειῶν τοιούτων ἥκετε, ἐν αἷς οὐ πολλοὶ ὀλίγων ἄρχουσιν, ἀλλὰ πλεόνων μᾶλλον ἐλάσσους, οὐκ ἄλλῳ τινὶ κτησάμενοι τὴν δυναστείαν ἢ τῷ μαχόμενοι κρατεῖν. βαρβάρους δὲ οὓς νῦν ἀπειρίᾳ δέδιτε μαθεῖν χρή, ἐξ ὧν τε προηγώνισθε τοῖς Μακεδόσιν αὐτῶν καὶ ἀφ᾽ ὧν ἐγὼ εἰκάζω τε καὶ ἄλλων ἀκοῇ ἐπίσταμαι, οὐ δεινοὺς ἐσομένους.

Εδώ ο Βρασίδας ονομάζει το στρατό του «Πελοποννήσιους», αλλά πρέπει να ήταν μαζί του και οι Χαλκιδείς ιππείς. Οι εχθροί (Λυγκηστές και Ιλλυριοί) χαρακτηρίζονται συνολικά βάρβαροι. Παρακάτω λέει στους άνδρες του πως λόγω απειρίας φοβούνται τους βάρβαρους και θα έπρεπε να γνωρίζουν από την προηγούμενη μάχη που είχαν με το μακεδονικό μέρος αυτών (των βαρβάρων) ότι δεν είναι δεινοί πολεμιστές.

Το ενδιαφέρον είναι ότι οι Λυγκηστές χαρακτηρίζονται Μακεδόνες τόσο από τον Βρασίδα εδώ όσο και από τον Θουκυδίδη σε άλλο σημείο, σε μια περίοδο που δεν είναι ενσωματωμένοι στο Μακεδονικό βασίλειο. Είδαμε ότι η όλη εκστρατεία ξεκίνησε ώστε να καθυποτάξει ο Περδίκκας τους Λυγκηστές στο Μακεδονικό βασίλειο. Ίσως εδώ ό Βρασίδας και ο Θουκυδίδης να έχουν παραπληροφορηθεί από τον Περδίκκα ότι οι Λυγκηστές ήταν «Μακεδόνες στασιαστές» και όχι ανεξάρτητο Ηπειρωτικό φύλο το οποίο ο Μακεδόνας βασιλιάς προασπαθούσε να καθυποτάξει. Η ειρήνη μεταξύ Λυγκηστών και Μακεδόνων θα επέλθει όταν ο πατέρας του Φιλίππου Αμύντας θα παντρευτεί την Ευρυδίκη των Λυγκηστών, ενώ η πλήρης προσάρτησή τους ως Άνω Μακεδόνες θα γίνει επί Φιλίππου. Λίγο παρακάτω, ο Θουκυδίδης αντιπαραθέτει τους Έλληνες του Βρασίδα στους βάρβαρους αντιπάλους τους, τους οποίους κατάφεραν να τρέψουν σε φυγή:

[4.128] ὁ δὲ γνοὺς προεῖπε τοῖς μεθ᾽ αὑτοῦ τριακοσίοις, ὃν ᾤετο μᾶλλον ἂν ἑλεῖν τῶν λόφων, χωρήσαντας πρὸς αὐτὸν δρόμῳ, ὡς τάχιστα ἕκαστος δύναται, ἄνευ τάξεως, πειρᾶσαι ἀπ᾽ αὐτοῦ ἐκκροῦσαι τοὺς ἤδη ἐπόντας βαρβάρους, πρὶν καὶ τὴν πλέονα κύκλωσιν σφῶν αὐτόσε προσμεῖξαι. καὶ οἱ μὲν προσπεσόντες ἐκράτησάν τε τῶν ἐπὶ τοῦ λόφου, καὶ ἡ πλείων ἤδη στρατιὰ τῶν Ἑλλήνων ῥᾷον πρὸς αὐτὸν ἐπορεύοντο: οἱ γὰρ βάρβαροι καὶ ἐφοβήθησαν, τῆς τροπῆς αὐτοῖς ἐνταῦθα γενομένης σφῶν ἀπὸ τοῦ μετεώρου,καὶ ἐς τὸ πλέον οὐκέτ᾽ ἐπηκολούθουν, νομίζοντες καὶ ἐν μεθορίοις εἶναι αὐτοὺς ἤδη καὶ διαπεφευγέναι. Βρασίδας δὲ ὡς ἀντελάβετο τῶν μετεώρων, κατὰ ἀσφάλειαν μᾶλλον ἰὼν αὐθημερὸν ἀφικνεῖται ἐς Ἄρνισαν πρῶτον τῆς Περδίκκου ἀρχῆς.

(συνέχεια στο μέρος #6)

38 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Εθνολογία, Ιστορία