Tag Archives: Βλάχοι

Ο «Καίσαρ» που εξουσιάζει τους «Γραικούς» και το «Βλαχικό βασίλειο» στο Widsith

Ο Αρχέλαος έκανε χθες την εξής ερώτηση:

Βλέποντας την επιγραφή τσαταλάρ σκεφτόμουνα ακόμα και οι ορθόδοξοι Σλάβοι αποκαλούσαν Γραικούς τους Βυζαντινούς; και τον βασιλιά Τσάρο (Καίσαρ); από που τα πήρανε τα όνοματα; δεν είχανε πρώτα επαφή με τους Βυζαντινους αντί με την δύση;

Θα θέσω το ερώτημα του Αρχέλαου σε γενικότερη μορφή: από ποιον έμαθαν οι Σλάβοι να μιλάνε για «Γραικούς», «Βλάχους» και  για τον «Τσάρο» της Κωνσταντινούπολης;

Την απάντηση (μάλλον από τα γερμανικά φύλα που βρήκαν όταν έφτασαν στον Δούναβη) θα την βρείτε στο αγγλοσαξονικό ποίημα Widsith (ποίημα του 10ου αιώνα που περιέχει παλαιότερη αγγλοσαξονική παράδοση και ορολογία, με την πλοκή να φτάνει ως τα χρόνια του Αττίλα). Continue reading

Advertisements

22 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία

Ταυτότητες στις παραδουνάβιες ηγεμονίες της περιόδου 1600-1750 #2

Μετά την προηγούμενη εισαγωγική ανάρτηση στο θέμα, στη σημερινή ανάρτηση θα προσθέσω μερικά λόγια για τις ταυτότητες στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες (Βλαχία και Μολδαβία). Continue reading

18 Comments

Filed under Εθνολογία

Η ιστορία του όρου «Βλάχος»

Η σημερινή ανάρτηση προέκυψε έκτακτα από τις συζητήσεις που είχαμε στο σχόλια τις τελευταίες ημέρες. Στην ετυμολογία του όρου «Βλάχος» και στις διάφορες σημασίες του όρου έχω αναφερθεί σε αρκετές παλαιότερες αναρτήσεις και, συνεπώς, στη σημερινή ανάρτηση θα φροντίσω να αναφέρω μερικά πράγματα που δεν έτυχε να περιγράψω μέχρι τώρα. Continue reading

8 Comments

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Για την καταγωγή των Βλάχων (ξανά)

Προχθές παρατήρησα ότι κάποιος έδωσε σύνδεσμο σε μια ανάρτησή μου σε μια διαδικτυακή συζήτηση για την καταγωγή των Βλάχων. Αυτό που συνειδητοποίησα διαβάζοντας στα γρήγορα τη συζήτηση είναι ότι η ανικανότητα του Νεοέλληνα να κατανοήσει πως προέκυψε το ιστορικό φαινόμενο των ομιλητών της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής (Αρμάνοι/Βλάχοι, Μογλενόβλαχοι, Ρουμάνοι και Ιστρορουμάνοι) οφείλεται στην εσκεμμένη αμνησία 2000 ετών της εθνικής παιδείας που δημιουργεί στο μέσο Νεοέλληνα μια αλματική (saltatory) αντίληψη του ιστορικού χρόνου, ο οποίος περιλαμβάνει την κλασική και ελληνιστική αρχαιότητα (~500-200 π.Χ., το επινοημένο παρελθόν «μας») και μετά κάνει ένα τεράστιο άλμα αμνησίας 2000 ετών (θα ταίριαζε ο ιατρικός όρος λακκοειδής αμνησία (lacunar amnesia), αλλά στην περίπτωση του νεοελληνικού ιστορικού χρόνου ο «λάκκος» είναι ωκεανός ολόκληρος) και συνεχίζει με το Ρήγα Φεραίο να καλεί σε επανάσταση τους ραγιάδες. Continue reading

17 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Εθνολογία, Ιστορία

Ο Καλογιάννης ο Ρωμαιοκτόνος και η «Μητέρα Ρώμη»

Λοιπόν, άρχισε χθες ο Αρχικλέφταρος πάλι τις συζητήσεις για «Γραικούς» και για «Ρωμαίους = Λατίνους» και θυμήθηκα το βραχύ επιστολογραφικό φλερτ μεταξύ του Πάπα Ιννοκέντιου Γ΄ και του Βλάχου Καλογιάννη/Ιωαννίτσα Ασέν του «Ρωμαιοκτόνου» που κατέληξε Τσάρος της Δεύτερης Βουλγαρικής Αυτοκρατορίας κατά την περίοδο της Δ΄ Σταυροφορίας. Σε αυτή τη σειρά επιστολών αμφότεροι αναφέρονται στους Ρωμαίους ως «Γραικούς».

Η ανάρτηση θα είναι μικρή, χωρίς ιδιαίτερες αναλύσεις, επειδή θυμήθηκα ότι παλαιότερα είχα αποφασίσει ν΄αφιερώσω μια ανάρτηση γι΄αυτό το ενδιαφέρον άλλα άγνωστο στους περισσότερους θέμα και τελικά το ξέχασα.

Ο Καλογιάννης (= Όμορφος Γιάννης) ή Ιωαννίτσας (Ioanica/Ivanica = «Γιαννάκης»), ήταν ο μικρός αδελφός των Βλάχων αδελφών Ασέν (Πέτρος-Θεόδωρος και Ιωάννης/Ιβάν) που ξεσήκωσαν τους Βούλγαρους, τους Βλάχους και τους Κουμανο-Πατζινάκους βορείως της οροσειράς του Αίμου κατά των «Βυζαντινών» το 1185, εκμεταλλευόμενοι την εξασθένιση και αποσύνθεση της Ρωμανίας μετά τον θάνατο του Μανουήλ Κομνηνού το 1180 και τον ολιγηπελή έλεγχο που η Κωνσταντινούπολη ασκούσε στις επαρχίες που είχαν δυσανασχετήσει από την υψηλή της φορολογία.

Ύστερα από μια σειρά λεηλασιών στο θέμα της Μακεδονίας που ήταν ταυτόχρονη με τις «Ιταλικές» (Φραγκικές) εκστρατείες που συνδέονται με την Δ΄ Σταυροφορία, ο Ακροπολίτης μας πληροφορεί ότι ο Καλογιάννης επέλεξε τον τίτλο «Ρωμαιοκτόνος», για να εκδικηθεί τα κακά που έκανε στους Βούλγαρους ο Βασίλειος ο «Βουλγαροκτόνος».

[Ακροπολίτης, 13] ἀπάρας γοῦν ἐκεῖθεν ὁ τῶν Βουλγάρων βασιλεύς, μὴ ἔχων τὸ ἐμποδὼν ὡς τῶν Ἰταλῶν αὐτοῦ καταπορθηθέντων τὸ ἔσχατον, ἑτέρου δὲ μὴ ὄντος τοῦ ἀνθισταμένου, πᾶσαν κατατρέχει Μακεδονίαν. λείαν οὖν παμπόλλην ἐποιήσατο, αὐτάνδρους τὰς πόλεις ἀνδραποδισάμενος καὶ τέλεον κατα σκάψας αὐτάς. τὸ δέ οἱ διανόημα ἦν, ὡς μήποτε Ῥωμαίους ἀνάκλησιν σχεῖν τῶν σφετέρων ἐπιδράξεσθαι πόλεων. κατέσκαψε γοῦν ἐκ βάθρων αὐτῶν τὴν Φιλιππούπολιν, θαυμαστὴν ἄγαν οὖσαν, ἥτις παρὰ τῷ Ἕβρῳ κεῖται, εἶτα τὰς ἄλλας πάσας πόλεις, τὴν Ἡράκλειαν, τὸ Πάνιον, τὴν Ῥαιδεστόν, Χαριούπολιν, Τραϊανούπολιν, Μάκρην, Κλαυδιούπολιν, Μοσυνούπολιν, Περιθεώριον καὶ ἄλλας πολλάς, ἃς ἀριθμεῖν οὐ χρεών. τὸν δὲ λαὸν ἀπάρας ἐκεῖθεν περὶ τὰς παραρροίας καθίζει τοῦ Ἴστρου, ἐκ τῶν ἰδίων τῶν ἠνδραποδισμένων κωμῶν καὶ πόλεων τὰς κλήσεις ἐπιθεὶς ταῖς οἰκήσεσιν. ἀντάμυναν οὖν, ὡς ἔφασκεν, ἐποιεῖτο τῶν ὧν εἰργάσατο πρὸς Βουλγάρους κακῶν ὁ βασιλεὺς Βασίλειος, καὶ καλεῖσθαι μὲν ἔλεγεν ἐκεῖνον Βουλγαροκτόνον, Ῥωμαιοκτόνον δὲ ὠνόμαζεν ἑαυτόν.

Φυσικά, στα Βουλγαρικά ο τίτλος του Καλογιάννη θα ήταν «Γραικοκτόνος», όπως τον αποδίδουν μερικές φορές οι Βούλγαροι σήμερα (Гръкоубиец ~ Ромеоубиец).

Υπάρχει μεγάλη διαφωνία γύρω από την καταγωγή των Ασενιδών. Το όνομα Ασέν (στις βυζαντινές πηγές Ασάν/Ασάνης) είναι σίγουρα «σκυθικής» (τουρκοστεπικής) καταγωγής (Κουμανικό ή Πατσινακικό που μπορεί να αναχθεί στον πρωτοτουρκικό επίθετο esen = «υγιής, σθεναρός»), όπως και το παρατσούκλι του Ιωάννη Ασέν Bělgun («Σοφός/Πονηρός», λ.χ. το τουρκικό επίθετο bilge = «σοφός» που απαντά και ως όνομα Bilge). Από την άλλη, τόσο οι βυζαντινές όσο και οι δυτικές πηγές ξεκαθαρίζουν ότι οι δύο αδελφοί ήταν Βλαχικής καταγωγής και ο Νικήτας Χωνιάτης, όταν δεν χρησιμοποιεί τον κλασικίζοντα όρο «Μυσοί» για τους επαναστάτες, χρησιμοποιεί κατά κανόνα το εθνωνύμιο «Βλάχοι» για να τους περιγράψει, ξεκαθαρίζοντας μάλιστα ότι, για να μιλήσει κάποιος μαζί τους, έπρεπε να ήταν «ἴδρυς τῆς τῶν Βλάχων διαλέκτου» (δηλαδή να γνωρίζει την Βλαχική), όπως ήταν ένας αιχμάλωτος Ρωμαίος ιερέας τον οποίο ο Χωνιάτης περιγράφει ως «ὁμόφωνο» του Ασέν.

Ας δούμε λίγο τα χωρία αυτά του Νικήτα Χωνιάτη.

Οι Ρωμαίοι αναγκάστηκαν ν΄αντιμετωπίσουν του βάρβαρους του Αίμου που κάποτε λεγόταν «Μυσοί» και τώρα λέγονται «Βλάχοι».

Οι Βλάχοι αδελφοί Ασέν ενώνουν τα δύο γένη του Αίμου (Βούλγαρους και Βλάχους, «ἐξ ἑκατέρου γένους») σε εξέγερση, με ένα τέχνασμα που έδειχνε ότι ο Άγιος Δημήτριος είχε εγκαταλείψει τους Ρωμαίους που μέχρι τότε προστάτευε και ήταν πια με το μέρος τους:

[Χωνιάτης, 368-9] ἑαυτῷ δὲ μάλιστα καὶ Ῥωμαίοις ἐκπολεμώσας τοὺς κατὰ τὸν Αἷμον τὸ ὄρος βαρβάρους, οἳ Μυσοὶ πρότερον ὠνομάζοντο, νυνὶ δὲ Βλάχοι κικλήσκονται. Οὗτοι γὰρ ταῖς δυσχωρίαις πεποιθότες καὶ τοῖς φρουρίοις θρασυνόμενοι, ἃ πλεῖστα τέ εἰσι καὶ ὀρθὰ κατἀποτόμους κείμενα πέτρας, καὶ ἄλλοτε μὲν κατὰ Ῥωμαίων ἐμεγαλαύχησαν, τότε δὲ πρόφασιν εὑρηκότες ὃ δὴ λέγεται Πάτροκλον τὴν τῶν οἰκείων θρεμμάτων ἀπαγωγὴν καὶ κάκωσιν ἑαυτῶν ἐς ἀποστασίαν λαμπρὰν ἀνεσκίρτησαν. Ἦσαν δὲ οἱ τοῦ κακοῦ πρωτουργοὶ καὶ τὸ ἔθνος ὅλον ἀνασείσαντες Πέτρος τις καὶ Ἀσάν, ὁμογενεῖς καὶ ταὐτόσποροι, οἳ καὶ μὴ δρῶντες τὴν νεωτέρισιν ἀπροφάσιστον προσίασι βασιλεῖ, σκηνουμένῳ ἐν τοῖς Κυψέλλοις, αἰτούμενοι συστρατολογηθῆναι Ῥωμαίοις καὶ διὰ βασιλείου γράμματος σφίσι βραβευθῆναι χωρίον τι βραχυπρόσοδον κατὰ τὸν Αἷμον κείμενον·

[Χωνιάτης, 371] Τῶν δὲ Μυσῶν ἀποστασίαν νοσησάντων περιφανῆ καὶ ἀρχηγῶν τοῦ κακοῦ τοῦδε ὧν εἴρηκα γεγονότων, ἔξεισι βασιλεὺς καταὐτῶν. Χρὴ δὲ κἀκεῖνα μὴ παριδεῖν ἀνιστόρητα. Οἱ Βλάχοι ὤκνουν τὰ πρῶτα καὶ ἀπεπήδων πρὸς τὴν ἀπόστασιν, εἰς ἣν ἐνήγοντο πρὸς τοῦ Πέτρου καὶ τοῦ Ἀσάν, τὸ τοῦ πράγματος μέγεθος ὑφορώμενοι. τῆς δὲ δειλίας ταύτης τοὺς ὁμογενεῖς ἀπάγοντες οἱ ταὐτόαιμοι εὐκτήριον ἐδείμαντο οἶκον ἐπὀνόματι Δημητρίου τοῦ καλλιμάρτυρος, εἰς ὃν πολλοὺς τῶν δαιμονολήπτων συνηθροικότες ἐξ ἑκατέρου γένους, αἱμωποὺς καὶ διαστρόφους τὰς κόρας, λυσιχαίτους, καὶ τἆλλα ἀκριβῶς διασώζοντας, ὁπόσα οἱ τοῖς δαίμοσι κάτοχοι διαπράττονται, τοιάδε τούτοις ἐνθουσιῶσιν ὑπετίθουν φθέγγεσθαι, ὡς ὁ θεὸς τοῦ τῶν Βουλγάρων καὶ Βλάχων γένους ἐλευθερίαν εὐδόκησε καὶ τοῦ χρονίου ζυγοῦ ἐπένευσεν ἀπαυχένισιν, οὗ χάριν καὶ τὸν Χριστομάρτυρα Δημήτριον ἀπολιπεῖν μὲν τὴν Θεσσαλονικέων μητρόπολιν καὶ νεὼν τὸν ἐκεῖ καὶ τὰς παρὰ Ῥωμαίοις διατριβάς, ἐς δαὐτοὺς ἀφικέσθαι ὡς ἐπαρήξοντα καὶ συλλήπτορα τοῦ ἔργου ἐσόμενον.

Ο δορυάλωτος [Ρωμαίος] ιερέας που μίλησε με τον Άσεν επειδή ήταν «ἴδρις τῆς τῶν Βλάχων διάλεκτου» και «ὀμόφωνός» του, ζητώντας του να ελευθερώσει τους Ρωμαίους αιχμαλώτους που είχε ζωγρήσει, γιατί αλλιώς «προφήτεψε» ότι ο Άσεν θα σκοτωνόταν από κάποιον οικείο (πράγματι, αργότερα τον σκότωσε το «ὁμοφυές» πρωτοπαλλίκαρό του, ο Βλάχος Ιβαγκός/Ivanko, ο οποίος μετά τον φόνο κατέφυγε στους Ρωμαίους και διορίστηκε τοπάρχης Φιλιππουπόλεως). Ο Ασέν απάντησε πως όχι μόνο δεν θα «απέλυε» τους Ρωμαίους αιχμαλώτους, αλλά θα τους «έλυε» (= διαμέλιζε):

[Χωνιάτης, 438] ὡς εἰ τοὺς Βλάχους διελθὼν ἐς τὰ οἰκεῖα ἤθη τοῦτον ἀπενέγκαι, πλεῖστα ἂν αὐτῷ κατάθοιτο λύτρα ὁ βασιλεύς. τῆς δὲ φήμης κατειπούσης συλληφθῆναι τὸν στρατηλάτην, ἐπιμελοῦς γεγενημένης ἐρεύνης, δῆλος γίνεται καὶ τῷ Ἀσὰν ἐμφανίζεται. Καὶ τῇδε μὲν ἀπέβη καὶ ταῦτα. τὶς δὲ τῶν δορυαλώτων ἱερέων, εἰς τὸν Αἷμον αἰχμάλωτος ἀπαγόμενος, δεῖται τοῦ Ἀσὰν λυθῆναι, διὁμοφωνίας ὡς ἴδρις τῆς τῶν Βλάχων διαλέκτου εἰς ἔλεον αὐτὸν ἐκκαλούμενος. ὁ δἀνανεύσας ἔφατο μηδέ ποτε προθέσθαι Ῥωμαίους λύειν, ἀλλἀπολλύειν·

Ο Ιβαγκός που σκότωσε τον Ιωάννη Ασέν και κατέληξε Ρωμαίος τοπάρχης Φιλιππουπόλεως, στην αρχή αποδείχτηκε χρήσιμος στους Ρωμαίους επειδή κατάφερε να επαναφέρει πολλούς από τους Βλάχους ομογενείς του στο Ρωμαϊκό μαντρί, τους οποίους άρχισε να εκγυμνάζει στρατιωτικά. Ο βασιλέας των Ρωμαίων, παρόλο που προειδοποιήθηκε από τους συμβούλους του να μην δείχνει τόση εμπιστοσύνη σε έναν βάρβαρο που μέχρι προ ολίγου πολεμούσε τους Ρωμαίους, συνέχισε να εμπιστεύεται τον Ιβαγκό. Ο τελευταίος,όμως, βαθμιαία ελάττωσε τον αριθμό των Ρωμαίων στρατιωτών που είχε στην διάθεσή του (οι λίγοι που έμειναν κατέληξαν να είναι «ἀπόμαχοι»), αυξάνοντας ταυτοχρόνως τον αριθμό των «εμφυλίων» (=ομοφύλων) στρατιωτών του και, λίγο αργότερα, ξαναεπαναστάτησε κατά της Ρωμαϊκής Αρχής.

[Χωνιάτης, 509-10] ἡ δὲ ἦν τὸ ἀποστῆναι τὸν Ἰβαγκὸν κατὰ Φιλιππούπολιν. ὡς γὰρ ἄνωθεν εἴπομεν, μετονομασθεὶς ὅδε Ἀλέξιος καὶ γαμβρὸς ἐπὶ θυγατρόπαιδι τῷ βασιλεῖ γεγονὼς καὶ πλείω τῆς δεούσης ἰσχὺν ὑποδὺς στρατηγεῖν εἰλήφει καὶ προεστάναι τῶν τάξεων, αἳ τοῖς ὁμογενέσιν αὐτῷ Βλάχοις περὶ τὴν Φιλίππου ἐπαρχίαν ἀντεκάθηντό τε καὶ ἀντεφέροντο. ἀμέλει καὶ τῶν ἐκεῖσε χωρῶν φανεὶς κύριος ἦγέ τε τὰ πάντα καὶ ἔφερεν, ἀγχίστροφος ὢν καὶ δραστήριος πρὸς ἅπαν σύνδρομον ἔργον τοῖς ἐν τῇ ψυχῇ κινήμασι καὶ βουλεύμασιν. ἤσκει τε εἰς πόλεμον τὸπερὶαὐτὸν ὁμόφυλον, δωρεαῖς πιαίνων καὶ ὁπλισμοῖς κρατύνων, καὶ φρουρίων ἐρυμνῶν ἀνεγέρσεσι τὰ ἀντικείμενα τῷ Αἵμῳ ὄρη ἀνεπιχείρητα μικροῦ ἀπειργάζετο.

[…] τὰ δὲ παρὰ τοῦ ἀνδρὸς τοῦδε πραττόμενα οἱ περὶ τὸν βασιλέα συνορῶντες καλὰ μὲν ἀπεφαίνοντο εἶναι καὶ ἀρίστως ἔλεγον δρᾶσθαι, οὐ μὴν καὶ ἐπὶ σκοπῷ Ῥωμαίοις συνοίσοντι παρὰ τοῦ πράττοντος γίνεσθαι, ὅθεν καὶ παραίνεσιν εἰσῆγον τῷ αὐτοκράτορι παραλῦσαι τῆς ἀρχῆς τὸν Ἀλέξιον· μηδὲ γὰρ ἂν βάρβαρον ἄνδρα μὴ πάνυ πρώην Ῥωμαίοις πολεμιώτατον ἐς τὴν ἐναντίαν ἐξαίφνης οὕτως μεταπεσεῖν ἀκραιφνῆ διάθεσιν, ὡς φρούρια καὶ πολίχνας ἐν τοῖς ἐπικαίροις νεουργεῖν τόποις καὶ αὔξειν μὲν τὸ ἐμφύλιον αὐτῷ στράτευμα, σμικρύνειν δὲ τὸ Ῥωμαϊκόν, ἐνιαχοῦ δὲ καὶ ὡς δύσχρηστον τιθέναι ἀπόμαχον, εἰ μή τις αὐτῷ ἐνέσπαρτο τοῦ τυραννίδι ἐπιβαλεῖν ἔννοια

Τα χωρία αυτά δείχνουν ότι δεν υπάρχει αμφιβολία για την Βλαχική καταγωγή των Ασέν, παρά τις παραδοσιακές βουλγαρικές προσπάθειες για θόλωμα των υδάτων (Βλάχοι = «ποιμένες, αγροίκοι» κλπ), με σκοπό να παρουσιάσουν τους εξεγερθέντες ως «γνήσιους Βούλγαρους». Όπως γράφει και o István Vásáry, ο Χωνιάτης είναι σαφέστατος όταν αναφέρεται σε Βλάχους που εξεγέρθηκαν μαζί με τους Βούλγαρους, ζητώντας αργότερα και την βοήθεια των Κουμάνων. Οι Ασέν ήταν εθνοτικοί Βλάχοι που έτυχε να έχουν κουμανικό επώνυμο και που κατέληξαν να είναι Βούλγαροι Τσάροι.

Vasary1

Vasary2

Vasary3

Ο ίδιος ο Vásáry υπέπεσε σε ένα μικρό σφαλματάκι όταν προσδιόρισε τον δορυάλωτο Ρωμαίο ιερέα ως «Γραικό» (“a Greek priest”), όταν ο ιερέας ζήτησε από τον Ασέν να τον ακούσει λόγω της ομοφωνίας τους. Ο ιερέας μάλλον ήταν βλαχικής καταγωγής νομιμόφρων Ρωμαίος/«Βυζαντινός». Αλλά και την Ελληνική να είχε ως μητρική γλώσσα ο δορυάλωτος ιερεύς και τύχαινε να γνωρίζει και την Βλαχική, αυτό φυσικά τον κάνει εθνοτικό Ρωμαίο και όχι «Γραικό», όπως τον παρουσιάζει ο Vásáry.

Μετά από αυτήν την εισαγωγή στο θέμα της καταγωγής των Ασενιδών, περνάω στο κυρίως θέμα που είναι το επιστολογραφικό φλερτ του Καλογιάννη/Ιωαννίτσα Ασέν με τον Πάπα Ιννοκέντιο Γ΄. Ο Καλογιάννης είχε το πρόβλημα ότι οι στρατιώτες του τον είχαν αναγνωρίσει ως «Τσάρο», αλλά ο τίτλος του δεν ήταν διεθνώς αποδεκτός. Οι Ρωμαίοι, ειδικότερα, θεωρούσαν τόσο τα αδέλφια του όσο και τον ίδιο ως «μιξοβάρβαρους» στασιαστές κατά της Ρωμαϊκής αρχής.

Ο Καλογιάννης σκέφτηκε -όπως και ο «Πρωτοστεφής» Σέρβος Stefan Nemanjićνα αποκτήσει έναν διεθνώς αναγνωρισμένο τίτλο από τον Πάπα, ως αντάλλαγμα της στροφής του στον Καθολικισμό. Το φλερτ και των δύο αυτών ηγεμόνων με τον Καθολικισμό ήταν εφήμερο, ίσα ίσα μέχρι να αναγνωρίσει ο Πάπας επίσημα τον τίτλο τους.

Έτσι ο Καλογιάννης έστειλε πρέσβεις στο Βατικανό, ζητώντας από τον Πάπα Ιννοκέντιο να τον αναγνωρίσει ως «Τσάρο/Αυτοκράτορα των Βούλγαρων και των Βλάχων» ως αντάλλαγμα της στροφής του στον Καθολικισμό.

Από εκεί και μετά οι δύο άνδρες αντάλλαξαν μια σειρά επιστολών, στις οποίες ο ένας προσπαθεί να παραμυθιάσει τον άλλο. Ο μεν Καλογιάννης έγραψε τις επιστολές του στην «Βουλγαρική» (= Εκκλησιαστική Παλαιοσλαβωνική), τις οποίες ο Ιννοκέντιος διάβαζε μεταφρασμένες στα Λατινικά (μάλιστα στην μεταφραστική αλυσίδα υπήρχε και μια διαμεσολαβητική ελληνική μετάφραση: Βουλγαρικά <=> Ελληνικά <=> Λατινική). Ο δε Ιννοκέντιος έγραφε τις επιστολές του στα Λατινικά, οι οποίες όμως -μέσα από την ίδια διαδικασία- έφευγαν από το Βατικανό μεταφρασμένες στην Βουλγαρική.

Ο Ιννοκέντιος στις επιστολές του γράφει ότι «έμαθε πως οι πρόγονοι του Καλογιάννη ήταν ευγενείς εκ της Παλαιάς Ρώμης και πως από αυτούς κληρονόμησε το γενναιόδωρο αίμα και το ειλικρινές αίσθημα αφοσίωσης [στην Παλαιά Ρώμη]» (δηλαδή, αυτό που μας λέει με πομπώδη ορολογία ο Ιννοκέντιος είναι πως έμαθε ότι ο Καλογιάννης ήταν Βλάχος και μιλούσε μια λατινογενή γλώσσα) και πως «έχει περάσει πολύς καιρός που ο λαός του (οι Βλάχοι προφανώς) έχει απομακρυνθεί από τα στήθια της μητέρας τους [Ρώμης]».

Ο Καλογιάννης, με τη σειρά του, αποδέχτηκε το κομπλιμέντο της ευγενούς καταγωγής από την Παλαιά Ρώμη και απάντησε πως «η πρώτη χάρη που ζητάει από την Μητέρα Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, ως αγαπητός γιος της, είναι η αναγνώριση του ως Αυτοκράτορα/Τσάρο των Βουλγάρων και των Βλάχων».

Όταν ο Καλογιάννης είδε ότι ο Ιννοκέντιος δίσταζε να τον αναγνωρίσει ως «Αυτοκράτορα/Τσάρο» και του έδινε μόνο τον τίτλο του «Βασιλέα/Rex των Βουλγάρων και των Βλάχων», του έστειλε μια επιστολή στην οποία του ζητούσε να επισπεύσει την ανανγνώριση, «επειδή οι “Γραικοί” είχαν μάθει για τις συνομιλίες τους και του έταξαν πως θα τον αναγνώριζαν εκείνοι ως «Τσάρο» και θα του έστελναν έναν Ορθόδοξο Πατριάρχη για το Αυτόνομο Βουλγαρικό Πατριαρχείο που ήθελε να ιδρύσει στο Τάρνοβο».

Ioannitsa1

Ioannitsa2

Ioannitsa3

Ioannitsa4

Ο σοβαρός Ρουμάνος ιστορικός Florin Curta βάζει αποσιωπητικά στον όρο “Γραικοί” με τον οποίο ο Βλάχος Καλογιάννης χαρακτηρίζει τους Ρωμαίους/«Βυζαντινούς», γιατί αυτές οι συζητήσεις περί Ρωμαϊκής κληρονομιάς ήταν «υπολογισμοί χωρίς τον ξενοδόχο».

Κλείνω την ανάρτηση με μια ενδιαφέρουσα διάλεξη του Αντώνη Καλδέλλη με τίτλο «Μία ιστορία πάρα πολλών Ρωμών» (A tale of too many Romes). Το θέμα της συζήτησης του Καλδέλλη είναι να συγκρίνει την ρωμαϊκότητα των  «Βυζαντινών» με την γιαλαντζί ρωμαϊκότητα που πίστευαν ότι διέθεταν οι διάδοχοι του Καρλομάγνου.

2 Comments

Filed under Ιστορία, Μεσαίωνας

O Thede Kahl για τους Βλάχους/Αρμάνους

Ο Thede Kahl είναι Γερμανός Βαλκανολόγος-Βλαχολόγος από το Πανεπιστήμιο της Jena στην Γερμανία και, πλέον, μέλος της Αυστριακής Ακαδημίας Επιστημών. Στην παρακάτω συνέντευξη μιλάει για τους Βλάχους/Αρμάνους. Είναι ενδιαφέρον το ότι έχει μάθει να μιλάει όλες τις γλώσσες των Βαλκανίων!

Εδώ μπορείτε να ακούσετε για τις σπουδές του και τις γλώσσες που μιλάει:

Έτσι εδώ μιλάει Βλαχικά:

Και στο παρακάτω βίντεο, του οποίου μερικά σημεία θα περιγράψω, μιλάει  στα Ελληνικά:

Η πρώτη ερώτηση που του γίνεται είναι πάνω στην «καταγωγή» των Βλάχων και ανοίγει ένα πολύ ωραίο θέμα πάνω στους Εθνικούς Μύθους των σύγχρονων Βαλκανικών Εθνών.

[02:18] Γίνεται η ερώτηση και στο [03:00] εξηγεί πως η «καταγωγή» είναι ένα πράγμα που δεν πρέπει να απασχολεί τον κόσμο τόσο πολύ γιατί, ειδικά στα Βαλκάνια, πάρα πολλοί υποφέρουν από το κόμπλεξ  της αρχαιοπληξίας, δηλαδή ονειρεύονται μία τεράστια, πανάρχαια και ωραία καταγωγή, τουλάχιστον 5000 ετών. Η πραγματική καταγωγή είναι αυτή που πάει μέχρι 5 -βαριά βαριά 7- γενιές πίσω. Από εκεί και μετά η «καταγωγή» γίνεται μύθος και παραμύθι. Η ιστορία των Βαλκανίων είναι τόσο περίπλοκη που πρέπει να ασχοληθούμε πολύ περισσότερο απ΄ότι κάνουν ορισμένοι ΑΣΧΕΤΟΙ που λένε ότι γνωρίζουν την καταγωγή τους (εννοεί ελλαδέμπορους και όλο το αρχαιόπληκτο καρακιτσαριό των Βαλκανίων). Γνωρίζουν ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΘΑ ΗΘΕΛΑΝ ΚΑΙ ΟΝΕΙΡΕΥΟΝΤΑΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ και αυτό που έχουν διδαχθεί στα σχολικά βιβλία [του κράτους τους].

[04:10] Αυτό που έχει σημασία είναι να καταλάβουμε ότι υπάρχει μια τεράστια διαφορά ανάμεσα σε αυτό που ονειρευόμαστε ότι είμαστε και μαθαίνουμε ότι είμαστε τις τελευταίες γενιές και στην πραγματικότητα. Πολλοί μπερδεύουν την ΚΑΤΑΓΩΓΗ τους με την ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ τους. Το ότι λ.χ. οι Βλάχοι της Ελλάδος σήμερα έχουν Ελληνική ταυτότητα δεν σημαίνει ότι όλοι τους έχουν και Ελληνική καταγωγή. Την ίδια Ελληνική ταυτότητα έχουν και οι Αρβανίτες και οι Σλαβομακεδόνες , δηλαδή όλες οι αλλόγλωσσες ομάδες που αγωνίστηκαν για και αγαπάνε την Ελλάδα και, ακόμα και τα εγγόνια των Αλβανών που ήρθαν στις αρχές του 90, θα αισθανθούν σε κάποια φάση περισσότερο Έλληνες παρά Αλβανοί.

Στο [05:00] αρχίζει να μιλάει για την απώτερη καταγωγή των γλωσσικών προγόνων των Βλάχων και ο Kahl λέει πως πρόκειται για εκλατινισμένα «αυτόχθονα» Θρακο-Ιλλυρικά φύλα της Βαλκανικής που ήταν γείτονες των αρχαίων Ελλήνων και των προγόνων των Αλβανών. Θεωρεί γελοία την ρουμανοκεντρική θεωρία που θέλει τους Βλάχους να κατάγονται από την Ρουμανία.

Επανέρχεται στο θέμα της καταγωγής στο [13:00] όπου λέει ότι είναι σίγουρο ότι η ρουμανοκεντρική θεωρία δεν στέκει και πως ακόμα και στην Ρουμανία δεν υπάρχει σοβαρός επιστήμονας που την αποδέχεται, γιατί ούτε και οι Ρουμάνοι κατάγονται από την Ρουμανία. Κατά την γνώμη του Kahl υπήρχε κατά την ύστερη αρχαιότητα ένα επίκεντρο/κοιτίδα λατινοφωνίας στα κεντρικά Βαλκάνια, στην νότια Σερβία και Δυτική Βουλγαρία [14:35] όπου ζούσαν πριν την κάθοδο των Σλάβων και από εκεί κατάγονται τόσο οι γλωσσικοί πρόγονοι των Ρουμάνων όσο και αυτοί των Βλάχων της νοτίου Βαλκανικής. Επαναλαμβάνει ότι είναι γελοίο να θεωρούν μερικοί ότι οι Βλάχοι κατέβηκαν από τα υπερδουνάβια Καρπάθια, διότι βορείως του Δούναβη στην Ρουμανία δεν υπάρχουν παραδοσιακά λατινικά τοπωνύμια. Ή λατινική τοπωνυμία είναι πιο έντονη νοτίως του Δούναβη και ακόμα και η Ελλάδα έχει περισσότερα λατινικά τοπωνύμια από την Ρουμανία.

Στο [16:10] γίνεται ερώτηση πάνω στο Αλβανικό υπόστρωμα της Ρουμανικής. Ο Kahl εδώ τα μπερδεύει λίγο όταν λέει ότι δεν είναι Αλβανικά, αλλα substratum (υπόστρωμα), αλλά τέλος πάντων το εξηγεί με την γειτνίαση μεταξύ των γλωσσικών προγόνων των Ρουμάνων και των Αλβανών.

Εδώ ας μου επιτραπεί να σημειώσω σε αυτό το θέμα την άποψη του «Πρίγκιπα της Αλβανολογίας» Eric Hamp , ενός από τους πιο σεβαστούς Ινδο-Eυρωπαϊστές, που μελετά την Αλβανική Γλώσσα εδώ και 50 χρόνια. Για το παρατσούκλι του Hamp ως «Πρίγκηψ της Αλβανολογίας» ακούστε τον Ιταλό Arbëreshë καθηγητή Αλβανικής γλώσσας και φιλολογίας Gianni Belluscio του πανεπιστημίου της Καλαβρίας στο [06:10] (professor Hamp … il principe dell’Albanologia [06:20]).

Τι πιστεύει ο «πρίγκιψ της Αλβανολογίας»;

Ότι η Αλβανική είναι ο απόγονος μιας Δακο-Μυσικής γλώσσας που μιλιόταν στα κεντρικά και παραδουνάβια Βαλκάνια και ότι οι πρόγονοι των Ρουμάνων πριν εκλατινιστούν μιλούσαν μια «αλβανοειδή» (= πρωτο-αλβανική) γλώσσα.

Παραθέτω ένα δένδρο των ΙΕ γλωσσών που σχεδίασε ο Eric Hamp το 1990 στο οποίο η σχέση της Αλβανικής με την Δακική είναι η ίδια με την σχέση της Αρχαίας Μακεδονικής με την Αρχαία Ελληνική (δηλαδή ή διάλεκτος ή στενά συγγενική γλώσσα).

Hamp-IE

Όσο για την -κατά Hamp- «αλβανοειδή» γλώσσα που μιλούσαν οι γλωσσικοί πρόγονοι των Ρουμάνων πριν εκλατινιστούν παραθέτω τις παρακάτω σελίδες:

Hamp-AlbRom

Hamp Albo-Romanian

Μεταφράζω μόνο την επάνω αριστερή όπου ο Hamp διατυπώνει την θέση του:

[…] διότι είμαι πεπεισμένος ότι η Ρουμανική είναι ο απόγονος εκλατινισμού (latinization) ενός γηγενούς πληθυσμού που πριν μιλούσε μία Αλβανοειδή ΙΕ γλώσσα, ενώ η Αλβανική εκπροσωπεί την συνέχεια συγγενικών διαλέκτων οι οποίες, αν και δανείστηκαν πολλά δάνεια και πολισμικές επιδράσεις, απέφυγαν τον εκλατινισμό.

Όλα αυτά που λένε ο Thede Kahl, ο Eric Hamp και ένα σωρό σοβαροί αλβανιστές-γλωσσολόγοι όπως ο Vladimir Orel, ο John Bassett Trumper και o Joachim Matzinger τα έχω παρουσιάσει στις παρακάτω αναρτήσεις:

1) Οι γλωσσικοί πρόγονοι των Αλβανών και των (Α)Ρουμάνων (2 αναρτήσεις).

2) Τις απόψεις του Matzinger τις έχω περιγράψει εδώ .

3) Τα βιβλία του Vladimir Orel για την Αλβανική Γλώσσα τα έχω δώσει για κατέβασμα εδώ.

Κάνω αυτήν την παρένθεση διότι στο διαδίκτυο υπάρχουν και δυσθρασέα Καρακιτσο-Τρολ.

Κλείνω την παρένθεση για το λεξιλογικό υπόστρωμα της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής και επιστρέφω στην συνέντευξη του Thede Kahl. Αφου τελειώνει το ζήτημα της «καταγωγής» των Βλάχων η υπόλοιπη συζήτηση ασχολείται με τις Νεωτερικές Εθνικές ταυτότητες που ανάπτυξαν οι Βλάχοι κάθε Βαλκανικού Κράτους και, όσοι θα δείτε όλη την συνέντευξη, θα τον ακούσετε να λέει πολλάκις ότι οι Βλάχοι της Ελλάδος έχουν αναπτύξει μια τέλεια Νεοελληνική ταυτότητα όπως και οι παραδοσιακά ελληνόφωνοι πληθυσμοί, συμμετείχαν σε όλες τις διεργασίες που οδήγησαν στην ίδρυση του Νεοελληνικού κράτους, όπως και οι Αρβανίτες και πολλοί Σλαβομακεδόνες και η Ελλάδα δεν έχει κανέναν λόγο να φοβάται αν αρχίσουν να γίνονται προαιρετικά μαθήματα Βλαχικής ή αν τελος πάντων αρχίσει να εκδίδεται κανένα περιοδικό στην Βλαχική γλώσσα με θέμα την Βλαχική πολιτισμική παράδοση.

Παραθέτω και ένα βίντεο με μια Ρουμάνα δημιοσιογράφο που επισκέφτηκε Βλαχόφωνες κοινότητες στην Ελλάδα (Γραμματίκοβο Εδέσσης, Μέτσοβο (το τμήμα του Μετσόβου ξεκινάει στο [06:20] κλπ).

34 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γιουτιουμποπαίδεια, Γλωσσολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μυθοθρυψία

H δήθεν αυτοχθονία των Βλάχων

Συχνά στο διαδίκτυο έχω την «τύχη» να πέφτω πάνω σε μερικούς που προσπαθούν ν΄«αποδείξουν» ότι οι γλωσσικοί πρόγονοι των Βλάχων είναι «εκλατινισθέντες γηγενείς αρχαίοι Έλληνες». Η πεποίθηση αυτή συνήθως συνοδεύεται από δύο αφελή «αποδεικτικά» στοιχεία: την «απόδειξη» της λατινοφωνίας νοτίως της γραμμής του Jireček και την «απόδειξη» γενετικής ταύτισης Βλάχων και μη Βλάχων στον ελλαδικό χώρο. Το δεύτερο «γενετικό» επιχείρημα προϋποθέτει ότι το «μη Βλαχικό» δείγμα με το οποίο συγκρίνεται το «Βλαχικό» είναι αυτόχθονο έτσι ώστε να προκύψει το συμπέρασμα ότι αφού οι δύο πληθυσμοί είναι «ίδιοι» γενετικά άρα οι Βλάχοι είναι αυτόχθονες του ελλαδικού χώρου. Βέβαια το «μη Βλαχικό» δείγμα κάθε άλλο παρά «αυτόχθονο» είναι μιας και οι μεσαιωνικοί του πρόγονοι είναι ο Vonko o Σερβο-αλβανιτο-βουλγαρό-βλαχος από την Άρτα, ο Momčila ο Βουλγαρ-αλβανιτό-βλαχος από τη δυτική Μακεδονία και η «γαρασδοειδής όψις εσθλαβωμένη» Νικήτας Ρεντάκιος από την Πελοπόννησο.

Momčila

Δεν χρειάζεται ιδιάιτερη ευφυΐα λοιπόν για να καταλάβουμε ότι οι βλαχόφωνοι απόγονοι του Momčila και του Vonko θα είναι γενετικά όμοιοι με τους ρωμιόφωνους, βουλγαρόφωνους και αλβανόφωνους απογόνους των παραπάνω. Αν σε μια μεγάλη γαβάθα ετοιμάσω τη «μακεδονική» φρουτοσαλάτα και αφού την ανακατέψω καλά την μοιράσω σε μπολάκια τότε τα μπολ θα είναι λίγο πολύ όμοια μεταξύ τους.

macedonia salata

Αλλά πάμε στο πρώτο «επιχειρήμα», ότι δηλαδή η απόδειξη λατινοφωνίας στην Ελλάδα της ύστερης αρχαιότητας αυτόματα συνεπάγεται αυτοχθονία των σημερινών Βλάχων. Αυτό καταρρίπτεται πολύ εύκολα τόσο με «ποσοτική» όσο και με «ποιοτική» ανάλυση.

Το ότι σποραδικά θα άκουγες λατινικά νοτίως της γραμμής του Jireček είναι αυτονόητο και αδιαμφισβήτητο και δεν χρειάζεται καν να παραθέσουμε πηγές που να το αποδεικνύουν. Το πρόβλημα όμως είναι το ότι η λατινοφωνία αυτή δεν ήταν τόσο εκτεταμένη και σταθερά εδραιωμένη ώστε να δράσει σαν πυρήνας σχηματισμού λατινογενούς γλώσσας.

Παράδειγμα: ο ρωμαίος αυτοκράτορας Κλαύδιος συνεχάρη έναν «βάρβαρο» που έμαθε τις «δύο γλώσσες της αυτοκρατορίας μας, λατινικά και ελληνικά». Αυτό σημαίνει ότι οι Ρωμαίοι ήταν εξαρχής ανεκτικοί στην χρήση της ελληνικής γλώσσας σαν «κοινή» στην pars Graeca της αυτοκρατορίας. Επί λατινομανούς Ιουστιανιανού, ο Προκόπιος αναφέρει τον Αρμένιο βυζαντινό αξιωματικό Γιλάκιο ο οποίος:

[ὑπέρ τῶν πολέμων λόγος, 7.26.24] Ἦν δέ τις ξὺν τῷ Ἰωάννῃ Γιλάκιος ὄνομα, Ἀρμένιος γένος, ὀλίγων τινῶν Ἀρμενίων ἄρχων. Οὗτος ὁ Γιλάκιος οὔτε ἑλληνίζειν ἠπίστατο οὔτε Λατίνην ἢ Γοτθικὴν ἢ ἄλλην τινὰ ἢ Ἀρμενίαν μόνην ἀφεῖναι φωνήν.

έφτασε να είναι αξιωματικός ενός μικρού σώματος Αρμενίων χωρίς να ξέρει ελληνικά, λατινικά ή γοτθικά, αλλά μιλούσε μόνο την μητρική του Αρμενική.  Και δεν χρειάστηκε να μάθει να μιλάει λατινικά ή ελληνικά ή γοτθικά διότι οι στρατιώτες του ήταν Αρμένιοι. Αυτό το κομμάτι είναι σημαντικό διότι μας λέει ότι ακόμα και επί του λατινομανούς Ιουστινιανού τα ελληνικά είχαν την ίδια ισχύ με τα λατινικά σαν γλώσσα του στρατού, ενώ οι Αρμένιοι στρατιώτες μπορούσαν να μιλάνε αρμενικά και οι Γότθοι γοτθικά. Η αναφορά της γοτθικής γλώσσας δεν είναι τυχαία. Την περίοδο γύρω από το 400 μ.Χ. οι Γότθοι και τα άλλα γερμανικά φύλα αποτελούσαν σημαντικό μέρος του Ρωμαϊκού στρατού. Αρκεί να σημειώσουμε ότι στην μάχη του ποταμού Frigidus (394 μ.Χ.) που συγκρούστηκαν οι στρατοί της ανατολικής και δυτικής αυτοκρατορίας η πλειοψηφία των στρατευμάτων και των δύο παρατάξεων ήταν γερμανοί foederati. Η μαρτυρία του Προκόπιου μας δείχνει ότι όλοι αυτοί οι Γότθοι μιλούσαν Γοτθικά στο στρατό. Άρα αφού τα αρμενικά σώματα του ρωμαϊκού στρατού μιλούσαν Αρμενικά και τα γοτθικά σώματα Γοτθικά, τότε έπεται ότι και τα ελληνόφωνα σώματα θα μιλούσαν ελληνικά (ιδίως αφού τα ελληνικά σύμφωνα με τον αυτοκράτορα Κλαύδιο ήταν «μία από τις γλώσσες της αυτοκρατορίας μας»). Και αφού θα μιλούσαν ελληνικά στο στρατό τότε είναι αυτονόητο ότι θα μιλούσαν ελληνικά και στο σπίτι και στο παζάρι.

Σε αυτό πρέπει να προσθέσουμε και μια άλλη μαρτυρία. Ήδη επί αυτοκράτορα Κλαυδίου οι δικαστές της ελληνόφωνης ανατολής δεν γνωρίζουν λατινικά.  Ενώ οι Ρωμαϊκές αποικίες (coloniae) στην δυτική Ευρώπη, γράφει ο David S. Potter, δρούσαν σαν πυρήνες εκπολιτισμού (κι εκλατινισμού εννοείται), στην ανατολή ήταν απλά Ιταλικές αποικίες. O κυρίαρχος πολιτισμός ήδη υπήρχε και η αφομοίωσή τους ήταν απλά θέμα χρόνου.

East West coloniae

Kaldellis Claudius

Φαίνεται λοιπόν ξεκάθαρα ότι η λατινική δεν ευδοκίμησε αρκετά νοτίως της γραμμής του Jireček ώστε να είναι δυνατόν να προκύψει λατινογενής γλώσσα νοτίως της γραμμής αυτής. Όπως γράφει και ο Αντώνης Καλδέλλης στην τελευταία σελίδα που παρέθεσα, οι Ρωμαίοι δεν πίεσαν κανέναν να μάθει λατινικά.

Αυτό είναι το «ποσοτικό» συμπέρασμα και ήδη έχει σημαντικό βάρος. Ακόμα μεγαλύτερο βάρος όμως έχει το «ποιοτικό» συμπέρασμα που προκύπτει από την ανάλυση της βλαχικής γλώσσας και δείχνει περίτρανα ότι η βλαχική γλώσσα δεν μπορεί να έχει σαν κοιτίδα της τον Ελλαδικό χώρο. Η βλαχική σαν μέρος της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής (ΑΒΡ) συμμερίζεται μια σειρά αποκλειστικών νεωτερικών  ισογλώσσων με τη ρουμανική τα οποία δείχνουν ότι οι δύο γλώσσες έχουν κοινό πρόγονο, η κοιτίδα του οποίου φυσικά δεν είναι ο Ελλαδικός χώρος. Τα κύρια γλωσσικά χαρακτηριστικά της ΑΒΡ τα έχω αναλύσει εδώ.

Ένας κανόνας της γλωσσολογίας στην εξέταση του βαθμού συγγένειας δύο γλωσσών είναι ότι οι κοινοί νεωτερισμοί έχουν μεγαλύτερο βάρος συγγένειας από τους κοινούς αρχαϊσμούς. Ο κοινός αρχαϊσμός μπορεί να είναι ταυτόχρονη ανεξάρτητη διατήρηση, λ.χ. η λατινική λέξη formosus = «όμορφος» έχει επιβιώσει μόνο στα δύο άκρα του λατινογενούς συνεχούς, δηλαδή στα ισπανικά και τα ρουμάνικα. Δεν εκλαμβάνεται σαν στοιχείο ιδιαίτερης συγγένειας των δύο αυτών λατινογενών γλωσσών. Αντίθετα ο νεωτερισμός -ct->-jt- > -ch- χαρακτηρίζει αποκλειστικά την ισπανική γλώσσα. Λ.χ. δείτε τους ισπανικούς απογόνους των λατινικών λέξεων nox/noctem, lac/lactem, lucta, directus, lectus.

Ακόμα και αν η ιστορία δεν είχε καταγράψει τον ισπανικό αποικισμό της νοτίου αμερικής και δεν γνωρίζαμε ποιά λατινογενής γλώσσα ομιλείται από την πλειοψηφία των νοτιοαμερικάνων η απλή παρουσία των λέξων noche,leche,locha, derecho, lecho στο λεξιλόγιό τους θα αρκούσε για μας πείσει ότι οι γλωσσικοί πρόγονοι των latino ήταν ισπανοί (με την εξαίρεση φυσικά της πορτογαλόφωνης Βραζιλίας που δεν χρησιμοποιεί αυτούς τους όρους). Αλλά ο ισπανικός αποικισμός της αμερικής είναι ιστορικά γνωστός. Αυτό όμως που μπορεί να μας βοηθήσει η γλωσσολογία είναι η συγκεκριμένη ισπανική περιοχή απ΄όπου καταγόταν η πλειοψηφία των ισπανόφωνων charter groups που εγκαταστάθηκαν στη Νότιο Αμερική. Έχει παρατηρηθεί ότι τα νοτιοαμερικάνικα ισπανικά χρησιμοποιούν αραβικά δάνεια που απαντούν μόνο (ή πιο συχνά) στην διάλεκτο της αραβοκρατούμενης Ανδαλουσίας και πολλές φορές ο τονισμός τους ακολουθεί την διάλεκτο της Ανδαλουσίας.

Doublets of Arabic-Latinate synonyms with the Arabic form are common in Latin American Spanish being influenced by Andalusian Spanish like Andalusian and Latin American alcoba. In this sense Latin American Spanish is closer to the dialects spoken in the south of Spain. Examples include standard habitación or dormitorio (‘bedroom’) or alhaja for standard joya (‘jewel’).

Και πιο κάτω στο άρθρο του wiki:

Spaniards arrived from many regions within Spain and brought with them their own regional dialects/accents. However, the great majority of Spanish immigrants to Latin America throughout its history came from the Hispano-Arabic area of Spain known as Andalusia.

Παραθέτω μια σελίδα για το βάρος του κριτηρίου του κοινού νεωτερισμού που ανέφερα πιο πάνω:

shared innovation retension

Αν δούμε τα Βλάχικα και τα Ρουμάνικα οι κοινοί νεωτερισμοί βγάζουν μάτι !!!

1) Επιθηματικό οριστικό άρθρο (ΕΟΑ) που η λατινική δεν έχει. Το επιθηματικό άρθρο είναι χαρακτηριστικό της ΑΒΡ, της Αλβανικής και της Βουλγαρικής και θεωρείται υποστρωματική επίδραση της Δακο-Μυσικής γλώσσας που συνεχίζει στα αλβανικά. Δηλαδή, οι αλβανοί είναι οι Δακο-Μυσοί που δεν λατινοφώνησαν, οι ομιλητές της πρωτο-ΑΒΡ είναι οι Δακο-Μυσοί που λατινοφώνησαν και υιοθέτησαν (μάζι με κάποια άλλα χαρακτηριστικά) το ΕΟΑ της παλαιάς τους γλώσσας στην λατινική τους ποικιλία και, τέλος, οι Βούλγαροι είναι εκείνοι οι σλάβοι που εγκαταστάθηκαν επί του ΑΒΡ υποστρώματος και, κατά συνέπεια, δανείστηκαν το υποστρωματικό ΕΟΑ στην σλαβική τους γλώσσα. Στην γειτονική Ιλλυρία, η Δαλματική γλώσσα δεν έχει επιθηματικό, αλλά προθεματικό οριστικό άρθρο (όπως η ελληνική και η λατινική) το οποίο είναι ενδεικτικό του ότι η ιλλυρική γλώσσα δεν είχε ΕΟΑ. Δεν μας εκπλήσσει λοιπόν το ότι ούτε η Σερβο-Κροατική έχει ΕΟΑ.

Η ερώτηση που πρέπει να απαντήσει όποιος προσπαθεί να βγάλει τους γλωσσικούς προγόνους των Βλάχων σαν «εκλατινισθέντες Έλληνες» είναι η εξής: γιατί αφού στο ελληνικό «ο ἄνθρωπος» αντιστοιχεί το λατινικό «ille homo», κάποιος εκλατινισμένος έλληνας πρέπει ν΄αρχίσει ξαφνικά να λέει «homo ille»  ώστε να προκύψει εν τέλει το παρόμοιο με την ρουμανική om> «omul»;

2) Οι κοινοί νεωτερισμοί kt>pt/ft και gn>mn. Τα λατινικά noctem, lactem, directus, luctaocto κλπ ακολουθούν την ίδια τροπή και στα βλάχικα και στα ρουμανικά (noapte,lapte, drept(u),luptă/luftă, opt(u)). To coxa έγινε coapsă και στις δύο γλώσσες, όπως τα cognatus, signum, lignum έγιναν cumnat, semn(u), lemn(u) και στις δύο γλώσσες. Και οι δύο γλώσσες έκαναν το victimare *viptimare και στη συνέχεια απώλεσαν το /p/, όπως στο baptizare.

H εξέλιξη της ελληνικής φωνολογίας ΔΕΝ δείχνει τέτοιες τροπές ούτε στο ελληνικό λεξικό ούτε στα λατινικά δάνεια. Τα αρχαία ελληνικά ὀκτώ, νύξ/την νύκτα, ἁρπακτικός, κτίστης επιβίωσαν αυτούσια μέχρι το ~ 1000 μ.Χ. και μετά υπέστησαν την ανομοίωση οχτώ, νύχτα, αρπαχτικός, χτίστης. Το λατινικό aqu(a)eductus επιβίωσε στην μεσαιωνική ελληνική σαν Κεδούκτος (τοπωνύμιο στην ενδοχώρα της Ηράκλειας/Περίνθου)και το λατινικό campiductor σαν καμπιδούκτωρ.

Kedouktos

Το λατινικό Aula Magna πέρασε στην βυζαντινή ελληνική σαν Μαγναύρα όπως λ.χ. σήμερα υιοθετήσαμε τον όρο λιγνίτης. Επίσης, τα λατινικά signum και signifer πέρασαν στα ελληνικά σαν σίγνον και σιγνοφόρος. Αντίθετα, η λέξη κουνιάδος δείχνει ότι είναι βενετικό δάνειο στην ελληνική (cognatus > /konjaδo/) όπως και η λεμονάδα (<lemonàδa) και το ίδιο ισχύει για το νεοελληνικό σινιάλο (< segnalare = /senjalare/). To «ξ» από την άλλη διατηρήθηκε αυτούσιο στην ελληνική: ξένος, έξω, ἁρπάζω > ἥρπαξα ~ άρπαξα κλπ.

Με άλλα λόγια, ένας δίγλωσσος άνθρωπος εφαρμόζει τους ίδιους φωνολογικούς κανόνες στα όμοια φωνήματα και των δύο γλωσσών που μιλάει. Ένας δίγλωσσος ελληνόφωνος που διατηρεί το κτ στα ελληνικά νύκτα, οκτώ δεν θα έλεγε ποτέ τα λατινικά nocte, octo σαν noapte, optu ούτε θα έλεγε το coxa coapsă όταν στην μητρική του γλώσσα συνεχίζει να λέει ξένος, έξω και άρπαξα.

3) Το υποστρωματικό δακο-μυσικό λεξιλόγιο. Όπως τα αραβικά δάνεια των ισπανικών διαλέκτων της νοτίου αμερικής δείχνουν ότι τα ισπάνοφωνα charter groups ήρθαν από την Ανδαλουσία έτσι και η ύπαρξη υποστρωματικών δακο-μυσικών λέξεων δείχνει (μαζί με όλα τ΄άλλα) τον τόπο καταγωγής των γλωσσικών προγόνων των Βλάχων. Γιατί budză και όχι χείλος ή labrum; Γιατί madzăre και όχι ρεβίθι; Γιατί deal και όχι λόφος (η λέξη δεν είναι σλαβικό δάνειο όπως λέει το wiktionary, γιατί είναι παράλογο η λέξη «κοιλάδα» των σλάβων να γίνει ΑΒΡ «βουνό»,«λόφος»); Γιατί «κατούνι/κατούνα»; Γιατί brad και όχι έλατο ή απογονος του λατινικού abies;

Για να τελειώνουμε , όπως ο Peter MackRigde χαρακτήρισε τον «τσιουλκισμό» «ψυχανώμαλη διαστροφή της ιστορικής γλωσσολογίας» (“a perversion of historical linguistics“) το ίδιο ισχύει και για όποιον πάει να βγάλει την βλαχική σαν «αυτόχθονη» λατινογενή γλώσσα της ελλαδικής χερσονήσου. Τα γλωσσολογικά συμπεράσματα επιβεβαιώνουν κραυγαλέα τις παραδόσεις των Βυζαντινών συγγραφέων που θέλουν τους γλωσσικούς προγόνους των Βλάχων σαν καθοδικούς εκλατινισμένους Δακο-Μυσούς.

21 Comments

Filed under Μυθοθρυψία