Tag Archives: Αύγουστος

Tota Italia: η πρώτη ευρύτερη ρωμαϊκή πατρίδα

Ο Ρωμαίος ποιητής Μάρκος Ανναίος Λουκανός, στο ποίημα Pharsalia που έγραψε λίγο μετά το 60 μ.Χ., παρουσιάζει τον Ιούλιο Καίσαρα να διασχίζει τις παγωμένες Άλπεις, προερχόμενος από την Πέραν των Άλπεων Γαλατία, και να φτάνει με τις λεγεώνες του στον ποταμό Ρουβίκωνα όπου αντίκρισε την εικόνα της «έντρομης πατρίδας» (Patriae trepidantis imago, 1.186), η οποία τον ρώτησε ποιος ήταν ο σκοπός του.

[Pharsalia, 1.83-6]

Iam gelidas Caesar cursu superaverat Alpes,

Ingentesque animo motus, bellumque futurum

Ceperat. Ut ventum est parvi Rubiconis ad undas,

Ingens visa duci Patriae trepidantis imago

Η «έντρομη πατρίδα» (patria trepidans) που εκείνη την περίοδο είχε ως βόρειο σύνορο τον ποταμό Ρουβίκωνα ήταν η ρωμαϊκή Ιταλία και ο Καίσαρας ήξερε πως αν διέσχιζε τον ποταμό χωρίς να διαλύσει τις λεγεώνες του, αυτομάτως θα θεωρούνταν perduellis (δημόσιος εχθρός, εχθρός της respublica), γιατί κανένας Ρωμαίος στρατηγός δεν είχε το δικαίωμα να φέρει στην Ιταλία ρωμαϊκό στράτευμα συναθροισμένο για μάχη. Continue reading

Advertisements

7 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Εθνολογία, Ιστορία

Ο «Υιός του Θεού» και τα Χριστούγεννα

Πως προέκυψε η χριστιανική πεποίθηση ότι ο Ιησούς ήταν ο «Θεοῦ Υἱός» που γεννήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου;

Οι πρώιμοι χριστιανοί ήταν, όπως και οι σύγχρονοί τους, παιδιά του καιρού τους. Μερικά στοιχεία της Χριστιανικής Ιδεολογίας είναι δανεισμένα από την ρωμαϊκή αυτοκρατορική πολιτική ιδεολογία της εποχής. Κάποια από αυτά τα ιδεολογικά δάνεια ήταν «αυθόρμητα» γιατί, όπως έγραψα παραπάνω, οι πρώιμοι χριστιανοί ήταν παιδιά τους καιρού τους. Κάποια άλλα, όμως, ιδεολογικά δάνεια είναι εσκεμμένοι συγκρητισμοί του 4ου μ.Χ. αιώνα, όταν ο Χριστιανισμός αναδύθηκε πρώτα σε ευνοούμενη και, κατόπιν, σε επίσημη θρησκεία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Ο Dīvī Fīlius = Θεοῦ Υἱός

Το ιδεολόγημα του υιού του θεού που υπόσχεται το αιώνιο βασίλειο είχε ήδη δημιουργηθεί περίπου μια δεκαετία πριν την γέννηση της ιστορικής προσωπικότητας που σταυρώθηκε με την χλευαστική πινακίδα «INRI/INΒΙ» (= Iēsus Nazarēnus, Rēx Iūdaeōrum ~ Ἰησοῦς Ναζωραῖος Βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων) επί επιτρόπου/επάρχου Ιουδαίας Ποντίου Πιλάτου.

Δεν θα εισέλθω στο θέμα του ιστορικού προσώπου που κρύβεται πίσω από τον θεολογικό Ιησού που οι πρώιμοι Χριστιανοί, από ένα σημείο και μετά, άρχισαν να λατρεύουν με το ακρωνύμιο ΙΧΘΥΣ (Ἰησοῦς Χριστός Θεοῦ Υἱός Σωτήρ), αλλά υπάρχει στο youtube το πολύ ενδιαφέρον μάθημα του καθηγητή θρησκευτικών μελετών στο Yale Dale Martin με τίτλο «Η Ιστορικότητα του Ιησού». Το μάθημα είναι ενδιαφέρον γιατί ο Martin εξηγεί τα «εργαλεία της σύγχρονης (= κριτικής) ιστοριογραφίας» και τι προκύπτει όταν τα Ευαγγέλια «κοσκινίζονται» με αυτά τα εργαλεία.

Βάλτε το στο [44:13-45:41] γιατί ο Martin εξηγεί δύο ενδιαφέροντα χωρία που μάλλον περιέχουν «αμοντάριστα» λόγια του ιστορικού Χριστού στα οποία βασικά παραδέχεται ότι δεν ήταν Θεός.

[Κατά Μάρκον, 10-17-8]

[…] Διδάσκαλε ἀγαθέ, τὶ ποιήσω ἵνα ζωήν αἰώνιον κληρονομήσω;

Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτὸν: τὶ με λέγεις ἀγαθὸν; Οὐδείς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἶς ὁ Θεός!

[Κατά Λουκάν, 18-18-9]

[…] Διδάσκαλε ἀγαθέ, τὶ ποιήσας ζωήν αἰώνιον κληρονομήσω;

Εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς: τὶ με λέγεις ἀγαθὸν; Οὐδείς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἶς ὁ Θεός!

Κάποιος τον αποκάλεσε «αγαθό διδάσκαλο» και ο Ιησούς απάντησε «γιατί με λες αγαθό; Κανείς εκτός από έναν -τον Θεό- δεν είναι αγαθός!»

Η ιδέα ότι ο Ιησούς ήταν «Θεοῦ Υἱός» είναι δανεισμένη από την πολιτική προπαγάνδα του πρώτου Ρωμαίου αυτοκράτορα Οκταβιανού Αυγούστου. Ο νεαρός Οκταβιανός έπλασε την πολιτική του σταδιοδρομία εκμεταλλευόμενος στο έπακρο το γεγονός ότι ο θείος του Ιούλιος Καίσαρ τον είχε υιοθετήσει ως νόμιμο γιο και κληρονόμο.

Τον Οκτώβριο του 12 π.Χ. ο Οκταβιανός/Αύγουστος διοργάνωσε Lūdī (= «Παιχνίδια/Αγώνες») προς τιμήν του νεκρού «πατρός» του Ιουλίου Καίσαρα, τα οποία συνέπεσαν (άραγε τυχαία ή εσκεμμένα) με την εμφάνιση του Κομήτη του Halley (ο κομήτης εμφανίζεται περιοδικά κάθε 75/6 χρόνια). Ο Αύγουστος παρουσίασε τον κομήτη σαν την θεοποιημένη και ικανοποιημένη από τις τιμές ψυχή του «πατρός» του που όδευε προς την κατοικία των θεών.

Η θεοποίηση του Ιούλιου Καίσαρα είχε ήδη αναγνωριστεί από την Ρωμαϊκή Σύγκλητο το 42 π.Χ., δύο χρόνια μετά τον θάνατό του. Όλως τυχαίως, λίγο μετά την δολοφονία του Καίσαρα, στον ουρανό φάνηκε για 7 ημέρες ο Κομήτης του Καίσαρα (Sīdus Iulium ~ Caesaris Astrum).

Από τη στιγμή που ο Καίσαρας ήταν επίσημα ο Dīvus Iulius («Θεϊκός Ιούλιος»), ο Αύγουστος φρόντισε να προωθήσει την δική του εικόνα ως Dīvī Fīlius = «Θεοῦ Υἱός» («γιος του Θεϊκού»). Τα νομίσματά του φέρουν την επιγραφή “DIVI F”. Ταυτόχρονα, αρχίζει να προωθεί την ιδέα της «αιωνιότητας» του Imperium Rōmānum και της Pāx Rōmāna που μόλις είχε δημιουργήσει (μέχρι το 27 π.Χ. το κράτος ήταν Rēs Publica Rōmāna και είχαν προηγηθεί δύο σειρές εμφυλίων πολέμων). Βλέπουμε, δηλαδή, τον Οκταβιανό Αύγουστο να παρουσιάζεται σαν γιος του θεού και να τάζει την αιώνια ειρήνη και το “aeternāle Imperium”, όπως αργότερα, ο θεολογικός Ιησούς είναι ο Θεοῦ Υἱός που τάζει την αἰώνια βασιλεία τῶν Οὐρανῶν στους οπαδούς του. Με άλλα λόγια, οι πρώτοι χριστιανοί που κατασκεύασαν τον θεολογικό Ιησού γύρω στα μέσα του 1ου μ.Χ. αιώνα, σίγουρα επηρεάστηκαν από την αυτοκρατορική ιδεολογία του Αυγούστου που, στα χρόνια τους, κυκλοφορούσε στην γύρα για τουλάχιστον δύο γενιές. Όποιος ήξερε να διαβάζει έβλεπε στα νομίσματα του Αυγούστου τον τίτλο του DIVI FILIVS, ενώ ο διασημότερος ποιητής της εποχής του Αυγούστου, ο Οβίδιος, σε ποιήματά του εξυμνεί τον αυτοκράτορα (που αργότερα θα τον εξορίσει) σαν τον «Υιό του Θεού και αποκαταστάτη της Χρυσής Εποχής που θα εξαπλώσει την αυτοκρατορία του».

[04:45-05:50]

Διαβάστε στην παρακάτω δίγλωσση ελληνο-λατινική επιγραφή από την Ιωνία, που χρονολογείται μεταξύ 27 π.Χ. και 14 μ.Χ. την εξίσωση Divi Filius = Θεοῦ Υἱός.

divi-filius-ionia

Halley-Oct-12BC

divi-filius

Η ημερομηνία 25 Δεκεμβρίου ως Χριστούγεννα

Η πασίγνωστη σε εμάς γενέθλια ημερομηνία του Χριστού επισημοποιήθηκε κάποια στιγμή κατά το δεύτερο τέταρτο του 4ου μ.Χ. αιώνα (325-350 μ.Χ.). Ο Χριστός ως ο νέος επίσημος θεός της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας κληρονόμησε την γενέθλια ημερομηνία του προκατόχου του.

Ποιος ήταν ο ο προκάτοχός του Χριστού που (ανα)γεννιόταν κάθε χρόνο στις 25 Δεκεμβρίου;

Ο Αυτοκράτορας Αυρηλιανός ήταν ο πρώτος που πειραματίστηκε με την ιδέα μιας επίσημης μονοθεϊστικής ρωμαϊκής θρησκείας όταν το 274 μ.Χ. προώθησε την λατρεία του Ανίκητου Ήλιου (Sol Invictus) σε επίσημη «κρατική» θρησκεία. Τα νομίσματα του Μεγάλου Κωνσταντίνου έφεραν το έμβλημα του Sol Invictus τόσο πριν όσο και μετά την Μάχη της Μίλβιας Γέφυρας (28 Οκτωβρίου 312, έξω από την Ρώμη κατά του Μαξεντίου) όπου, σύμφωνα με την Χριστιανική εκδοχή της ιστορίας, λίγο πριν την μάχη, είδε στον ουρανό (κατά τον Λακτάντιο) ή σε όνειρο (κατά τον Ευσέβιο) το “in hoc signo vinces” = «ἐν τούτῳ νίκα» και αποφάσισε να ασπαστεί τον Χριστιανισμό. Χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια μετά την μάχη αυτή για να εμφανιστούν στα νομίσματα τα χριστιανικά εμβλήματα, στην αρχή συνοδευόμενα στην άλλη όψη από το έμβλημα του Ανίκητου Ήλιου, και ακόμα περισσότερα (323 μ.Χ.) για να εξαφανιστεί και το τελευταίο και να προκύψουν τα πρώτα εντελώς χριστιανικά ρωμαϊκά νομίσματα. Μέχρι το 323 μ.X. ο Κωνσταντίνος αναγνώριζε τον Ανίκητο Ήλιο ως Σύντροφο-Προστάτη του (“Comes“).

sol-invictus-comes

Αφήνω για μια μελλοντική ανάρτηση τα ιστορικά γεγονότα και τις πιθανές αιτίες που οδήγησαν στον εκχριστιανισμό του Μεγάλου Κωνσταντίνου.

Στα νομίσματα των άμεσων διαδόχων του μονιμοποιείται το νόμισμα με το σύμβολο «ΧΡ»: [AD/IN] HOC SIGNO VICTOR ERIS, όπως λ.χ. στα παρακάτω νομίσματα του Βετρανίωνος (το λατινικό Vetranio πρέπει να αποδοθεί ως Βετρανίων, λ.χ. Cicero > Κικέρων, και όχι «Βετράνιος», όπως τον έχει η ελληνική βικιπαίδεια) και του Μαγνεντίου.

hoc-signo-victor

XP-Magnentius

Αντίθετα με τον θεολογικό Χριστό που μέχρι τον τέταρτο αιώνα δεν είχε συγκεκριμένη γενέθλια ημερομηνία, ο Sol Invictus (ανα)γεννιόταν στις 25 Δεκεμβρίου, δηλαδή στο χειμερινό ηλιοστάσιο (κατά τα αρχαία ημερολόγια), όταν το μήκος της ημέρας έπαυε να μικραίνει και άρχιζε να μεγαλώνει. Τότε οι Ρωμαίοι γιόρταζαν τα Brumalia. Η πρώτη μνεία της ημερομηνίας 25 Δεκεμβρίου ως γενέθλιας ημέρας του Χριστού απαντά σε ένα εορτολόγιο του 354 μ.Χ., το οποίο στις 25 Δεκεμβρίου έχει την διπλή αναφορά:

N[atalis] Invicti = Γενέθλια Ανίκητου [Ήλιου]

Natus Christus in Bethleem Iudeae

Δεν πρόλαβαν καλά καλά οι Χριστιανοί να δανειστούν την γενέθλια αυτή ημερομηνία και ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, λίγο αργότερα, κατηγορεί τους ηλιολάτρες ότι «λάτρευαν τον λάθος “Ήλιο”.»

natalis-invicti

6 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Ιστορία