Tag Archives: ΑΒΡ

Petra Pertusa = Gola di Furlo

Σε προηγούμενη ανάρτηση για τον «Βάλαν ἵππον» περιέγραψα την γοτθική πολιορκία της Ρώμης (537-8), την οποία υπερασπίστηκε επιτυχώς ο Βελισάριος. Μετά την λύση της πολιορκίας, το ρωμαϊκό στράτευμα του Βελισαρίου συνέχισε βορειότερα κινούμενο επί της Φλαμινίας οδού (με προορισμό το Αρίμινον/Ρίμινι), όπου χρειάστηκε να περάσει από την κρημνώδη στενωπό που ο Προκόπιος ονομάζει «Πέτρα». Το πλήρες λατινικό όνομα της στενωπού ήταν Petra Pertusa = «Διάτρητη/Διατετρημένη Πέτρα» (ο αυτοκράτορας Βεσπασιανός έφτιαξε εκεί μια μικρή σήραγγα για να περνάει ο δρόμος) και το σημερινό της ιταλικό όνομα είναι Gola/Passo di Furlo = «(το) φαράγγι/πέρασμα της Τρυπίτσας» (λατ. gula > ιταλ. gola = «λαιμός» > (γεωλ.) φαράγγι). και λατ. forulum = «τρυπίτσα, τρηματ-άκι» > ιταλ. Furlo, η «Τρυπίτσα» αναφέρεται στην σήραγγα του Βεσπασιανού). Continue reading

Leave a comment

Filed under ρωμανικές γλώσσες, Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ιστορία

Το αρμανικό ρήμα sărîmu = «διασπώ, θρυμματίζω, φθείρω»

Στη σημερινή ανάρτηση θα εξηγήσω την ετυμολογία του αρμανικού/βλαχικού ρήματος sărîmu = «διασπώ, θρυμματίζω, φθείρω» που βρήκα στο λεξικό του Φάνη Δασούλα (εδώ, σλδ 192, αριστερή στήλη). Ο Φάνης κατέγραψε τους παρακάτω όρους:

ρήμα: sărîmu = «τρίβω, διασπώ σε μικρότερα κομμάτια, φθείρονται, φαγώνεται (σε τρίτο πρόσωπο), σκορπίζω (κοπάδι ή πλήθος)»

ουσιαστικό: sărînʲe = «τρίμμα, θρύμμα, θρύψαλο, θραύσμα, μυριάδες, αναρίθμητο πλήθος»

ρηματικό ουσιαστικό (λατ. απαρέμφατο σε -āre): sărmáre = «τρίψιμο, διάσπαση, φθορά, φάγωμα, διάλυση, σκόρπισμα (κοπαδιού)»

ρηματικό ουσιαστικό (λατ. -t-ūra): sărmătúră = «τρίμμα, θρύμμα»

Ποια είναι η ετυμολογία των παραπάνω όρων; Continue reading

35 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Η πρωτοβλαχική (ΚΑΒΡ) γλώσσα

Στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω την πρωτοβλαχική ή ΚΑΒΡ (Κοινή Ανατολική Βαλκανική Ρωμανική) γλώσσα, δηλαδή τις φωνολογικές και μορφοσυντακτικές εξελίξεις που μπορούν να αναχθούν στον κοινό πρόγονο των θυγατρικών ΑΒΡ ποικιλιών (Ρουμανική, Αρμανική, Ρεμενική, Μογλενίτικη και Ιστρορουμανική), ο οποίος μιλιόταν στην πρωτοβλαχική κοιτίδα κατά την περίοδο 500-700. Ο Carlo Tagliavini το 1972 χρησιμοποίησε τον όρο «πρωτορουμανική γλώσσα» (proto-Rumeno) για την ΚΑΒΡ, ο οποίος είναι παρωχημένος και ρουμανοκεντρικός. Όποιος μιλάει για «πρωτορουμανική» γλώσσα, αποδέχεται ότι οι όλες οι θυγατρικές ΑΒΡ ποικιλίες είναι «ρουμανικές» διάλεκτοι, κάτι που φυσικά δεν ισχύει, όπως εξηγούν οι γλωσσολόγοι Σταμάτης Μπέης (εδώ 14:18-16:40) και Victor Friedman (εδώ 18:00-28 : ‘if people think that what they speak is a language, then it’s a language’ και παρακάτω προσθέτει ότι οι διαφορές της Αρμανικής και της Ρουμανικής δείχνουν ότι η διάσπαση του κοινού τους προγόνου συνέβη σχεδόν 1000 χρόνια πριν: ‘a thousand years of difference’). Χρειαζόμαστε επομένως έναν ουδέτερο όρο για να περιγράψουμε τον κοινό πρόγονο και πιστεύω ότι οι όροι «πρωτοβλαχική» γλώσσα και «Κοινή ΑΒΡ» ταιριάζουν μια χαρά. Continue reading

Leave a comment

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Ο αφορισμός της πρωτοβλαχικής κοιτίδας

Στην σημερινή προτελευταία ανάρτηση της σειράς αναρτήσεων για την καταγωγή των Βλάχων θα προσπαθήσω να αφορίσω την πρωτοβλαχική κοιτίδα με γλωσσολογικούς συλλογισμούς. Χρησιμοποιώ τον όρο «πρωτοβλαχική γλώσσα» για να δηλώσω την Κοινή ΑΒΡ (Ανατολική Βαλκανική Ρωμανική, Eastern Balkan Romance EBR), δηλαδή τον κοινό πρόγονο των σημερινών ποικιλιών της ΑΒΡ (Ρουμανική, Αρμανική, Ρεμενική, Μογλενίτικη, Ιστρορουμανική). Σε παλαιότερη ανάρτηση ανέφερα τι πιστεύει η πλειοψηφία των γλωσσολόγων για την πρωτοβλαχική κοιτίδα. Ας δούμε πως προκύπτει αυτό το συμπέρασμα, θέτοντας το ερώτημα:

Σε ποια μέρη των Βαλκανίων διαμορφώθηκε σταδιακά η Κοινή ΑΒΡ κατά την ύστερη αρχαιότητα (περ. 150-600); Continue reading

Leave a comment

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Μυθοθρυψία

Η κοιτίδα της ΑΒΡ κατά τον Carlo Tagliavini και τους Asya Pereltsvaig & Martin Lewis

Κάνω αυτή την έκτακτη και σύντομη ανάρτηση επειδή κάποιος σχολιαστής πριν από λίγο με ρώτησε για την κοιτίδα της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής (ΑΒΡ, ο κοινός γλωσσικός πρόδρομος της Ρουμανικής, Αρμανικής, Ρεμενικής, Μογλενοβλαχικής και Ιστρορουμανικής).

Θα παραθέσω μερικές σελίδες από βιβλία όπου οι γλωσσολόγοι Carlo Tagliavini (από τους κορυφαίους ρωμανιστές του προηγούμενου αιώνα) και Asya Pereltsvaig (μαζί με τον Matin Lewis) αναλύουν το ζήτημα της κοιτίδας της ΑΒΡ/ρουμανικής. Continue reading

12 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Το επίθημα -escu της ΑΒΡ

Στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω το συσχετιστικό επίθημα -esc(u) της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής (ΑΒΡ), το οποίο προέρχεται από το υστερολατινικό επίθημα -iscus που δεν απαντά στην κλασική λατινική, και το οποίο κατά κανόνα εξηγείται ως γερμανικό δάνειο (PGmc *-iskaz, λ.χ. αγγλικό -ish). Ωστόσο, όπως έδειξε εδώ και καιρό (1927) ο Ρουμάνος γλωσσολόγος Alexandru Graur, το πρόβλημα με την υπόθεση γερμανικής καταγωγής του επιθήματος έγκειται στο ότι στην Λατινική των Βαλκανίων, το επίθημα -iscus εμφανίζεται ήδη από τον 3° μ.Χ. αιώνα, δηλαδή έναν αιώνα πριν την εγκατάσταση των Γότθων στα Βαλκάνια. Αφού περιγράφει την συχνή απάντηση του επιθήματος -isk- στην αρχαία θρακική (και μερικές άλλες παλαιοβαλκανικές γλώσσες όπως τα κελτικά εθνώνυμα Ταυρίσκοι, Eravisci και Σκορδίσκοι σε Νωρικό και Παννονία), στο τέλος του άρθρου ο Graur καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ειδικά η ΑΒΡ είναι πιθανότερο να πήρε το επίθημα -isc- > -esc(u) από την Θρακική (στα εδάφη της οποίας διαμορφώθηκε) και όχι από την Ανατολική Γερμανική (Γοτθική, Γεπιδική κλπ). Continue reading

5 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Το λεξικό του Αρμανικού ιδιώματος του Μετσόβου του Φάνη Δασούλα #3

Στην σημερινή και τελευταία ανάρτηση της σειράς (#1, #2 και εδώ) θα σχολιάσω τους υποστρωματικούς όρους (substrate) που η ΑΒΡ συμμερίζεται με την Αλβανική, τους οποίους βρήκα στο λεξικό του Φάνη. Αυτό που τους διακρίνει από τα μεταγενέστερα (μεσαιωνικά) αλβανικά δάνεια της Αρμανικής είναι ότι εμφανίζονται και στην Ρουμανική, κάτι που δείχνει ότι είναι παλιά πρωτοαλβανικά δάνεια στην κοινή ΑΒΡ (πριν την διασπορά των ομιλητών της κατά τον πρώιμο μεσαίωνα). Continue reading

6 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα