Category Archives: Μεσαίωνας

Δύο πολιτικές λειτουργίες του «δημόσιου» στρατού στον Μάλχο

Στην παρούσα ανάρτηση θα περιγράψω δύο πολιτικές λειτουργίες του «δημόσιου» ρωμαϊκού στρατού που περιγράφει ο Μάλχος στα χρόνια του Ζήνωνα.

Τα διασωθέντα αποσπάσματα (ελληνικό πρωτότυπο κείμενο, μετάφραση, σχολιασμός) του Μάλχου και των λοιπών αποσπασματικών ιστορικών του 5ου αιώνα (Πρίσκος, Ευνάπιος, Ολυμπιόδωρος κλπ) μπορείτε να τα διαβάσετε στην δίτομη έκδοση του R.C. Blockley (Francis Cairns, 1981):

  1. Fragmentary Classicising Historians of the Later Roman Empire, Volume 1: Eunapius, Olympiodorus, Priscus and Malchus 
  2. Fragmentary Classicising Historians of the Later Roman Empire, Volume 2: Text, Translation and Historiographical Notes 

Όσοι δεν τυχαίνει να έχετε πρόσβαση στην έκδοση του Blockley, μπορείτε να διαβάσετε διαδικτυακά τα χωρία που θα παραθέσω σ΄αυτήν την παλαιότερη έκδοδη των αποσπασματικών ιστορικών της ύστερης αρχαιότητας:

Continue reading

Advertisements

Leave a comment

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Βίος Οσίου Ηλία του Νέου: «ἐκεῖνοι οἱ Ἕλληνες», «ἡμεῖς οἱ χριστιανοί», και ο «καὶ αὐτὸς Ῥωμαίων στρατηγός» Σκηπίων

Τις προηγούμενες ημέρες ξεκινήσαμε μια συζήτηση στα σχόλια με τον Θανάση που μου θύμισε ένα χωρίο από τον Βίο του Οσίου πατρός Ηλία του Νέου (822/3-903, γεννηθείς Ιωάννης Ραχίτης στην Έννα της Σικελίας, ο Βίος του συνεγράφη τον 10° αιώνα και μπορείτε να τον διαβάσετε εδώ).

Κάποια στιγμή στην αφήγηση του Βίου, ο Όσιος Ηλίας βρίσκεται στην γενέθλιά του Σικελία, όπου επίκειται αραβική επιδρομή. Ο Ηλίας ανησυχούσε καθότι έβλεπε πως η ηθική εγκράτεια των Ρωμαίων αξιωματικών και αξιωματούχων είχε χαλαρώσει και γνώριζε πως ο θεός θα έδινε την νίκη στην επικείμενη μάχη στον ηθικά εγκρατέστερο στρατό. Παρουσιάστηκε, λοιπόν, στη συνέλευση όπου ήταν παρόντες ο πατρίκιος Κωνσταντίνος (ο αρχηγός των στρατευμάτωντης Σικελίας), άλλοι υψηλόβαθμοι αξιωματικοί και οι ελλόγιμοι των πολιτών της πόλης όπου έδρευε η στρατιωτική ηγεσία και, ασκώντας το δικαίωμα της παρρησίας που είχε ως Όσιος ( παρρησιαστικώτερον ἐλέγχων, ἔλεγεν), τους επέπληξε για την χαλάρωση της ηθικής εγκράτειας με τα παρακάτω λόγια: Continue reading

4 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Ο πάπας Γρηγόριος ο Μέγας: servus iure reipublicae, pro amore reipublicae, de utilitate vero reipublicae

Στη σημερινή ανάρτηση θα παρουσιάσω μερικές σελίδες από το βιβλίο του R. A. Markus Gregory the Great and his World (Cambridge University Press 1997) σχετικά με τη σχέση του πάπα Γρηγορίου του Μεγάλου  (Γρηγόριος Α΄, 590-604) με την Ρωμανία (respublica = πολιτεία). Αποφάσισα να κάνω αυτήν την ανάρτηση γιατί πιστεύω ότι θα σας βοηθήσει να καταλάβετε καλύτερα την επόμενη ανάρτηση, στην οποία θα περιγράψω την καινοτομική και προπαγανδιστική εφεύρεση της «Γραικίας» από τον πάπα Αδριανό Α΄ (772-95), όταν γύρω στο 776 αποφάσισε να αποσχιστεί οριστικά από τη Ρωμανία και να οικειοποιηθεί τον όρο respublica για το αποσχισθέν παπικό κράτος.

Πριν γίνει πάπας, ο Γρηγόριος είχε διατελέσει αποκρισιάριος στην Κωνσταντινόπουλη (579-85) του προκατόχου του Πελαγίου Β΄, όπου είχε την ευκαιρία να συνδεθεί με δεσμούς προσωπικής φιλίας με τον Μαυρίκιο (ο Γρηγόριος έγινε νονός ενός γιου του Μαυρίκιου) και τον μετέπειτα πατριάρχη (τότε οικονόμο του πατριαρχείου) Κυριάκο Β΄, με τον οποίο αργότερα συγκρούστηκε για τον τίτλο «Οικουμενικός» που πρώτος επισημοποίησε ο προκάτοχος του Κυριάκου Ιωάννης Δ΄ Νηστευτής.

Ο Γρηγόριος άφησε τεράστιο συγγραφικό έργο και ιδιαίτερο ενδιάφερον έχει η τεράστια συλλογή επιστολών του (γύρω στις 800, το περίφημο registrum Gregorii, η αρίθμηση των επιστολών είναι από την έκδοση του Norberg) προς επισκόπους, πατριάρχες, αυτοκράτορες και μέλη της αυτοκρατορικής οικογένειας, κρατικούς αξιωματούχους κοκ.

Continue reading

68 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Θεσσαλονίκη, 904 μ.Χ.: θέμα ή ψευδοθέμα;

Στη σημερινή ανάρτηση θα κάνω μια πρώτη νύξη σε ένα θέμα που μας απασχολεί με τον Περτίνακα πάνω από ένα χρόνο. Πρόκειται για το θέμα της ταυτότητας και διοικητικής λειτουργίας των επαρχιών δυτικά του Νέστου κατά την περίοδο 700-950 και την επισήμανση εκείνων των στοιχείων στα οποία οι περιοχές αυτές διαφέρουν από το λειτουργικό πυρήνα της Ρωμανίας (ρωμαϊκά θέματα Μικρασίας και θέματα Μακεδονίας και Θράκης ανατολικά του Στρυμόνα).

Στη σημερινή πρώτη νύξη του θέματος, θα περιγράψω την αντίδραση της Θεσσαλονίκης όταν πληροφορήθηκε εβδομάδες πριν την επικείμενη θαλάσσια αραβική επιδρομή που οδήγησε στην άλωση του 904 που περιγράφει ο Ιωάννης Καμινιάτης. Continue reading

140 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Η βυζαντινή παρακμή του 14ου αιώνα #1: προλεγόμενα

Η σημερινή ανάρτηση είναι η πρώτη της σειράς με θέμα την βυζαντινή παρακμή του 14ου αιώνα. Στην παρούσα ανάρτηση θα κάνω μια γενική εισαγωγή και στην επόμενη θα περιγράψω αναλυτικότερα την κατάσταση της εξευτελιστικής και παραλυτικής παρακμής που χαρακτηρίζει την βασιλεία του Ιωάννη Ε΄ Παλαιολόγου (1354-1391), του ανθρώπου που το 1341 σε ηλικία οκτώ ετών στέφθηκε βασιλεύς Ρωμαίων και, μετά το 1354, σταδιακά εξευτέλισε τον τίτλο του, όταν εξελίχθηκε σε γραικοζητιάνο (άφραγκος επαίτης που εγκαινίασε τα ταξίδια στη Δύση για «δέηση επικουρίας», όπως γράφει και ο Χαλκοκονδύλης) και σε υποτελή ηγεμονίσκο του Οθωμανού σουλτάνου. Το τραγούδι «Γκρέκο μασκαρά» του Γιάννη Μηλιώκα είναι μάλλον η πιο ταιριαστή ετυμηγορία της ιστορίας γι΄αυτόν τον de facto «Γραικούλη» που δεν είχε καμία απολύτως σχέση με τους Ρωμαίους προκατόχους του. Continue reading

83 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μυθοθρυψία, Μεσαίωνας

Ο Λουκιανός και οι στρατιώτες «μας»

Σύμφωνα με τον Anthony D. Smith, αυτό που κάνει σίγουρα τους Έλληνες και τους Εβραίους της κλασικής περιόδου τωόντι εθνοτικές ομάδες (ethnie), σε αντίθεση με ένα σωρό άλλους αρχαίους λαούς που εμφανίζονται ως απλές ητικές εθνοτικές κατηγορίες (ethnic categories) στην αρχαία γραμματεία αυτών των δύο λαών, είναι το γεγονός ότι οι Έλληνες και οι Εβραίοι κατέγραψαν οι ίδιοι ημικά την ιστορία τους και δημιούργησαν μια ιστοριογραφική παράδοση που έγινε διαθέσιμη σε ευρύτερα και διαχρονικά αναγνωστικά κοινά, στα οποία προσέδιδε κοινή ταυτότητα μέσα από την καλλιέργεια κοινής ιστορικής μνήμης που προσέδιδε περιεχόμενο στην έννοια του «εμείς». Οι Εβραίοι τελειοποίησαν την διαδικασία με τον θεσμό της συναγωγής, όπου η «ιστορία» του «ενός και μοναδικού περιούσιου λαού του μόνου αληθινού θεού» γινόταν γνωστή και στις αγράμματες μάζες. Continue reading

35 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Shay Eshel: The Concept of Elect Nation in Byzantium #2

Επειδή λόγω πίεσης χρόνου αναγκάστηκα να κάνω σύντομη την προηγούμενη ανάρτηση για το βιβλίο του Shay Eshel, αποφάσισα να προσθέσω μια ακόμη ανάρτηση για το θέμα. Continue reading

2 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας