Category Archives: Μεσαίωνας

Ο τετραετής κύκλος πληρωμής των ρωμαϊκών θεμάτων

Ο Κωνσταντίνος Ζ΄ Πορφυρογέννητος (περ. 950) περιγράφει ως «παλαιό τύπο» (συνήθεια του ύστερου 9ου αιώνα) τον παρακάτω τετραετή κύκλο πληρωμής (ῥογεύεσθαι) των ρωμαϊκών θεμάτων. Continue reading

2 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Η μεταγλωσσολογική κατάσταση στην Φραγκία του 9ου αιώνα #2

Μετά την συνοπτική περιγραφή του βιβλίου που παρουσίασα στην προηγούμενη ανάρτηση, ας περάσουμε τώρα στη μεταγλωσσολογική κατάσταση της Καρολιδικής Φραγκίας του 9ου αιώνα. Continue reading

7 Comments

Filed under ρωμανικές γλώσσες, Αρχαιότητα, Γλωσσολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα, Μεσαίωνας

Η μεταγλωσσολογική κατάσταση στην Φραγκία του 9ου αιώνα #1

Στη σημερινή ανάρτηση και την επόμενη θα ασχοληθώ με το θέμα της μεταγλωσσολογικής επίγνωσης (metalinguistic awareness) στον λατινόφωνο/ρωμανόφωνο κόσμο και, ειδικότερα, στην Καρολιδική Φραγκία του 9ου αιώνα. Το θέμα αυτό καλύπτει όλο το δεύτερο μέρος (Part II, κεφ. 9-13) του παρακάτω τόμου:

Roger Wright (ed.), Latin and Romance Languages in the Early Middle Ages (1η έκδοση Routledge 1991, 2η έκδοση paperback The University of Pennsylvania State Press 1996) Continue reading

Leave a comment

Filed under ρωμανικές γλώσσες, Αρχαιότητα, Γλωσσολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Ο «Ρωμαίων άποικος» Βλάχος Κωνσταντίνος Αυριλιόνης

Το θέμα της σημερινής ανάρτησης σχετίζεται με την χθεσινή. Πρόκειται για τον Βλάχο Κωνσταντίνο Αυριλιόνη που αναφέρει το 1221 στην περιοχή της Βόνιτσας ο μητροπολίτης Ναυπάκτου Ιωάννης Απόκαυκος. Το ενδιαφέρον με το χωρίο του Αποκαύκου είναι ότι περιγράφει το «γένος» των Βλάχων ως «αποίκους των [πάλαι] Ρωμαίων», η μοναδική φορά που κάποιος βυζαντινός συγγραφεάς αναγνωρίζει ρητά την ρωμαϊκή καταγωγή των Βλάχων. Continue reading

6 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Καλαμπάκα, 1336: Βλάχοι, Βούλγαροι και Αλβανίτες

Η παρούσα βραχύτατη ανάρτηση  είναι για το θέμα που συζητήσαμε πρόσφατα στα σχόλια με τον Ρήσο. Ρήσε, βρήκα μια πηγή που φαντάζομαι θα σ΄ενδιαφέρει. Πρόκειται για ένα έγγραφο της επισκοπής Σταγών (η σημ. Καλαμπάκα) του 1336, που περιγράφει στην περιοχή ορισμένα χωριά ΒλάχωνΒουλγάρων και Αλβανιτών. Continue reading

31 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Οι «Ρωμάνοι» της Δαλματίας

Στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω την εθνοτική κατηγορία των «Ρωμάνων» της Δαλματίας, έναν ρωμανόφωνο πληθυσμό της Δαλματίας που αναφέρουν μερικές πηγές της περιόδου 800-1000.

Continue reading

8 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Η γεωγραφική ορολογία του Paolo Ramusio

Ο Paolo Ramusio (1532-1600) ήταν γιος του Ενετού (με απώτερη οικογενειακή καταγωγή από το Ρίμινι) διπλωμάτη, γεωγράφου και ουμανιστή Giovanni Battista Ramusio (1485-1557). Συνέγραψε ένα βιβλίο που εκδόθηκε μετά το θάνατό του (1η έκδοση 1604, 2η έκδοση 1609) με θέμα την ιστορία της Δ΄ Σταυροφορίας (1204) και τίτλο Della guerra di Constantinopoli per la restituzione degl’ Imperatori Comneni fatta da’ Sig. Veneziani e Francesi.

Η γεωγραφική ορολογία του Ramusio είναι ένα μείγμα σύγχρονης (τέλη 16ου αι.), αρχαίας (κλασικής/αναγεννησιακής) και μεσαιωνικής (βυζαντινή ή δυτική) γεωγραφίας και μερικές φορές φανερώνει την σύγχυση του Ενετού συγγραφέα που γράφει στα τέλη του 16ου αιώνα για τα μεσαιωνικά Βαλκάνια. Continue reading

Leave a comment

Filed under πρώιμη νεωτερική εποχή, Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Θεωρίες βυζαντινής συνωμοσίας: Mitko Panov

Στην σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω την «θεωρία βυζαντινής συνωμοσίας» του βορειομακεδόνα ιστορικού Mitko B. Panov, ο οποίος σε βιβλίο το 2018 ισχυρίζεται ότι η βουλγαρική ταυτότητα που οι Βυζαντινοί συγγραφείς απονέμουν στο «κράτος» και τον λαό του Σαμουήλ ήταν βυζαντινή επινόηση που προέκυψε μετά την οριστική κατάκτηση της «Βουλγαρίας»/«κράτους» του Σαμουήλ (ή, ορθότερα, του Ιβάν Βλαντίσλαβ) το 1018. Με άλλα λόγια, κατά τον Panov οι «Βυζαντινοί» κατακτητές μετά το 1018 επέβαλαν στους κατεκτημένους «Σαμουηλίτες» μια ταυτότητα που οι ίδιοι δεν διέθεταν (αλλά τελικά αποδέχτηκαν) και η «πανίσχυρη βυζαντινή προπαγάνδα» κατάφερε κατά την διάρκεια του 11ου αιώνα να «διαστρεβλώσει την πραγματικότητα» και να πείσει όλη την ανθρώποτητα πως το 1018 ο Βασίλειος Β΄ κατέκτησε  την «Βουλγαρία» και τους «Βούλγαρους».

Continue reading

36 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Το «είδωλο» της εθνοτικής βουλγαρικής ταυτότητας #3

Στην προηγούμενη ανάρτηση εξέτασα τις πηγές της περιόδου 680-971 για την πρώτη Βουλγαρία με «ήθη» τα μέρη γύρω από την Πλίσκα, Πρέσλαβ και το Δορύστολον. Στην σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω τις πηγές της περιόδου 971-1204 για την δεύτερη (971-1018) και τρίτη (1018-1204) Βουλγαρία (Βουλγαρία του Σαμουήλ και βυζαντινή Βουλγαρία) με «ήθη» τα μέρη γύρω από την Αχρίδα και τα Σκόπια. Continue reading

8 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Το «είδωλο» της εθνοτικής βουλγαρικής ταυτότητας #1

Στην σημερινή και την επόμενη ανάρτηση θα εξετάσω το «είδωλο» της βουλγαρικής ταυτότητας όπως αυτή αντικατοπτρίζεται στις βυζαντινές και δυτικές πηγές της περιόδου 1000-1200, για να εξακριβώσω πότε αυτό απέκτησε εθνοτικό χαρακτήρα. Με άλλα λόγια, στην παρούσα ανάρτηση θα παραθέσω την προαπαιτούμενη θεωρία, την οποία θα χρησιμοποιήσω στην επόμενη, όπου θα εξετάσω τις βυζαντινές και μερικές δυτικές πηγές με σκοπό να εξακριβώσω πότε αυτές αρχίζουν να απονέμουν (ascribe, ascription) στους σλαβογενείς «Βούλγαρους» μια ιδιαίτερη εθνοτική βουλγαρική ταυτότητα. Continue reading

Leave a comment

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Εθνογραφική κατηγοριοποίηση στις δυτικές πηγές της Α΄ σταυροφορίας #2

Στην προηγούμενη ανάρτηση περιέγραψα τις τρεις διαδρομές που ακολούθησαν στα Βαλκάνια οι σταυροφόροι της Α΄ σταυροφορίας (1096-99) σχολιάζοντας διεξοδικά την σαρανταήμερη διαδρομή δια της Δαλματίας/«Σκλαβουνίας» (Ιστρία > Δαλματία/«Σκλαβουνία» (ως τη Σκόδρα) > Δυρράχιο > Εγνατία) της προβηγκιανής σταυροφορίας, την οποία περιγράφει ο Ραϋμόνδος της Αγουίλης που συμμετείχε αυτοπροσώπως σ΄αυτήν την πορεία και αποτέλεσε πηγή για την μεταγενέστερη περιγραφή του Γουλιέλμου της Τύρου, ο οποίος εμπλούτισε ελαφρώς την περιγραφή του Ραϋμόνδου («Δαλματία» αντί «Σκλαβουνία» και εθνογραφική διάκριση μεταξύ των ολιγάριθμων παραλίων λατινόφωνων και των πολυπληθέστερων «Δαλματών Σλάβων» της ενδοχώρας που μιλάνε την «σκλαβουνική γλώσσα» (sclavonica lingua) και έχουν «βάρβαρα έθιμα»). Aνέφερα επίσης ότι η παλαιότερη των δυτικών πηγών της Α΄ Σταυροφορίας (την οποία χρησιμοποίησαν ως πηγή όλες σχεδόν οι υπόλοιπες) είναι τα Gesta Francorum et aliorum Hierosolimitanorum, έργο που συγγράφηκε το 1100-1 από κάποιον ακόλουθο του Ιταλο-Νορμανδού Βοημούνδου, που ακολούθησε αυτοπροσώπως τον τελευταίο στην διαδρομή από τον Καβαλίωνα (Kavajë) στην Κωνσταντινούπολη. Continue reading

Leave a comment

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Εθνογραφική κατηγοριοποίηση στις δυτικές πηγές της Α΄ σταυροφορίας #1

Αμέσως μετά την Πρώτη Σταυροφορία (1096-99) προέκυψε μια πληθώρα δυτικών/λατινικών πηγών που περιέγραψαν τις κινήσεις των σταυροφόρων στα Βαλκάνια και την τουρκοκρατούμενη πια Ανατολία. Στην παρούσα ανάρτηση και την επόμενη θα περιγράψω την εθνογραφική ορολογία αυτών των πηγών. Continue reading

2 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Η μεθόριος Σέρβων και Βουλγάρων στον Χαλκοκονδύλη

Στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω την μεθόριο μεταξύ Σέρβων και Βουλγάρων όπως την κατανοούσε ο Λαόνικος Χαλκοκονδύλης στα 1460s. Πριν περάσω όμως στον Χαλκοκονδύλη, πρώτα θα παραθέσω έναν χάρτη της «Δαρδανίας» που σχεδίασε ο Sir Arthur Evans στα 1870s. Continue reading

Leave a comment

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας, Οθωμανική περίοδος

Ο Ανώνυμος Γεωγράφος της Ραβέννας

Στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω την Κοσμογραφία του Ανωνύμου Γεωγράφου της Ραβέννας (Ravennatis Anonymi Cosmographia, περ. 700 μ.Χ.), την οποία εδώ μπορείτε να διαβάσετε διαδικτυακά. Οι σελίδες στις οποίες παραπέμπω παρακάτω είναι από αυτόν τον σύνδεσμο. Continue reading

Leave a comment

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Από την Ρωμανία στην Ρούμελη

Στην σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω την μετάβαση από την Ρωμανία στην Οθωμανική Ρούμελη (Rūm-ėli = «Ῥωμαίων γῆ»). Continue reading

9 Comments

Filed under πρώιμη νεωτερική εποχή, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας