Category Archives: Αρχαιότητα

Ο Λουκιανός και οι στρατιώτες «μας»

Σύμφωνα με τον Anthony D. Smith, αυτό που κάνει σίγουρα τους Έλληνες και τους Εβραίους της κλασικής περιόδου τωόντι εθνοτικές ομάδες (ethnie), σε αντίθεση με ένα σωρό άλλους αρχαίους λαούς που εμφανίζονται ως απλές ητικές εθνοτικές κατηγορίες (ethnic categories) στην αρχαία γραμματεία αυτών των δύο λαών, είναι το γεγονός ότι οι Έλληνες και οι Εβραίοι κατέγραψαν οι ίδιοι ημικά την ιστορία τους και δημιούργησαν μια ιστοριογραφική παράδοση που έγινε διαθέσιμη σε ευρύτερα και διαχρονικά αναγνωστικά κοινά, στα οποία προσέδιδε κοινή ταυτότητα μέσα από την καλλιέργεια κοινής ιστορικής μνήμης που προσέδιδε περιεχόμενο στην έννοια του «εμείς». Οι Εβραίοι τελειοποίησαν την διαδικασία με τον θεσμό της συναγωγής, όπου η «ιστορία» του «ενός και μοναδικού περιούσιου λαού του μόνου αληθινού θεού» γινόταν γνωστή και στις αγράμματες μάζες. Continue reading

Advertisements

33 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Tota Italia: η πρώτη ευρύτερη ρωμαϊκή πατρίδα

Ο Ρωμαίος ποιητής Μάρκος Ανναίος Λουκανός, στο ποίημα Pharsalia που έγραψε λίγο μετά το 60 μ.Χ., παρουσιάζει τον Ιούλιο Καίσαρα να διασχίζει τις παγωμένες Άλπεις, προερχόμενος από την Πέραν των Άλπεων Γαλατία, και να φτάνει με τις λεγεώνες του στον ποταμό Ρουβίκωνα όπου αντίκρισε την εικόνα της «έντρομης πατρίδας» (Patriae trepidantis imago, 1.186), η οποία τον ρώτησε ποιος ήταν ο σκοπός του.

[Pharsalia, 1.83-6]

Iam gelidas Caesar cursu superaverat Alpes,

Ingentesque animo motus, bellumque futurum

Ceperat. Ut ventum est parvi Rubiconis ad undas,

Ingens visa duci Patriae trepidantis imago

Η «έντρομη πατρίδα» (patria trepidans) που εκείνη την περίοδο είχε ως βόρειο σύνορο τον ποταμό Ρουβίκωνα ήταν η ρωμαϊκή Ιταλία και ο Καίσαρας ήξερε πως αν διέσχιζε τον ποταμό χωρίς να διαλύσει τις λεγεώνες του, αυτομάτως θα θεωρούνταν perduellis (δημόσιος εχθρός, εχθρός της respublica), γιατί κανένας Ρωμαίος στρατηγός δεν είχε το δικαίωμα να φέρει στην Ιταλία ρωμαϊκό στράτευμα συναθροισμένο για μάχη. Continue reading

7 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Εθνολογία, Ιστορία

Το λουκάνικο, η Λευκανία, και ο Θεοφάνης ο Ερμουπολίτης

Η σημερινή ανάρτηση προέκυψε απρόοπτα μέσα στις γιορτές και έχει ως θέμα την ιστορία του όρου λουκάνικο. Έτυχε να ρωτήσω αυτές τις μέρες τον Αντώνη Καλδέλλη αν ο όρος λουκάνικο απαντά στην βυζαντινή γραμματεία, και μου απάντησε πως ο όρος απαντά πολλάκις στην βυζαντινή γραμματεία και απαντά στην Ελληνική γλώσσα ήδη από την ύστερη αρχαιότητα (λ.χ. στην περιγραφή των τροφίμων και των τιμών τους που κατέγραψε ο Θεοφάνης ο Ερμουπολίτης [από τη Μεγάλη Ερμούπολη της Αιγύπτου] λίγο μετά το 320 μ.Χ. στην λεπτομερή περιγραφή του ταξιδιού του στην Εώα Διοίκηση). Continue reading

2 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Ιστορία, Μεσαίωνας

Οι Θράκες και η γλώσσα τους (Δεκέμβριος 2017) #1

Η σημερινή ανάρτηση θα είναι η πρώτη της σειράς με θέμα τους Θράκες της πρώιμης και ύστερης αρχαιότητας και την γλώσσα τους. Πριν τρία χρόνια έκανα μια προκαταρτική σειρά αναρτήσεων για το θέμα, η οποία όμως χρειάζεται επειγόντως συμπλήρωμα. Στη σημερινή ανάρτηση θα περιοριστώ στην ιστορία των Θρακών από την πρώιμη αρχαιότητα (8ος-1ος π.Χ. αιώνας) μέχρι την ύστερη αρχαιότητα (1ος-6ος μ.Χ. αιώνας). Continue reading

2 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Η πόλις, η civitas, και ο πατήρ πατρίδος

Η Anna Lazzarini στο εξαιρετικό κεφάλαιοpolis e civitas (πόλις και civitas) του βιβλίου της Polis in fabula: Metamorfosi della città contemporanea (Sellerio, 2012) επιχειρεί να εξηγήσει γιατί ήταν οι Ρωμαίοι και όχι οι Έλληνες ο αρχαίος λαός που δημιούργησε μια orbis (σφαίρα, οικουμένη) από μια urbs (πόλη) και, η πρώτη και βασικότερη αιτία που προσδιορίζει είναι μια παρατήρηση που έκανε το 1974 ο διάσημος γλωσσολόγος Émile Benveniste. Continue reading

30 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Η Παννονία και οι Παννόνιοι πριν τη ρωμαϊκή κατάκτηση #3

Στην προηγούμενη ανάρτηση επιχείρησα να περιγράψω την ιστορία της Παννονίας από τις αρχές του 4ου π.Χ. αιώνα (όταν άρχισε το φαινόμενο του κελτικού εποικισμού), μέχρι το 35-4 π.Χ., όταν ο Οκταβιανός εξεστράτευσε κατά των Ιαπόδων και, στη συνέχεια, κατέλαβε την Σισκία και ανάγκασε τους τωόντι Παννονίους να ομολογήσουν για πρώτη φορά υποτέλεια στους Ρωμαίους. Από αυτό το σημείο και έπειτα, ο φακός της ελληνορωμαϊκής ιστοριογραφίας αρχίζει να εστιάζει πιο συχνά σ΄αυτούς τους τωόντι Παννόνιους που κατοικούσαν στην ελώδη κοιλάδα του ποταμού Σάβου (από τη Σισκία και κάτω), και στη σημερινή ανάρτηση θα παρουσιάσω αυτές τις περιγραφές, καθώς και τις πάμπολλες εξεγέρσεις των Παννονίων από το 16 π.Χ. (όταν μαζί με τους Νωρικούς επιχείρησαν να εισβάλουν στην Ιστρία) μέχρι τη λήξη του πολέμου των δύο Βατώνων (Bellum Batonianum) το 9 μ.Χ., όταν οριστικοποιήθηκε ο ρωμαϊκός έλεγχος στην περιοχή. Continue reading

2 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Εθνολογία, Ιστορία

Η Παννονία και οι Παννόνιοι πριν τη ρωμαϊκή κατάκτηση #2

Μετά την πρώτη κατατοπιστική ανάρτηση στο θέμα, στη σημερινή ανάρτηση θα παρουσιάσω την ιστορία της Παννονίας και των λαών της μέχρι τη ρωμαϊκή κατάκτηση. Θα προσπαθήσω να κρατήσω μια χρονολογική σειρά στην παρουσίαση της ιστορίας. Αυτό που θέλω να προσέξετε είναι ότι, ενώ τα καταγεγραμμένα ιστορικά γεγονότα που αφορούν την Παννονία ξεκινάνε στις αρχές του 4ου π.Χ. αιώνα (όταν αρχίζει ο κελτικός εποικισμός της περιοχής), θα πρέπει να περιμένουμε μέχρι τα μέσα του 2ου π.Χ. αιώνα για να πρωτοσυναντήσουμε σε απόσπασμα του Πολυβίου τους «τωόντι Πανννονίους», και θα πρέπει να περιμένουμε μέχρι το 35 π.Χ. για ν΄αρχίσουμε να έχουμε πιο συχνές περιγραφές αυτών των «τωόντι Παννονίων». Στη σημερινή ανάρτηση θα παρουσιάσω τα ιστορικά γεγονότα που σχετίζονται με την Παννονία μέχρι και την εκστρατεία του Οκταβιανού το 35 π.Χ., αφήνοντας για την επόμενη και τελευταία ανάρτηση τις πιο συχνές και λεπτομερέστερες περιγραφές των «τωόντι Παννονίων» κατά την περίοδο της βασιλείας του Οκταβιανού Αυγούστου. Continue reading

2 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Εθνολογία, Ιστορία