Category Archives: Ιστορία

Η εξωνυμική αρμενική ορολογία του Σεβεού για τους «βυζαντινούς» Ρωμαίους

Η σημερινή ανάρτηση συνεχίζει το θέμα της προηγούμενης για τον αρμενικό εξωνυμικό προσδιορισμό των «βυζαντινών» Ρωμαίων. Στον Αρμένιο επίσκοπο Σεβεό αποδίδεται η συγγραφή λίγο μετά το 661 μιας ιστορίας στα αρμενικά η οποία καλύπτει συνοπτικά τα γεγονότα που αφορούν την Αρμενία από την εποχή του Πέρση βασιλιά Περόζη Α΄ (459-484) ως την έναρξη της βασιλείας του Ηρακλείου (610-641) και, από εκείνο το σημείο και έπειτα, η περιγραφή συνεχίζει πιο λεπτομερώς ως το έτος 661 επί βασιλείας του Κώνσταντος Β΄ (641-668). Continue reading

2 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Πως η αρμενική εξωνυμική ορολογία των Επικών ιστοριών μπέρδεψε τον Προκόπιο

Το θέμα της παρούσας ανάρτησης προέκυψε από μια συζήτηση στα σχόλια για την εξωνυμική κατηγοριοποίηση των «βυζαντινών» Ρωμαίων στην κλασική αρμενική γραμματεία. Οι κλασικοί Αρμένιοι συγγραφείς συνήθως προσδιορίζουν τους «βυζαντινούς» Ρωμαίους με τον όρο h(o)ṙomkʿ = «Ρωμαίοι», αλλά ενίοτε χρησιμοποιούν και τον όρο yoynkʿ = «Ίωνες», τον οποίο κατά κανόνα χρησιμοποιούν ειδικά για τους (αρχαίους) Έλληνες. Οι Επικές Ιστορίες είναι ένα κλασικό αρμενικό κείμενο του ύστερου 5ου αιώνα που, αντίθετα με την αρμενική συνήθεια, χρησιμοποιεί κατά κανόνα τον όρο Υoynkʿ και πολύ σπάνια τον όρο Η(o)ṙomkʿ για τους ανατολικούς Ρωμαίους της ύστερης αρχαιότητας. Το γεγονός αυτό μπέρδεψε τον Προκόπιο, όταν χρησιμοποίησε τις Επικές ιστορίες ως πηγή για τους Πολέμους του. Για να δούμε το μπέρδεμα του Προκοπίου. Continue reading

Leave a comment

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία

Ένα κεφάλαιο του Sidney Griffith για τους Μελχίτες

Επειδή έχουμε μια ωραία συζήτηση στα σχόλια που έφτασε στο θέμα των Μελχιτών και της ταυτότητάς τους, παραθέτω προς ανάγνωση για όποιον ενδιαφέρεται ένα κεφάλαιο του Sidney Griffith από το παρακάτω βιβλίο:

David Thomas (ed.), Syrian Christians under Islam: The First Thousand Years (Brill 2001)

Continue reading

6 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Η εμφάνιση και μετάλλαξη της κροατικής ταυτότητας (800-1400) #3

Στην προηγούμενη ανάρτηση έδειξα πως στα μέσα του 9ου αιώνα πρωτοεμφανίστηκε μια νέα ηγεμονία με κέντρο την Αινώνα (Νίν), της οποίας οι ηγεμόνες αρχικά έφεραν τον διπλό τίτλο «δουξ Κροατών» και «δουξ Σλάβων», τον οποίο, σύμφωνα με την παράδοση, το 925 ο Τομισλάβος (Tomislav) κατάφερε να αναβαθμίσει σε «ρήγας Κροατών» (dux > rex), μετατρέποντας την ηγεμονία του σε ρηγάτο/βασίλειο.

Continue reading

2 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα, Μεσαίωνας, Σλαβικές γλώσσες

Η εμφάνιση και μετάλλαξη της κροατικής ταυτότητας (800-1400) #2

Στην προηγούμενη ανάρτηση παρουσίασα την εξέλιξη των ιδεών στο θέμα της σημασίας του συλλογικού όρου «Κροάτες», όταν αυτός πρωτοεμφανίζεται το 852 στον τίτλο του «δούκα των Κροατών» Τρεπιμηρού Α΄ που έλεγχε μια μικρή περιοχή γύρω από την Αινώνα (λατ. Aenona, κρ. Nin). Στη σημερινή ανάρτηση θα παραθέσω τις πηγές της περιόδου 800-1000 σχολιάζοντας τους όρους με τους οποίους αυτές προσδιορίζουν τον σλαβικό πληθυσμό που κατοικούσε σε αυτό που μετά το 925 εξελίχθηκε στο βασίλειο της Κροατίας (925-1102) και, μετά το 1102, στην ουγγρική μπανόβινα Κροατίας. Continue reading

5 Comments

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Η εμφάνιση και μετάλλαξη της κροατικής ταυτότητας (800-1400) #1

Η σημερινή ανάρτηση είναι η ρπώτη της σειράς αναρτήσεων όπου θα εοπιχειρήσω να εξηγήσω την εμφάνιση, εξέλιξη και μετάλλαξη της κροατικής ταυτότητας από τον 9° αιώνα, όταν ο όρος «Κροάτες» πρωτοεμφανίζεται στον τίτλο dux Chroatorum (σε αντίγραφο του 1568 ενός υποτιθέμενου πρωτότυπου εγγράφου του 852) του Τρεπιμηρού Α΄ (Trpimir I, θ. 864), ως τον 14° αιώνα. Ποιος ήταν «Κροάτης» τον 9° αιώνα και ποιος ήταν «Κροάτης» τον 14° αιώνα; Continue reading

5 Comments

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Ο Βίος του Κοσμά Ζωγραφίτη

Στην σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω ένα χωρίο από τον σλαβονικό Βίο του Βούλγαρου Οσίου Κοσμά Ζωγραφίτη (βουλγ. Kosma Zografski, θ. 1423). Ο Κοσμάς γεννήθηκε στο δεύτερο μισό του 14ου αιώνα στο (Βέλικο) Τάρνοβο/Τρίνοβο της τότε και νυν Βουλγαρίας (λίγο πριν οι Οθωμανοί καταλύσουν την Βουλγαρία ως πολιτική οντότητα) σε εύπορη οικογένεια Βουλγάρων και κατέληξε μοναχός στην Μονή Ζωγράφου του Αγίου Όρους, η οποία κατά τον 13° και 14° αιώνα περιγράφεται ως η «σεβάσμια μονή των Βουλγάρων», επειδή είχε την παράδοση να προσελκύει ως μοναχούς άτομα βουλγαρικής καταγωγής. Continue reading

Leave a comment

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Η μάχη της Πετρόης: ένοπλη πολιτική

Στην σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω την εμφύλια ρωμαϊκή μάχη της Πετρόης (20 Αυγούστου 1057) και τον τρόπο με τον οποίο έγινε αυτοκράτορας ο Ισαάκιος Α΄ Κομνηνός, που αναγορεύθηκε βασιλεύς Ρωμαίων στην Παφλαγονία από τις στασιάζουσες δυνάμεις του στις 8 Ιουνίου του 1057 και την 1η Σεπτεβρίου του ίδιου έτους στέφθηκε βασιλεύς Ρωμαίων στην Αγιασοφιά. Continue reading

Leave a comment

Filed under Βυζαντινολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Ο βραχύβιος πατριάρχης Θεσσαλονίκης (και παντός Ιλλυρικού) Δωρόθεος

Ο Αναστάσιος Α΄ ο Δίκορος (βασ. 491-518) ήταν ο πρώτος Εώος Ρωμαίος που αναγορεύθηκε Ρωμαίος αυτοκράτορας στην Κωνσταντινούπη μετά την καθαίρεση του Ρωμύλου Αυγούστουλου από τον Οδόακρο το 476. Με άλλα λόγια, ο Αναστάσιος ήταν ο πρώτος Ρωμαίος αυτοκάτορας της Κωνσταντινούπολης που δεν χρειαζόταν πια να προσθέσει τον χαρακτηρισμό «Ἑῷος» στον τίτλο του, επειδή ήταν ο μοναδικός Ρωμαίος αυτοκράτορας της οικουμένης. Continue reading

10 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Ιστορία

Η αξιοκρατία στον Ζωναρά

Ο Ιωάννης Ζωναράς εξιστορεί στην Επιτομή Ιστοριών του την ιστορία του ρωμαϊκού έθνους και της ρωμαϊκής πολιτείας από τις απαρχές τους μέχρι την βασιλεία του Αλέξιου Κομνηνού, προσπαθώντας να καταδείξει στον αναγνώστη τα αίτια της ρωμαϊκής παρακμής του 11ου αιώνα. Στα σχόλια του Ζωναρά για τα γεγονότα πριν το 1000 ο προσεκτικός αναγνώστης συχνά θα ανιχνεύσει ανησυχίες της εποχής του (11ος-12ος αιώνας). Continue reading

Leave a comment

Filed under Βυζαντινολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Έκθεσις Νέα (1385): Ρωμαίοι και βάρβαροι δεσπότες

Κάποια στιγμή μετά το 1385 συγγράφηκε ένα εγχειρίδιο ρωμαϊκού («βυζαντινού») πρωτοκόλλου που φέρει τον τίτλο Έκθεσις Νέα, το οποίο υποδεικνύει στον πατριάρχη διαφορετική φόρμουλα απεύθυνσης του κατόχου του τίτλου του «δεσπότη», αναλόγως με το αν αυτός είναι Ρωμαίος ή βάρβαρος. Η Έκθεσις αναγνωρίζει τρεις διαφορετικές βαθμίδες δεσποτών που, από την υψηλότερη προς την χαμηλότερη, είναι: ο δεσπότης που είναι μέλος της δυναστείας των Παλαιολόγων, ο δεσπότης που είναι Ρωμαίος και, τέλος, ο δεσπότης που είναι «βάρβαρος» (μη Ρωμαίος). Continue reading

4 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Η διγλωσσία: ελληνικά και ρωμαίικα #1

Στη σημερινή και την επόμενη ανάρτηση θα περιγράψω την διαμόρφωση της κοινωνιογλωσσολογικής διγλωσσίας των «βυζαντινών» Ρωμαίων που είχαν ως «φυσική» γλώσσα τα ρωμαίικα, αλλά χρησιμοποιούσαν ως λόγια γραπτή γλώσσα τα ελληνικά. Continue reading

19 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Γλωσσολογία, Εθνολογία, Ελληνική γλώσσα, Ιστορία, Μεσαίωνας

Razumnik-Ukaz: Σε τι διαφέρουν οι λαοί;

Η σημερινή ανάρτηση είναι κωμικό διάλυμα με ελαφρύ περιεχόμενο. Θα παραθέσω και θα σχολιάσω κωμικά ένα απόσπασμα από το Razumnik-Ukaz, ένα μεσαιωνικό βουλγαρικό κείμενο που συγγράφηκε κάποια στιγμή μεταξύ 1204 και 1350. Στο απόσπασμα που θα παραθέσω, ο Βούλγαρος συγγραφέας θέτει το ερώτημα «σε τι διαφέρουν οι λαοί;» και απαντά παρομοιάζοντας τους διάφορους λαούς με ζώα. Το κείμενο είναι ενδιαφέρον γιατί μας πληροφορεί για τα στερεοτυπικά χαρακτηριστικά που απέδιδαν οι μεσαιωνικοί Βούλγαροι στους διάφορους λαούς. Ο όρος razumnik στον τίτλο του κειμένου είναι παράγωγο σε -nik του παλαιοσλαβονικού ρήματος razuměti (< PSlv *orz-uměti) = «κατανοώ, καταλαβαίνω».

Παραθέτω την αγγλική μετάφραση όλου του κειμένου από το παρακάτω βιβλίο:

Kiril Petkov, The Voices of Medieval Bulgaria, Seventh-fifteenth century: The Records of a Bygone Culture (Brill 2008), pp. 533-5. Continue reading

41 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Ο εκρωμαϊσμός των Τζάνων τον 6ο αιώνα

Στην σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω την διαδικασία εκρωμαϊσμού κατά τον 6° αιώνα των Τζάνων που κατοικούσαν στην ενδοχώρα του Πόντου ανατολικά της Τραπεζούντας. Continue reading

14 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Γιατί οι Ρώσοι ξέρουν ως Vološanka την Ελένη της Μολδαβίας;

Στην σημερινή σύντομη ανάρτηση θα λύσω την απορία που εκφράζει η Isabel de Madariaga στο βιβλίο της για τον Ιβάν τον Τρομερό (Ivan the Terrible, Yale 2006). Στην υποσημείωση 52 της σελίδας 389 η συγγραφέας απορεί γιατί η Ελένη της Μολδαβίας (1465-1505, κόρη του ηγεμόνα της Μολδαβίας Στέφανου Γ΄, η οποία στάλθηκε νύφη στην Μόσχα όπου παντρεύτηκε τον Ρουρικίδη μοσχοβίτη πρίγκιπα Ιβάν τον Νέο) έμεινε γνωστή στην ρωσική παράδοση ως «Βλάχα/Βλαχιώτισσα» (Vološánka), ενώ ήταν απ΄την Μολδαβία και όχι από την Βλαχία; Continue reading

3 Comments

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας