Category Archives: Εθνολογία

Κι’ αν πορευτούμε τοιούτως, τι Ρωμαίικον θα κάμωμε;

Η φράση του τίτλου είναι παρμένη από τα απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη (είναι το Α5 εδώ). Τον έστειλαν οι προϊστάμενοί του επικεφαλής μιας ομάδας ανδρών για να καταστείλει μια εξέγερση στο Μενίδι. Οι εντολές που του έδωσαν οι προϊστάμενοί του ήταν πως, αν οι Μενιδιάτες δεν συμμορφώνονταν με το καλό, «σκότωμα και κάψιμο όλο το χωριόν». Όταν ο Μακρυγιάννης είδε τους άνδρες του σώματος που το δόθηκε να τρίβουν τα χέρια τους από ευχαρίστηση και να ετοιμάζουν τα υποζύγια για να κουβαλήσουν το πλιάτσικο από το Μενίδι, τους επέπληξε με τα λόγια «Αυτείνοι είναι Έλληνες, συναγωνισταί μας, κι’ αν πορευτούμε τοιούτως, τι Ρωμαίικον θα κάμωμε;» Continue reading

Leave a comment

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία

Ο Ερρίκος Ε΄ του Σαίξπηρ στο Αζενκούρ

Υπάρχουν κάτι εκτός Ελλάδος γραικομάνοι Βαλκάνιοι, οι οποίοι χωρίς να μπορούν να εκφέρουν ούτε μια λέξη στην κοινή νεοελληνική γλώσσα νομίζουν ηλιθιωδώς πως το να είσαι βουλγαραλβανοβλαχικής καταγωγής Βαλκάνιος από μόνο του συνιστά κριτήριο ένταξης σε κάποιο φαντασιακό και αφηρημένο διαχρονικό ελληνικό έθνος που έχουν επινοήσει στο ευφάνταστο μυαλό τους. Προφανώς, όχι μόνο δεν κατάλαβαν τι εννοούσε ο βλαχικής καταγωγής Ρωμαίος Δανιήλ Μοσχοπολίτης, όταν έγραψε

Aλβανοί, Βλάχοι, Βούλγαροι, αλλόγλωσσοι χαρήτε

κι’ ετοιμασθήτε όλοι σας Ρωμαίοι να γενήτε
βαρβαρικήν αφήνοντας γλώσσαν, φωνήν και ήθη…
Δεν είναι πλέον δύσκολο να μάθετε Ρωμαϊκά
και να μην βαρβαρίζετε με λέξεις πέντε δέκα…
Ξυπνήσατε από τον βαθύν ύπνον της αμαθείας

Ρωμαϊκά γλώσσα μάθετε, μητέρα της Σοφίας…

Continue reading

4 Comments

Filed under Εθνολογία

Η εργαλειοποίηση της εθνοτικότητας

Επειδή στην χθεσινή ανάρτηση ανέφερα τον Γότθο (?) αξιωματικό του ρωμαϊκού στρατού Βέσσα, τον οποίο ο Βελισάριος έστειλε να μιλήσει στα γοτθικά (τῇ Γότθων φωνῇ) στην πολέμια γοτθική φρουρά της Νεαπόλεως, για να της αποσπάσει την προσοχή, και αναφέρθηκε στην ανάρτηση και στα σχόλια η πρωτογερμανική έννοια της βεντέτας (PGmc *faihiθō > αγγλ. feud, λομβ. > ιταλ. faida κλπ), θυμήθηκα ένα συμβάν της ιστορίας του Πρίσκου που δείχνει με γλαφυρό τρόπο την εργαλειοποίηση της εθνοτικότητας (instrumentalization of ethnicity).  Εργαλειοποίηση της εθνοτικότητας θα πει χρήση ένος υπαρκτού ή επινοημένο εθνοτικού τοιχίου ως βολικό εργαλείο για την επίτευξη κάποιου στόχου, μια κοινωνική διαδικασια που πρώτος περιέγραψε συστηματικά ο Fredrik Barth. Continue reading

Leave a comment

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία

Ο λόγος του Μεγάλου Βεζίρη Παγιαζήτ στην κηδεία του Μεχμέτ Α΄

Χθες είχα ένα αστείο σχόλιο από κάποιον που πιστεύει ότι θα βρει ελληνική καταγωγή στο μιτοχονδριακό του DNA και, αφού γέλασα για λίγο, θυμήθηκα τον λόγο του αλβανικής καταγωγής Οθωμανού Μεγάλου Βεζίρη Παγιαζήτ στην κηδεία του σουλτάνου Μεχμέτ Α΄ στην Αδριανούπολη. Η αρίθμηση των χωρίων του Δούκα που θα περιγράψω είναι από την έκδοση της ιστορίας του Δούκα του Vasile Grecu, την οποία διατηρεί και ο Harry Magoulias στην αγγλική μετάφραση της έκδοσης του Grecu. Continue reading

20 Comments

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Η αμετάφραστη φράση του Charles de Gaulle

Σύμφωνα με τον βιογράφο του, David Schoenbrun (σλδ 19, εδώ), ο Charles de Gaulle, όταν ρωτήθηκε γιατί πίστευε ότι η χώρα του είχε 1500 χρόνια ιστορίας, απάντησε:

Pour moi, l‘histoire de France commence avec Clovis, choisi comme roi de France par la tribu des Francs, qui donnèrent leur nom à la France.

[Αγγλική μετάφραση] For me, the history of France begins with Clovis, elected as king of France by the tribe of the Franks, who gave their name to France.

Continue reading

4 Comments

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Το «Βλαχοχώρι» (vicus Romaniscus) και οι Διάλογοι του Κάσσελ

Στη σημερινή σύντομη ανάρτηση θα περιγράψω το δίγλωσσο τοπωνύμιο vicus Romaniscus («ρωμαϊκό/ρωμανικό χωριό») = Walchwis (= «Βλαχοχώρι», το σημερινό Wals κοντά στο Σαλτσβούργο της Αυστρίας) και τους «Διαλόγους του Κάσσελ», ένα δίγλωσσο (σε Λατινική και Παλαιά Άνω Γερμανική) βαυαρικό κείμενο των αρχών του 9ου αιώνα (περ. 810), στο οποίο ο γερμανόφωνος συγγραφέας αναφέρεται σκωπτικά σε έναν ρωμανόφωνο πληθυσμό, τον οποίο προσδιορίζει ως «Ρωμαίους» (Romani) στα λατινικά και ως «Βλάχους» στα γερμανικά (βλ. PGmc *walhaz και *walhiskaz και γερμ.  welsh = «(παρωχημένος και ενίοτε σκωπτικός) χαρακτηρισμός για τους ρωμανόφωνους Γάλλους και Ιταλούς», λ.χ. το παραδοσιακό γερμανικό όνομα του σημερινού Trentino της Ιταλίας ήταν Welschtirol = «Βλαχοτιρόλο, το Τιρόλo των Βλάχων»). Δυστυχώς, ο Βαυαρός συγγραφέας δεν ξεκαθαρίζει αν αναφέρεται σε εγχώριους ρωμανόφωνους πληθυσμούς της Βαυαρίας ή στους νοτιότερους ρωμανόφωνους της Ιταλίας. Continue reading

Leave a comment

Filed under Αρχαιότητα, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας, Uncategorized

Οι Ρωμαίοι στην μεταρωμαϊκή Γαλλία, 500-700

Η σημερινή ανάρτηση θα είναι η τελευταία στην οποία θα σχολιάσω κεφάλαια από το βιβλίο της Erica Buchberger Shifting Ethnic Identities in Spain and Gaul, 500-700: From Romans to Goths and Franks (Amsterdam University Press, 2017). Αντίθετα με την Βησιγοτθική Ισπανία, όπου ένα νέο «όραμα κοινότητας» κατάφερε σχετικά γρήγορα να εξαλείψει την εθνοτική διάκριση Ρωμαίων και Γότθων στις αρχές του 7ου αιώνα, στην πολυεθνοτική Μεροβίγγεια Γαλλία οι Ρωμαίοι συνεχίζουν να αναφέρονται ως εθνοτική ομάδα μέχρι τις αρχές του 8ου αιώνα, όταν μετά το 725 αρχίζει να καθιερώνεται ένα νέο «όραμα κοινότητας» που θεωρεί πια τους Ρωμαίους ως λαό του απώτερου παρελθόντος. Το παράδοξο της Γαλλίας είναι ότι οι αναφορές σε σύγχρονους Ρωμαίους είναι ελάχιστες στις πηγές του 6ου αιώνα (επειδή συνιστούν την πλειοψηφία και η ύπαρξή τους θεωρείται δεδομένη), αλλά αυξάνονται στις πηγές του 7ου αιώνα, όταν η ύπαρξη Ρωμαίων αρχίζει πια να κατανοείται ως αξιοσχολίαστη ανωμαλία/εξαίρεση. Continue reading

3 Comments

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας