Category Archives: Εθνολογία

Το Ρωμαϊκό γένος κατά τον 10ο αιώνα #2

Μετά τα προλεγόμενα της πρώτης ανάρτησης στη σημερινή ανάρτηση θα περάσω στις πηγές του 10ου αιώνα. Αυτές είναι:

  1. Ιστορίες όπως αυτή του Γενέσιου (γραμμένη γύρω στο 940, εξιστορεί τα γεγονότα του 9ου αιώνα) και του Λέοντα του Διακόνου (γραμμένη κατά το διάστημα 995-1000, εξιστορεί τις εκστρατείες του Νικηφόρου Φωκά και του Ιωάννη Τζιμισκή, την έχω περιγράψει σε τρεις αναρτήσεις, #1, #2, #3). Κατά την ίδια περίοδο γράφτηκαν τα πρώτα βιβλία των «Συνεχιστών Θεοφάνους», γράφτηκαν κάποιες από τις συνέχειες του χρονικού του Γεωργίου του Μοναχού (το δικό του γνήσιο χρονικό τελειώνει με τον θάνατο του Θεόφιλου το 842) και ο Μανουήλ ο Πρωτοσπαθάριος έγραψε ένα χαμένο χρονικό που χρησιμοποίησε ως πηγή ο Συμεών ο Λογοθέτης/Μάγιστρος για το δικό του χρονικό, το οποίο (σύμφωνα με τον Warren Treadgold) ολοκλήρωσε το τελευταίο έτος της βασιλείας του Νικηφόρου Φωκά (969).
  2. Τακτικά εγχειρίδια (η καινοτομία της περιόδου), όπως τα «Τακτικά» του Λέοντος του Σοφού (γράφτηκαν λίγο μετά το 900, έχω κάνει ήδη μια λεξικολογική και εθνολογική ανάρτηση γι΄αυτό το σύγγραμμα), η «Στρατηγική Έκθεσις» του Νικηφόρου Φωκά (γράφτηκε γύρω στο 965), το «Περὶ Παραδρομής» που συγγράφηκε την ίδια περίοδο με τη «Στρατηγική Έκθεση» από υψηλόβαθμο αξιωματικό του επιτελείου του Νικηφόρου Φωκά και τα «Τακτικά» του Νικηφόρου Ουρανού (γράφτηκαν γύρω στο 1000)
  3. Τα πάμπολλα γραπτά του Κωνσταντίνου Ζ΄ Πορφυρογέννητου, ίσως ο πολυγραφότερος των βυζαντινών αυτοκρατόρων
  4. Άλλες πηγές όπως οι επιστολές του Πατριάρχη Νικολάου Α΄ Μυστικού, τα ποιήματα του Ιωάννη Κυριώτη του Γεωμέτρη κλπ.

Continue reading

9 Comments

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Το Ρωμαϊκό γένος κατά τον 10ο αιώνα #1: προλεγόμενα

Το θέμα αυτής της ανάρτησης και των επομένων θα είναι η Ρωμαϊκή ταυτότητα όπως αυτή περιγράφεται στις πηγές του 10ου αιώνα. Η γραμματεία του 10ου αιώνα ξεκινάει με τα «Τακτικά» του Λέοντος του Σοφού (η συγγραφή τους ολοκληρώθηκε λίγο μετά το 900) και τελειώνει με την Ιστορία του Λέοντος του Διακόνου (γράφτηκε κατά την περίοδο 995-1000 και εξιστορεί τις νικηφόρες εκστρατείες του Νικηφόρου Φωκά και του Ιωάννη Τζιμισκή). Πριν όμως περάσω στις πηγές του 10ου αιώνα, τις οποίες θα παραθέσω στις επόμενες αναρτήσεις, στη σημερινή πρώτη ανάρτηση θα αναφέρω μερικά γενικά πράγματα, όπου μεταξύ άλλων θα σχολιάσω και ορισμένα χωρία από την Χρονογραφία του Θεοφάνη του Ομολογητή (γραμμένη γύρω στο 815), για να επισημάνω μερικά στοιχεία της ρωμαϊκής ταυτότητας που υπήρχαν ήδη πριν από το 900 μ.Χ. Continue reading

4 Comments

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Οι Ρωμανιώτες Εβραίοι κατά την περίοδο 1000-1200

Στη σημερινή ανάρτηση θα παραθέσω το ενδιαφέρον κεφάλαιο του Nicholas de Lange για τους Ρωμανιώτες Εβραίους κατά την περίοδο 1000-1200 από το βιβλίο Strangers to Themselves: the Byzantine Outsider (επιμ. Dione Smythe, Ashgate, 2000, επανεκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Routledge). Τα κεφάλαια του βιβλίου είναι οι ομιλίες που παρουσιάστηκαν το 1998 σε ένα Συμπόσιο Βυζαντινολογίας που διοργάνωσε το πανεπιστήμιο του Sussex στο Brighton. Το κεφάλαιο του Nicholas de Lange είναι το 8° (σλδ 105-118) με τίτλο “Hebrews, Greeks or Romans: Jewish Culture and Identity in Byzantium.” Continue reading

23 Comments

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Dónde crees que estás, Yolanda?

Νομίζω πως όλοι έχει τύχει να ακούσετε το ωραίο τραγούδι Dónde estás, Yolanda? = «που βρίσκεσαι, Γιολάντα; » του Περουβιανού συνθέτη Manuel Jiménez Fernández, που έγινε γνωστό στην εποχή μας σε εκτέλεση τoυ συγκροτήματος Pink Martini.

Εγώ στη σημερινή ανάρτηση θα σας «τραγουδήσω» το «τραγούδι» Dónde crees que estás, Yolanda? = «Που νομίζεις ότι βρίσκεσαι, Γιολάντα; » και η πρωταγωνίστρια του «τραγουδιού» είναι η Γιολάντα η Μομφερρατική, δεύτερη σύζυγος του βασιλέα των Ρωμαίων Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου. Continue reading

Leave a comment

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Η βυζαντινή αντίληψη περί πολιτείας

Στην προηγούμενη ανάρτηση παρουσίασα τις βαθμίδες εθνοπολιτικής κατάστασης των βάρβαρων/εθνικών που ενοχλούσαν τη Ρωμαϊκή Πολιτεία, όπως αυτές περιγράφονται στο «Στρατηγικόν» του Μαυρίκιου. Continue reading

9 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

H εθνοπολιτική κατάσταση ως αναλυτική κατηγορία στο «Στρατηγικόν» του Μαυρικίου

Στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω την έννοια της «εθνοπολιτικής κατάστασης» ως αναλυτική κατηγορία στο 11° κεφάλαιο του «Στρατηγικού» του Μαυρίκιου (~600 μ.Χ.). Σε αυτό το κεφάλαιο που φέρει τον τίτλο «Περὶ τῶν ἑκάστων ἔθνους ἐθῶν τε καὶ τάξεων» ο συγγραφέας του «Στρατηγικού» (τον οποίο ο Wiita με μια εύλογη υπόθεση ταυτίζει με τον κουνιάδο του Μαυρίκιου Φιλιππικό) περιγράφει το βασικό identikit των κυρίων εχθρών της Πολιτείας των Ρωμαίων (οι Πέρσες, οι «Σκύθες», τα «ξανθά» [γερμανικά] έθνη και οι Σλάβοι), δηλαδή τα βασικά χαρακτηριστικά που οφείλει να γνωρίζει ο μέσος Ρωμαίος διοικητής γι΄αυτά τα έθνη, ώστε να μπορέσει να τα αντιμετωπίσει αποτελεσματικά. Continue reading

6 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Εθνολογικές παρατηρήσεις στην ιστορία του Θεοφύλακτου Σιμοκάττη #3

Όπως ανέφερα στην προηγούμενη ανάρτηση, στη σημερινή τρίτη ανάρτηση της σειράς θα περιγράψω την χρήση των όρων «γένος, ἔθνος, φῦλον» για τις εθνοτικές κατηγορίες που απαντούν στην ιστορία του Θεοφύλακτου Σιμοκάττη και τους εθνοτικούς δείκτες (ethnic indicia) που χρησιμοποιεί για να σχηματίσει τα εθνοτικά τοιχία (ethnic boundaries) που διαχωρίζουν αυτές τις κατηγορίες. Χρησιμοποίησα τον όρο εθνοτικές κατηγορίες (ethnic categories) για να τονίσω πως πρόκειται για «φαντασιακές κοινότητες» που περιγράφει ο Σιμοκάττης, χωρίς αυτό να σημαίνει πως οι πραγματικοί πληθυσμοί που χαρακτηρίζονται από τον Σιμοκάττη ως μέλη αυτών των κοινοτήτων ήταν όντως φορείς της συλλογικής ταυτότητας που τους προσάπτει ο Σιμοκάττης. Continue reading

3 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας