Category Archives: Γλωσσολογία

Η Γλωσσολογία είναι νομοτελειακή και μεθοδική επιστήμη. Πριν εκφέρετε άποψη για κάποιο γλωσσολογικό θέμα φροντίστε πρώτα να μάθετε τους νόμους και τις μεθόδους της.

Η ΙΕ κοιτίδα και ο στεπαίος πολιτισμός Yamnaya

Επειδή αυτές τις ημέρες είχαμε συζήτηση για το θέμα της διασποράς των ΙΕ γλωσσών και της ΙΕ κοιτίδας, παραθέτω δύο ομιλίες (2017) για το θέμα από το συνέδριο του 2017 της Αμερικανικής Φιλοσοφικής Εταιρείας (American Philοsophical Society): ο παρουσιαστής των ομιλητών είναι ο γλωσσολόγος Brian D. Joseph (Ohio State University) και οι ομιλητές είναι ο γλωσσολογός Andrew Garrett (Berkeley) και ο γενετιστής David Reich (Harvard Medical School). Το θέμα των ομιλιών είναι η αναδυόμενη διεπιστημονική ομοφωνία υπέρ της Στεπικής Θεωρίας (ΙΕ κοιτίδα: Ποντοκασπικές στέπες, περ. 4000-3000 π.Χ.). Continue reading

Advertisements

Leave a comment

Filed under Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Η προϊστορία της Ελληνικής γλώσσας

Κάνω αυτή την ανάρτηση επειδή χθες στα σχόλια ο Μάνος μου έθεσε τα παρακάτω ερωτήματα:

Ποια είναι η αντίστοιχη εθνογλωσσολογική ανάλυση για την αντίστοιχη κάθοδο που συντελέστηκε στην ίδια περιοχή αλλά 2-3 χιλιετίες νωρίτερα, δηλαδή την κάθοδο των “ελληνικών” φύλων στην προ-ελληνική Ελλάδα? Πότε και που αποσχίστηκε ο ελληνικός γλωσσολογικός κλάδος από την ινδοευρωπαϊκή οικογένεια (καθώς είναι γνωστό ότι τα ελληνικά φύλα είχαν ήδη διαμορφώσει τη γλώσσα τους πριν εισέλθουν στην ελληνική χερσόνησο). Έχεις κάποια βιβλιογραφία επί του θέματος? (Εγώ κυρίως το Πόθεν και Πότε οι Έλληνες του Γιαννόπουλου έχω). Ευχαριστώ.

Όλα τα παραπάνω ερωτήματα νομίζω πως μπορούν να χωρέσουν στην παρούσα ανάρτηση με τίτλο «Η προϊστορία της Ελληνικής γλώσσας», όπου θα εξηγήσω τα λίγα που ξέρουμε με κάποια σχετική βεβαιότητα για την διαδικασία γλωσσικής αλλαγής και μεταναστεύσεων που οδήγησε «από την ΠΙΕ στην πρώιμη Ελληνική της Γραμμικής Β.» Continue reading

5 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Το επίθημα -escu της ΑΒΡ

Στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω το συσχετιστικό επίθημα -esc(u) της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής (ΑΒΡ), το οποίο προέρχεται από το υστερολατινικό επίθημα -iscus που δεν απαντά στην κλασική λατινική, και το οποίο κατά κανόνα εξηγείται ως γερμανικό δάνειο (PGmc *-iskaz, λ.χ. αγγλικό -ish). Ωστόσο, όπως έδειξε εδώ και καιρό (1927) ο Ρουμάνος γλωσσολόγος Alexandru Graur, το πρόβλημα με την υπόθεση γερμανικής καταγωγής του επιθήματος έγκειται στο ότι στην Λατινική των Βαλκανίων, το επίθημα -iscus εμφανίζεται ήδη από τον 3° μ.Χ. αιώνα, δηλαδή έναν αιώνα πριν την εγκατάσταση των Γότθων στα Βαλκάνια. Αφού περιγράφει την συχνή απάντηση του επιθήματος -isk- στην αρχαία θρακική (και μερικές άλλες παλαιοβαλκανικές γλώσσες όπως τα κελτικά εθνώνυμα Ταυρίσκοι, Eravisci και Σκορδίσκοι σε Νωρικό και Παννονία), στο τέλος του άρθρου ο Graur καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ειδικά η ΑΒΡ είναι πιθανότερο να πήρε το επίθημα -isc- > -esc(u) από την Θρακική (στα εδάφη της οποίας διαμορφώθηκε) και όχι από την Ανατολική Γερμανική (Γοτθική, Γεπιδική κλπ). Continue reading

5 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Η αρβανίτικη λεξιπλασία

Στην προηγούμενη ανάρτηση παρουσίασα την λεξιπλασία (παραγωγή και σύνθεση λέξεων) της σύγχρονης αλβανικής γλώσσας, μια πρότυπη γλώσσα κράτους της οποίας η μορφή κωδικοποιήθηκε και ρυθμίστηκε θεσμικά μετά την ίδρυση του αλβανικού κράτους. Στην παρούσα ανάρτηση θα περιγράψω συνοπτικά την αρβανίτικη λεξιπλασία μέσα από το βιβλίο του Hans-Jürgen Sasse Arvanitika: Die albanischen Sprachreste in Griechenland (Αρβανίτικα: Τα υπολείμματα αλβανοφωνίας στην Ελλάδα, Harrassowitz 1991). Αντίθετα με την Πρότυπη Αλβανική, τα αρβανίτικα ιδίωματα της Ελλάδας (arvanitische Mundarten Griechenlands) περάμειναν αρύθμιστα και ακωδικοποίητα προφορικά ιδιώματα, τα οποία ανέπτυξαν την δική τους χαρακτηριστική φυσιογνωμία, μέσα από την στενότατη και μακρόχρονη καθημερινή επαφή με την νεοελληνική γλώσσα. Ένας αρβανίτικος όρος όπως το επίθετο kata-i-bardhë μπορεί να γίνει κατανοητός μόνον όταν συγκριθεί με τα αντίστοιχα νεοελληνικά επίθετα κατάλευκος/κάτασπρος (νεοελληνική επιτατική λειτουργία της πρόθεσης κατά + αλβ. (ibardhë = «λευκός, άσπρος»), ενώ νεολογισμοί της Πρότυπης Αλβανικής όπως varrmihës = «νεκροθάπτης» (κυριολεκτικά «ταφοσκάφτης» ~ gravedigger, τοσκ. varr ~ γκεγκ. vorr(ë) = «τάφος» + mih = «σκάβω» + –ës ~ «-της», ο παραδοσιακός γκεγκικός όρος ήταν vorra-xhi με το τουρκικό επίθημα -ci = «-τζης») φυσικά δεν υπάρχουν στα αρβανίτικα.

Continue reading

Leave a comment

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Η αλβανική λεξιπλασία

Στη σημερινή ανάρτηση θα παρουσιάσω χωρίς να σχολιάσω για όποιον ενδιαφέρεται το κεφάλαιο των Joachim Matzinger & Monica Genesin για την Αλβανική Λεξιπλασία (Word-Formation: παραγωγή και σύνθεση, η εξεταζόμενη γλώσσα είναι η σύγχρονη Πρότυπη Αλβανική, η οποία έχει εμπλουτίσει σημαντικά την λεξιπλασία της σε σχέση με την παλαιότερη αλβανική, όπως συμβαίνει με όλες τις σύγχρονες πρότυπες γλώσσες) από τον 5° τόμο της σειράς Word-Formation (De Gruyter) για την Λεξιπλασία των Ευρωπαϊκών Γλωσσών. Στον ίδιο τόμο, η Αγγελική Ράλλη έχει γράψει το κεφάλαιο για την νεοελληνική λεξιπλασία: Τόμος #1, Τόμος #5 κλπ. Continue reading

Leave a comment

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Ο Βελλεροφόντης και η ΙΕ ρίζα *gwelH- «πλήττω»

Την σημερινή ανάρτηση την κάνω γιατί ο φίλος Λεώνικος μου ζήτησε να του εξηγήσω αναλυτικότερα μια ετυμολογική υπόθεση που είχα κάνει παλαιότερα για το πρώτο συνθετικό του ονόματος Βελλεροφόντης. Το όνομα Βελλερο-φόντης σημαίνει «αυτός που σκότωσε τον *Βέλλερο» και, όπως γνωρίζουμε από την μυθολογία, ο Βελλεροφόντης σκότωσε την Χίμαιρα.

Σε παλαιότερη ανάρτηση είχα προτείνει την ετυμολόγηση του όρου *Βέλλερος ως «μάστιγα, πλήγμα, συμφορά» από την ΙΕ ρίζα *gwelH- «πλήττω, πληγώνω», κάτι που εξηγεί το όνομα Βελλεροφόντης ως «μαστιγοκτόνος, αυτός που σκοτώνει το κακό, αυτός που εξουδετερώνει την συμφορά». Continue reading

1 Comment

Filed under Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Το λεξικό του Αρμανικού ιδιώματος του Μετσόβου του Φάνη Δασούλα #3

Στην σημερινή και τελευταία ανάρτηση της σειράς (#1, #2 και εδώ) θα σχολιάσω τους υποστρωματικούς όρους (substrate) που η ΑΒΡ συμμερίζεται με την Αλβανική, τους οποίους βρήκα στο λεξικό του Φάνη. Αυτό που τους διακρίνει από τα μεταγενέστερα (μεσαιωνικά) αλβανικά δάνεια της Αρμανικής είναι ότι εμφανίζονται και στην Ρουμανική, κάτι που δείχνει ότι είναι παλιά πρωτοαλβανικά δάνεια στην κοινή ΑΒΡ (πριν την διασπορά των ομιλητών της κατά τον πρώιμο μεσαίωνα). Continue reading

6 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα