Category Archives: Ελληνική γλώσσα

Οι Τσάκωνες και το ρήμα τσακώνω/τσακώνομαι

Στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω ένα ενδιαφέρον άρθρο της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ για την ετυμολογία των όρων Τσάκωνες /Τσακωνιά και τσακώνω/τσακώνομαι.

Το άρθρο της Αρβελέρ, το οποίο μπορείτε να διαβάσετε εδώ, είναι το παρακάτω:

Les termes Τσάκωνες – τσακωνίαι et lour évolution sémantique (Revenue des études Byzantines, tome 21, 1963, pp. 243-49)

Continue reading

Advertisements

25 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Ιστορία, Μεσαίωνας

Το λουκάνικο, η Λευκανία, και ο Θεοφάνης ο Ερμουπολίτης

Η σημερινή ανάρτηση προέκυψε απρόοπτα μέσα στις γιορτές και έχει ως θέμα την ιστορία του όρου λουκάνικο. Έτυχε να ρωτήσω αυτές τις μέρες τον Αντώνη Καλδέλλη αν ο όρος λουκάνικο απαντά στην βυζαντινή γραμματεία, και μου απάντησε πως ο όρος απαντά πολλάκις στην βυζαντινή γραμματεία και απαντά στην Ελληνική γλώσσα ήδη από την ύστερη αρχαιότητα (λ.χ. στην περιγραφή των τροφίμων και των τιμών τους που κατέγραψε ο Θεοφάνης ο Ερμουπολίτης [από τη Μεγάλη Ερμούπολη της Αιγύπτου] λίγο μετά το 320 μ.Χ. στην λεπτομερή περιγραφή του ταξιδιού του στην Εώα Διοίκηση). Continue reading

2 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Ιστορία, Μεσαίωνας

Το ορωνύμιο Αἷμος ως «οροσειρά»

Στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω την ενδιαφέρουσα ετυμολόγηση του θρακολόγου Ivan Duridanov για το ορωνύμιο Αἷμος (η σημερινή βουλγαρική οροσειρά Stara Planina = Αρχαίο/Παλαιό Όρος) ως «οροσειρά», την οποία έκρινα ως εξαιρετικά ενδιαφέρουσα για δύο λόγους· ο πρώτος είναι ότι γλωσσολογικά είναι κομψή και σημασιολογικά πολύ πιθανή. Ο δεύτερος λόγος είναι πως το ορωνύμιο Αἷμος -αν δεχτούμε την ετυμολόγηση του Duridanov- δεν μπορεί να είναι θρακικό, επειδή προϋποθέτει την φωνολογική τροπή *s>h σε αρκτική θέση, η οποία είναι χαρακτηριστική της Ελληνικής, της Αρμενικής, του Ιρανικού κλάδου και μάλλον της Φρυγικής, αλλά όχι της Θρακικής. Σε όλες τις άλλες θρακικές ετυμολογήσεις του, ο Duridanov δέχεται ότι η Θρακική διατήρησε το IE *s τόσο σε αρκτική όσο και σε μεσοφωνηεντική θέση. Continue reading

16 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Ο τσαγκάρης και οι tubrugi birrei των Λομβαρδών

Στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω μια ποικιλία ενδυματικών όρων της ύστερης αρχαιότητας, επειδή οι δύο από αυτούς απαντούν σε γειτονικά άρθρα του Θεοδοσιανού Κώδικα, ο οποίος εκδόθηκε το 438 επί βασιλείας Θεοδοσίου Β΄.

Continue reading

24 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Ιστορία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα, Μεσαίωνας

Η ΙΕ ρίζα *wreh1g’- «σπάω»: ο «ρηξήνωρ θυμολέων» Αχιλλέας και η «κατά πόδρεζαν» προσπλοκή του Βασιλείου

Στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω τους απογόνους της ΙΕ ρηματικής ρίζας *wreh1g’- «σπάω».

Η ρίζα αυτή έδωσε στην Ελληνική το ρήμα ῥήγνῡμι = «σπάω» και τα παράγωγά του. Το αθεματικό αυτό ρήμα κάποια στιγμή απέκτησε και την εναλλακτική θεματική μορφή ῥηγνύω (όπως δείκνῡμι > δεικνύω > δείχνω) που χρησιμοποιούμε μέχρι σήμερα. Continue reading

3 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Ινδοευρωπαϊκά θέματα, Σλαβικές γλώσσες

Η ΙΕ ρίζα *kwel- «γυρίζω»

Στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω τους απογόνους της ΙΕ ρίζας *kwel- «γυρίζω».

Ο πιο γνωστός απόγονος της ρίζας είναι το διπλασιασμένο ουσιαστικό *kwe-kwl-os = «τροχός» (κυριολεκτικά «αυτό που γυρίζει») που έχω περιγράψει στη σειρά αναρτήσεων για την ΙΕ ορολογία της τροχοζωήλατης μεταφοράς (εδώ και εδώ).  Απόγονοι του όρου *kwe-kwl-os είναι ο ελληνικός όρος κύκλος ( από την ο-βαθμη ποικιλία *kwo-kwl-os, με τροπή o>u που οφείλεται στο νόμο του Cowgill και με ανομοίωση *kwukw- > kuk- εξαιτίας του «νόμου του Βουκόλου» που θα περιγράψω παρακάτω) , το πρωτογερμανικό ουδέτερο *kwe-kwl-om > *hwehwlą = «τροχός» (λ.χ. αγγλικό wheel) και το επίσης Κοινό Ινδο-Ιρανικό (ΚΙνΙρ) ουδέτερο *čakrám = «τροχός» (λ.χ. σανσκ. cakrá ~ αβεστ. čaχra) κλπ. Continue reading

8 Comments

Filed under Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Οι ΙΕ αόριστοι

Σε αυτήν την ανάρτηση αρχικά θα περιγράψω τους διάφορους τύπους αορίστου που μπορούμε να αναδομήσουμε για την Ύστερη ΠΙΕ και, στη συνέχεια, θα περιγράψω τα είδη αορίστου που απαντούν στους διάφορους θυγατρικούς κλάδους. Continue reading

Leave a comment

Filed under Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Ινδοευρωπαϊκά θέματα