Category Archives: Βαλκανικές γλώσσες

Θέματα σχετικά με τις αρχαίες και τωρινές γλώσσες των Βαλκανίων.

Τα θρακικά ανθρωπωνύμια Διάσκενθος και Διάζενις

Συνεχίζοντας στο ρυθμό της προηγούμενης ανάρτησης για το θρακικό ανθρωπωνύμιο Σίτ(τ)ας/Τζίτ(τ)ας, στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω γλωσσολογικά τα θρακικά ανθρωπωνύμια Διάσκενθος και Διάζενις. Το ένα από αυτά (Διάζενις) το έχει ήδη περιγράψει ο Edgar Polomé ως το θρακικό αντίστοιχο του ελληνικού ανθρωπωνυμίου Διϝο-γένης > Διο-γένης (Διά-ζεν-ις). Για το ανθρωπωνύμιο Διάσ-κενθος θα προτείνω την αντιστοίχιση με τον ΙΕ καταγωγής ελληνικό μονολεξηματισμό Διϝός κόρϝος > Διός κοῦρος > Διόσκουροι («Διός υιοί»), η οποία βασίζεται στην ετυμολογία -κένθοςγιος» που αναφέρει πάντοτε ο Polomé στο κεφάλαιο που έγραψε στο CAH III.1 για τις Δακο-Θρακικές γλώσσες (Θρακική και Δακο-Μυσική). Continue reading

Leave a comment

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Το ανθρωπωνύμιο Σίτ(τ)ας/Τζίτ(τ)ας

Την ιδέα για τη σημερινή σύντομη ανάρτηση μου την έδωσε ένα σχόλιο του Αντώνη που περιείχε έναν σύνδεσμο σε μια εργασία που εξετάζει την ταυτότητα/καταγωγή των Ρωμαίων ιππέων που απαντούν σε επιγραφές της Βρετανίας. Σε κάποιο σημείο αναφέρεται ο Θράκας ιππέας Rufus Sita (Ρούφος Σίτας) και θυμήθηκα ότι εδώ και χρόνια ήθελα να γράψω κάτι για το ανθρωπωνύμιο Σίτ(τ)ας/Τζίτ(τ)ας, για το οποίο έχει προταθεί τόσο γοτθική/γερμανική (από τον Schönfeld) όσο και θρακική προέλευση (από τον βούλγαρο θρακολόγο Dimitar Detschew), με την υπόθεση θρακικής προέλευσης να είναι κατά τη γνώμη μου η περισσότερο πιθανή (εξηγώ παρακάτω γιατί θεωρώ την θρακική προέλευση του ονόματος πιθανότερη). Continue reading

7 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

zies Lune = dies Lunae στην Κάτω Μυσία του 5ου μ.Χ. αιώνα

Η σημερινή ανάρτηση έχει ως θέμα την εξέλιξη του λατινικού όρου diēs = «ημέρα» στην Ανατολική Βαλκανική Ρωμανική (ΑΒΡ). Αν κοιτάξετε τον πίνακα με τους ρωμανικούς απογόνους τους λατινικού αυτού όρου θα παρατηρήσετε ότι η προστριβοποίηση dj>dz (>z) εμφανίζεται μόνο στις θυγατέρες της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής (αντίθετα, στις σύνθετες λέξεις και στις μονολεξηματισμένες εκφράσεις που περιέχουν τον όρο diēs στο εσωτερικό τους, η προστριβοποίηση είναι γενικότερο φαινόμενο, βλ. στο τέλος την αναφορά στα ιταλικά oggi και pomeriggio). Continue reading

Leave a comment

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία

Η ουράνωση «τύπου τσουκνίδας» της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής

Και η σημερινή ανάρτηση θα είναι γλωσσολογικού περιεχομένου και σχετικά σύντομη. Το θέμα της ανάρτησης είναι μια ενδιαφέρουσα ουράνωση των συμφώνων t,d,s της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής (ΑΒΡ, ο πρόγονος της Αρ(ου)μανικής/Βλαχικής [AR], Ρουμανικής [DR], Μογλενιτικής [MR] και Ιστρορουμανικής [IR]) πριν από τονισμένο μακρό /ī/την οποία, λόγω έλλειψης επίσημης ονομασίας, αποφάσισα να βαφτίσω ουράνωση «τύπου τσουκνίδας», επειδή απαντά στους ΑΒΡ απογόνους της λατινικής λέξης urtīca = «τσουκνίδα». Continue reading

Leave a comment

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία

Το σλαβικό συλλογικό επίθημα πληθυντικού -jane

Η σημερινή ανάρτηση θα είναι σχετικά μικρή και γλωσσολογικού περιεχομένου. Το θέμα της είναι το σλαβικό συλλογικό επίθημα πληθυντικού -jane, το οποίο χρησιμοποιείται ευρέως από όλες τις σλαβικές γλώσσες για τον σχηματισμό εθνικών ονομάτων από τοπωνύμια. Continue reading

4 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα, Σλαβικές γλώσσες

Ο Τάμεσης κι ο Τίμαχος: τα «μαυρονέρια» και ο ΙΕ όρος *temH-os «σκότος»

Στη σημερινή ανάρτηση θα παρουσιάσω την ΙΕ ρίζα *temH- «μαυρίζω, σκοτεινιάζω» και μια σειρά υδρωνυμίων ανά τον ΙΕ κόσμο που ετυμολογούνται ως «μαυρονέρια» και έχουν παραχθεί από αυτή τη ρίζα. Το διασημότερο από αυτά τα υδρωνύμια είναι ο ποταμός του Λονδίνου Τάμεσης (αγγλικό Thames, κλασικό λατινικό Tamesis). Εκτός από τη ρηματική ρίζα *temH- «μαυρίζω» είναι σίγουρο ότι η ΠΙΕ διέθετε και το σιγμόληκτο ουδέτερο ουσιαστικό *temH-es-*temH-os = «σκότος», με πιο διάσημο απόγονο το σανσκριτικό ουδέτερο tamas = «σκότος» (που μέχρι σήμερα επιβιώνει ως όρος της ινδουιστικής φιλοσοφίας). Continue reading

50 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Πόσο παλιά είναι η Φωνηεντική Ανύψωση της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής;

Στη σημερινή ανάρτηση θα παρουσιάσω μερικές λατινικές επιγραφές από την ευρύτερη Μυσία/Μοισία που δείχνουν την χαρακτηριστική φωνηεντική ανύψωση της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής (ΑΒΡ). Η ΑΒΡ είναι η δημώδης λατινική ποικιλία από την οποία προέκυψαν η Αρουμανική (Βλαχική, AR), η ΡουμανικήΔακορουμανική, DR) και η Ιστρορουμανική (IR). Έχω αναφέρει σε παλαιότερες αναρτήσεις (λ.χ. στην ενότητα ΣΤ΄ εδώ) ότι η ΑΒΡ ανύψωση απαντά ήδη σε λατινικά τοπωνύμια του 6ου μ.Χ. αιώνα από την ευρύτερη Θράκη (λ.χ. τα τοπωνύμια Móntēs Gemellī > Γεμελλομοῦντες και Arēna > Ἀρῖνα του Προκοπίου και το τοπωνύμιο Mōns Calvus > Mónte Calvu > Καλβομοῦντις του Θεοφύλακτου Σιμοκάττη). Με έκπληξη, όμως, διαπίστωσα ότι το φαινόμενο είναι παλαιότερο και απαντά ήδη σε λατινικές επιγραφές του 2ου μ.Χ. αιώνα από τη Μικρά Σκυθία και την Κάτω και Άνω Μυσία (Scythia Minor, Moesia Inferior, Moesia Superior). Continue reading

13 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία