Category Archives: Γλωσσολογία

Η Γλωσσολογία είναι νομοτελειακή και μεθοδική επιστήμη. Πριν εκφέρετε άποψη για κάποιο γλωσσολογικό θέμα φροντίστε πρώτα να μάθετε τους νόμους και τις μεθόδους της.

Καϊκαβιανόφωνοι προς Ljudevit Gaj: «βάλθηκες να μας «βλαχέψεις»!»

Οι σημερινές πρότυπες «σερβοκροατικές» γλώσσες, βασίζονται όλες στο στοκαβιανό σερβοκροατικό ιδίωμα, το εκτενέστερο γεωγραφικά από τα τρία βασικά ιδιώματα (στοκαβιανό, τσακαβιανό και καϊκαβιανό). Εδώ μπορείτε να δείτε μια χονδρική ιστορική κατανομή των τριών βασικών ιδιωμάτων (πριν τις μεταναστεύσεις που πυροδότησε η οθωμανική κατάκτηση των δυτικών Βαλκανίων).

Ο «ιλλυριστής» Ljudevit Gaj (1809-1872) ήταν ο κυριότερος εκπρόσωπος του Ιλλυρικού κινήματος που προοωθούσε την ιδεολογία μιας κοινής «Ιλλυρικής» εθνικής ταυτότητας για όλους τους Σλάβους των δυτικών Βαλκανίων. Όταν κάποια στιγμή αποφάσισε να αλλάξει την γλώσσα της εφημερίδας του (Danica Ilirska = Ιλλυρικός Αυγερινός) από το καϊκαβιανό ιδίωμα (kajkavski, η παραδοσιακή τοπολαλιά στα μέρη γύρω από το Ζάγκρεμπ) σε στοκαβιανό (štokavski), κάποιοι καϊκαβιανόφωνοι (και φυσικά καθολικοί στο θρήσκευμα) αναγνώστες του έστειλαν το εξής παράπονο: Ove Novine imadu naměru iz nas Vlahe načiniti! = «η εφημερίδα αυτή βάλθηκε να μας «βλαχέψει!» [δηλαδή «να μας κάνει «Βλάχους» = Ορθόδοξους/Σέρβους»] 🙂 🙂 Continue reading

16 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Εθνολογία, Σλαβικές γλώσσες

Γλωσσική διαφοροποίηση στους σλαβόφωνους μοναχούς της Μονής Ζωγράφου

Η σημερινή ανάρτηση συνεχίζει λίγο πολύ την θεματική της προηγούμενης. Την ιδέα για την ανάρτηση μου έδωσε η ανάγνωση της παρακάτω προσωπογραφικής μελέτης του Κυρίλλου Παυλικιανώφ για την αθωνική/αγιορείτικη Μονή Ζωγράφου ως το 1650:

Κύριλλος Παυλικιανώφ, Οἱ Σλάβοι στὴν Ἀθωνική Μονή Ζωγράφου, Βυζαντινά Σύμμεικτα 12 (κάντε κλικ στο “pdf” της σελίδας κάτω απ΄το «Πλήρες κείμενο» για να διαβάσετε/κατεβάσετε το άρθρο)

Αν και οι περισσότεροι σλαβόφωνοι Ζωγραφίτες μοναχοί ήταν βουλγαρικής καταγωγής, ο Παυλικιανώφ αναφέρει και μερικούς Σέρβους, έναν Ρώσο, έναν Μολδαβό και αρκετούς μοναχούς για τους οποίους δεν μπορεί να εξακριβωθεί η εθνογλωσσική ταυτότητά τους. Στην παρούσα ανάρτηση θα περιγράψω ορισμένα γλωσσικά χαρακτηριστικά που μας επιτρέπουν να καταλάβουμε ποιος σλαβόφωνος μοναχός ήταν σερβόφωνος και ποιος βουλγαρόφωνος (κατά την ορολογία εκείνης της εποχής) κατά την περίοδο 1400-1600. Continue reading

Leave a comment

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Σλαβικές γλώσσες

Η διγλωσσία: ελληνικά και ρωμαίικα #2

Στην προηγούμενη ανάρτηση περιέγραψα το φαινόμενο που οι γλωσσολόγοι αποκαλούν διγλωσσία (diglossia, όχι bilingualism = αμφιγλωσσία) και εξήγησα πως γύρω στο 1000 μ.Χ. (10ος-11ος αι.) βρίσκουμε τις πρώτες δύο μαρτυρίες όπου: Continue reading

10 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Γλωσσολογία, Εθνολογία, Ελληνική γλώσσα

Η διγλωσσία: ελληνικά και ρωμαίικα #1

Στη σημερινή και την επόμενη ανάρτηση θα περιγράψω την διαμόρφωση της κοινωνιογλωσσολογικής διγλωσσίας των «βυζαντινών» Ρωμαίων που είχαν ως «φυσική» γλώσσα τα ρωμαίικα, αλλά χρησιμοποιούσαν ως λόγια γραπτή γλώσσα τα ελληνικά. Continue reading

19 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Γλωσσολογία, Εθνολογία, Ελληνική γλώσσα, Ιστορία, Μεσαίωνας

Ο Σαλαβριάς,ο σαλαμπρός και η salebra

Κατά το γνωστό τραγούδι, «στης Λαρίσης το ποτάμι που το λένε Πηνειό, αν τυχόν και δε με θέλεις, ‘κει θα πέσω να πνιγώ». Ο γνωστός ποταμός της Θεσσαλίας κατά την αρχαιότητα και σήμερα είναι γνωστός ως Πηνειός. Ανάμεσα στις δύο αυτές περιόδους, όμως, το μεσαιωνικό του όνομά ήταν Σαλαβριάς. Η ετυμολογία του μεσαιωνικού αυτού υδρωνυμίου παραμένει μέχρι σήμερα ανεξιχνίαστη. Στην παρούσα ανάρτηση θα καταθέσω μερικές εικασίες -δυστυχώς μόνο εικασίες- για την πιθανή σχέση του υδρωνυμίου αυτού με τον λατινικό όρο salebra «προεξοχή σε τραχύ δρόμο που προκαλεί τράνταγμα/τίναγμα σε όχημα (πρβ. speed bump), τραχύτητα εδάφους». Continue reading

37 Comments

Filed under ρωμανικές γλώσσες, Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Ινδοευρωπαϊκά θέματα, Σλαβικές γλώσσες

Οι Κρητικοί βάζουν copyright στην Ερωφίλη

Το 1676 εκδόθηκε στην Βενετία μια διορθωμένη έκδοση της Ερωφίλης του Κρητικού Γεωργίου Χορτάτση με την «φυσική κρητική» του γλώσσα αποκατεστημένη και καθαρισμένη από «νοθείες» που προέκυψαν, όταν κάποιοι εξέδωσαν τροποποιημένες εκδοχές του ποιήματος που περιείχαν μη κρητικά διαλεκτικά στοιχεία. Continue reading

Leave a comment

Filed under Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα

Η «Λαβοῦλα», η “Lissa” και η γένεση του ρωμανικού οριστικού άρθρου

Στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω δύο τοπωνύμια του 6ου μ.Χ. αι. που μαρτυρούν την ύπαρξη του ρωμανικού οριστικού άρθρου illa > la = «η» στην δημώδη λατινική της εποχής. Πρόκειται για την ορεινή στενωπό «Λαβοῦλα» (la vula < illa gula) που ο Προκόπιος αναφέρει το 548 στο Βρούττιο (σημερινή Καλαβρία) και τον τύπο Lissa (7ος αι.) του νησωνύμου Ἴσσα/Issa (σημ. κροατ. Vis). Η επόμενη τοπωνυμική απάντηση του ρωμανικού οριστικού άρθρου la είναι στο υδρώνυμο la Cercle που απαντά το 779 σε έγγραφο από την πόλη Λούκκα της Τοσκάνης.

Σε παλαιότερη ανάρτηση έχω περιγράψει την γένεση του ρωμανικού οριστικού άρθρου. Continue reading

5 Comments

Filed under ρωμανικές γλώσσες, Γλωσσολογία