Category Archives: Βυζαντινολογία

Στην κατηγορία αυτή περιέχονται αναρτήσεις που πραγματεύονται βυζαντινολογικά θέματα.

Ο πάπας Γρηγόριος ο Μέγας: servus iure reipublicae, pro amore reipublicae, de utilitate vero reipublicae

Στη σημερινή ανάρτηση θα παρουσιάσω μερικές σελίδες από το βιβλίο του R. A. Markus Gregory the Great and his World (Cambridge University Press 1997) σχετικά με τη σχέση του πάπα Γρηγορίου του Μεγάλου  (Γρηγόριος Α΄, 590-604) με την Ρωμανία (respublica = πολιτεία). Αποφάσισα να κάνω αυτήν την ανάρτηση γιατί πιστεύω ότι θα σας βοηθήσει να καταλάβετε καλύτερα την επόμενη ανάρτηση, στην οποία θα περιγράψω την καινοτομική και προπαγανδιστική εφεύρεση της «Γραικίας» από τον πάπα Αδριανό Α΄ (772-95), όταν γύρω στο 776 αποφάσισε να αποσχιστεί οριστικά από τη Ρωμανία και να οικειοποιηθεί τον όρο respublica για το αποσχισθέν παπικό κράτος.

Πριν γίνει πάπας, ο Γρηγόριος είχε διατελέσει αποκρισιάριος στην Κωνσταντινόπουλη (579-85) του προκατόχου του Πελαγίου Β΄, όπου είχε την ευκαιρία να συνδεθεί με δεσμούς προσωπικής φιλίας με τον Μαυρίκιο (ο Γρηγόριος έγινε νονός ενός γιου του Μαυρίκιου) και τον μετέπειτα πατριάρχη (τότε οικονόμο του πατριαρχείου) Κυριάκο Β΄, με τον οποίο αργότερα συγκρούστηκε για τον τίτλο «Οικουμενικός» που πρώτος επισημοποίησε ο προκάτοχος του Κυριάκου Ιωάννης Δ΄ Νηστευτής.

Ο Γρηγόριος άφησε τεράστιο συγγραφικό έργο και ιδιαίτερο ενδιάφερον έχει η τεράστια συλλογή επιστολών του (γύρω στις 800, το περίφημο registrum Gregorii, η αρίθμηση των επιστολών είναι από την έκδοση του Norberg) προς επισκόπους, πατριάρχες, αυτοκράτορες και μέλη της αυτοκρατορικής οικογένειας, κρατικούς αξιωματούχους κοκ.

Continue reading

Advertisements

12 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Ο λόγος του Κλαυδίου προς την σύγκλητο

Ο Τάκιτος διέσωσε έναν λόγο του Ρωμαίου αυτοκράτορα Κλαυδίου (βασ. 41-54 μ.Χ.) προς την σύγκλητο της Ρώμης σχετικά με την αποδοχή στην σύγκλητο αριστοκρατών από την κατεκτημένη Γαλατία. Ο Κλαύδιος θύμισε στους υπάρχοντες συγκλητικούς της Ιταλίας (πολλοί από τους οποίους δεν ήθελαν να αποδεχτούν τους «βάρβαρους» κατεκτημένους Γαλάτες αριστοκράτες στην σύγκλητο) πως σχεδόν κανένας τους δεν ήταν γνήσιος Ρωμαίος στην απώτερη καταγωγή του, αλλά όλοι τους κατάγονταν από πληθυσμούς που κατακτήθηκαν και σταδιακά απέκτησαν την ρωμαϊκή πολιτεία και ότι όλα αυτά που στις ημέρες τους θεωρούσαν πατροπαράδοτα κάποτε είχαν υπάρξει καινοτομίες (omnia, patres conscripti, quae nunc vetustissima creduntur, nova fuere: η επέκταση της πολιτείας σ’όλους τους Λατίνους, σ’όλους Ιταλούς, η σταδιακή επέκταση των ορίων της Ιταλίας από τον Αίσι, στον Ρουβίκωνα και από τον Ρουβίκωνα στις Άλπεις κλπ). Continue reading

33 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία

Θεσσαλονίκη, 904 μ.Χ.: θέμα ή ψευδοθέμα;

Στη σημερινή ανάρτηση θα κάνω μια πρώτη νύξη σε ένα θέμα που μας απασχολεί με τον Περτίνακα πάνω από ένα χρόνο. Πρόκειται για το θέμα της ταυτότητας και διοικητικής λειτουργίας των επαρχιών δυτικά του Νέστου κατά την περίοδο 700-950 και την επισήμανση εκείνων των στοιχείων στα οποία οι περιοχές αυτές διαφέρουν από το λειτουργικό πυρήνα της Ρωμανίας (ρωμαϊκά θέματα Μικρασίας και θέματα Μακεδονίας και Θράκης ανατολικά του Στρυμόνα).

Στη σημερινή πρώτη νύξη του θέματος, θα περιγράψω την αντίδραση της Θεσσαλονίκης όταν πληροφορήθηκε εβδομάδες πριν την επικείμενη θαλάσσια αραβική επιδρομή που οδήγησε στην άλωση του 904 που περιγράφει ο Ιωάννης Καμινιάτης. Continue reading

140 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Η λειτουργία των «Γραικών» στον Παύλο Διάκονο: οι «Γραικούληδες» δεν είναι Ρωμαίοι

Κάνω αυτή την ανάρτηση επειδή πριν από λίγο ο Αρχέλαος με ένα σχόλιό του με εξέπληξε που κατάλαβε τη λειτουργία της «Γραικικής» ταυτότητας (σκόπιμη απορωμαιοποίηση των Άπτωτων Ρωμαίων) στην Ιστορία των Λογγοβάρδων (Historia Langobardorum) του Παύλου Διάκονου. Continue reading

30 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Μυθοθρυψία

Ο «Καίσαρ» που εξουσιάζει τους «Γραικούς» και το «Βλαχικό βασίλειο» στο Widsith

Ο Αρχέλαος έκανε χθες την εξής ερώτηση:

Βλέποντας την επιγραφή τσαταλάρ σκεφτόμουνα ακόμα και οι ορθόδοξοι Σλάβοι αποκαλούσαν Γραικούς τους Βυζαντινούς; και τον βασιλιά Τσάρο (Καίσαρ); από που τα πήρανε τα όνοματα; δεν είχανε πρώτα επαφή με τους Βυζαντινους αντί με την δύση;

Θα θέσω το ερώτημα του Αρχέλαου σε γενικότερη μορφή: από ποιον έμαθαν οι Σλάβοι να μιλάνε για «Γραικούς», «Βλάχους» και  για τον «Τσάρο» της Κωνσταντινούπολης;

Την απάντηση (μάλλον από τα γερμανικά φύλα που βρήκαν όταν έφτασαν στον Δούναβη) θα την βρείτε στο αγγλοσαξονικό ποίημα Widsith (ποίημα του 10ου αιώνα που περιέχει παλαιότερη αγγλοσαξονική παράδοση και ορολογία, με την πλοκή να φτάνει ως τα χρόνια του Αττίλα). Continue reading

23 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία

Η βυζαντινή παρακμή του 14ου αιώνα #1: προλεγόμενα

Η σημερινή ανάρτηση είναι η πρώτη της σειράς με θέμα την βυζαντινή παρακμή του 14ου αιώνα. Στην παρούσα ανάρτηση θα κάνω μια γενική εισαγωγή και στην επόμενη θα περιγράψω αναλυτικότερα την κατάσταση της εξευτελιστικής και παραλυτικής παρακμής που χαρακτηρίζει την βασιλεία του Ιωάννη Ε΄ Παλαιολόγου (1354-1391), του ανθρώπου που το 1341 σε ηλικία οκτώ ετών στέφθηκε βασιλεύς Ρωμαίων και, μετά το 1354, σταδιακά εξευτέλισε τον τίτλο του, όταν εξελίχθηκε σε γραικοζητιάνο (άφραγκος επαίτης που εγκαινίασε τα ταξίδια στη Δύση για «δέηση επικουρίας», όπως γράφει και ο Χαλκοκονδύλης) και σε υποτελή ηγεμονίσκο του Οθωμανού σουλτάνου. Το τραγούδι «Γκρέκο μασκαρά» του Γιάννη Μηλιώκα είναι μάλλον η πιο ταιριαστή ετυμηγορία της ιστορίας γι΄αυτόν τον de facto «Γραικούλη» που δεν είχε καμία απολύτως σχέση με τους Ρωμαίους προκατόχους του. Continue reading

83 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μυθοθρυψία, Μεσαίωνας

Οριενταλισμός και «Βυζάντιο»

Ο Παλαιστινο-Αμερικάνος διανοούμενος Edward Said το 1978 έγραψε το βιβλίο «Οριενταλισμός» (Orientalism) στο οποίο άσκησε κριτική στην αρνητική εικόνα με την οποία η Δύση απεικονίζει την Ανατολή ως εξοτική και υποδεέστερη. Επειδή η «Δύση» βρίσκεται δυτικά της Αδριατικής, οτιδήποτε ανατολικά αυτής δεν μπορεί να είναι «γνησίως Δυτικό». Ενα από τα ιστορικά πεδία όπου ο οριενταλισμός του Said είναι εμφανέστατος είναι η Βυζαντινολογία, δηλαδή η μελέτη της άπτωτης Ρωμανίας, την οποία όμως η Δύση έχει μάθει να περιγράφει ως κάτι μη ρωμαϊκό, «βυζαντινό» γιατί, όπως ανέφερα, η «γνήσια» ρωμαϊκότητα (Romanitas) κατανοείται ως κάτι το αποκλειστικά δυτικό που «φυσικά» δεν μπορεί να υπήρξε ποτέ ανατολικά της Αδριατικής. Continue reading

144 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Γιουτιουμποπαίδεια, Μυθοθρυψία