Category Archives: Βυζαντινολογία

Στην κατηγορία αυτή περιέχονται αναρτήσεις που πραγματεύονται βυζαντινολογικά θέματα.

Η εξωνυμική αρμενική ορολογία του Σεβεού για τους «βυζαντινούς» Ρωμαίους

Η σημερινή ανάρτηση συνεχίζει το θέμα της προηγούμενης για τον αρμενικό εξωνυμικό προσδιορισμό των «βυζαντινών» Ρωμαίων. Στον Αρμένιο επίσκοπο Σεβεό αποδίδεται η συγγραφή λίγο μετά το 661 μιας ιστορίας στα αρμενικά η οποία καλύπτει συνοπτικά τα γεγονότα που αφορούν την Αρμενία από την εποχή του Πέρση βασιλιά Περόζη Α΄ (459-484) ως την έναρξη της βασιλείας του Ηρακλείου (610-641) και, από εκείνο το σημείο και έπειτα, η περιγραφή συνεχίζει πιο λεπτομερώς ως το έτος 661 επί βασιλείας του Κώνσταντος Β΄ (641-668). Continue reading

2 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Πως η αρμενική εξωνυμική ορολογία των Επικών ιστοριών μπέρδεψε τον Προκόπιο

Το θέμα της παρούσας ανάρτησης προέκυψε από μια συζήτηση στα σχόλια για την εξωνυμική κατηγοριοποίηση των «βυζαντινών» Ρωμαίων στην κλασική αρμενική γραμματεία. Οι κλασικοί Αρμένιοι συγγραφείς συνήθως προσδιορίζουν τους «βυζαντινούς» Ρωμαίους με τον όρο h(o)ṙomkʿ = «Ρωμαίοι», αλλά ενίοτε χρησιμοποιούν και τον όρο yoynkʿ = «Ίωνες», τον οποίο κατά κανόνα χρησιμοποιούν ειδικά για τους (αρχαίους) Έλληνες. Οι Επικές Ιστορίες είναι ένα κλασικό αρμενικό κείμενο του ύστερου 5ου αιώνα που, αντίθετα με την αρμενική συνήθεια, χρησιμοποιεί κατά κανόνα τον όρο Υoynkʿ και πολύ σπάνια τον όρο Η(o)ṙomkʿ για τους ανατολικούς Ρωμαίους της ύστερης αρχαιότητας. Το γεγονός αυτό μπέρδεψε τον Προκόπιο, όταν χρησιμοποίησε τις Επικές ιστορίες ως πηγή για τους Πολέμους του. Για να δούμε το μπέρδεμα του Προκοπίου. Continue reading

Leave a comment

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία

Ένα κεφάλαιο του Sidney Griffith για τους Μελχίτες

Επειδή έχουμε μια ωραία συζήτηση στα σχόλια που έφτασε στο θέμα των Μελχιτών και της ταυτότητάς τους, παραθέτω προς ανάγνωση για όποιον ενδιαφέρεται ένα κεφάλαιο του Sidney Griffith από το παρακάτω βιβλίο:

David Thomas (ed.), Syrian Christians under Islam: The First Thousand Years (Brill 2001)

Continue reading

6 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Ο δίγλωσσος Βίος του Ρωμύλου εκ Βιδινίου

Ο Ρωμύλος του Βιδινίου ήταν Ησυχαστής μοναχός του 14ου αιώνα που γεννήθηκε στο Βιδίνιο (Vidin) της τότε και σημερινής Βουλγαρίας. Ο ελληνόγλωσσος Βίος του γράφτηκε στα ελληνικά από τον Αθωνίτη μαθητή του Γρηγόριο και σύντομα μεταφράστηκε στα βουλγαρικά/σλαβονικά. Ο συγγραφέας του πρωτότυπου ελληνόγλωσσου Βίου (Γρηγόριος) αυτοχαρακτηρίζεται «καλλιγράφος», το οποίο στον σλαβονικό Bίο αποδίδεται ως dobropisec (OCS dobrŭ = «καλός» + pĭsati = «γράφω» + -ĭcĭ > -ec). Σύμφωνα με την σλαβονική/βουλγαρική μετάφραση, ο πατέρας του Ρωμύλου ήταν «”Γραικός“/грък το γένος» και η μητέρα του Βουλγάρα.

Quiz: Τι πιστεύετε πως γράφει ο πρωτότυπος ελληνόγλωσσος Βίος;

Continue reading

Leave a comment

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία

Η μάχη της Πετρόης: ένοπλη πολιτική

Στην σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω την εμφύλια ρωμαϊκή μάχη της Πετρόης (20 Αυγούστου 1057) και τον τρόπο με τον οποίο έγινε αυτοκράτορας ο Ισαάκιος Α΄ Κομνηνός, που αναγορεύθηκε βασιλεύς Ρωμαίων στην Παφλαγονία από τις στασιάζουσες δυνάμεις του στις 8 Ιουνίου του 1057 και την 1η Σεπτεβρίου του ίδιου έτους στέφθηκε βασιλεύς Ρωμαίων στην Αγιασοφιά. Continue reading

Leave a comment

Filed under Βυζαντινολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Ο βραχύβιος πατριάρχης Θεσσαλονίκης (και παντός Ιλλυρικού) Δωρόθεος

Ο Αναστάσιος Α΄ ο Δίκορος (βασ. 491-518) ήταν ο πρώτος Εώος Ρωμαίος που αναγορεύθηκε Ρωμαίος αυτοκράτορας στην Κωνσταντινούπη μετά την καθαίρεση του Ρωμύλου Αυγούστουλου από τον Οδόακρο το 476. Με άλλα λόγια, ο Αναστάσιος ήταν ο πρώτος Ρωμαίος αυτοκάτορας της Κωνσταντινούπολης που δεν χρειαζόταν πια να προσθέσει τον χαρακτηρισμό «Ἑῷος» στον τίτλο του, επειδή ήταν ο μοναδικός Ρωμαίος αυτοκράτορας της οικουμένης. Continue reading

10 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Ιστορία

Η αξιοκρατία στον Ζωναρά

Ο Ιωάννης Ζωναράς εξιστορεί στην Επιτομή Ιστοριών του την ιστορία του ρωμαϊκού έθνους και της ρωμαϊκής πολιτείας από τις απαρχές τους μέχρι την βασιλεία του Αλέξιου Κομνηνού, προσπαθώντας να καταδείξει στον αναγνώστη τα αίτια της ρωμαϊκής παρακμής του 11ου αιώνα. Στα σχόλια του Ζωναρά για τα γεγονότα πριν το 1000 ο προσεκτικός αναγνώστης συχνά θα ανιχνεύσει ανησυχίες της εποχής του (11ος-12ος αιώνας). Continue reading

Leave a comment

Filed under Βυζαντινολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Έκθεσις Νέα (1385): Ρωμαίοι και βάρβαροι δεσπότες

Κάποια στιγμή μετά το 1385 συγγράφηκε ένα εγχειρίδιο ρωμαϊκού («βυζαντινού») πρωτοκόλλου που φέρει τον τίτλο Έκθεσις Νέα, το οποίο υποδεικνύει στον πατριάρχη διαφορετική φόρμουλα απεύθυνσης του κατόχου του τίτλου του «δεσπότη», αναλόγως με το αν αυτός είναι Ρωμαίος ή βάρβαρος. Η Έκθεσις αναγνωρίζει τρεις διαφορετικές βαθμίδες δεσποτών που, από την υψηλότερη προς την χαμηλότερη, είναι: ο δεσπότης που είναι μέλος της δυναστείας των Παλαιολόγων, ο δεσπότης που είναι Ρωμαίος και, τέλος, ο δεσπότης που είναι «βάρβαρος» (μη Ρωμαίος). Continue reading

4 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Η διγλωσσία: ελληνικά και ρωμαίικα #2

Στην προηγούμενη ανάρτηση περιέγραψα το φαινόμενο που οι γλωσσολόγοι αποκαλούν διγλωσσία (diglossia, όχι bilingualism = αμφιγλωσσία) και εξήγησα πως γύρω στο 1000 μ.Χ. (10ος-11ος αι.) βρίσκουμε τις πρώτες δύο μαρτυρίες όπου: Continue reading

10 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Γλωσσολογία, Εθνολογία, Ελληνική γλώσσα

Η διγλωσσία: ελληνικά και ρωμαίικα #1

Στη σημερινή και την επόμενη ανάρτηση θα περιγράψω την διαμόρφωση της κοινωνιογλωσσολογικής διγλωσσίας των «βυζαντινών» Ρωμαίων που είχαν ως «φυσική» γλώσσα τα ρωμαίικα, αλλά χρησιμοποιούσαν ως λόγια γραπτή γλώσσα τα ελληνικά. Continue reading

19 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Γλωσσολογία, Εθνολογία, Ελληνική γλώσσα, Ιστορία, Μεσαίωνας

Razumnik-Ukaz: Σε τι διαφέρουν οι λαοί;

Η σημερινή ανάρτηση είναι κωμικό διάλυμα με ελαφρύ περιεχόμενο. Θα παραθέσω και θα σχολιάσω κωμικά ένα απόσπασμα από το Razumnik-Ukaz, ένα μεσαιωνικό βουλγαρικό κείμενο που συγγράφηκε κάποια στιγμή μεταξύ 1204 και 1350. Στο απόσπασμα που θα παραθέσω, ο Βούλγαρος συγγραφέας θέτει το ερώτημα «σε τι διαφέρουν οι λαοί;» και απαντά παρομοιάζοντας τους διάφορους λαούς με ζώα. Το κείμενο είναι ενδιαφέρον γιατί μας πληροφορεί για τα στερεοτυπικά χαρακτηριστικά που απέδιδαν οι μεσαιωνικοί Βούλγαροι στους διάφορους λαούς. Ο όρος razumnik στον τίτλο του κειμένου είναι παράγωγο σε -nik του παλαιοσλαβονικού ρήματος razuměti (< PSlv *orz-uměti) = «κατανοώ, καταλαβαίνω».

Παραθέτω την αγγλική μετάφραση όλου του κειμένου από το παρακάτω βιβλίο:

Kiril Petkov, The Voices of Medieval Bulgaria, Seventh-fifteenth century: The Records of a Bygone Culture (Brill 2008), pp. 533-5. Continue reading

41 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Ο εκρωμαϊσμός των Τζάνων τον 6ο αιώνα

Στην σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω την διαδικασία εκρωμαϊσμού κατά τον 6° αιώνα των Τζάνων που κατοικούσαν στην ενδοχώρα του Πόντου ανατολικά της Τραπεζούντας. Continue reading

14 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

«Γραικοί», «Όμβροι» και «Νέμιτζοι» στις μεταφράσεις του Θεοφύλακτου Αχρίδος

Στην σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω τρία εθνώνυμα («Γραικοί» = Ρωμαίοι, «Ὄμβροι» = Άβαροι, «Νέμιτζοι» = Γερμανοί) που απαντούν στον Βίο του Κλήμεντος και το Μαρτύριον των δεκαπέντε μαρτύρων Τιβεριουπόλεως του Θεοφύλακτου Αχρίδος. Τα κείμενα αυτά είναι ενδιαφέροντα γιατί ξέρουμε ότι συνιστούν ελληνικές μεταφράσεις παλαιοσλαβονικών πρωτοτύπων που ο Θεοφύλακτος βρήκε στην Αχρίδα. Όπως θα φανεί παρακάτω, οι όροι αυτοί δεν είναι παρά η παθητική απόδοση στα ελληνικά των σλαβονικών όρων Grĭci = Ρωμαίοι, Obri = Άβαροι και Němĭci = Γερμανοί. Continue reading

8 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία

Τα στρατιωτικά σώματα Βλάχων του 11ου και 12ου αιώνα

Όποιος ενδιαφέρεται για τις γραπτές αναφορές σε στρατιωτικά σώματα Βλάχων κατά τον 11° και 12° αιώνα, ας διαβάσει το παρακάτω σύγγραμμα από την academia.edu:

Alexandru Madgearu, Vlach Military Units in the Byzantine Army

Continue reading

3 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Το εγχειρίδιο αγοράς δούλων του Ibn Butlan

Σε προηγούμενη ανάρτηση περιέγραψα την εθνοτική κατηγοριοποίηση από τους Ενετούς συμβολαιογράφους  του  σκλαβοπάζαρου του Χάνδακα στην ενετοκρατούμενη Κρήτη του 14ου αιώνα. Στην σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω ένα σύγγραμμα του Νεστοριανού Άραβα γιατρού Ibn Butlān (θ. 1066) με συμβουλές για την αγορά δούλων από τα σκλαβοπάζαρα του ισλαμικού κόσμου. Continue reading

Leave a comment

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας