Category Archives: Βυζαντινολογία

Στην κατηγορία αυτή περιέχονται αναρτήσεις που πραγματεύονται βυζαντινολογικά θέματα.

Οριενταλισμός και «Βυζάντιο»

Ο Παλαιστινο-Αμερικάνος διανοούμενος Edward Said το 1978 έγραψε το βιβλίο «Οριενταλισμός» (Orientalism) στο οποίο άσκησε κριτική στην αρνητική εικόνα με την οποία η Δύση απεικονίζει την Ανατολή ως εξοτική και υποδεέστερη. Επειδή η «Δύση» βρίσκεται δυτικά της Αδριατικής, οτιδήποτε ανατολικά αυτής δεν μπορεί να είναι «γνησίως Δυτικό». Ενα από τα ιστορικά πεδία όπου ο οριενταλισμός του Said είναι εμφανέστατος είναι η Βυζαντινολογία, δηλαδή η μελέτη της άπτωτης Ρωμανίας, την οποία όμως η Δύση έχει μάθει να περιγράφει ως κάτι μη ρωμαϊκό, «βυζαντινό» γιατί, όπως ανέφερα, η «γνήσια» ρωμαϊκότητα (Romanitas) κατανοείται ως κάτι το αποκλειστικά δυτικό που «φυσικά» δεν μπορεί να υπήρξε ποτέ ανατολικά της Αδριατικής. Continue reading

Advertisements

106 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Γιουτιουμποπαίδεια, Μυθοθρυψία

Ο Λουκιανός και οι στρατιώτες «μας»

Σύμφωνα με τον Anthony D. Smith, αυτό που κάνει σίγουρα τους Έλληνες και τους Εβραίους της κλασικής περιόδου τωόντι εθνοτικές ομάδες (ethnie), σε αντίθεση με ένα σωρό άλλους αρχαίους λαούς που εμφανίζονται ως απλές ητικές εθνοτικές κατηγορίες (ethnic categories) στην αρχαία γραμματεία αυτών των δύο λαών, είναι το γεγονός ότι οι Έλληνες και οι Εβραίοι κατέγραψαν οι ίδιοι ημικά την ιστορία τους και δημιούργησαν μια ιστοριογραφική παράδοση που έγινε διαθέσιμη σε ευρύτερα και διαχρονικά αναγνωστικά κοινά, στα οποία προσέδιδε κοινή ταυτότητα μέσα από την καλλιέργεια κοινής ιστορικής μνήμης που προσέδιδε περιεχόμενο στην έννοια του «εμείς». Οι Εβραίοι τελειοποίησαν την διαδικασία με τον θεσμό της συναγωγής, όπου η «ιστορία» του «ενός και μοναδικού περιούσιου λαού του μόνου αληθινού θεού» γινόταν γνωστή και στις αγράμματες μάζες. Continue reading

33 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Όταν ο όρος Graecus σήμαινε Ρωμαίος

Αν ξεφυλλίσετε ένα σύγχρονο αγγλο-ελληνικό και ένα ιταλο-ελληνικό λεξικό θα δείτε ότι οι όροι Greek και Greco μεταφράζονται  ως «Έλληνας».  Αυτή η μετάφραση ισχύει επειδή σήμερα υπάρχει ένα σύγχρονο ελληνικό έθνος, του οποίου τα μέλη διαθέτουν ελληνική συνείδηση. Πολλοί, ωστόσο, κάνουν το λάθος να νομίζουν ότι οι όροι Graecus, Greco, Greek κλπ που απαντούν σε δυτικά κείμενα τα οποία γράφτηκαν πριν το 1800, εξακολουθούν να σημαίνουν «Έλληνας» και τότε. Φυσικά, αυτό είναι σφάλμα αναχρονισμού και δεν ισχύει γιατί τότε δεν υπήρχε ένα Ελληνικό έθνος. Η αντίληψη ότι ο ητικός όρος Graecus σήμαινε ανέκαθεν «Έλληνας» είναι συνέπεια του αξιώματος του νεοελληνικού εθνικισμού περί διηνεκούς και αδιάλειπτης ελληνικής συνέχειας.

Τίθεται επομένως το ερώτημα, όταν πριν από το 1800 οι δυτικοί μιλάνε για τους σύγχρονους Graeci, Greci, Greeks κλπ, ποιους ακριβώς εννοούν; Continue reading

103 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία

Shay Eshel: The Concept of Elect Nation in Byzantium #2

Επειδή λόγω πίεσης χρόνου αναγκάστηκα να κάνω σύντομη την προηγούμενη ανάρτηση για το βιβλίο του Shay Eshel, αποφάσισα να προσθέσω μια ακόμη ανάρτηση για το θέμα. Continue reading

2 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Shay Eshel: The Concept of Elect Nation in Byzantium #1

Όπως ανέφερα ήδη στην προηγούμενη ανάρτηση, το θέμα της σημερινής ανάρτησης είναι η συνοπτική παρουσίαση του εξαιρετικού φετινού βιβλίου του Shay Eshel Η Ιδεολογία του Εκλεκτού Έθνους στο Βυζάντιο (The Concept of Elect Nation in Byzantium, Brill 2018), το οποίο περιγράφει τη λειτουργία της Ιδεολογίας Εκλεκτού Έθνους (ENC = Elect Nation Concept = ΙΕΕ = Ιδεολογία Εκλεκτού Έθνους) στο Βυζάντιο κατά την περίοδο από τον 7° ως τον 13° αιώνα και την βασική συνέπεια της συστηματικής ιδεολογικής ταύτισης με τον βιβλικό Ισραήλ (το πρωτότυπο παράδειγμα Περιούσιου Λαού στην Παλαιά Διαθήκη), που ήταν η σταδιακή ανάπτυξη εθνικής Ρωμαϊκής συνείδησης (national awareness) και η μετατροπή της άπτωτης Ρωμανίας σε έθνος-κράτος (nation-state) των Ρωμαίων που διέθετε τη δική του κρατική θρησκεία (state religion). Continue reading

8 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Εἰ δὲ Ἰσραηλίτης εἶ, δεῖξον μοι τὴν περιτομήν σου

Η άνοδος του Ισλάμ τον 7° αιώνα και οι αλλεπάλληλες στρατιωτικές επιτυχίες των Αράβων εναντίον των Ρωμαίων, σύμφωνα με τον Walter Kaegi (και όχι μόνον αυτόν), δημιούργησαν μια κρίση συνείδησης σε πολλούς Χριστιανούς, οι οποίοι άρχισαν να έχουν αμφιβολίες για το αν ήταν πράγματι ο «Νέος Ισραήλ» και ο «περιούσιος λαός» του Θεού. Ένας Μελκίτης συγγραφέας του 7ου αιώνα εξέφρασε αυτήν την κρίση συνείδησης σε ένα πολεμικό θρησκευτικό κείμενο που έχει τη μορφή διαλόγου ενός Χριστιανού και ενός Ιουδαίου για το ποιος απ΄τους δύο είναι ο τωόντι «περιούσιος» κι ο «αληθώς Ισραήλ»: Continue reading

8 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Η Φραγκοκρατία, ο Ρωμαϊκός Πατριωτισμός και η διάλυση ενός γάμου στην Πελοπόννησο

Στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω ένα ενδιαφέρον συμβάν που περιγράφει ο αρχιεπίσκοπος Αχρίδος Δημήτριος Χωματηνός στα Πονήματά του.  Ο Χωματηνός αναγκάστηκε να επικυρώσει το διαζύγιο ενός γάμου που είχε γίνει στην Πελοπόννησο, τον οποίο διέλυσε ο λατινόφρων πεθερός Δαιμονογιάννης, εξαιτίας του «ακαταπρόδοτου» ρωμαϊκού πατριωτισμού του γαμπρού του Χαμαρέτου, ο οποίος τελικά κατέφυγε στο Δεσποτάτο της Ηπείρου. Στην υπόθεση εκτός από τον Χωματηνό εμπλέκεται και ο Δεσπότης της Ηπείρου Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας, τον οποίο ο Χωματηνός έστεψε βασιλέα των Ρωμαίων στην Θεσσαλονίκη το 1227, μια στέψη την οποία ουδέποτε αναγνώρισε η αυλή της Νίκαιας και η οποία κορύφωσε τον ανταγωνισμό των δύο διάδοχων Ρωμαϊκών κρατών (το Δεσποτάτο της Ηπείρου και η αυτοκρατορία της Νίκαιας), που εφήμερα έφτασαν μέχρι και σε κατάσταση θρησκευτικού σχίσματος. Continue reading

23 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας