Petra Pertusa = Gola di Furlo

Σε προηγούμενη ανάρτηση για τον «Βάλαν ἵππον» περιέγραψα την γοτθική πολιορκία της Ρώμης (537-8), την οποία υπερασπίστηκε επιτυχώς ο Βελισάριος. Μετά την λύση της πολιορκίας, το ρωμαϊκό στράτευμα του Βελισαρίου συνέχισε βορειότερα κινούμενο επί της Φλαμινίας οδού (με προορισμό το Αρίμινον/Ρίμινι), όπου χρειάστηκε να περάσει από την κρημνώδη στενωπό που ο Προκόπιος ονομάζει «Πέτρα». Το πλήρες λατινικό όνομα της στενωπού ήταν Petra Pertusa = «Διάτρητη/Διατετρημένη Πέτρα» (ο αυτοκράτορας Βεσπασιανός έφτιαξε εκεί μια μικρή σήραγγα για να περνάει ο δρόμος) και το σημερινό της ιταλικό όνομα είναι Gola/Passo di Furlo = «(το) φαράγγι/πέρασμα της Τρυπίτσας» (λατ. gula > ιταλ. gola = «λαιμός» > (γεωλ.) φαράγγι). και λατ. forulum = «τρυπίτσα, τρηματ-άκι» > ιταλ. Furlo, η «Τρυπίτσα» αναφέρεται στην σήραγγα του Βεσπασιανού).

Η περιγραφή του Προκοπίου της «ἐς ἄγαν κρημνώδους» στενωπού «Πέτρας» (Petra Pertusa) με την «διώρυχα» (σήραγγα) που έσκαψαν «οἱ πάλαι ἄνθρωποι» είναι η εξής:

[Προκόπιος, Πόλεμοι, 6.11.10-4Ῥωμαίων δὲ τὸ στράτευμα, ἐπειδὴ τῇ Πέτρᾳ ἐνέτυχον,ὁδοῦ ποιούμενοι πάρεργον, ἀπεπειράσαντο τοῦ ταύτῃ φρουρίου. τοῦτο δὲ τὸ ὀχύρωμα οὐκ ἄνθρωποι ἐτεκτήναντο, ἀλλὰ τοῦ χωρίου ἡ φύσις ἐξεῦρεν· ὁδὸς γάρ ἐστιν ἐς ἄγαν κρημνώδης. ταύτης δὲ τῆς ὁδοῦ ἐν δεξιᾷ μὲν ποταμός τις οὐδενὶ ἐσβατὸς ὀξύτητι τοῦ ῥοῦ κάτεισιν, ἐν ἀριστερᾷ δὲ οὐ πολλῷ ἄποθεν πέτρα ἀνέχει ἀπότομός τε καὶ ὕψους ἐς τόσον διήκουσα, ὥστε τοῖς κάτω οὖσι φαινόμενοι ἄνθρωποι, οἳ ἐν τῇ ἄκρᾳ, ἂν οὕτω τύχοι, ἑστήκασιν, ὄρνισι τοῖς μικροτάτοις μεγέθους πέρι εἰκάζονται. προϊόντι τε διέξοδος οὐδεμία τὸ παλαιὸν ἦν. λήγουσα γὰρ ἡ πέτρα ἐς αὐτόν που μάλιστα τοῦ ποταμοῦ τὸν ῥοῦν διήκει, διάβασιν τοῖς ταύτῃ ἰοῦσιν οὐδεμίαν παρεχομένη. διώρυχα τοίνυν ἐνταῦθα οἱ πάλαι ἄνθρωποι ἐργασάμενοι, πυλίδα τῷ χωρίῳ ταύτῃ πεποίηνται. φράξαντες δὲ καὶ τῆς ἑτέρας εἰσόδου τὸ πλεῖστον, πλήν γε δὴ ὅσον πυλίδα κἀνταῦθα λελεῖφθαι, φρούριόν τε αὐτοφυὲς ἀπειργάσαντο καὶ Πέτραν αὐτὸ λόγῳ τῷ εἰκότι ἐκάλεσαν.

Η λατινική μετοχή παρακειμένου pertusus/pertunsus «διατετρημένος, τρυπημένος» του ρήματος pertundo = «τιτραίνω, τρυπώ» συνεχίζει στα αρμανικά/βλαχικά ως pitrumsu/petrumsu (με μετάθεση του /r/ [λ.χ. τάφρος ~ τράφος] pertundo > ΑΒΡ *petrundo > αρμαν. pitrundu ~ ρουμαν. a pătrunde) και, σ΄αυτήν εδώ (35:45-50) την ομιλία του Φάνη Δασούλα για τα βλαχικά τοπωνύμια της Βωβούσας, παρατήρησα ότι απαντά και στα βλαχικά τοπωνύμια της Πίνδου (Petrumsă).

Leave a comment

Filed under ρωμανικές γλώσσες, Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ιστορία

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.