Τα δύο πρόσωπα του Αβίτου της Βιέννης: σεβαστοί Ρωμαίοι και μπαμπέσηδες «Γραικοί»

Στη σημερινή ανάρτηση θα παρουσιάσω την ενδιαφέρουσα διπροσωπία του Γαλλο-Ρωμαίου επισκόπου Αβίτου της Βιέννης (περ. 450-519, η εν λόγω Βιέννη είναι αυτή της Γαλλίας επί του ποταμού Ροδανού, όχι η αυστριακή) στο θέμα της ταυτότητας των Εώων/Άπτωτων Ρωμαίων. Ο Άβιτος έγραψε μια σειρά επιστολών προς τον αυτοκράτορα Αναστάσιο Α΄ και κάποιους λατινόφωνους Εώους Ρωμαίους αξιωματούχους για λογαριασμό του ηγεμόνα των Βουργουνδιώνων Σιγισμούνδου, στις οποίες ο Σιγισμούνδος ζήτησε και έλαβε τα ρωμαϊκά αξιώματα «φαντάσματα» του πατρικίου και του magister militum per Gallias από την ρωμαϊκή αυλή της Κωνσταντινούπολης. Αυτές είναι επιστολές στις οποίες ο Άβιτος απευθύνεται άμεσα στην αυλή της Κωνσταντινούπολης ζητώντας χάρες και, φυσικά, παρουσιάζει την αυλή ως ρωμαϊκή, επειδή ξέρει πως πρέπει να χρησιμοποιήσει διπλωματική ορολογία που να είναι αρεστή στην Κωνσταντινούπολη. Ταυτόχρονα, υπάρχει μια άλλη σειρά επιστολών του Αβίτου προς δυτικούς παραλήπτες (Χλωδόβικος Α΄, Γουνδόβαδος, πάπας Ορμίσδας) στις οποίες αναφέρεται στους Εώους Ρωμαίους «πίσω από την πλάτη τους» ως [ύπουλους και αβάσιμους] «Γραικούς» που κατοικούνε στην «Γραικία», εργαλειοποιώντας το στερεότυπο του Graeculus perfidus. Όταν απευθύνεται άμεσα στον Αναστάσιο Α΄, τον προσδιορίζει πάντοτε ως imperator της μίας και μοναδικής ρωμαϊκής respublica και του ενός και μοναδικού imperium. Όταν όμως αναφέρεται στον Αναστάσιο απευθυνόμενος σε δυτικούς παραλήπτες, τότε μερικές φορές χαρακτηρίζει τον Εώο/Άπτωτο Ρωμαίο αυτοκράτορα υποτιμητικά ως «Καίσαρα των Γραικών» και «ρήγα της ανατολής» (rex όχι imperator).

1. Γιαλαντζί ρωμαϊκά αξιώματα

Όπως έχω εξηγήσει και σε προηγούμενες αναρτήσεις, το κόλπο που ανακάλυψαν οι βάρβαροι ηγεμόνες των μεταρωμαϊκών βασιλείων της δύσης, για να επικυρώσουν νομικά την εξουσία τους στα μάτια της ρωμαιογενούς πλειοψηφίας των υπηκόων τους (και σε αυτά των επίδοξων ανταγωνιστών τους), ήταν να ζητήσουν από την άπτωτη ρωμαϊκή αυλή της Κωνσταντινούπολης γιαλαντζί ρωμαϊκά αξιώματα ώστε να φαίνεται στα χαρτιά πως διοικούσαν τα πρώην ρωμαϊκά εδάφη της πεπτωκυίας δύσης στο όνομα του –βολικά γι΄αυτούς- μακρινού Ρωμαίου αυτοκράτορα της Κωνσταντινουπόλεως.

Την αρχή κατά κάποιο τρόπο έκανε ο Οδόακρος όταν, με την συναίνεση της συγκλήτου της Ρώμης, το 476 έστειλε τα εμβλήματα της δυτικής ρωμαϊκής βασιλείας στην Κωνσταντινούπολη, ζητώντας από τον αυτοκράτορα Ζήνωνα ένα ρωμαϊκό αξίωμα που θα του επέτρεπε να ισχυριστεί ότι εξουσίαζε την Ιταλία στο όνομά του (πλέον) μοναδικού Ρωμαίους αυτοκράτορα. Ο Ζήνων, σύμφωνα με τον Μάλχο, συνεχάρη τον Οδόακρο για το ότι επιθυμούσε «τὸν κόσμον» φυλάττειν τὸν τοὶς Ῥωμαίοις προσήκοντα» (να διατηρήσει την τάξη/κοσμιότητα που αρμόζει σε Ρωμαίους) στην Ιταλία και του απέδωσε το αξίωμα του πατρικίου (πατρίκιον ἐν τούτῳ τῷ γράμματι ἐπωνόμασε). Παραθέτω την περιγραφή του Μάλχου από την έκδοση και μετάφραση του Blockley:

Αργότερα, ο Μέγας Θευδέριχος οδήγησε τους Οστρογότθους στην Ιταλία με προτροπή του Ζήνωνα, όπου το 489 νίκησε τον στρατό του Οδοάκρου (τον οποίο τελικά σκότωσε το 493) στις μάχες του Αισοντίου/Ισαντίου ποταμού και της Βηρώνης/Βερόνας, απορροφώντας πολλούς από τους βάρβαρους στρατιώτες του Οδοάκρου στους Οστρογότθους του, σύμφωνα με τον Προκόπιο (Πόλεμοι, 5.1.25: μετὰ δὲ Θευδέριχος Ὀδόακρον λαβὼν … ἔκτεινε, καὶ ἀπ’ αὐτοῦ βαρβάρων τῶν πολεμίων προσποιησάμενος). Έτσι ιδρύθηκε το Οστρογοτθικό βασίλειο της Ιταλίας, το οποίο ο Θευδέριχος στα χαρτιά εξουσίαζε ως rector Italiae (διοικητής Ιταλίας) για λογαριασμό του Αναστασίου. Μόνο στις πηγές μετά τον θάνατό του ο Θευδέριχος προσδιορίζεται ρητά ως rex/ρήγας. Τα νομίσματα που εξέδωσε ο Θευδέριχος είναι παρόμοια με τα ανατολικά Ρωμαϊκά του Αναστασίου και φέρουν το επίγραμμα Dominus Noster Anastasius Perpetuus Augustus. Ο Bryan Ward-Perkins εξηγεί αυτήν την προπαγάνδα ρωμαϊκής συνέχειας του Θευδερίχου εδώ στο 05:30-06:30.

Παραθέτω μια σελίδα όπου εξηγεί τον τίτλο rector Italiae του Θευδερίχου και τον «φαντασιακό» έλεγχο του Αναστασίου στην Οστρογοτθική Ιταλία. Το 516, πάντοτε επί «διοικήσεως» («μασκαρεμένης» βασιλείας) Θευδερίχου, ο Αναστάσιος απευθύνθηκε στην σύγκλητο της Ρώμης ως την «σύγκλητό ΤΟΥ» και η σύγκλητος χαρακτήρισε τον Αναστάσιο ως pater patriae ΣΑΝ να ήταν υπήκοοι της ρωμαϊκής πολιτείας.

Καταλαβαίνετε πόσο βολική ήταν για τον Ιουστινιανό αργότερα αυτή η προπαγάνδα «φαντασιακού» ρωμαϊκού ελέγχου της Ιταλίας. Όταν προσκάλεσε τους καθολικούς Φράγκους ως συμμάχους των Ρωμαίων κατά των «αιρετικών» Αρειανών Γότθων, ο Ιουστινιανός δεν ξέχασε να τονίσει ότι [οι Ρωμαίοι] «πάμε να πάρουμε την Ιταλία ΜΑΣ που οι Γότθοι απέσπασαν από εμάς με την βία και δεν μας την δίνουν πίσω» (Προκόπιος, Πόλεμοι, 5.5.8: Πέμψας δὲ καὶ παρὰ Φράγγων τοὺς ἡγεμόνας ἔγραψε τάδε «Γότθοι Ἰταλίαν τὴν ἡμετέραν βίᾳ ἑλόντες οὐχ ὅσον αὐτὴν ἀποδιδόναι οὐδαμῆ ἔγνωσαν …»). 🙂

Στην Γαλατία, ο ηγεμόνας των Φράγκων Χλωδόβικος/Κλόβις Α΄ μετά την νίκη του επί των «αιρετικών» (Αρειανών) Βησιγότθων στη μάχη του Βογλαδησίου πεδίου (507), κατάφερε να αποσπάσει από τον Αναστάσιο το γιαλαντζί ρωμαϊκό αξίωμα του υπάτου, για να επικυρώσει νομικά την ηγεμονία του στο μεγαλύτερο μέρος της Γαλατίας. Λίγο πολύ ταυτόχρονα, ο ηγεμόνας του βασιλείου των Βουργουνδιώνων, Σιγισμούνδος, κατάφερε να αποσπάσει από τον Αναστάσιο τα γιαλαντζί ρωμαϊκά αξιώματα του πατρικίου και του magister militum per Gallias και, όπως και ο Θευδέριχος στην Ιταλία, έκοψε νομίσματα του Αναστασίου στο βασίλειό του.  Όπως ήδη προανέφερα, οι επιστολές που στάλθηκαν στην Κωνσταντινούπολη για το αίτημα και επιβεβαίωση λήψης αυτών των αξιωμάτων από τον Σιγισμούνδο, γράφτηκαν από τον Άβιτο.

Ας εξετάσουμε, λοιπόν, το πρώτο πρόσωπο του Αβίτου, όταν απευθύνεται σε ιθύνοντες Εώους Ρωμαίους ως επαίτης φαντασιακών ρωμαϊκών αξιωμάτων ως «συγγραφέας φάντασμα» του Σιγισμούνδου.

Όποιος ενδιαφέρεται, οι επιστολές των Αβίτου της Βιέννης έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά στο παρακάτω βιβλίο:

Danuta Shanzer, Ian Wood (trs.), Avitus of Vienne: Letters and Sellected Prose (Liverpool University Press 2002)

Το πρωτότυπο λατινικό κείμενο μπορείτε να το διαβάσετε εδώ.

2. Ο Άβιτος προς Εώους Ρωμαίους

Ο Άβιτος έστειλε στον αυτοκράτορα Αναστάσιο για λογαριασμό του Σιγισμούνδου τις επιστολές 46Α, 78, 93, 94.

Ας αρχίσουμε με την επιστολή 46A που είναι η μόνη που δεν κατάφερα να βρω το λατινικό πρωτότυπο στον σύνδεσμο που παρέθεσα παραπάνω.

Η επιστολή αρχίζει τονίζοντας την οικουμενικότητα του Αναστασίου: «καμία χώρα δεν έχει το δικαίωμα να σε μονοπωλεί, γιατί ανήκεις σε όλους όσους έχεις τιμήσει με αξιώματα. Όλοι απολαμβάνουν την λάμψη του ενός ήλιου, αυτοί που είναι πιο κοντά περισσότερο, αλλά κάποια λάμψη φτάνει και σ΄εκείνους που βρίσκονται πιο μακριά».

Ο Αναστάσιος βρίσκεται με την «αγιότητά» του (“your holiness“, θυμίζω πως είμαστε στην περίοδο του Ακακανιού Σχίσματος (484-519) και ο Αναστάσιος για οικονομικοπολιτικούς λόγους επέλεξε να είναι «αιρετικός» μονοφυσίτης, αλλά η επιστολή παραταύτα τον γλείφει 🙂 ) και την «δύναμή» του (your power) στην κορυφή της «αυτοκρατορικής κυβέρνησης» της Κωνσταντινούπολης (imperial government).

Ο Σιγισμούνδος ενημερώνει τον Αναστάσιο πως ο «κύριός» του (ο πατέρας του Γουνδόβαδος), είναι βασιλιάς του λαού του, αλλά «[πιστός] στρατιώτης» του Αναστασίου (my master, the king of his people, but your soldier), τον οποίο είναι πρόθυμος να υπηρετήσει για οποιοδήποτε θέμα (eager to serve you).

**Συμπλήρωμα**: Στα σχόλια ο σχολιαστής Δημήτρης παρέθεσε σύνδεσμο για το λατινικό πρωτότυπο κείμενο της επιστολής 46Α του Αβίτου. Τον ευχαριστώ. Το παραθέτω:

Η επόμενη επιστολή του Αβίτου προς τον Αναστάσιο για λογαριασμό του Σιγισμούνδου είναι η 78, της οποίας ο σκοπός είναι η παρουσίαση των πρέσβεων του Σιγισμούνδου στην αυλή της Κωνσταντινούπολης. Ο Σιγισμούνδος ευχαριστεί τον αυτοκράτορα Αναστάσιο για το γιαλαντζί ρωμαϊκό αξίωμα του magister militum pr Gallias που του έχει ήδη χαρίσει και ο σκοπός της πρεσβείας είναι να ζητήσει το αξίωμα το πατρικίου.

Η επιστολή ξεκινά αναφέροντας ότι, για λόγους αποστάσεως και χρόνου, η Βουργουνδική αυλή δεν μπορεί να δείξει αυτοπροσώπως την «αφιοσίωσή μας» (nostra devotio) που τρέφει για την «ιερή δόξα» του Αναστασίου (sacris gloriae vestrae), ξαναπαρομοιάζει τον Αναστάσιο με τον μοναδικό ήλιο που με την εκθαμπωτική του φωτεινότητα φωτίζει με τις ακτίνες τους όλη την οικουμένη (et orbem suum radiis perspicuae claritatis illustret) και τον ευχαριστεί που επέτρεψε σ΄αυτούς που ζούνε μακριά του την συμμετοχή στo κοντουβέρνιο της ισχυρής αυλής του και στο αξιοσέβαστο Ρωμαϊκό όνομα (aulae pollentis contubernio et veneranda Romani nominis participatione). Κρατήστε το τελευταίο ότι το ρωμαϊκό αξίωμα προσδίδει συμμετοχή στο αξιοσέβαστο ρωμαϊκό όνομα. Σύμφωνα τον Ανώνυμο Βαλεσιανό, ο Μέγας Θευδέριχος κάποτε είπε πως «[στις μέρες μας] ο άθλιος των Ρωμαίων μιμείται τους Γότθους και ο άξιος των Γότθων μιμείται τους Ρωμαίους».

[Anon. Val. II, 12] Dum illitteratus esset, tantae sapientiae fuit, ut aliqua, quae locutus est, in vulgo usque nunc pro sententia habeantur; unde nos non piget aliqua de multis eius in commemoratione posuisse. Dixit “aurum et daemonem qui habet, non eum potest abscondere”; item “Romanus miser imitatur Gothum et utilis Gothus imitatur Romanum.”

Η επιστολή του Αβίτου/Σιγισμούνδου προσθέτει πως το γεγονός ότι ο Αναστάσιος έχει τόσο τηλεδαπούς υπηκόους (longinquitas subjectorum) δείχνει το εύρος της αυτοκρατορικής του αρχής (imperii vestri amplitudinem) και την έκταση της πολιτείας του (et diffusionem reipublicae vestrae).

Η επόμενη επιστολή του Αβίτου προς τον Αναστάσιο για λογαριασμό του Σιγσιμούνδου είναι η 93, η οποία είναι προγενέστερη της 78 που μόλις εξέτασα. Ενώ στην επιστολή 78 ο Σιγισμούνδος έχει ήδη λάβει το αξίωμα του MMPG και ζητάει αυτό του πατρικίου, στην επιστολή 93 ζητάει για πρώτη φορά το αξίωμα του MMPG. Εδώ το γλείψιμο του Αβίτου είναι … ουρανόμηκες.

Ο Σιγισμούνδος/Άβιτος ασπάζεται τον Αναστάσιο με τους χαρακτηρισμούς «η αυτού Υψηλότης σας» (celsitudinem vestram) και «ενδοξότατε πρίγκιπά μας» (gloriosissimo principi nostro) και τον πληροφορεί ότι το γένος του είναι αφοσιωμένοι δούλοι του (famula vestra prosapia mea ex devotione) και ότι ο λαός του του ανήκει (Vester quidem est populus meus). Στην συνέχεια ο Σιγισμούνδος πληροφορεί τον Αναστάσιο ότι οι πρόγονοί του και τα πεθερικά του πάντοτε λαχταρούσαν να είναι αφοσιψωμένοι στους Ρωμαίους (semper animo Romana devotio) και έχω σημειώσει με μπλε την υποσημείωση 5 των κουτοπόνηρων μεταφραστών, όπου σπεύδουν να «εξηγήσουν» στον αναγνώστη ότι «με τον όρο «Ρωμαίοι», ο Σιγισμούνδος εννοεί τους “Βυζαντινούς”» (“i.e. Byzantines”), για να μην «μπερδευτεί» κάποιος αναγνώστης και νομίσει ότι όλοι αυτοί οι βάρβαροι ζητιανεύουν τα ρωμαϊκά αξιώματα από «αληθινούς» Ρωμαίους. 🙂 🙂 🙂

Πάμε παρακάτω. Ο Σιγισμούνδος/Άβιτος ξαναλέει ότι το έθνος του είναι στρατιώτες στην υπηρεσία του Αναστασίου (gentem nostram … milites vestros) και ότι η πατρίδα τους ανήκει στην οικουμένη που εξουσιάζει ο Αναστάσιος (patria nostra vester orbis est), γιατί τα πανευτυχή σκήπτρα εξουσίας του Αναστασίου δεν γνωρίζουν επαρχιακά σύνορα (nec ullis provinciarum terminis felicium sceptrorum diffusio limitatur).

Τέλος, η επιστολή συγχαίρει τον Αναστάσιο για τις επιτυχίες του στο ανατολικό μέτωπο εναντίον των Περσών και εύχεται ότι κάποια μέρα ο «ηγέτης των Πάρθων» (Parthicus ductor) ίσως λαχταρήσει να προσχωρήσει στην Ρωμαϊκή Αρχή για χάρη της ειρήνης (in Romanum imperium gaudeat transire). Οι κουτοπόνηροι μεταφραστές «εξηγούν» εκ νέου στον αναγνώστη ότι το imperium Romanum δεν σημαίνει Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, αλλά … «Βυζαντινή» (“i.e. Byzantine”) για να μην «μπερδευτεί» και νομίσει ότι οι Σασανίδες Πέρσες πολεμούσαν εναντίον των Ρωμαίων. 🙂 🙂 🙂

Η τελευταία επιστολή προς τον Αναστάσιο είναι η 94, στην οποία ο Σιγισμούνδος απολογείται στον Αναστάσιο για την προηγούμενη πρεσβεία του που δεν έφτασε στην Κωνσταντινούπολη, επειδή την σταμάτησε στην Ιταλία ο «διοικητής της Ιταλίας» (rector Italiae) Θευδέριχος. Το γλείψιμο είναι λίγο πολύ το ίδιο με τις προηγούμενες επιστολές, επομένως μπορείτε να το διαβάσετε και μόνοι σας (pia maiestasaugustus, dominus nationum κλπ).

Από τις άλλες δύο επιστολές του Αβίτου που θα παραθέσω, η μία (47) γράφτηκε για λογαριασμό του Σιγισμούνδου και στάλθηκε σε κάποιον Εώο Ρωμαίο «συγκλητικό Βιταλι(α)νό» (συνήθως ταυτίζεται με τον στρατηγό Βιταλιανό αλλά η ταύτιση δεν είναι βέβαιη) και η άλλη (48) είναι επιστολή του Αβίτου (για δικό του λογαριασμό) στον στρατηγό, ύπατο και μάγιστρο οφφικίων του Αναστασίου, Κέλερα (ὁ Κέλερ/Celer, λατινόφωνος Ιλλυρικιανός, λατ. celer = «ταχύς», εξού και acceleration η επιτάχυνση στα αγγλικά).

Στην επιστολή 47, ο Σιγισμούνδος δια χείρας Αβίτου νιώθει την ανάγκη να εξηγήσει στον Βιταλιανό ότι οφείλει να εκλαμβάνει ως Ρωμαίους, όλους εκείνους στους οποίους έχουν χορηγηθεί (ρωμαϊκά) αξιώματα από τον αυτοκράτορα (quoscunque honorum privilegiis erigitis, Romanos putare debetis) και σε μια έκρηξη ξέφρενης κουτοπονηριάς, οι μεταφραστές στην υποσημείωση 8 «εξηγούν» στον αναγνώστη τον όρο Ρωμαίοι/Romani ως «Βυζαντινοί», για να μην «μπερδευτεί» και νομίσει ότι οι «Βυζαντινοί» ήταν «αληθινοί» Ρωμαίοι. Όχι βέβαια! Σύμφωνα με τους μεταφραστές «οι Βυζαντινοί πίστευαν ότι ήταν οι διάδοχοι των Ρωμαίων» («πίστευαν ότι ήταν», όχι «ήταν» και «διάδοχοι των Ρωμαίων», όχι «Ρωμαίοι» έτσι για να μην «μπερδευτεί» κανείς και νομίσει ότι οι Εώοι/Άπτωτοι Ρωμαίοι ΗΤΑΝ … ΡΩΜΑΙΟΙ). 🙂 🙂 🙂

Τώρα οι μεταφραστές πρέπει να μας εξηγήσουν γιατί ένα μάτσο βάρβαροι ζητιανεύουν ρωμαϊκά αξιώματα από κάποιους που δεν ήταν Ρωμαίοι, αλλά «πίστευαν ότι ήταν οι διάδοχοι των Ρωμαίων». Για να θέσω το ζήτημα διαφορετικά, αν εγώ υποκρίνομαι ότι είμαι ο Michael Jordan και εσείς ξέρετε ότι δεν είμαι o MJ, θα ερχόσασταν ποτέ να μου ζητήσετε να σας υπογράψω αυτόγραφο ως “His Airness MJ#23.“; Δεν νομίζω. 🙂 🙂

Ας συνεχίσουμε με την επιστολή του Σιγισμούνδου/Αβίτου προς τον Βιταλιανό. Προφανώς, για να αναγκάστηκε στην αρχή της επιστολής ο Σιγισμούνδος να «εξηγήσει» στον Βιταλιανό ότι «πρέπει» να τον θεωρεί [ομοεθνή] Ρωμαίο, επειδή έχει λάβει γιαλατζί ρωμαϊκό αξίωμα από τον αυτοκράτορα, μας δείχνει πόσο γιαλαντζί Ρωμαίους θεωρούσε ο Βιταλιανός τους βάρβαρους με τα γιαλαντζί ρωμαϊκά αξιώματα.

Στη συνέχεια, ο Σιγισμούνδος ζητά από τον Βιταλιανό να μεταφέρει στον «κοινό τους επιεικέστατο πρίγκιπα» (clementissimo communi principi) ένα αίτημά του.

Στην επιστολή 48, ο Άβιτος γράφει για δικό του λογαριασμό στον Εώο Ρωμαίο στρατηγό Κέλερα που, όπως προανέφερα, ήταν (μάλλον) λατινόφωνος του Ιλλυρικού. Ο Θεοφάνης αποδίδει το λατινικό όνομα Κέλερ/Celer ως «Κέλαρ», ο δε λατινόφωνος Άβιτος το αποδίδει θεματοποιημένο ως Celerus (θα συζητήσω το σφάλμα του λίγο παρακάτω, εκεί που ισχυρίζεται ότι «τα γραικικά αφτιά» δεν εκτιμούν τον κομψό λατινικό λόγο 🙂 🙂 ):

[AD 5998] τοῦ Κέλαρος τοίνυν ἄριστα τὸν πάντα πόλεμον ἅμα τῷ Ἀρεοβίνδῳ καὶ Πατρικίῳ καὶ Βωνόσῳ καὶ Τιμοστράτῳ καὶ Ῥωμανῷ καὶ τοῖς λοιποῖς κατὰ διαφόρους τόπους οἰκονομήσαντος· (ἦν γὰρ ὁ ἀνὴρ μετὰ λόγου καὶ παιδείας πάσης χάριτος πολλῆς θεοῦ πεπληρωμένος καὶ ἀνδρεῖος, Ἰλλύριος μὲν τὸ γένος, ὅθεν καὶ Ἀναστάσιος ὥρμητο·)

Αφού ζητάει μ,ια χάρη για κάποιον Λαυρέντιο, ο Άβιτος στο τέλος της επιστολής γράφει στον Κέλερα «κατά τα άλλα, [εμείς εδώ στη δύση] περιμένουμε να δούμε Ρωμαϊκή προκοπή από τον ενδοξότατο πρίγκιπά μας (Αναστάσιο)» (ut Romanam sub gloriosissimo principe nostro prosperitatem).

Αυτές είναι οι επιστολές του Αβίτου προς τους Εώους Ρωμαίους (αυτοκράτορα Αναστάσιο και (αληθινούς) Ρωμαίους αξιωματούχους της άπτωτης πολιτείας): γλείψιμο, «με τι σεις και με το σας» και, φυσικά, απευθύνεται πάντοτε στους Εώους ως … «Ρωμαίους» (το οποίο οι μεταφραστές των επιστολών κάθε φορά «εξηγούν» στον αναγνώστη ως «Βυζαντινοί»). Ας δούμε τώρα το άλλο πρόσωπο του Αβίτου, αυτό που δείχνει όταν αναφέρεται στους Εώους/Άπτωτους Ρωμαίους απευθυνόμενος σε δυτικούς.

2. Ο Άβιτος για τους Εώους Ρωμαίους

Όταν δε πρέπει να γλείψει τους Εώους Ρωμαίους και αναφέρεται σ΄αυτούς απευθυνόμενος σε δυτικό παραλήπτη, τότε οι Εώοι Ρωμαίοι γίνονται (μπαμπέσηδες) «Γραικοί», «γραικικά αφτιά που δεν μπορούν να εκτιμήσουν τον κομψό λατινικό λόγο», ο [αβάσιμος] αυτοκράτορας των Ρωμαίων γίνεται «καίσαρας των Γραικών» και «ρήγας της ανατολής», και η «ύπουλη και υποκρίτρια» Ρωμανία/πολιτεία γίνεται «Γραικία».

Τα «Γραικικά αφτιά»

Όταν ο Σιγισμούνδος ζήτησε από τον Άβιτο να φροντίσει να γράψει μια επιστολή για την Κων/πολη σε κομψό (λατινικό) ύφος, ο Άβιτος του απάντησε (επιστολή 49) σε ελεύθερη μετάφραση «μωρέ εγώ θα τα γράψω κομψά, αλλα δυστυχώς φοβάμαι ότι τα γραικικά αφτιά δεν εκτιμούν ούτε το κομψό ύφος της λατινικής γλώσσας» (Graecis auribus sermo Latine). Όπως ανέφερα παραπάνω, ο «Λατίνος» Άβιτος που ήξερε να εκτιμά την λατινική κομψότητα, έγραψε το αθέματο λατινικό όνομα Celer ως θεματοποιημένο Celerus.

Ο «Καίσαρ των Γραικών» και «ρήγας της Ανατολής»

Σε μια επιστολή προς τον βασιλιά των Βουργουνδιώνων Γουνδόβαδο (ο πατέρας ου Σιγισμούνδου), ο Άβιτος εξηγεί στον Γουνδόβαδο ότι ο ίδιος μπορεί μεν να είναι ειλικρινής και μπεσαλής προς τον Αναστάσιο, αλλά κανείς δεν εγγυάται ότι θα είναι το ίδιο και ο «Καίσαρ των Γραικών». Εδώ ο Άβιτος χρησιμοποιεί τον όρο «Γραικοί» (Graeci) για να φέρει στο προσκήνιο το στερεότυπο του Graeculus perfidus (ύπουλος/μπαμπέσης Γραικούλης) στον οποίο δεν μπορείς να βασιστείς: timeo Danaos et dona ferentes.

Παραθέτω μερικές σελίδες για το δυτικό στερεότυπο του Graeculus perfidus (perfidus = μπεμπέσης, perfidy = μπαμπεσιά):

Το ίδιο στερεότυπο του «ύπουλου Γραικού» βρίσκουμε και στην επιστολή 42 του πάπα Ορμίσδα, προς τον Άβιτο, όπου ο ποντίφικας συμβουλεύει τον επίσκοπο της Βιέννης να μην βασίζεται σε «Γραικούς που πάντοτε άλλα λένε κι άλλα κάνουν»:

Σε άλλο κείμενό του, ο Άβιτος χαρακτηρίζει τον Αναστάσιο «ρήγα της Ανατολής» (rex orientis) και όχι Ρωμαίο «αυτοκράτορα» (imperator), «πρίγκιπα» και «αύγουστο» (όπως κάνει όταν απευθύνεται στον Αναστάσιο), και την Ρωμανία ως «βασίλειο» (regnum) και όχι «αυτοκρατορία» (imperium) ή «πολιτεία» (respublica):

Η «Γραικία»

Σε δυο επιστολές του ο Άβιτος χαρακτηρίζει την άπτωτη ανατολική Ρωμανία ως «Γραικία» (Graecia). Η πρώτη είναι η επιστολή 41 προς τον πάπα Ορμίσδα, όπου o Άβιτος πληροφορεί τον ποντίφικα ότι έμαθε τα χαρμόσυνα νέα της συμφιλίωσης της «Γραικίας» με την Ρωμαιοκαθολική εκκλησία, αλλά συνιστά στον πάπα να έχει το νου του, γιατί μπορεί να πρόκειται για «δόλιa υποκρισία» (cunning falsehood, callide simuletur) [των ύπουλων  «Γραικών»]. Βλέπουμε ξανά τον όρο «Γραικία» να χρησιμοποιείται συνυφασμένος με το στερεότυπο του Graeculus perfidus.

Η άλλη επιστολή όπου απαντά ο όρος «Γραικία» είναι με την ευκαιρία του βαπτίσματος του Φράγκου Χλωδοβίκου Α΄, μετά από το οποίο έλαβε το αξίωμα του γιαλαντζί υπάτου από τον Αναστάσιο, για να επικυρώσει νομικά την εξουσία του. Στην επιστολή 46 προς τον Χλωδοβίκο, ο Άβιτος γράφει στον Φράγκο ρήγα «άσε την Γραικία να καυχιέται πως [δήθεν] έχει Ορθόδοξο πρίγκιπα. Πλέον δεν είναι η μόνη που αξίζει αυτό το μεγάλο δώρο». Ξανά, ο όρος «Γραικία» (Graecia) χρησιμοποιείται συνυφασμένα με την έννοια της υποκρισίας και του ψέμματος. Όπως η [ύπουλη/ψεύτρα] «Γραικία» καυχιέται ότι [δήθεν] έχει ορθόδοξο αυτοκράτορα (ενώ στην πραγματικότητα ο Αναστάσιος ήταν αιρετικός μονοφυσίτης), έτσι και η Μεροβίγγεια Γαλατία μπορεί πλέον να υποκρίνεται ότι [δήθεν] ο (βάρβαρος αντεροβγάλτης) Χλωδόβικος Α΄ ήταν «πραγματικός» Ορθόδοξος/Καθολικός χριστιανός ηγεμόνας.

21 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία

21 responses to “Τα δύο πρόσωπα του Αβίτου της Βιέννης: σεβαστοί Ρωμαίοι και μπαμπέσηδες «Γραικοί»

  1. Ρήσος

    Γεια σου Σμερδαλέε,
    με αφορμή το παρόν, πολύ ενδιαφέρον, κείμενο νομίζω ότι θα άξιζε να κάνεις μια ειδική ανάρτηση όπου να κάνεις μια πανοραμική επισκόπηση για το πως ονόμαζαν, θεωρούσαν την άπτωτη Ρωμανία οι διάφοροι λαοί που αλληλεπιδρούσαν μαζί της, π.χ. Βούλγαροι, Ρώσοι, Άραβες, Πέρσες, Σέρβοι, Αρμένιοι κλπ. Εκτός αν το έχεις ήδη κάνει!

    • Καλημέρα Ρήσε! Είναι πολύ ωραίο θέμα ανάρτησης αυτό που προτείνεις. Δεν έχω αφιερώσει ιδιαίτερη ανάρτηση για το θέμα αυτό, αν και σε κάποιες παλαιότερες αναρτήσεις έχω θίξει ορισμένους από τους
      ητικούς προσδιορισμούς που αναφέρεις. Θα την βάλω στο πρόγραμμα.

  2. f kar

    Καλημέρα, έχω πρόσφατα ανακαλύψει το μπλογκ σου και περνώ σχεδόν ολον τον λιγοστό ελεύθερο χρόνο μου μελετώντας το. (Αυτό που λέμε fixation of the season..).

    Δεν έχω το γνωστικό υπόβαθρο που ζητάς συχνά απ’τους σχολιαστές αλλά προσπαθώ να χωνέψω αυτά που διαβάζω, κρατάω σημειώσεις για αντιπαραβολή με την “αντίπερα όχθη”, που είναι βασικά όλη η σχολική και πολιτισμική επίσημη εκπαίδευσή μου, και βάζω στο νοητικό ράφι με την ταμπέλα “για διάβασμα” τη βιβλιογραφία που προτείνεις. Υπολογίζω, εν ολίγοις, σε λίγες δεκαετίες να το προσεγγίσω το εν λόγω υπόβαθρο .

    Σε σχέση με το σημερινό, για το κομμάτι με τον GOAT, τον MJ ντε, και χωρίς να μπορώ να μπω στην ουσία του πράγματος, δηλαδή του ποιος όντως (φανταζόταν ότι) ήταν τι, θα ήθελα να παρατηρήσω ότι όπως κι εσύ γράφεις αλλού, υπήρχαν συγκεκριμένοι λόγοι που οδηγούσαν τον κόσμο να απευθύνεται στους αποδώθε με αυτόν τον τρόπο. Συνεπώς αυτό από μόνο του δεν αποδεικνύει αν όντως πίστευαν ότι απευθύνονταν σε γνήσιους Ρωμαίους ή Γραικούς ή οτιδήποτε άλλο- και ακόμα λιγότερα σημαίνει για την ταυτότητα που (φαντάζονταν ότι) είχαν οι ίδιοι οι αποδέκτες των προσφωνήσεων. Με τα λόγια του παραδείγματός σου: και αυτόγραφο θα σου ζητούσα και όπως θες θα σε αποκαλούσα εάν είχα ανάγκη/συμφέρον να το κάνω.

    Αυτό. Και πάλι απολογούμαι για την ελαφρότητα της παρέμβασής μου..

    • Με τα λόγια του παραδείγματός σου: και αυτόγραφο θα σου ζητούσα και όπως θες θα σε αποκαλούσα εάν είχα ανάγκη/συμφέρον να το κάνω.

      Γεια σου f kar. Η παρατήρησή σου είναι ορθότατη. Για να το πούμε κοινώς «δεν δαγκώνεις το χέρι που σε ταΐζει». Φυσικά, το ερώτημα που πρέπει να θέσουμε είναι για ποιο λόγο οι βάρβαροι ηγεμόνες της μεταρωμαϊκής δύσης νιώθουν την ανάγκη να ζητιανέψουν ρωμαϊκά αξιώματα από την Κωνσταντινούπολη, για να επικυρώσουν νομικά την εξουσία τους στα μεταρωμαϊκά βασίλειά τους;

      Για να απαντήσεις αυτό το ερώτημα, πρέπει να αναζητήσεις τι το ιδιαίτερο αναγνωρίζει στην Κων/πολη η δύση στα τέλη του 5ου αιώνα.

      Θα σου δώσω ένα στοιχείο για περαιτέρω στοχασμό. Ο Ισίδωρος της Σεβίλλης μισούσε τους «Βυζαντινούς» (άπτωτους Ρωμαίους) και δικαιολογημένα, επειδή καταγόταν από μια φιλοβησιγοτθική οικογένεια της Νέας Καρχηδόνας (της Ισπανίας όχι η διάσημη της Αφρικής), την οποία οι «Βυζαντινοί» έδιωξαν, όταν κατέλαβαν την πόλη (στα πλαίσια «βυζαντινής» κατοχής της νοτιοϊσπανικής, παράλιας λωρίδας). Ο ίδιος ο Ισίδωρος κατέληξε στην πρωτεύουσα του Βησιγοτθικού βασιλείου και προσωπικός δάσκαλος του Βησιγότθου πρίγκιπα.

      Παρόλο το μίσος που δικαιολογημένα έτρεφε ο Ισίδωρος για τους εξώστες της οικογένειάς του από την ιδιαίτερη πατρίδα της, ποτέ δεν αμφέβαλε ή τόλμησε να αμφισβητήσει ότι αυτοί που έδιωξαν την οικογένειά τους ήταν …. ΟΙ Ρωμαίοι.

      Για να εκφράσει το «μίσος» του προς τους «Βυζαντινούς», περιγράφει ως «ένδοξο κατόρθωμα» την Βησιγοτθική άλωση της Ρώμης επί Αλαρίχου to 410, σαν να λέει στους Βησιγότθους «καλά τους κάνατε τότε τους παλιορωμαίους [που έδιωξαν την οικογένειά μου από την Νέα Καρχηδόνα]».

      Όταν περιγράφει τις κατακτήσεις των Βησιγότθων βασιλέων ορισμένων πόλεων της «Βυζαντινής» Ισπανικής λωρίδας, γράφει λίγο πολύ για την Γοτθική ανδρεία «όπως τότε που ο Αλάριχος άλωσε την Ρώμη».

      Με άλλα λόγια, έχουμε έναν δυτικό «Λατίνο» που δικαιολογημένα μισεί τους «Βυζαντινούς», αλλά δεν του περνάει ποτέ από το μυαλό η ιδέα ότι αυτοί που μισεί είναι (ως πολιτική οντότητα) κάτι άλλο από … ΟΙ Ρωμαίοι (δλδ Η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία/πολιτεία). 🙂

  3. Δημήτρης

    Το λατινικό κείμενο της επιστολής 46A βρίσκεται στο:
    Monumenta Germaniae Historica,
    Auctores Antiquissimi, τόμ. 6.2, σελ. 76
    http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_Auct._ant._6,2_S._76

  4. Δημήτρης

    Σκάλωσα στο:
    nec ullis provinciarum terminis felicium sceptrorum diffusio limitarum.
    (Επιστολή 93)
    Δεν έβγαζα νόημα, φαίνεται ασύντακτο (δεν υπάρχει ρήμα).
    Πράγματι, το λατινικό έχει: limitatur.

    Εξαιρετική η ανάρτησή σου, Σμερδαλέε!
    Με μια φέτα μικροϊστορίας δίνεις το στίγμα ολόκληρης εποχής.
    Θα την πρότεινα ως μια μικρή εισαγωγή για όσους καταπιάνονται με τη μεταρωμαϊκή πραγματικότητα της Δύσης.

    Για την διπροσωπία του Άβιτου, τι να πει κανείς: Να τον κατηγορήσει ή να τον λυπηθεί; Έπρεπε ο έρμος να μάθει να ζει στα μεταρωμαϊκά βασίλεια…

    • Έτσι, Δημήτρη. Να σαι καλά και πάλι. Έγραψα /r/ αντί για /t/. Διορθώνω αμἐσως. Ό,τι άλλο βρίσκεις σχολίαζε.

      Για την διπροσωπία του Αβίτου, τα πράγματα είναι όπως τα είπες. Οι Εσπέριοι Ρωμαίοι μετουσιώθηκαν κατά την διάρκεια του 5ου αιώνα και, χωρίς να το πάρουν χαμπάρι, έμειναν δίχως πολιτεία,
      ενω στην ανατολή η πολιτεία ζούσε και βασίλευε.

      Την αρχή την κάνει ο (γεννημένος στην Αλεξάνδρεια και ελληνόφωνος) προπαγανδιστής ποιητής του Στιλίχωνα (και της δυτικής αυλής), Κλαυδιανός. Ο Στιλίχων συγκρούστηκε με την Κων/πολη (με Ρουφίνο και Ευτρόπιο) για το ποιος θα έπαιρνετ το Ιλλυρικό. Ο Κλαυδιανός έγραψε ένα In Rufinum και ένα In Eutropium. Στο In Eutropium (κατά Ευτροπίου), κάποια στιγμή χαρακτηρίζει την κυβέρνηση της Κων/πολης με τον εξευτελιστικό χαρακτηρισμό Graios Quirites = «οι Γραικοί που μας το παίζουν Αύσονες».

      https://imgur.com/jekDe24

      Πάντως, αν η ιστορία θυμάται τον Κλαυδιανό για κάτι, αυτό είναι η πέρα για πέρα λάθος πρόβλεψη που έκανε για τον πάτρωνά του Στιλίχωνα. Το 402 είπε σε έναν έπαινο πως ο Στιλίχων είναι τόσο μάγκας που απέσυρε από τον Ρήνο τους στρατιώτες και η Γερμανιά δεν τολμά να τα περάσει [από φόβο για τον Στιλίχωνα]. … Τέσσερα χρόνια αργότερα, τα χριστούγεννα του 406, διέσχισαν τον Ρήνο … η Σάρα κι η Μάρα. 🙂 🙂 🙂 🙂

      https://imgur.com/N1XhXuc

  5. Γι’ ακόμη μια φορά, μια συναρπαστική κιαι ταυτόχρονα τεκμηριωμένη ανάρτησι! Σ’ ευχαριστώ!

  6. Δημήτρης

    Θέλει διόρθωση και το /m/.
    limitatur, όχι limitatum

  7. Αχιλλέας Ζαρμπάλης

    Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ανάρτηση και αυτή. Που καταδεικνύει πως πολύ πριν την στέψη του Καρλομάγνου ως αυτοκράτορα στην Δύση το 800 μ.Χ. και την ίδρυση τις Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας απο τον Βασιλέα τις Γερμανίας, Όθωνα τον Α’ το 962 μ.Χ., στην Δύση, επικρατούσε η αντίληψη πως οι Βυζαντινοί ή Ανατολικορωμαιοί ηταν Έλληνες στην πραγματικότητα.
    Διότι πρόσφατα είχα διαβάσει διάφορους ισχυρισμούς, πως αυτοί η αντίληψη άρχισε να επικρατεί μόλις μετα το σφετερισμό του αυτοκρατορικού αξιώματος στην Δύση.
    Βασικα αποδεικνύεται έτσι πως η πολιτιστική διχοτόμηση τις Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, σε «Λατινική Δύση» και «ελληνική Ανατολή» διατηρήθηκε μάλλον διαχρονικά, απο τότε που η ελληνιστική Ανατολή περιήλθε στους κόλπους τις αυτοκρατορίας.

    • Γεια σου Αχιλλέα.

      Βασικά οι λατινόφωνοι ανέκαθεν κατανοούσαν τους ελληνόφωνους ως εθνοτικούς «Γραικούς/Γραικούληδες» (Graeci/Graeculi), αλλά το μεχρι το 700 κατανοούσαν το αυτοκρατορικό αξίωμα του θρόνου της Κων/πόλεως και την αρχή/πολιτεία (respublica/imperium) ως Ρωμαϊκά στοιχεία.
      Μετά το 750, έγινε συστηματική εργαλειοποίηση της «γραικικότητας» στην δύση για να απορωμαιοποιηθούν και ο ρωμαϊκός θρόνος της Κων/πολης και η άπτωτη ρωμαϊκή πολιτεία της Μικράς Ασίας.

      Η εθνοτική ταυτότητα των ελληνόφωνων αρχίζει σιγά σιγά να γίνεται ρωμαϊκή από το Β΄ μισό του 6ου αιώνα και έπειτα. Μέχρι τότε, οι μοναδικοί εθνοτικοί Ρωμαίοι είναι φυσικά οι λατινόφωνοι, και οι πεπτωκότες της Δύσης και οι άπτωτοι της Ανατολής, όπως ο Ιουστινιανός, ο Βελισάριος, ο Κέλερ και ο Μαρκελλίνος κόμης. Όλοι αυτοί κατανοούσαν τους ελληνόφωνους συμπατριώτες τους ως Ρωμαίους μεν πολιτικά, ως «Γραικούς» δε εθνοτικά. Μέχρι και την εποχή του Ιουστινιανού, οι μοναδικοί εθνοτικοί Ρωμαίοι της περιόδου 250-550 ουσιαστικά είναι οι λατινόφωνοι Romani.

      Αυτό το «στιγμιότυπο» από την εποχή του Ιουστινιανού το κρατάνε μέχρι σήμερα λ.χ. οι γλωσσικοί απόγονοι του Ιουστινιανού, δηλαδή οι Βλάχοι/Αρμάνοι:

      Δες τα παρακάτω βίντεο:

      [06:00-18] Οι Αρμάνοι (< Romani) [πάνω στα βουνά] απολάμβαναν ελευθερία και αυτονομία, όταν οι «Γραικοί» (Greci = Ρωμιοί) [κάτω στους κάμπους] δούλευαν ραγιάδες στους Τούρκους.

      Και από τα βλαχικά τοπωνύμια της Πίνδου που σχολιάζει ο Φάνης Δασούλας:

      [04:12] fîntîna al’ Toscă = η πηγή του Τόσκη (Νότιου Αλβανού)

      [07:10] mutșara a Greclui = «το έλος του «Γραικού» [Ρωμιού]»

      • Αχιλλέας Ζαρμπάλης

        Κατανοητά αυτά που λες, οστόσο ο Αβιτος τις Βιέννης προφανός ο ίδιος λατινόφωνος, χαρακτηρίζει τον ίδιο τον αυτοκράτωρα τις Ανατολής Αναστάσιο και την αυτοκρατορική αυλή, παρότι εξίσου λατινόφωνοι σαν αυτον, ως «Γραικούς» και όχι Ρωμαίους.
        Εκείνη την εποχή η επίσημη γλώσσα τις ανατολικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας εξακολουθούσε να ειναι τα Λατινικά, παραταύτα στην συνείδηση ενός λατίνου τις Δύσης απο οτι φαίνεται το ανατολικό ρωμαϊκό κράτος αποτελεί ήδη μια ελληνική επικράτεια, αυτο ειναι που φαντάζει σε μένα άξιο παρατήρησης. Άρα αυτο που προέχει σε αυτη την τοποθέτηση ειναι το πολιτισμικό και βεβαια γενικότερα το πληθυσμιακό υπόβαθρο τις ρωμαϊκής Ανατολής.
        Επιπλέον φαίνεται εδω πως και οι εξώθεν Γερμανοί (Βουργουνδοί, Φράγκοι) επηρεάζονται απο έναν γηγενή λατίνο στην υιοθέτηση μιας αντίστοιχης αντίληψης στην διαφοροποίηση των «Λατίνων» Ρωμαίων απο τους «Έλληνες» Ρωμαίους.
        Στους οποιους αργοτερα ακομα και οι βάρβαροι Γερμανοί, καταλυτές τις ρωμαϊκής αυτοκρατορίας θα έχουν το θράσος να αμφισβητήσουν στους Βυζαντινούς-Ανατολικορωμαίους, τους μόνους με αναφαίρετο το πολιτικό και νομικό δικαίωμα αυτο, να αποκαλούνται ως Ρωμαίοι.

      • Μόνο που δεν κατάλαβες ότι ο Άβιτος χρησιμοποιεί την «Γραικική» ταυτότητα για την αυλή ειδικά όταν θέλει να τονίσει την (ενδεχόμενη) υποκρισία της ανατολικής αυλής (το στερεότυπο του Graecus perfidus ~ μπαμπέση/ύπουλου/υποκριτή Γραικού).

        Όσο για τους Γερμανόφωνους λαούς, αν κατανοούσαν την πολιτεία ως «γραικική» επί Αναστασίου, δεν θα ζητούσαν ρωμαϊκά αξιώματα από αυτήν, ούτε το αγγλοσαξονικό ποίημα Widsith θα έγραφε ότι ο Καίσαρ της Κων/πόλεως εξουσιάζει το «βλαχικό βασίλειο» και τους «Γραικούς»».

        Το «βασίλειο» περιγράφεται ως «βλαχικό» και όχι «γραικικό» (όπως οι κάτοικοι), επειδή είναι δημιούργημα των λατινόφωνων (Πάλαι) Ρωμαίων (στα μάτια των γερμανόφωνων «Βλάχοι»).

        Έπειτα αυτό που εμείς λέμε «βυζαντινό εξαρχάτο της Ραβἐννας», ο μέσος ρωμανόφωνος της Ιταλίας τότε το κατανοούσε ως Romania = Ρωμανία [και ο Φρεδεγάριος ως respublica Romana] (μέχρι σήμερα η περιοχή γύρω απ΄την Ραβέννα λέγεται Romagna).

        Στο Διάταγμα νόμων του Λομβαρδού βασιλιά Ροθαρίου(643), οι «Βυζαντινοί» του Εξαρχάτου της Ραβέννας είναι Ρωμαίοι/Romani που βρίσκονται σε πόλεμο με τους Λαγγοβάρδους/Λομβαρδούς:

        militi Ravennensi … et bella inter Langobardos et Romanos

        https://imgur.com/UDZHQh7

        Ο Λομβαρδός βασιλιάς Αϊστούλφος, κατά την τελική πολιορκία της Ραβέννας, εξέδωσε διάταγμα όπου κάνει «εμπάργκο» στους Ρωμαίους (Romani): απαγορεύει στους υπηκόους του να κάνουν συναλλαγές με τους πολέμιους Ρωμαίους (Romani).

        Ο Ιταλο-Ρωμαίος Βενάντιος φορτουνάτος από την Γαλλία έστειλε επιστολή στο αυτοκρατορικό ζεύγος της Κων/πόλεως (Ιουστίνος Β΄ και Σοφία), υπενθυμίζοντας στην Σοφία ότι εξουσίαζει … το βασίλειο του Ρωμύλου (Romula regna regens).

        Ο Ιωάννης Βικλάριος (καθολικός γότθος από την Ισπανία που σπούδασε στην Κωνσταντίνούπολη), ο Ισίδωρος της Σεβίλλης (που παρόλο που μισούσε τους «Βυζαντινούς»/Ρωμαίους, του ήτνα αδιανόητο να τους χαρακτηρίζει κάτι άλλο από Ρωμαίους) και ο Φρεδεγάριος (χρονογράφος από το βουργουνδικό βασίλειο) αποκαλούν τους «Βυζαντινούς» πάντοτε Ρωμαίους και το κράτος τους «(Ρωμαίων) πολιτεία» (respublica Romana). Ο δε Ισίδωρος στις ετυμολογίες του γράφει ότι η Κων/πολη είναι η τωρινή έδρα της ρωμαϊκής αρχής (imperium Romanum).

        Όλοι οι πάπες ως το 750 αναγνωρίζουν τον αυτοκράτορα της Κων/πόλως ως Ρωμαίο αυτοκράτορα και το κράτος που εξουσιάζει η Κωνσταντινούπολη ως imperium Romanum, respublica Romana κλπ.

        Φυσικά … μέχρι το 750. Μετά όταν αποφάσισαν να αναβαφτίσουν το ρωμαϊκό παρελθόν ως αποκλειστικά παράδοση της λατινόφωνης δύσης, τα πράγματα άλλαξαν και καθιερώνεται στην Δύση η πεποίθηση ότι τα μέρη που εξουσιάζει η Κων/πολη είναι «Γραικία» και ο αυτοκράτοράς της είναι ο αυτοκράτωρ των «Γραικών».

        Στη δύση αυτά. Οι Άραβες, από την άλλη, είναι άλλη ιστορία.

  8. Ρήσος

    Η μεσαιωνική ρωμαϊκή ταυτότητα αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση διεκδίκησης ενός τίτλου/σφραγίδας από διάφορες εθνοτικές ομάδες ή πολιτειακές οντότητες (και όλων των προνομίων που τα συνοδεύουν) ανάλογη της “Μακεδονικότητας”, της “Ρουμανικότητας” κ.ο.κ. Οι ρευστές αυτές ταυτότητες αποκτούνται, αποδίδονται, απορρίπτονται ή μεταλλάσσονται κάθε φορά από τις διάφορες ομάδες κατά το δοκούν, ένας ιστορικός και πολιτισμικός μύλος γενικώς. Σε άλλες εποχές θα τη διεκδικούσαν με φανατισμό ως ό,τι πιο hot συμβαίνει στη γειτονιά και σε άλλες (σήμερα) ύστερα από τόνους βιβλιογραφικής και πολιτικής προπαγάνδας θα την απέρριπταν μετά βδελυγμίας.
    Οι ελληνόφωνοι Ρωμιοί που αποκτούσαν την ελευθερία τους από τους Οθωμανούς μάλλον δεν ενδιαφέρονταν πια για αυτήν την πιο πρόσφατη ταυτότητά τους και, λόγω γεωγραφίας και γλώσσας, υιοθέτησαν τελικά την ονομασία (και μαζί την αρχαία ιστορία, φιλοσοφία, παιδεία κλπ) με την οποία τους αποκαλούσαν οι διαφωτισμένοι Εσπέριοι. Τον ίδιο όρο αποδέχτηκαν φυσικά για τον εαυτό τους και βλαχόφωνοι, αρβανιτόφωνοι, ρομά αλλά και αρκετοί σλαβόφωνοι πληθυσμοί που κατοικούσαν στην περιοχή.
    Τελικά, μάλλον μόνο η γλώσσα καταφέρνει και μακροημερεύει επί χιλιετίες σ’ αυτόν τον τόπο, όπως ένας συμβιωτικός οργανισμός που βρίσκει κάθε φορά διαφορετικούς ξενιστές για να επιβιώσει. Ουσιαστικά είμαστε υπηρέτες και συνεχιστές μιας παράδοσης

    • Η μεσαιωνική ρωμαϊκή ταυτότητα αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση διεκδίκησης ενός τίτλου/σφραγίδας από διάφορες εθνοτικές ομάδες ή πολιτειακές οντότητες (και όλων των προνομίων που τα συνοδεύουν) ανάλογη της “Μακεδονικότητας”, της “Ρουμανικότητας” κ.ο.κ.

      Ρήσε , καλημέρα. Τον 10° αιώνα, ο (ηπειρωτικός) Σάξονας Βιδούκινδος/Widukind του Corvey έγραψε μια Ιστορία των Σαξόνων, στην οποία παρουσιάζει ως «ένδοξους προγόνους» του λαού του τους αρχαίους Μακεδόνες. Σύμφωνα με την μυθική origo gentis που παραθέτει, μετά τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο μακεδονικός του στρατός διασπάρθηκε και κάποιοι Μακεδόνες στρατιώτες έφτασαν στην Σαξονία και έγιναν οι πρόγονοι των Σαξόνων. 🙂 🙂 🙂

      Παραθέτω το κείμενο για όποιον ενδιαφέρεται:

      II. De origine gentis Saxonice.

      Et primum quidem de origine statuque gentis pauca expediam, solam pene famam sequens in hac parte, nimia vetustate omnem fere certitudinem obscurante. Nam super hac re varia opinio est, aliis arbitrantibus de Danis Northmannisque originem duxisse Saxones, aliis autem aestimantibus, ut ipse adolescentulus audivi quendam predicantem, de Graecis, quia ipsi dicerent Saxones reliquias fuisse Macedonici exercitus, qui secutus Magnum Alexandrum inmatura morte ipsius per totum orbem sit dispersus. Caeterum gentem antiquam et nobilem fuisse non ambigitur; [5] de quibus et in contione Agrippae ad Iudaeos in Iosepho oratio contexitur et Lucani poetae sententia probatur.

      • Αχιλλέας Ζαρμπάλης

        Πολύ ενδιαφέρον «ανέκδοτο» αυτο των Σαξόνων!🤣🤣🤣
        Απίστευτες παντός οι γνώσεις σου!👍🏼
        Η αλήθεια ειναι πως εκείνη την εποχή οι διάφοροι ευρωπαϊκή ηγεμονικοί οίκοι ισχυρίζονταν οτιδήποτε γενεαλογίες τους κατέβαιναν στο κεφάλι.
        Π.χ. έχω διάβασει πως ο πρώτος ηγεμονικός οίκος τις Βαυαρίας αυτός των Αγγιλόφινγκερ (Agilofinger) ισχυρίζονταν πως καταγόταν απο την Αρμενία (θεωρώντας την προφανός βιβλική χώρα με μεγαλύτερη αίγλη, απο οτι η πιθανολογούμενη Κοιτίδα τους η Βοημία).😊
        Ενώ συχνότατα άλλοι βασιλικοί οίκοι τις Δύσης, βλεπαν την καταγωγή τους στους Τρώες του Αινεια που εγκαταστάθηκαν στο Λατιο, μετα την εκδίωξη τους απο την Τρωάδα. Προσπαθώντας έτσι να εξάρουν και την προαιώνια ελληνο-ρωμαϊκή αντιπαράθεση.

      • Ενώ συχνότατα άλλοι βασιλικοί οίκοι τις Δύσης, βλεπαν την καταγωγή τους στους Τρώες του Αινεια που εγκαταστάθηκαν στο Λατιο, μετα την εκδίωξη τους απο την Τρωάδα. Προσπαθώντας έτσι να εξάρουν και την προαιώνια ελληνο-ρωμαϊκή αντιπαράθεση.

        Καλησπέρα, Αχιλλέα. Τυπικό σ’αυτό το θέμα είναι το Historia Langobardorum Beneventarnorum του Ερχεμπέρτου (τέλη 9ου αιώνα) που αναφέρει την τρωική καταγωγή των Φράγκων (κάτι που τους κάνει συγγενείς των Ρωμαίων), παρουσιάζει τον Καρλομάγνο ως (σκέτο) «αύγουστο» (σαν να ήταν ο ένας και μοναδικός «Ρωμαίος» αυτοκράτορας) και, ταυτόχρονα, παρουσιάζει τον «βυζαντινό» αυτοκράτορα ως «αυτοκράτορα των Αχαιών» (augustus Achivorum), μετατρέποντας τους «Βυζαντινούς» [=Ρωμαίους] στους εχθρούς των Τρώων (άρα με τίποτε Ρωμαίοι).

        5. Hoc etiam tempestate idem Grimoalt neptem augusti Achivorum in coniugium sumpsit, nomine Wantiam;

        Μέχρι και … «Αχαιούς» έκαναν τους άπτωτους Ρωμαίους, προκειμένου να απαρνηθούν την ρωμαϊκότητά τους.

        Και μιλάμε για άπτωτους Ρωμαίους που κατοικούσαν στην Τρωάδα και την Φρυγία! 🙂 🙂 🙂

        Ο Οβίδιος είχε χαρακτηρίσει τους αρχαίους Ρωμαίους (λόγω Αινεία), ως τα «εγγόνια των Φρυγών» (Phrygios nepotes).

        [Μεταμορφώσεις, 15.444] urbem et iam cerno Phrygios debere nepotes,

  9. Ρήσος

    Άλλο ένα ενδεικτικό παράδειγμα, το οποίο και αγνοούσα. Φαντάσου και να είχε περάσει αυτή η άποψη, θα θέλανε σήμερα οι Σαξωνομακεδόνες να ελευθερώσουν τις αλύτρωτες βαλκανικές πατρίδες, όργιο…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.