Το «Βλαχοχώρι» (vicus Romaniscus) και οι Διάλογοι του Κάσσελ

Στη σημερινή σύντομη ανάρτηση θα περιγράψω το δίγλωσσο τοπωνύμιο vicus Romaniscus («ρωμαϊκό/ρωμανικό χωριό») = Walchwis (= «Βλαχοχώρι», το σημερινό Wals κοντά στο Σαλτσβούργο της Αυστρίας) και τους «Διαλόγους του Κάσσελ», ένα δίγλωσσο (σε Λατινική και Παλαιά Άνω Γερμανική) βαυαρικό κείμενο των αρχών του 9ου αιώνα (περ. 810), στο οποίο ο γερμανόφωνος συγγραφέας αναφέρεται σκωπτικά σε έναν ρωμανόφωνο πληθυσμό, τον οποίο προσδιορίζει ως «Ρωμαίους» (Romani) στα λατινικά και ως «Βλάχους» στα γερμανικά (βλ. PGmc *walhaz και *walhiskaz και γερμ.  welsh = «(παρωχημένος και ενίοτε σκωπτικός) χαρακτηρισμός για τους ρωμανόφωνους Γάλλους και Ιταλούς», λ.χ. το παραδοσιακό γερμανικό όνομα του σημερινού Trentino της Ιταλίας ήταν Welschtirol = «Βλαχοτιρόλο, το Τιρόλo των Βλάχων»). Δυστυχώς, ο Βαυαρός συγγραφέας δεν ξεκαθαρίζει αν αναφέρεται σε εγχώριους ρωμανόφωνους πληθυσμούς της Βαυαρίας ή στους νοτιότερους ρωμανόφωνους της Ιταλίας.

Στα ίδια πάνω κάτω μέρη (όπως προανέφερα ήδη, κοντά στο Σαλτσβούργο της σημερινής Αυστρίας) σε έγγραφα της ίδιας πάνω κάτω εποχής απαντά και το δίγλωσσο τοπωνύμιο vicus Romaniscus («Ρωμανικό χωριό») = Walchwis (~ «Βλαχοχώρι», το σημερινό Wals), του οποίου το λατινικό όνομα περιέχει το υστερολατινικό επίθετο romaniscus = «ρωμαϊκός, ρωμανικός» που επιβιώνει στην Ανατολική Βαλκανική Ρωμανική (αρμαν. armânesc(u) ~ ρουμ. românesc) και την Ιταλική ως romanesco = «αυτός που σχετίζεται με την πόλη της Ρώμης» (λ.χ. dialetto romanesco = η (ιταλορωμανική) τοπολαλιά της περιοχής της Ρώμης).

1. vicus Romaniscus = Walchwis:

Το 476 ως γνωστόν ο Οδόακρος καθαίρεσε τον τελευταίο δυτικό Ρωμαίο αυτοκράτορα, Ρωμύλο Αυγούστουλο, και, μια δεκαετία αργότερα, εξεστράτευσε κατά του βασιλείου των Ρουγίων (στην σημερινή Αυστρία). Στον Βίο Σεβηρίνου (Vita Severini, γράφτηκε το 511 στην Ιταλία από τον ακόλουθό του Σεβηρίνου Ευγίππιο) o Σεβηρίνος του Νωρικού προφητεύει (vaticium ex eventu) γύρω στο 480 την διαταγή εκκένωσης του Νωρικού που αδελφός του Οδοάκρου, Ονούλφος, έδωσε (κατά τις προετοιμασίες για την εκστρατεία εναντίον του βασιλείου των Ρουγίων) προς όλους τους Ρωμαίους (universos Romanosτου παραδουνάβιου Νωρικού (Noricum ripense). Οι Ρωμαίοι του Νωρικού διατάχθηκαν να εγκαταλείψουν τους οικισμούς τους στην όχθη του Δούναβη (προκειμένου να γλιτώσουν τις «καθημερινές επιδρομές των βαρβάρων») και να μετεγκατασταθούν νοτιότερα στις πόλεις της Ιταλίας. Σύμφωνα με την προφητεία του Σεβηρίνου, όλοι οι κάτοικοι του Νωρικού θα μετανάστευαν «σε επαρχία της ρωμαϊκής επικράτειας» (κεφ. 33: universos in Romani soli provinciam … migraturos) όπου θα διατηρούσαν την ελευθερία τους, μια παράξενη φράση που αντιπαραβάλλει την Ιταλία των 480s στο Νωρικό ως ακόμα άπτωτο ρωμαϊκό έδαφος (ίσως ο Ευγίππιος επηρεάστηκε από την σύγχρονή του ρητορική ρωμαϊκής συνέχειας του οστρογοτθικού καθεστώτος του Θευδερίχου, το οποίο προωθούσε την ιδεολογία ότι οι Γότθοι μ την δύναμη των όπλων τους θα διασφάλιζαν την ρωμαϊκή civilitas και iustitia στην Ιταλία).

Η προφητεία του Σεβηρίνου:

[Βίος Σεβηρίνου, 31] Ipse vero, Favianis degens in antiquo suo monasterio, nec admonere populos nec praedicere futura cessabat, asserens, universos in Romani soli provinciam absque ullo libertatis incommodo migraturos.

[εδώ σε αγγλική μετάφραση] But Severinus dwelt at Favianis in his old monastery, and ceased not to admonish the peoples and to foretell the future, declaring that all were to remove into a Roman province without any loss of liberty.

Η διαταγή μετανάστευσης του Ονούλφου:

[Βίος Σεβηρίνου, 44] Quapropter rex Odoacer Rugis intulit bellum. […] Onoulfus vero praecepto fratris admonitus universos iussit ad Italiam migrare Romanos. Tunc omnes incolae tanquam de domo servitutis aegyptiae, ita de quotidiana barbarie frequentissimae depraedationis educti S. Severini oracula cognoverunt. […] cunctis nobiscum provincialibus idem iter agentibus, qui oppidis super ripam Danuvii derelictis per diversas Italiae regiones varias suae peregrinationis sortiti sunt sedes.

[εδώ σε αγγλική μετάφραση] Therefore King Odoacer waged war upon the Rugii. […] Onoulfus, however, at his brother’s command ordered all the Romans to migrate to Italy. Then all the inhabitants, led forth from the daily depredations of the barbarians as from the house of Egyptian bondage, recognized the oracles of Saint Severinus. […]  All the provincials made the journey in our company. They abandoned the towns on the banks of the Danube and were allotted the various abodes of their exile through the different districts of Italy.

Παραθέτω μερικές σελίδες για όποιον ενδιαφέρεται από το βιβλίο του Bryan Ward-Perkins The Fall of Rome: and the End of civilization (Oxford University Press 2005) για το Νωρικό της εποχής του Σεβηρίνου.

Το πεπτωκός Νωρικόν έγινε μέρος της μεταρωμαϊκής Βαυαρίας όπου, παρά την διαταγή εκκένωσης του Ονούλφου, ένας ρωμαιογενής και ρωμανόφωνος πληθυσμός κατάφερε να επιβιώσει βορείως των Άλπεων, όπως δείχνουν ορισμένα έγγραφα και τοπωνύμια του 8ου και 9ου αιώνα, όπως το προρρηθέν vicus Romaniscus = Walchwis.

2. Οι Διάλογοι του Κάσσελ

Η δίγλωσση σκωπτική αναφορά των Διαλόγων του Κάσσελ στους «ανόητους» Ρωμαίους/Βλάχους που αντιπαραβάλλονται στους «σοφούς» Βαυαρούς έχει ως εξής:

Λατινικά: Stulti sunt Romani, sapienti sunt Paioari (οι Ρωμαίοι είναι ανόητοι, [ενώ] οι Βαυαροί είναι σοφοί)

(Παλαιά Άνω) Γερμανικά (OHG): Tole sint Walhâ, spahe sint Peigira (οι «Βλάχοι» είναι ανόητοι, [ενώ] οι Βαυαροί είναι σοφοί)

Ο OHG όρος tol = «ανόητος, χαζοβιόλης» είναι συγγενής του αγγλικού επιθέτου dull = «αμβλύς, αργόστροφος» και αμφότεροι οι όροι ανάγονται στο πρωτογερμανικό επίθετο *dulaz, μηδενόβαθμη ποικιλία του πρωτογερμανικού όρου *dwalaz που, με τη σειρά του, είναι συγγενής με το παιονικό θεωνύμιο Δύαλος = Διόνυσος, τους ελληνικούς όρους θύω = «μαίνομαι», θυιάς, Θυώνη (και «Θυωναῖος» ο Διόνυσος), θῡμός κλπ, τους λατινικούς όρους furia = «οργή, μανία, τρέλα» (μέσω της ιταλικής, η πηγή του νεοελληνικού όρου φούρια) και furiōsus (μέσω της γαλλικής, η πηγή του αγγλικού όρου furious) κλπ.

Leave a comment

Filed under Αρχαιότητα, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας, Uncategorized

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.