Η κοιτίδα της ΑΒΡ κατά τον Carlo Tagliavini και τους Asya Pereltsvaig & Martin Lewis

Κάνω αυτή την έκτακτη και σύντομη ανάρτηση επειδή κάποιος σχολιαστής πριν από λίγο με ρώτησε για την κοιτίδα της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής (ΑΒΡ, ο κοινός γλωσσικός πρόδρομος της Ρουμανικής, Αρμανικής, Ρεμενικής, Μογλενοβλαχικής και Ιστρορουμανικής).

Θα παραθέσω μερικές σελίδες από βιβλία όπου οι γλωσσολόγοι Carlo Tagliavini (από τους κορυφαίους ρωμανιστές του προηγούμενου αιώνα) και Asya Pereltsvaig (μαζί με τον Matin Lewis) αναλύουν το ζήτημα της κοιτίδας της ΑΒΡ/ρουμανικής.

O Carlo Tagliavini στην έκδοση του 1972 του εγχειριδίου του για τις ρωμανικές γλώσσες Le Origini delle Lingue Neolatine (ένα από τα πιο πολυδιάβαστα εγχειρίδια ρωμανικής φιλολογίας της εποχής του) γράφει τα εξής για την κοιτίδα της ΑΒΡ, την οποία προσδιορίζει με τον κάπως ρουμανοκεντρικό όρο «Πρωτο-Ρουμανική» (Proto-Rumeno, ο όρος είναι ρουμανοκεντρικός επειδή αφήνει την εντύπωση ότι όλες οι θυγατέρες της ΑΒΡ είναι ρουμανικές «διάλεκτοι», ενώ μπορούν κάλλιστα να περιγραφούν ως συγγενείς, διακριτές γλώσσες με κοινή καταγωγή, όπως εξηγεί πολύ ωραία ο γλωσσολόγος Σταμάτης Μπέης για την σχέση Αρμανικής και Ρουμανικής εδώ στο 15:00-16:40):

Στις σελίδες 357-63 ο Tagliavini περιγράφει τις τέσσερεις κύριες «διαλέκτους» (= ποικιλίες) της «Ρουμανικής» (=ΑΒΡ): Δακορουμανική, Αρμανική, Μογλενιτική, και Ιστρορουμανική

Il Rumeno si divide in quattro principali dialetti:

  1. Il Dacorumeno
  2. Il Macedorumeno ò Arumeno
  3. Il Meglenorumeno ò Moglenitico
  4. L’ Istrorumeno

Στις σελίδες 365-74 περιγράφει την συγγένεια των τεσσάρων αυτών «διαλέκτων», η κοινή καταγωγή των οποίων είναι αδιαμφισβήτητη δεδομένων των πάμπολλων αποκλειστικών κοινών νεωτερισμών που τις συνδέουν (αν και γράφει ότι η αλληλοκαταληψία μεταξύ των «διαλέκτων» (= ποικιλιών) είναι μερική και όχι πλήρης λόγω των ιδιαιτεροτήτων που η καθεμιά ανέπτυξε μετά την διάσπαση της μητρικής ΑΒΡ), τα βασικά χαρακτηριστικά της «Πρωτο-Ρουμανικής» (= ΑΒΡ ο κοινός τους πρόγονος που μιλιόταν κατά την ύστερη αρχαιότητα και τον πρώιμο μεσαίωνα) και, τέλος, αναλύει το πρόβλημα της κοιτίδας της «Πρωτο-Ρωμανικής» (= ΑΒΡ), καταλήγοντας στο συμπέρασμα (ύστερα από την εξέταση ορισμένων στοιχείων που παραθέτει) ότι, με την εξαίρεση των ρουμάνων εθνικιστών μελετητών, η πλειοψηφία των ξένων γλωσσολόγων πιστεύει ότι «χωρίς να αρνηθούμε την πιθανότητα ύπαρξης μικρών λατινόφωνων εστιών βορείως του Δούναβη, ο τόπος σχηματισμού της «Ρουμανικής» (= ΑΒΡ) γλώσσας πρέπει να αντιστοιχεί λίγο πολύ με την ιστορική Σερβία (nella Serbia storica)», δηλαδή στην Ρωμαϊκή Διοίκηση Δακίας (νοτίως του Δούναβη που περιελάμβανε τις επαρχίες της Μεσογείου και Παραποτάμιας Δακίας, Δαρδανίας και Μυσίας Α΄) της ύστερης αρχαιότητας. Φυσικά, η ΑΒΡ σχεδόν σίγουρα μιλιόταν και στο βόρειο/παραδουνάβιο τμήμα της γειτονικής διοίκησεως Θράκης, αλλά το κύριο σώμα των ομιλητών ζούσε στην διοίκηση Δακίας, όπου ο εκκλησιασμός γινόταν στην λατινική γλώσσα.

O Tagliavini ανέφερε μόνο τους Ρουμάνους εθνικιστές μελετητές ως μη αμερόληπτους, επειδή δεν έκρινε άξιους λόγου κάτι εν Ελλάδι αγύρτες που, σύμφωνα με τον Peter MackRidge, έχουν διατυπώσει «αντιεπιστημονικές θεωρίες» εσωτερικής κατανάλωσης για την δήθεν γηγενή, ελληνική καταγωγή των Βλάχων, έναν «βάρβαρο», αλλοεθνή και αλλόγλωσσο πληθυσμό στα μάτια των ελληνόφωνων Ρωμαίων (παρά την απώτερη, ιστορική τους καταγωγή από τους λατινόφωνους ανατολικούς Ρωμαίους των βορείων Βαλκανίων της ύστερης αρχαιότητας) που ο Θηβαίος Ευθύμιος Μαλάκης τον 12ο αιώνα χαρακτήρισε ως «επήλυδες βαρβάρους» (outlandish barbarians) που κατοικούν στα απρόσιτα όρη της Ελλάδος, όπου ζούσανε ληστρικά χωρίς να πληρώνουν φόρο, μέχρι την εκστρατεία που επιτέλεσε εναντίον τους ο στρατηγός Ελλάδος Αλέξιος Κοντοστέφανος.

Το άρθρο του Mackridge για όποιον ενδιαφέρεται είναι το παρακάτω:

77. “Έλληνες = Ρωμιοί + Αrmâni + Arbëresh: όψεις του εθνικού και γλωσσικού αυτο- και ετεροπροσδιορισμού στη νότια βαλκανική χερσόνησο”, Ο ελληνικός κόσμος ανάμεσα στην εποχή του Διαφωτισμού και στον εικοστό αιώνα. Γ΄ Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών, Βουκουρέστι, 2-4 Ιουνίου 2006 (Athens 2007), vol. 1, pp. 475-83.

Παραβάλλω τις σελίδες από το Romanland του Αντώνη Καλδέλλη (2019) για το πως έβλεπαν οι ελληνόφωνοι Ρωμαίοι («Βυζαντινοί») τους Βλάχους της Ελλάδας τον 12° αιώνα:

Μια απ΄τα ίδια κι απ΄το βιβλίο του Paul Magdalino για την εποχή των Κομνηνών (12ος αιώνας):

Πάμε παρακάτω.

Οι Martin Lewis & Asya Pereltsvaig στο βιβλίο τους The Indo-European controversy: Facts and Fallacies in Historical Linguistics (Cambridge University Press, 2015) χρειάστηκε να αναλύσουν την καταγωγή της Ρουμανικής γλώσσας, επειδή στο γεμάτο ανακρίβειες άρθρο ορισμένων βιολόγων για την χρονολόγηση της ΠΙΕ (του οποίου τις ανακρίβειες οι Lewis & Pereltsveig καταδεικνύουν στο βιβλίο τους), οι βιολόγοι Gray, Atkinson, Bouchaert κα,  έπρεπε να δώσουν στο πρόγραμμά τους 8 «σίγουρες» ιστορικές χρονολογίες γλωσσικής απόσχισης ως δεδομένα (Age constraints), ώστε να μπορέσει το πρόγραμμα να μετατρέψει την σχετική χρονολογία του δενδρογράμματος σε απόλυτη. Ανάμεσα σ΄αυτές τις «σίγουρες» ημερομηνίες, οι βιολόγοι έβαλαν το 270 μ.Χ. (η ρωμαϊκή εγκατάλειψη της υπερδουνάβιας επαρχίας Δακίας) ως την χρονολογία απόσχισης της Ρουμανικής από τον πρωτορωμανικό κορμό, επειδή -μέσα στην άγνοια και αφέλειά τους- νόμιζαν ότι η ρουμανική κατάγεται από την λατινική της Δακίας. Επομένως, οι Lewis & Pereltsvaig χρειάστηκε να εξηγήσουν ότι η πλειοψηφία των γλωσσολόγων πιστεύει ότι η ΑΒΡ (ο πρόδρομος της ρουμανικής και των άλλων συγγενικών της ποικιλιών) διαμορφώθηκε κατά την ύστερη αρχαιότητα στις παραδοσιακά θρακόφωνες περιοχές νοτίως του Δούναβη και βορείως της Γραμμής του Jireček και, συνεπώς, η χρονολογία απόσχισης της ΑΒΡ από τον πρωτορωμανικό κορμό είναι στις αρχές του 7ου αιώνα (όταν η βαλκανική ενδοχώρα τέθηκε οριστικά εκτός ρωμαϊκής πολιτείας) και όχι το 270.

Παραθέτω τις σελίδες τους:

Τα ίδια με τα παραπάνω αναφέρει και ο Thede Kahl στην συνέντευξη του που έχω παραθέσει σε παλαιότερη ανάρτηση.

Advertisements

12 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

12 responses to “Η κοιτίδα της ΑΒΡ κατά τον Carlo Tagliavini και τους Asya Pereltsvaig & Martin Lewis

  1. Ρήσος

    Επομένως, Σμερδαλέε, αν καταλαβαίνω καλά, οι ομιλητές της Ρουμανικής πέρασαν κάποια στιγμή, μετά την έλευση των Σλάβων/Βουλγάρων/Αβάρων, το Δούναβη και διέδοσαν τη γλώσσα τους στους εκεί Δακικούς πληθυσμούς; Υπάρχουν ιστορικές αναφορές για μια τέτοια μετακίνηση; Και μιλάμε για ένα μαζικό φαινόμενο ή απλώς ήταν πρόσφορο το έδαφος για την ευρύτατη υιοθέτηση της Ρουμανικής μέχρι και τη Βεσσαραβία; Δεν υπάρχουν κατάλοιπα της γλώσσας που μιλούσαν οι γηγενείς λαοί; Γιατί μου φαίνεται κάπως απίθανο να έγινε ολική πληθυσμιακή αντικατάσταση.
    Αυτά τα ολίγα και σε ευχαριστώ για την ανάρτηση (για το άλλο θέμα με τις ερωτήσεις που σου έθεσα δεν πειράζει, ίσως επανέρθω κάποια στιγμή με περισσότερες λεπτομέρειες).

    • Δεν υπάρχουν ιστορικές αναφορές που να περιγράφουν την μετανάστευση των Ρουμάνων βορείως του Δούναβη, αλλά αν διαβάσεις το βιβλίο του Andre Du Nay θα δεις ότι, αφού ζυγίζει όλα τα στοιχεία, χρονολογεί αυτήν την μετανάστευση (ή κύματα μεταναστεύσεων) κάπου στον 11ο ή 12ο αιώνα. Στα τέλη του 12ου αιώνα, αν θυμάμαι καλά, έχουμε την πρώτη αναφορά σε «Βλάχους» βορείως του Δούναβη.

      Όσον αφορά τις γηγενείς γλώσσες που βρήκαν βορείως του Δούναβη οι πρόγονοι των Ρουμάνων, αυτές μετά το 1000 ήταν σλαβικές (ήδη από τον 6ο αιώνα) και τουρκικές (Κουμάνοι, Πετζενέγκοι κλπ). Κατά την περίοδο 300-500, στην περιοχή μιλιούνταν πολλές ανατολικογερμανικές γλώσσες (γοτθική, γεπιδική κλπ). Η Γοτθική Βίβλος του Ουλφίλα γράφτηκε στα μέσα του 4ου αιώνα για τον εκχριστιανισμό των Γότθων της υπερδουνάβιας Δακίας, κατά των οποίων λίγο νωρίτερα είχε εκστρατευσει ο Μέγας Κωνσταντίνος, όταν έχτισε και την γέφυρα Οίσκου-Σουκιδάβας στον Δούναβη.

      Ο Προκόπιος γράφοντας τον 6ο αιώνα λέει ότι τα ανατολικά γερμανικά φύλα (τα οποία αποκαλεί συλλογικά «Γοτθικά» ή «Γετικά» έθνη: Βάνδαλοι/Βανδίλοι, Γότθοι, Γεπίδες/Γηπαίδες κλπ) ήταν όλα ομόγλωσσα, ομοηθή, ομόθρησκα (αρειανοί) και κατάγονταν από ένα κοινό έθνος που κάποτε (πριν το 376 μ.Χ.) κατοικούσε βορείως του Δούναβη. Αργότερα στην ιστορία του (στις αρχές 6ου αιώνα), σε εκείνα τα μέρη αναφέρει τους σλαβόφωνους Σκλαβηνούς και Άντες.

      [Πόλεμοι, 3.2.2-5]
      [2] Γοτθικὰ ἔθνη πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα πρότερόν τε [p. 10] ἦν καὶ τανῦν ἔστι, τὰ δὲ δὴ πάντων μέγιστά τε καὶ ἀξιολογώτατα Γότθοι τέ εἰσι καὶ Βανδίλοι καὶ Οὐισίγοτθοι καὶ Γήπαιδες. πάλαι μέντοι Σαυρομάται καὶ Μελάγχλαινοι ὠνομάζοντο: εἰσὶ δὲ οἳ καὶ Γετικὰ ἔθνη ταῦτ̓ ἐκάλουν. [3] οὗτοι ἅπαντες ὀνόμασι μὲν ἀλλήλων διαφέρουσιν, ὥσπερ εἴρηται, ἄλλῳ δὲ τῶν πάντων οὐδενὶ διαλλάσσουσι. [4] λευκοί τε γὰρ ἅπαντες τὰ σώματά εἰσι καὶ τὰς κόμας ξανθοί, εὐμήκεις τε καὶ ἀγαθοὶ τὰς ὄψεις, καὶ νόμοις μὲν τοῖς αὐτοῖς χρῶνται, [5] ὁμοίως δὲ τὰ ἐς τὸν θεὸν αὐτοῖς ἤσκηται. τῆς γὰρ Ἀρείου δόξης εἰσὶν ἅπαντες, φωνή τε αὐτοῖς ἐστι μία, Γοτθικὴ λεγομένη: καί μοι δοκοῦν ἐξ ἑνὸς μὲν εἶναι ἅπαντες τὸ παλαιὸν ἔθνους, ὀνόμασι δὲ ὕστερον τῶν ἑκάστοις ἡγησαμένων διακεκρίσθαι.

      Και το ζουμί στο αμέσως επόμενο χωρίο [3.2.6]
      [6] οὗτος ὁ λεὼς ὑπὲρ ποταμὸν Ἴστρον ἐκ παλαιοῦ ᾤκουν. ἔπειτα Γήπαιδες μὲν τὰ ἀμφὶ Σιγγιδόνον τε καὶ Σίρμιον χωρία ἔσχον, ἐντός τε καὶ ἐκτὸς ποταμοῦ Ἴστρου, ἔνθα δὴ καὶ ἐς ἐμὲ ἵδρυνται.

      Ο Πρίσκος που επισκέφτηκε το βασίλειο του Αττίλα στην Δακία-Παννονία στα μέσα του 5ου μ.Χ. αιώνα, γράφει ότι οι υπήκοοι του Αττίλα μιλούσαν τρεις γλώσσες: ουννικά, γοτθικά και, εκείνοι που είχαν έρθει σε επαφή με τους Ρωμαίους, «την γλώσσα των Αυσόνων» (λατινικά).

      Ο Θεοφύλακτος Σιμοκάττης (έγραψε λίγοπ μετά το 630), όταν περιγράφει τις ρωμαϊκές εκστρατείες εναντίον των Σκλαβηνών στην σημερινή Ρουμανία γύρω στο 600, αναφέρει ως γηγενείς βαρβάρους στην περιοχή μόνο Σκλαβηνούς και Γεπίδες (και δυτικότερα Αβάρους).

      O Peter Heather πιστεύει ότι η lingua franca της υπερδουνάβιας αυτοκρατορίας του Αττίλα ήταν η Γοτθική (επειδή την μιλούσε η πλειοψηφία των υπηκόων του) και οι Horace Lunt, Johanna Nichols και Florin Curta πιστεύουν ότι η lingua franca του Αβαρικού χαγανάτου μετά το 600 ήταν η πρωτοσλαβική (επειδή την μιλούσε η πλειοψηφία των κατοίκων του χαγανάτου).

      Άρα, όταν λες «γηγενείς» γλώσσες της Δακίας, την εποχή που μετανάστευσαν οι πρόγονοι των Ρουμάνων (μετά το 1000), τι εννοείς; Την Ανατολική Γερμανική, την Σλαβική, την Ουγγρική (οι Ούγγροι πέρασαν από εκεί στα τέλη του 9ου αιώνα, μετακινούμενοι από τις στέπες στην παννονική κοιλάδα) ή τις Τουρκικές γλώσσες των Πετσενέγκων και Κουμάνων;

      • Ρήσε, συμπλήρωμα. Για το ζύγισμα αυτών που λένε οι διαθέσιμες πηγές για την μετανάστευση των Ρουμάνων, υπάρχει αυτό εδώ το εξαιρετικό βιβλίο του Istvan Vasary.

        Σου παραθέτω τις σελίδες «ζουμί»:

        1) Η πρώτη σίγουρη αναφορά σε υπερδουνάβιους Βλάχους, είναι σε ουγγρικό έγγραφο του 1222 που στο έτος 1211 αναφέρει μια μικρή terra Blacorum = «χώρα των Βλάχων» στην νοτιοανατολική Τρανσυλβανία. Σε έγγραφο του 1224, η ίδια περιοχή χαρακτηρίζεται silva Blacorum et Bissenorum = «το δάσος των Βλάχων και των Πετσενέγκων», φράση που δείχνει μια συμβίωση/εξοικείωση Βλάχων και Πετσενέγκων. Ο Vasary σχολιάζει λίγο παρακάτω ότι, για να υπήρχαν Βλάχοι στην νοτιοανατολική Τρανσυλβανία το 1211, οι πρόγονοί τους πρέπει να είχαν ήδη εγκατασταθεί πρωτύτερα στη νότια Ρουμανία, γιατί, για να φτάσουν οι βλαχικοί πληθυσμοί στην Τρανσυλβανία (ερχόμενοι από τα Βαλκάνια), έπρεπε πρώτα να διασχίσουν την νότια Ρουμανία.

        2) Μέχρι το 1250, ο όρος «Βλαχία» σε δυτικές πηγές (οι βυζαντινοί δεν τον χρησιμοποιούν τόσο) αναφέρεται πάντοτε σε μέρη νοτίως του Δούναβη και αρκετά συχνά ως συνώνυμο της Βουλγαρίας (Β΄ Βουλγαρική αυτοκρατορία) που ίδρυσαν οι Βλαχοκουμάνοι αδελφοί Άσεν. Αυτή η παράδοση δημιουργήθηκε στα τέλη του 12ου αιώνα και, «λόγω κεκτημένης ταχύτητας», συνέχισε να αναφέρεται ως το 1250, παρόλο που στο πρώτο μισό του 13ου αιώνα υπήρχαν σίγουρα Βλάχοι και βορείως του Δούναβη (απλώς η παρουσία τους ήταν πρόσφατη και δεν είχαν ακόμα παλιώσει, ώστε να έχει καθιερωθεί η νέα παράδοση μιας υπερδουνάβιας «Βλαχίας»).

        3) Σύμφωνα με τον Vasary, κατά την μεταβατική περίοδο 1250-1330, η παλιά παράδοση Βλαχία=Βουλγαρία ξεθύμανε και τελικά χάθηκε και η νέα παράδοση μιας υπερδουνάβιας Βλαχίας άρχισε σταδιακά να ριζώνει.

        3) Οι πρώτες βυζαντινές αναφορές σε «Ουγγροβλάχους» και «Ουγγροβλαχία» (= «η Βλαχία προς την Ουγγαρία», όπως λίγο αργότερα η Μολδαβία χαρακτηρίζεται «Ρωσοβλαχία» = «η Βλαχία προς την Ρωσία») βορείως του Δούναβη είναι τον 14° αιώνα (ο Καντακουζηνός αναφέρει υπερδουνάβιους «Ουγγροβλάχους και Τατάρους» σε γεγονότα του 1323, ενώ λίγο αργότερα ένα πατριαρχικό έγγραφο αναφέρει την υπερδουνάβια «Ουγγροβλαχία»).

        4) Από τα παραπάνω, ο Vasary στο συμπέρασμα ότι η βλαχική/ρουμανική μετανάστευση βορείως του Δούναβη ήταν σχετικά γρήγορο/σύντομο φαινόμενο (διαδικασία ενός αιώνα πάνω κάτω) και ακόμα εν εξελίξει στο πρώτο μισό του 13ου αιώνα. Άρα φαντάζομαι πως εννοεί ότι ξεκίνησε τον 12ο αιώνα.

        Παραθέτω τις σελίδες:

        https://imgur.com/a/MKa6fcm
        https://imgur.com/0kJMTao

  2. Ρήσος

    Μπορώ να πω ότι οι πηγές που παραθέτεις λύνουν σε μεγάλο βαθμό τις απορίες μου και είναι αρκετά διαφωτιστικές για μια περιοχή που είχα μαύρα μεσάνυχτα. Αυτό που με προβλημάτιζε ήταν η ευρεία διάδοση της Ρουμανικής και σε μικρό σχετικά διάστημα όπως φαίνεται, αλλά μάλλον η επίδρασή της ήταν καταλυτική στους ομιλητές προϋπάρχοντων γλωσσών και η μετανάστευση ρωμανόφωνων φαίνεται να είχε μαζικό χαρακτήρα (σύμφωνα και με τον Vasary).

    “Άρα, όταν λες «γηγενείς» γλώσσες της Δακίας, την εποχή που μετανάστευσαν οι πρόγονοι των Ρουμάνων (μετά το 1000), τι εννοείς; Την Ανατολική Γερμανική, την Σλαβική, την Ουγγρική (οι Ούγγροι πέρασαν από εκεί στα τέλη του 9ου αιώνα, μετακινούμενοι από τις στέπες στην παννονική κοιλάδα) ή τις Τουρκικές γλώσσες των Πετσενέγκων και Κουμάνων;”
    -Βασικά δεν αναφερόμουν σε κάποια συγκεκριμένη, γιατί αγνοούσα αυτό το πλήθος! Αλήθεια υπάρχουν κατάλοιπα της Γοτθικής, της Σλαβικής ή Τουρκικών γλωσσών στα σύγχρονα Ρουμανικά; Υποθέτω ότι θα υπάρχουν αρκετά σλαβικά στοιχεία (αλλά και ουγγρικά αφού ως ένα βαθμό συνυπάρχουν οι δύο γλώσσες ακόμα και σήμερα εντός της Ρουμανίας)

    • 1) Αυτό που με προβλημάτιζε ήταν η ευρεία διάδοση της Ρουμανικής και σε μικρό σχετικά διάστημα

      Αν πρόσεξες, οι Lewis & Pereltsvaig (και ο Du Nay) στις σελίδες του που παρέθεσα καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα από τον υψηλό βαθμό ομοιογένειας των σημερινών ρουμανικών διαλέκτων της Ρουμανίας. Αυτό δείχνει ότι ο κοινός τους πρόγονος είναι σχετικά πρόσφατος. Αν οι πρόγονοι των Ρουμάν ων ζούσαν στην Ρουμανία από την ύστερη αρχαιότητα, οι ρουμανικές διάλεκτοι δεν θα ήταν τόσο όμοιες, αλλά θα είχαν διαφοροποιηθεί περισσότερο (όπως οι Γαλλο-Ρωμανικές και Ιταλο-Ρωμανικές ποικιλίες που σχημάτισαν ένα μωσαϊκό διαφορετικών επιχώριων ρωμανικών γλωσσών).

      2) Αλήθεια υπάρχουν κατάλοιπα της Γοτθικής, της Σλαβικής ή Τουρκικών γλωσσών στα σύγχρονα Ρουμανικά; Υποθέτω ότι θα υπάρχουν αρκετά σλαβικά στοιχεία (αλλά και ουγγρικά αφού ως ένα βαθμό συνυπάρχουν οι δύο γλώσσες ακόμα και σήμερα εντός της Ρουμανίας)

      Αν πρόσεξες, ο Tagliavini αναφέρει την έλλειψη γοτθικών δανείων στην ρουμανική, ως στοιχείο της νότιας καταγωγής της γλώσσας. Αν η ρουμανική είχε διαμορφωθεί στην Δακία της ύστερης αρχαιότητας, θα έπρεπε να ήτνα γεμάτη γοτθικά δάνεια, γιατί η γοτθική (ανατολική γερμανική) ήταν η lingua franca της περιοχής κατά την περίοδο περ. 325-475. Επίσης, αν ο εκχριστιανισμών των προγόωνν των ρουμάνων είχε συμβεί στην Δακία του 4ου αιώνα, τότε το δόγμα τους θα ήταν ο αρειανισμός και το παλαιότερο εκκλησιαστικό τους λεξιλόγιο θα περιείχε γοτθικά δάνεια, επειδή ο εκχριστιανισμός σε εκείαν τα μέρη έγινε με τν γοτθική βίβλο του Ουλφίλα. Αντίθετα, το παλαιότερο εκκλησιαστικό λεξιλόγιο όλων των ΑΒΡ ποικιλιώνν είναι λατινικό (όπως και αυτό της αλβανικής). Άρα ο εκχριστιανισμός τους έγινε εντός της τότε Ρωμανίας και, ειδικότερα, στο τμήμα του Ιλλυρικού που εκκλησιαζόταν λατινιστί (λ.χ. διοίκηση Δακίας, Παννονία κλπ).

      Τα 2-3 γοτθικά δάνεια της Ρουμανικής είναι αυτά που απαντούν και σε Αλβανική και Ελληνική (λ.χ. γοτθ. puggs > Ελλ. πουγγί = Ρουμ. pungă = αλβ. punjashe, λατινοπρεπές γερμ. tubrugi > ρουμ. tureci = αλβ. tirk)

      Για τα σλαβικά δάνεια, ο Tagliavini (και ο Du Nay) στις σελίδες που παρέθεσα γράφει ότι τα παλαιότερα σλαβικά δάνεια της ρουμανικής έχουν «βουλγαρικό (παλαιοσλαβονικό) και, σε μικρότερο βαθμό, σερβικό χαρακτήρα» και τα ρουθενικά (ανατολικά σλαβικά) δάνεια είναι πολύ πιο πρόσφατα. Ξανά ένα στοιχείο που δείχνει ότι η πρώιμη επαφή με την σλαβική έγινε νοτίως του Δούναβη στα βόρεια Βαλκάνια.

      Τέλος, φυσικά υπάρχουν πάμπολλα ουγγρικά και τουρκικά δάνεια στην Ρουμανική.

  3. Ρήσος

    Εξαιρετικά! Ένα κενό που είχα στις γνώσεις μου για τη Βαλκανική ιστορία μπορώ να πω ότι συμπληρώθηκε!

    • Σου μεταφράζω το μπλε χωρίο του Tagliavini από την σλδ 373:

      Ora, argomenti filologici portano a ritenere che il Protorumeno si sia sviluppato sulla riva destra del Danubio. Porta a queste conclusioni l’esame di parecchi fatti: le concordanze con l’Albanese, le quali non possono essere dovute solamente al influsso di sostratto comune, ma debono risalire a un certo periodo di simbiosi; il carattere Bulgaro (e solo in minor parte Serbo) degli antichi elementi slavi del Rumeno (gli elementi slavi settentrionali, p. es. ruteni, sono tutti più recenti); la mancanza di elementi germanici antichi ecc.

      Μετάφραση: «Τώρα, φιλολογικά (=γλωσσολογικά) επιχειρήματα οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η «Πρωτο-Ρουμανική» (= ΑΒΡ) διαμορφώθηκε στην δεξιά (=νότια) όχθη του Δούναβη. Οδηγούν σ΄αυτό το συμπέρασμα οι αντιστοιχίες/συμφωνίες (concordanze) με την Αλβανική, οι οποίες δεν μπορούν να εξηγηθούν μόνο ως επίδραση ενός (αρχαίου) κοινού υποστρώματος, αλλά πρέπει να σχηματίστηκαν κατά μια περίοδο συμβίωσης (κατά την ύστερη αρχαιότητα, περ. 200-500)· ο βουλγαρικός (και σε αρκετά μικρότερο βαθμό σερβικός) χαρακτήρας των παλαιότερων σλαβικών στοιχείων της ρουμανικής (τα βόρεια σλαβικά στοιχεία, λ.χ. ρουθενικά, είναι πιο πρόσφατα); η έλλειψη αρχαίων γερμανικών στοιχείων (= γοτθικών) κλπ.

  4. Ρήσος

    Να’σαι καλά, Σμερδαλέε, αναμένω νεότερες αναρτήσεις με μεγάλο ενδιαφέρον.

  5. Φάνης Δασούλας

    συμφωνώ με την κοιτίδα όλες οι ενδείξεις προς τα εκεί κατατείνουν, ωστόσο δεν έχει εξηγηθει ως τώρα πειστικά το δημογραφικο “μπουμ” των ρουμανων μετά τον 12ο αιώνα βορείως του Δούναβη. Θα μπορούσε κάλλιστα η ΑΒΡ να ονομαστεί και πρωτο-βλαχική ή πρώιμη βλαχική ή πρωταρχική βλαχική γλώσσα

    • Γεια σου Φάνη λεβεντιά και καλημέρα! Ο όρος πρωτοβλαχική είναι καλός, γιατί ο εξωνυμικός όρος «Βλάχοι» τον μεσαιώνα χρησιμοποιούνταν για όλες τις υποομάδες του συνόλου.

      Για την υπερδουνάβια μετανάστευση των Ρουμάνων κατά την περίοδο 1150-1250 υποψιάζομαι ότι ίσως ήταν αντίδραση στην δυσβάστακτη φορολογία, τόσο από τη Ρωμανία όσο κι από τη νεοσύστατη Β΄ Βουλγαρία.

      Όταν τον 11ο αιώνα η Κωνσταντινούπολη αύξησε την φορολογία στην κατεκτημένη Βουλγαρία, η αισθανόμενη καταπίεση που προέκυψε τροφοδότησε την εξέγερση του Πέτρου Δελεάνου και, ακόμα και το θέμα Νικοπόλεως τάχθηκε με τον Δελεάνο, επειδή πίστευε ότι ο φοροσυλλέκτης που έστελνε σ΄αυτό η Κων/πολη το είχε μαδήσει.

      Όταν στα τέλη του 12ου αιώνα ο Ισαάκ Άγγελος αύξησε την φορολογία στην Βουλγαρία, η αντίδραση στην «Μυσία» ήταν η εξέγερση των αδελφών Άσεν που δημιούργησε την «Βλαχία» που τελικά για ιστορικούς λόγους ονομάστηκε «Βουλγαρία».

      Αργότερα, το ίδιο το νεοσύστατο βουλγαρικό κράτος προσπάθησε να επιβάλει συστηματική φορολογία στα εδάφη που εξουσίαζε.

      Η μοναδική αντίδραση των εδραίων πληθυσμών στην δυσβάστακτη φορολόγηση είναι η εξέγερση. Αντίθετα, οι ανίδρυτοι πληθυσμοί όπως οι Βλάχοι, λόγω μεταναστευτικής συνήθειας, μπορούν να αντιδράσουν στην δυσβάστακτη φορολογία με μετανάστευση προς τα μέρη όπου αυτή δεν υπάρχει.

      Πιστεύω, λοιπόν, ότι αυτό που ίσως έκανε ελκυστικά τα μέρη βορείως του Δούναβη για τους Βλάχους/Ρουμάνους κατά την περίοδο 1150-1250 ήταν το ότι σ΄αυτά δεν υπήρχε (δυσβάστακτη) φορολόγηση. Επίσης, καθ΄όλη την περίοδο 1185-1250, η σχέσεις των Βλάχων της «Μυσίας» με τους υπερδουνάβιους Κουμάνους ήταν φιλικές, όπως δείχνει η στενή τους συνεργασία τους στην εξέγερση των Άσεν. Συνεπώς, τα εδάφη βορείως του Δούναβη, εκτός από «φορολογικός παράδεισος», επιπρόσθετα κατοικούνταν από φιλικό/συμμαχικό πληθυσμό.

  6. Φάνης Δασούλας

    Είναι μια λογικοφανής εξήγηση. Ειναι γνωστή η διήγηση του Χωνιατη για τα προνόμια των Βλάχων του Αίμου και τα γεγονότα που οδήγησαν σε εξέγερση και όντως είχαν φιλικές σχέσεις με τους Κουμανους (τους ειχαν βοηθήσει να περάσουν τα περάματα του Αίμου όταν πολεμούσαν με το Αλέξιο Κομνηνό – -ένδειξη ότι τα έλεγχαν) . Επίσης οι πρώτες βλαχικές ηγεμονίες βορείως του Δούναβη είχαν ως κεφαλές μάλλον “Τουρανούς” παρά Βλάχους. Μόνο υπό την προστασία τους θα οικειοποιούνταν ξένα εδάφη, γιατί δεν έχω ακούσει κάτι για κατάκτηση. Πάντως είναι φοβερό πως “εκρουμάνισαν” τους ντόπιους χωρίς συγκρουσεις φτάνοντας μέχρι τον Δνείστερο. Και είναι οξύμωρο το γεγονός ότι ενώ η κοιτίδα τους εκσλαβιστηκε αυτοί δημιούργησαν ρήγμα σε ένα τεράστιο σλαβόφωνο συνεχές. Τα “περίεργα” αλλά και η γοητεία της ιστορίας.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.