Η θέση της Ελληνικής στην ΙΕ οικογένεια #3

Στην προηγούμενη ανάρτηση περιέγραψα το ρηματικό σύστημα Cowgill-RixΑ. Ρήμα») της Ύστερης ΠΙΕ (LPIE). Στη σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω συνοπτικά την LPIE ονοματική κλίση και θα ολοκληρώσω το θέμα της σειράς στην επόμενη και τελευταία ανάρτηση όπου θα εξηγήσω τα ΙΕ παραθετικά επιθήματα των επιθέτων και θα παραθέσω τα τελικά συμπεράσματα για την θέση της Ελληνικής στην ΙΕ οικογένεια.

Β. Ονοματική κλίση

Τα ονοματικό (ουσιαστικά και επίθετα) κλιτικό σύστημα της LPIE περιελάμβανε τουλάχιστον δύο κλίσεις (θεματική και αθεματική και , επιπρόσθετα, «πρωτόκλιτα» σε *-eh2 και θηλυκά τύπου Devī σε *-ih2), τρία γένη (αρσενικό/masculine, θηλυκό/female και ουδέτερο/neutral), τρεις αριθμούς (ενικός/singular, δυϊκός/dual και πληθυντικός/plural) και οκτώ πτώσεις (cases: ονομαστική/nominative, κλητική/vocative, γενική/genitive, δοτική/dative, αιτιατική/accusative, αφαιρετική/ablative, οργανική/instrumental και τοπική/locative). Η Πρώιμη ΠΙΕ διέθετε και μια επιπλέον πτώση (allative) που δήλωνε «κίνηση προς», η οποία επιβίωσε ως κανονική πτώση στον Ανατολιακό κλάδο, αλλά στην Ύστερη ΠΙΕ οι λειτουργίες της πτώσης αυτής απορροφήθηκαν από την αιτιατική και επιβίωσε μόνο σε «απολιθωμένα» επιρρήματα (λ.χ. ελλην. χαμαί = «προς το έδαφος, κάτω»)

B.1. Θεματική και Αθεματική κλίση

Η θεματική κλίση της LPIE έχει ένα θεματικό φωνήεν *o μεταξύ του θέματος και των καταλήξεων (*-o-s > *-os) και αντιστοιχεί στην δεύτερη κλίση της Ελληνικής (λ.χ. IE *wl.kw-os > ελλην. λύκ-ος ~ λατ. lup-us ~ OCS vlĭk-ŭ ~ λιθ. vilk-as). Αντίθετα, στην αθεματική κλίση οι καταλήξεις προστίθενται κατευθείαν στο θέμα που λήγει σε σύμφωνο (*-C-s, λ.χ. IE *nokwts > ελλην. (ἡ) νύξ / (τὴν) νύκτα ~ λατ. nox/noctem) ή ημιφωνικό (*w/u > –u-s, *y/i > –i-s, λ.χ. *sweh2d-us > ελλην. ἡδ-ύς ~ σανσκ. svād-ú και ι-ληκτα όπως *dh(e)h1-ti-s > ελλην. θέσ-ις ~ αγγλ. deed).

Μια ιδιαίτερη κατηγορία αθεματικών ονομάτων είναι αυτά που λήγουν σε ένηχο σύμφωνο (R = resonant: m, n, l, r) και η ιδιαιτερότητά τους στην ονομαστική ενικού είναι η απώλεια του τελικού *-s με αναπληρωματική έκταση (νόμος του Szemerényi), *-VR-s > *-V:R:

ονομ. ενικ. IE *ph2ter-s > *ph2tēr > ελλην. πατήρ, αλλά αιτ. ενικ. *ph2ter-m. > πατέρα και ονομ. πληθ. *ph2ter-es > πατέρες

ονομ. ενικ. IE *poh2i-men-s > *poh2imēn > ελλην. ποιμήν, αλλά αιτ. ενικ. *poh2i-men-m. > ποιμένα και ονομ. πληθ. *poh2i-men-es > ποιμένες

Παραθέτω μερικές σελίδες του Donald Ringe (2006) για τις αναδομημένες καταλήξεις της θεματικής και αθεματικής κλίσης:

Θεματική κλίση:

Ο Ιταλο-Κελτικός κλάδος ξεχωρίζει από την καινοτομική θεματική γενική ενικού σε *-ī έναντι της γενικής σε *-osyo των άλλων θυγατρικών κλάδων (λ.χ. σανσκ. áśv-asya ~ ομηρ. ελλην. ἵππ-οιο, αλλά λατ. equ-ī ~ παλαιοιρλ. eich [< ekw-ī, λ.χ. αρχαϊκό Ιρλανδικό MAQ(Q)I = «του υιού» και γαλατικό SEGOMARI = «του Σεγομάρου»]). Ωστόσο, στην αρχαϊκή λατινική βρίσκουμε και την γενική σε -osio που αργότερα χάθηκε τελείως (λ.χ. στην επιγραφή Lapis Satricanus (5ος π.Χ. αι.) βρίσκουμε την γενική Popliosio Valesiosio = κλασ. λατ. Publiī Valeriī = «του Πουβλίου Βαλερίου»).

Η παλαιότερη LPIE είχε διαφορετικές καταλήξεις πληθυντικού για αντωνυμίες και ονόματα. Η κατάσταση αυτή διατηρήθηκε στους γεωγραφικά ακραίους κλάδους (Ινδο-Ιρανικό και Γερμανικό) που έχουν θεματικούς πληθυντικούς σε *-o-es > *-ōs (λ.χ. σανσκ. vr.k-ās ~ γοτθ. wulf-ōs = «λύκοι»). Αντίθετα, οι γεωγραφικά ενδιάμεσοι κλάδοι (Ελληνικός, Ιταλο-Κελτικός [ο Ιταλικός εν μέρει, βλ. παρακάτω], Βαλτο-Σλαβικός, Φρυγική, Αλβανική) και ο Τοχαρικός μετέφεραν το αντωνυμικό πληθυντικό επίθημα ονομαστικής *-oi στην ονομαστική πληθυντικού των θεματικών ονομάτων:

ΙΕ ον. πληθ. *wl.kw-oi > ελλην. λύκ-οι, λατ. lup-ī (*-oi > -ei > -ī),  OCS vlĭc-ĭ, λιθ. vilk-ai και *h1ek’w-oi > ελλην. ἵππ-οι ~ Τοχ. Β yakwi ~ λατ. equ-ī ~ OIr eich (< *ekw-ī)

Η διαδικασία αυτή ολοκληρώθηκε ανεξάρτητα στις θυγατρικές γλώσσες επειδή, εντός του Ιταλικού κλάδου, η σαβελλική ομάδα έκανε την αντίθετη κίνηση από την λατινική, μεταφέροντας την ονοματική κατάληξη πληθυντικού *-ōs στις αντωνυμίες (λ.χ.  σαβ. pús = «ποιοι/οποίοι», όπως η ονοματική ον. πληθ. Núvlan-ús = λατ. Nōlān-ī = «Νωλανοί»).

Ο Κελτικός κλάδος έχει θεματική ονομαστική πληθυντικού παρόμοια με εκείνη την λατινικής, αλλά η κλητική πληθυντικού διατήρησε την παλιά κατάληξη *-ōs (λ.χ. παλαιοϊρλ. ον. πληθ. fir = «άνδρες» (< *wir-oy), αλλά κλητ. πληθ. firu = «ω άνδρες» (< *wir-ōs).

Από την Αλβανική παραθέτω τον θεματικό πληθυντικό ΙΕ *domh2-oi > PAlb. *damai > … > *damī > *demi (με ι-μετάλλαξη που γενικεύθηκε και στον ενικό, λ.χ. σημ. αλβ. dem/dema).

Από την Φρυγική παραθέτω τον θεματικό πληθυντικό [ετι]τετικμένοι ~ «καταδικασμένοι» (IE *deyk’- > *de-dik’-mh1n-oi).

Παραθέτω μερικές σελίδες για τα παραπάνω:

Fortson (2004):

Sihler (1995): για την ανεξάρτητη αντικατάσταση *-ōs > *-oi, όπως δείχνει η αντίθεση λατινικής και σαβελλικής (οσκο-ουμβρικής) εντός του Ιταλικού κλάδου:

Για την Aλβανική παραθέτω τον Joachim Matzinger (2006) και για την Φρυγική τους Alexander Lubotsky & Orsat Ligorio (2018):

Ο δυϊκός αριθμός σχηματιζόταν με την προσθήκη της κατάληξης *-h1: (*-o- + *-h1 > *-oh1 > *-ō):

ΙΕ *wl.kw-o-h1 > *wl.kw-oh1 > ομηρ. ελλην. δύω λύκω ~ OCS dŭva vlĭka (λόγω της πρωτοσλαβικής τροπής *ō>ā>o, λ.χ. OCS da ~ δρον και znati = γιγνώσκω). Ήδη στα ομηρικά έπη, ο τύπος δύο που τελικά γενικεύτηκε στην Ελληνική απαντά δίπλα στον πρωτοελληνικό δύω.

Από τις σημερινές ΙΕ γλώσσες, ο LPIE θεματικός δυϊκός αριθμός επιβιώνει στην Σλοβενική και τις δύο ποικιλίες της Σορβικής γλώσσας· παραθέτω λ.χ. τα παρακάτω σλοβενικά παραδείγματα:

Ενικός: volk = «λύκος», grad = «πόλη»

Πληθυντικός: volkovi = «λύκοι», gradovi = «πόλεις»

Δυϊκός: (dva) volk(ov)a = «δύο λύκοι», (dva) gradova = «δύο πόλεις»

Αθεματική κλίση:

Η γενική ενικού δείχνει την διτυπία *-es ~ *-os στους κλάδους, λ.χ. η κλασική λατινική έχει μόνο *-es > -is, λ.χ. nox/noctis = νύξ / (τῆς) νυκτός, αλλά η αρχαϊκή λατινική είχε και γενική σε *-os > -os/-us, λ.χ. αρχ. λατ. REGVS = κλασ. λατ. rēgis = «(τοῦ) βασιλέως», DIOVOS (~ (τοῦ) Διός) = κλασ. λατ. Iovis κλπ.

Παραθέτω μια σελίδα του Sihler (1995) για την εναλλακτική αρχαϊκή λατινική γενική REGVS, DIOVOS (< *os):

Η αιτιατική ενικού έχει φωνηεντοποιημένο *-C-m. (λ.χ. θεματική αιτ. *wl.kw-o-m > τὸν λύκον ~ λατ. lupum, αλλά αθεματική αιτ. *nokwt-m. > (τὴν) νύκτα ~ λατ. noctem).

Ο δυϊκός αριθμός της αθεματικής κλίσης είχε σκέτο *-C-h1e που στην ελληνική εξελίχθηκε κανονικά σε *-h1e>e, λ.χ. κόραξ > (δύω) κόρακε και το ομηρικό «δοῦρε δύω» (< δόρϝε < *dorw-h1e) = «δύο δόρατα»:

[Ιλιάδα, 3.18] καὶ ξίφος· αὐτὰρ δοῦρε δύω κεκορυθμένα χαλκῷ

Παρόμοια είναι η ιστορία του ομηρικού δυϊκού IE *h3okw-ih1 > PGrk *okwye > ὄσσε = «(δύο) μάτια» ~ OCS δυϊκός oči (αλλά πληθ. οčesa).

Τα «πρωτόκλιτα» σε *-eh2:

Για την Ύστερη ΠΙΕ μπορούμε εν μέρει να αναδομήσουμε και μια «πρωτόκλιτη» κλίση σε *-eh2 που σχηματίζει κυρίως θηλυκά (αλλά και αρσενικά), λ.χ. ἡ τῑμή/χώρ, ὁ ναύτης, OCS žena = «γυναίκα», vladyka = «άρχων» (εκ του vlasti = «άρχω»).

Στην πρωτόκλιτη ονομαστική *-eh2 > *-ah2 > *-ā αντιστοιχούσε η «χρωματισμένη» (από το λαρυγγικό) κλητική *-a χωρίς το λαρυγγικό. Με άλλα λόγια, η διάκριση ονομαστικής/κλητικής ήταν *-ah2/*-a, που εξελίχθηκε σε διάκριση φωνηεντικού μήκους *-ā/*-a.

Στην Ελληνική, η διάκριση αυτή φαίνεται στην ομηρική κλητική με βραχύ /α/ νύμφη > (ὦ) νύμφα και στις σημερινές καθαρευουσιάνικες κλητικές του τύπου «κύριε δικαστά/καθηγητά» (ον. δικαστής/καθηγητής).

Στον Σλαβικό κλάδο, το ίδιο φαινόμενο επιβιώνει στις κλητικές žena > ženo = «(ω) γυναίκα», vojvoda > vojvodo = «(ω) στρατηγέ/βοεβόδα», vladika > vladiko = «(ω) επίσκοπε» των σημερινών σλαβικών γλωσσών, επειδή το βραχύ /a/ της πρωτόκλιτης κλητικής εξελίχθηκε σε /o/ στο τέλος της Ύστερης Πρωτοσλαβικής (λ.χ. λατ. Parentium > Ιταλ. Parenzo, αλλά Κροατικό Poreč).

Παραθέτω την περιγραφή του Sihler (1995) για τις πρωτόκλιτες κλητικές νύμφα/ženo:

Β.2. Μια Ελληνο-Χεττιτική γραμματική σύγκλιση

Μια βασική καινοτομία της ιστορικής Ελληνικής είναι η μετατροπή της ΙΕ αθεματικής τοπικής πτώσης σε δοτική. Στην σανσκριτική τοπική πληθ. pitr.ṣu αντιστοιχεί η ελληνική δοτική (τοῖς) πατράσι (< IE τοπ. πληθ. *ph2tr.-su). Μια περαιτέρω ελληνική καινοτομία είναι η τροπή u>i στην ΙΕ αθέματη τοπική κατάληξη πληθ. *-su που εξελίχθηκε σε νέα ελληνική δοτική (ΙΕ τοπ. πλ. *ped- > σανσκ. τοπ. pat, αλλά ελλην. δοτ. (τοῖς) πο(σ)σί).

Η Μυκηναϊκη Ελληνική διατηρεί ακόμα την γνήσια πρωτοελληνική και ΙΕ δοτική, όπως δείχνουν οι παρακάτω αθεματικές δοτικές ενικού της Γραμμικής Β: po-de = /podei/, ka-ru-ke = /kārukei/, po-me-ne = /poimenei/ που διαφέρουν από τις μεταγενέστερες ιστορικές ελληνικές δοτικές (τῷ) ποδί, (τῷ) κηρύκι, (τῷ) ποιμένι, που δείχνουν το βραχύ -i της ΙΕ τοπικής (λ.χ. σανσκ. τοπική ενικού pádi = ελλην. δοτ. (τῷ) ποδί). Οι μυκηναϊκές δοτικές με την γνήσια αθεματική δοτική κατάληξη ενικού *-ey αντιστοιχούν πλήρως στην αρχαϊκή λατ. δοτική (MA)MARTEI = «στον Άρη, τῷ Ἄρει/Ἄρηϊ» (κλασ. λατ. Mārtī με ei>ī), την φρυγική δοτική māterey = «(τῇ) μητρί», την σανσκριτική δοτική páde = «(τῷ) ποδί» (ΙΕ *-ey > InIr *-ai > βεδ. -e) κλπ.

Έχει ενδιαφέρον ότι η μόνη άλλη ΙΕ γλώσσα στην οποία η τοπική πτώση απορρόφησε δευτερογενώς την λειτουργία της δοτικής είναι η γειτονική της Ελληνικής Χεττιτική (άρα μάλλον έχουμε να κάνουμε με μια ελληνο-χεττιτική γραμματική σύγκλιση).

Παραθέτω την περιγραφή των παραπάνω του Sihler (1995):

Για την φρυγική αθεματική δοτική māter-ey = «(τῇ) μητρί», vanakt-ey = «(τῷ) ἄνακτι» και lavagt-ey = «(τῷ) λᾱϝᾱγέτι» παραθέτω την παρακάτω σελίδα από το κεφάλαιο για την Φρυγική γλώσσα των Lubotsky & Ligorio (2018) στο τρίτομο  εγχειρίδιο ΙΕ γλωσσολογίας που επιμελήθηκαν οι Klein-Joseph-Fritz:

Η σανσκριτική αθεματική δοτική ενικού, όπως ανέφερε και προηγουμένως, είναι páde (ΙΕ *-ey > InIr *-ai > βεδ. -e) = «(τῷ) ποδί» και έχει σχηματιστεί με την ΙΕ κατάληξη *-ey όπως η δοτική της λατινικής και της φρυγικής.

Η μυκηναϊκή (γνήσια ΙΕ) αθεματική δοτική ενικού σε *-ey πρόλαβε να εισχωρήσει και στους παλαιότερους στίχους της Ιλιάδας: Ενώ η ιστορική ελληνική έχει δοτική (τῷ) Δι(ϝ)ί και (τῷ) Αἴαντι, σε ορισμένους στίχους της Ιλιάδας το μέτρο του στίχου διατηρείται μόνον αν η κατάληξη δοτικής διαβαστεί με μακρό φωνήεν, δηλαδή ως Διϝεί και Αἴαντει (τρεις από τις έξι απαντήσεις της δοτικής του ονόματος Αἴας στην Ιλιάδα έχουν σχηματιστεί με την πρωτοελληνική/ΙΕ δοτική Αἴαντει). Το ίδιο ισχύει και με τον μονολεξηματισμό Δι(ϝ)ί φίλος > διίφιλος = «αγαπητός στον Δία»: το μέτρο του στίχου στην Ιλιάδα μερικές φορές προδίδει την γνήσια πρωτοελληνική/ΙΕ δοτική Διϝεί > διϝείφιλος. Το όνομα Διϝείφιλος απαντά επιγραφικά στις άκρες του ελληνόφωνου κόσμου (Παμφυλία, Κύπρος), ενώ στον μητροπολιτικό ελληνόφωνο χώρο το ίδιο όνομα απαντά ως Διίφιλος (και συνηρημένο Δί:φιλος).

Παραθέτω:

Μια σελίδα του M.L. West (1997) όπου εξηγεί την απάντηση των πρωτοελληνικών/ΙΕ δοτικών Διϝεί και Αἴαντει στους παλαιότερους στίχους της Ιλιάδας:

Και δυο σελίδες του Benjamin Fortson (2004, 2009) με ένα μυκηναϊκό κείμενο σε Γραμμική Β που περιέχει την γνήσια (πρωτοελληνική/ΙΕ) αθεματική δοτική ενικού σε *-ey (po-ru-po-de-qe = /polulodei-kwe/ = πολυπόδει τε) και το σχόλιό του για την συντηρητική μορφή του κυπριακού ονόματος Διϝείφιλος (ιστορικό πανελλήνιο Διίφιλος ~ Δίφιλος). Παραθέτω και το κυπριακό όνομα Διϝείθεμις.

Θα ολοκληρώσω στην επόμενη και τελευταία ανάρτηση της σειράς.

Advertisements

16 Comments

Filed under Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

16 responses to “Η θέση της Ελληνικής στην ΙΕ οικογένεια #3

  1. Αρχέλαος Βαρκάρης

    Την Ελληνο-Χεττιτική γραμματική σύγκλιση που λες πως εξηγήται αφού δεν είχαμε τετ-α-τετ με τους Χετταίους; Αν οι Πελασγοί ή οι Μινωίτες ήταν ανατολιακοί λαοί μήπως την πείραμε από αυτούς; Η μήπως από τους Τρώες;

    • Αρχέλαε καλημέρα. Χώρια από την πιθανότητα ανατολιακής υποστρωματικής επίδρασης στον ελλαδικό χώρο, από που συμπέρανες ότι κατά την περίοδο 1450-1250 π.Χ. δεν υπήρχε διαπολιτισμικό τετ-α-τετ των Μυκηναίων με τους Χεττίτες;

      Παραθέτω ένα συμβάν από το βιβλίο του Eric H. Cline, 1177 B.C.: The Year Civilization Collapsed (Princeton University Press 2014), σσ. 35-7.

      Γύρω στο 1430 π.Χ. οι Χεττίτες συγκρούστηκαν με έναν συνασπισμό λαών της ΒΔ Μικράς Ασίας, τους οποίους περιγράφουν ως Assuwa (= Ασία). Οι Χεττίτες νίκησαν και πήραν τα όπλα των ηττημένων ως λάφυρα. Σε ένα τέτοιο ξίφος-λάφυρο, ο Χεττίτης βασιλιάς Tudhaliya χάραξε μια επιγραφή όπου μνημονεύει την νίκη του.

      Το παράξενο με το ξίφος αυτό είναι ότι δεν ήταν ντόπιο μικρασιατικό αλλά … μυκηναϊκό από την αντίπερα ακτή του Αιγαίου. Ο Eric Cline (σλδ 36) θέτει το ερώτημα «τι διάολο γυρεύει ένα μυκηναϊκό ξίφος ανάμεσα στα όπλα των εξεγερμένων Assuwa είναι ένα καλό ερώτημα, του οποίου την απάντηση δυστυχώς δεν ξέρουμε. Ο κάτοχός του ήταν ντόπιος Assuwan, Μυκηναίος μισθοφόρος ή κάτι άλλο;»

      [σλδ 36] ‘And it is here that the sword found at Hattusa, with the inscription left by Tudhaliya I/II, comes into play, for, as mentioned above, this is not a sword of local manufacture. The sword is of a type used primarily on mainland Greece during fifteenth century BC. It is a Mycenean sword (or a very good imitation of one). Why such a sword was being used in the Assuwa Rebellion is a good question whose answer we do not know; was it wielded by an Assuwan soldier, ot a Mycenaean mercenary, or someone else entirely?’

      • Για τον κόσμο της ανατολιακής Μεσογείου κατά την ύστερη χαλκοκρατία δες την παρακάτω ομιλία του Eric H. Cline:

        Για την οικονομικοπολιτισμική διασύνσεση των οκτώ πολιτισμών της ανατολικής Μεσογείου, άκου τον Cline στο [05:10-25]: ‘they were intertwined, they were interwoven. They were ‘globalized,’ if you want to call it that.’
        Αυτή η διασύνδεση παίζει σίγουρα κάποιο ρόλο στην ταυτόχρονη κατάρρευση και των οκτώ πολιτισμών.

  2. Gandalf

    “Την Ελληνο-Χεττιτική γραμματική σύγκλιση που λες πως εξηγήται αφού δεν είχαμε τετ-α-τετ με τους Χετταίους”

    Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι δεν είχαμε και, όλη η χετταιολογία δεν είναι παρά αντιεπιστημονικές αρλούμπες κοπής. 😀

    Όπερ, έδει δείξαι. Διαβάζει κάποιος τον Όμηρο και μετά βρίσκει στην χεττική (how convenient), Αχιγιάβα, Βιλούσα, Χατουσίλι, Πριαμούσα, Εκτωρούσα, Ανδρομαχούσα και Αστυανακτούσα. Και μετά λέει μα ορίστε ο Τρωϊκός επιβεβαιώνεται και από τις επιγραφές. Αυτό το κάνανε πχ και με την Βίβλο, που διαβάσανε Αμαρφάλ, στην μετάφραση του μασοριτικού κειμένου έγινε Χαμεραμπέλ και προς το σουμμερικότερον αποκαταστάθηκε σε Χαμουραμπί.

    Και καλά αυτά, με αυτούς που βρήκαν καλαμπόκι στις μυκηναϊκές πινακίδες τι γίνεται;

    • Gandalf, καλημέρα. Τι σχέση έχουν όλα αυτά με το γεγονός ότι η Χεττιτική (όπως και η Ελληνική), ενώ στην πρώιμή της φάση διακρίνει την δοτική από την τοπική πτώση, αργότερα χρησιμοποιεί μόνο την τοπική και για τις λειτουργίες της δοτικής;

      • Gandalf

        Post hoc ergo propter hoc.

      • Δηλαδή πιστεύεις ότι τα παρακάτω είναι απλά σύμπτωση;

        1) Η περισσότερο κοσμοπολίτικη νότια/μυκηναϊκή Ελληνική δείχνει την ίδια ουράνωση ti>tsi(>si) με την Χεττιτική:

        2) η ελληνική και η χεττιτική δείχνουν σύγκλιση στην αντικατάσταση της δοτικής από την τοπική, και

        3) Η ασιατική Ιωνική (μόνο), δείχνει ψευδοπαρατατικούς-iteratives σε -σκε, όπως τα αντίσοιχα iteratives της Χεττιτικής, φαινόμενο που επιβίωσε στις μεσαιωνικές Καππαδοκικές διαλέκτους που διαμορφώθηκαν υπό την υποστρωματική επίδραση λουβογενών γλωσσών όπως η Ισαυρική, η Λυκαονική και η Πισιδική.

    • Αρχέλαος Βαρκάρης

      Γιατί να είναι αρλούμπες; Ποιος είναι ο σκοτεινός σκοπός τους; cui bono?

  3. Gandalf

    Πρακτικά όχι, αλλά ουσιαστικά ναι. Τι εννοώ; Ότι η ζημιά έχει γίνει. Ότι πλέον υπάρχει μια τεράστια διαστρωμάτωση στην βιβλιογραφία όπου σήμερα η χεττιτική πράγματι είναι όπως θα περίμενε κανείς να είναι. Είναι κάτι σαν το κείμενο του Schleicher για το πρόβατο και το άλογο. Η σημερινή του εκδοχή είναι τελείως διαφορετική από την αρχική γιατί στην πορεία ο καθένας προσέθετε και διόρθωνε και κάτι.

    • Καλά το παραμύθι του Schleicher δεν βασίζεται σε κάποιο υπαρκτό ιστορικό έγγραφο που μπορούμε μεν να διαβάσουμε, αλλά πρέπει να αποκωδικοποιήσουμε νοηματικά και γραμματικά αυτό πoυ διαβάζουμε.

      Τα Χεττιτικά κείμενα είναι υπαρκτά ιστορικά έγγραφα και ο τρόπος ανάγνωσής τους αντικειμενικός. Οι διαφωνίες είναι σε μικρολεπτομέρειες που δεν αλλάζουν την γενική εικόνα για την γλώσσα.

      • Gandalf

        “Τα Χεττιτικά κείμενα είναι υπαρκτά ιστορικά έγγραφα και ο τρόπος ανάγνωσής τους αντικειμενικός.”

        Εδώ είναι η ένστασή μου, ιστορικά έγγραφα ναι, ο τρόπος ανάγνωσης υποκειμενικός. Βέβαια ξεπερνάει την διάθεσή μου να κάτσω να το αποδείξω. Ξέρω όμως βιβλιογραφικώς ότι ο Χρόζνυ ήταν απατεώνας ολκής και ξέρω ότι διάβασε ΠΡΙΝ τον Βέντρις σε λογιστική πινακίδα της Γραμμικής Β’ (της Πύλου) ένα αναθηματικό κείμενο αφιερωμένο σε προγιαγιάδες κ.λπ. Αυτό εμένα μου αρκεί.

      • Και κατά τη γνώμη σου, αν ο Χρόζνυ όντως έκανε κάποια λάθη στις αρχές του 20ου αιώνα, οι ολόκληρες γενιές της διεθνούς κοινότητας γλωσσολόγων που μελέτησαν και μελετούν την Χεττιτική δεν μπόρεσαν να βρουν τα λάθη αυτά και ακολουθούν κουτά και παθητικά τα σφάλματα του Χρόζνυ;

  4. Gandalf

    Μα σου είπα ότι η ζημιά έχει ήδη γίνει. Γιατί η γραφή έχει “αποκρυπτογραφηθεί”. Σήμερα πχ δεν βγαίνει κάποιος να αμφισβητήσει την αποκωδικοποίηση του Βέντρις (όχι ότι δεν υπάρχουν τσαρλατάνοι που τον αμφισβητούν), την θεωρούμε όλοι την ανάγνωσή του δεδομένη. Οπότε αν γράψω εγώ κάτι για την μυκηναϊκή, δεν θα ξεκινήσω από το μηδέν, θα ξεκινήσω βασιζόμενος στις εργασίες του Βέντρις, του Τσάντγουικ, του Μπάρτονεκ κ.λπ.

    Την εποχή του Χρόζνυ που δεν υπήρχε σύστημα peer review, ο κάθε πολύς επιστήμονας ανακάλυπτε και διάβαζε επιγραφές και νεκρές γλώσσες και δεν του έλεγε κανένας τίποτα. Ήταν συμφωνία κυριών. Αν διάβαζε ένας μεγάλος γλωσσολόγος την ασσυροβαβυλωνιακή οι άλλοι χειροκροτούσαν και κανένας δεν τολμούσε να ξαναδιαβάσει κάτι που είχε διαβαστεί ήδη. Όταν έγινε κάτι τέτοιο όπως ανέφερα με τους αιγυπτιολόγους την δεκαετία του 1950 γελάγαν μέχρι και τα ιερογλυφικά των οβελίσκων, γιατί διαφώνησαν σε χοντροειδή ζητήματα. Σαν να σου δώσω Παπαδιαμάντη και να μου πεις είναι της ελληνιστικής εποχής κείμενο.

    Μετά, είναι πολύ πιο εύκολο από όσο νομίζεις το κείμενο να φτάσει στη μορφή που θέλει ο συγγραφέας. Γι αυτό σου έφερα το παράδειγμα του Σλάιχερ. Από το ha-ku-na ma-ta-ta με μερικές μεταπτωτικές βαθμίδες, μια τροπή του /o/ > /a/ και κάτι νόμους συμφώνων μπορώ να το διαβάσω σαν μολών λαβέ. 😀

    “Γιατί να είναι αρλούμπες; Ποιος είναι ο σκοτεινός σκοπός τους; cui bono?”

    Δεν υπάρχει πάντα σκοτεινός σκοπός, οσσιανισμός και καλή καρδιά 😛

  5. Simplizissimus

    Αφήνω κατά μέρος τις συνωμοσιολογίες και επικεντρώνομαι σε μια καταπληκτική λεπτομέρεια:
    Οι Φρύγες είχαν άνακτα και λαFαγέτα ;! Τι λες! Δεν το είχα προσέξει. Μπορείς στα γρήγορα να δώσεις παραπομπή;

  6. Gandalf

    “Αφήνω κατά μέρος τις συνωμοσιολογίες και επικεντρώνομαι σε μια καταπληκτική λεπτομέρεια:”

    Κάθε άλλο, αντίσταση στις συνωμοσιολογίες και στην παραεπιστήμη είναι η προσέγγισή μου και η επιφυλακτικότητά μου.

    Ένα τελευταίο σχόλιο από μένα επί του θέματος.

    Πινακίδα της Πύλου ΠΥ Eb 317:

    1. Κατά τον Βέντρις:

    [ο-]δα-α ι-ιε-ρε-ια κα-ρα-Fι-πο-ρο-qe ε-qε-τα-qε
    Fε-τε-ρε-υ–qε ο-να-τα το-σο-δε πε-μο ++21 +6
    εξαλφαβητησμένο:
    οδαα ιερεια κλαFiφόροι τε επηται τε
    Fεστρευς τε ωναταν τοσωδε σπερμω ++21 +6.

    Πηγή: Ventris M., & Chadwick J., Documents in Mycenaean Greek, Cambridge University Press, Κέιμπριτζ 1959, σ. 257.

    2. Κατά τον Χρόζνυ:

    Διοικητική περιοχή Χαταχούα, το ανάκτορο το έχει καταναλώσει όλο. Διοικητική περιοχή Σαχουρίτα, κακή περιοχή, αυτή εισφέρει φόρο 22,6 καρπούς κρόκου.

    Πηγή: Hrozny B., Les inscriptions crétoises. Essai de déchiffrement, Orientalni Ustav, Πράγα 1949, σ. 304.

    Ποια εκδοχή είναι η επιστημονικά ορθή και ποια όχι; Τα ελληνικά του Βέντρις ή τα “χεττιτικά” του Χρόζνυ (γιατί ο Χρόζνυ υπέθεσε πως οι Κρητικές επιγραφές είναι ή χεττιτικά ή έστω συγγενική γλώσσα);

    Συμπλήρωμα:

    (διαβάστε με προσοχή αυτές τις δυο σελιδούλες, είναι απολαυστικότατες).

    https://imgur.com/a/ITDfXm2

    Πηγή: Τσάντγουϊκ Τζ., Η Αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β (μτφρ. Δημήτρης Κατσέλης), Εκδόσεις Ενάλιος, Αθήνα 2010, σ. 51-52.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.