Οι όροι «Αρβανίτης» και «Αλβανός»

Στη σημερινή ανάρτηση θα σχολιάσω τους όρους «Αρβανίτης» και «Αλβανός» επειδή πριν από μερικές μου ζητήθηκε να σχολιάσω τις παρακάτω ανιστόρητες εθνικιστικές σαχλαμάρες του Κωνσταντίνου Χολέβα:

Το δε Λεξικό που έγραψε [i.e., o Μάρκος Μπότσαρης] ήταν της αρβανίτικης – όχι αλβανικής – και ρωμαίικης απλής (νεοελληνικής). […] Οι Βυζαντινοί πρόγονοί μας δεν ανέφεραν Αλβανούς στην Βαλκανική.

Τώρα ποιοι ακριβώς είμαστε «εμείς» και ποιοι «οι Βυζαντινοί «μας» πρόγονοι» στον δαιδαλώδη και ζοφερό νου του Χολέβα είναι μια συζήτηση που αφήνω για μια άλλη φορά, γιατί όλο το άρθρο πολλήν ερυγγάνει εθνικιστική διαστρέβλωση, όπως ο Λουκιανός περιγράφει κάτι Παφλαγόνες πρέσβεις ως «πολλὴν τὴν σκοροδάλμην ἐρρυγάνοντες».

Αυτό που θέλω να επισημάνω προκαταρκτικά είναι ότι ο Χολέβας σκέφτεται με δυο μέτρα και δυο σταθμά όταν, από τη μια απορρίπτει ως αδόκιμη την εξίσωση των επιθέτων «αρβανίτικη» και «αλβανική» για την (κατά την σημερινή διεθνή γλωσσολογική ορολογία Τοσκική Αλβανική) γλώσσα του Μπότσαρη, αλλά από την άλλη αποδέχεται ως δόκιμη την εξίσωση των επιθέτων «ρωμαίικη» και «νεοελληνική» και την χρήση του προπαγανδιστικά εφευρημένου από την δύση όρου «Βυζαντινοί» για τους μεσαιωνικούς Ρωμαίους, που εφευρέθηκε για κρύψει την ρωμαϊκή ταυτότητα της άπτωτης Ρωμανίας και τους πρότυπου πληθυσμού της.

Στην πολιτικά ορθή και δημόσια ορολογία του νεοελληνικού κράτους, ο όρος «Αρβανίτης» δηλώνει τον εθνικά Έλληνα (φορέας ελληνικής εθνικής ταυτότητας, μέλος του σύγχρονου ελληνικού έθνους) που κατάγεται από ορθόδοξους αλβανόφωνους πληθυσμούς που παραδοσιακά κατοικούσαν τον ελλαδικό χώρο κατά την Οθωμανική περίοδο, ενώ ο όρος «Αλβανός» χρησιμοποιείται για τους εκτός Ελλάδος αλβανόφωνους πληθυσμούς της Αλβανίας, της Βόρειας Μακεδονίας και του Κοσόβου. Φυσικά, αυτή η διάκριση καθιερώθηκε σταδιακά μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους.

Πριν από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους, μεταξύ του 14ου και 19ου αιώνα, οι όροι «Αλβανός» και «Αρβανίτης/Αλβανίτης» χρησιμοποιούνταν παράλληλα ως ταυτόσημοι και η μόνη τους διαφορά ήταν ότι ο μεν όρος «Αρβανίτης» ήταν ο μόνος ουσιαστικά όρος που παραδοσιακά χρησιμοποιούσε η δημώδης καθομιλουμένη (ρωμαίικα), οι δε όροι «Αλβανός» και «Αλβανίτης» ήταν χαρακτηριστικοί της λόγιας γλώσσας.

Όποιος ενδιαφέρεται γι΄αυτήν την παράλληλη χρήση κατά την εποχή της επανάστασης δεν έχει παρά να ακούσει τις πηγές που αναφέρει η Μαρία Ευθυμίου σ΄αυτό εδώ το βίντεο. Αναφέρω επί παραδείγματι μόνο το χωρίο του Κωνσταντίνου Μεταξά που η Ευθυμίου αναφέρει στο [01:36-02:00]:

«Ο Μάρκος Μπότσαρης καλεί τους Σουλιώτες αρχηγούς και στρατιώτες «οἶς ἐλάλησεν εἰς τὴν γλῶσσαν τῶν, Ἀλβανιστί», οι δε λόγοι του ήσαν πλήρεις ενθουσιασμού και πατριωτισμού (i.e., για τον ελληνικό αγώνα).»

1. Οι όροι «Αρβανίτης» και «Αλβανός»

Όποιος ενδιαφέρεται για την ιστορία των δύο όρων δεν έχει παρά να διαβάσει εδώ το παλιό καλό άρθρο της Έρας Βρανούση στα Βυζαντινά Σύμμεικτα με τίτλο Οι όροι «Αλβανοί» και «Αρβανίτες» και η πρώτη μνεία του ομωνύμου λαού της Βαλκανικής εις τα πηγάς του ΙΑ’ αιώνος (1970).

Ο Μιχαήλ Ατταλειάτης (έγραψε γύρω στο 1080) είναι ο πρώτος συγγραφέας της μεσοβυζαντινής περιόδου που χρησιμοποιεί τους δύο αυτούς όρους, αλλά για να περιγράψει διαφορετικούς πληθυσμούς. Ενώ ο όρος «Ἀρβανῖται» χρησιμοποιείται για τους αλβανόφωνους πληθυσμούς γύρω από το Δυρράχιο, ο όρος «Ἀλβανοί» χρησιμοποιείται για να περιγράψει τους επήλυδες Νορμανδούς μισθοφόρους της νότιας Ιταλίας. Όπως εξηγεί πειστικά η Βρανούση, ο Ατταλειάτης χρησιμοποίησε τον όρο «Ἀλβανοί» για τους επήλυδες Νορμανδούς, μάλλον επειδή οι εγχώριοι Ιταλοί τους προσδιόριζαν με τον μεσαιωνικό λατινικό όρο albani = «ξένοι, επήλυδες» (λ.χ. γαλλικό aubain).

Συνεπώς, όταν πρωτοεμφανίζονται στην μεσοβυζαντινή γραμματεία, οι όροι «Αλβανοί» και «Αρβανίτες» ΔΕΝ είναι ταυτόσημοι. Τα πράγματα όμως αλλάζουν κατά τον 14° αιώνα, όταν στην λόγια γραμματεία της περιόδου ο όρος «Ἀλβανοί» ανασημασιοδοτείται και αρχίζει πια να χρησιμοποιείται ως συνώνυμο του όρου «Ἀλβανῖται» (η μέχρι τότε λόγια απόδοση του όρου «Ἀρβανῖται»).

Παραθέτω τις σελίδες όπου η Βρανούση εξηγεί τα παραπάνω:

Παραθέτω επίσης τα χωρία του Ατταλειάτη από την δίγλωσση έκδοση Καλδέλλη-Κράλλη για τους «Ἀλβανούς» = Νορμανδούς της Νότιας Ιταλίας και τους Ἀρβανίτες της ενδοχώρας του Δυρραχίου (τους οποίους μετέπειτα ξαναφέρει η Κομνηνή στην Αλεξιάδα μαζί με το τοπωνύμιο Ἄρβανον/Ἄρβανα).

Οι «Ἀλβανοί» της Νότιας Ιταλίας:

Οι «Ἀρβανῖται» της ενδοχώρας του Δυρραχίου (αναφέρονται μαζί με Ρωμαίους και Βούλγαρους λίγο πολύ συντοπίτες τους από τους οποίους διακρίνονται προφανώς εθνοτικά):

Τους όρους «Ἄρβανον/Ἄρβανα» και «Ἀρβανῖται» στην Αλεξιάδα της Άννας Κομνηνής (έγραψε γύρω στο 1150) τους έχω περιγράψει εδώ (ενότητα #2: Αρβανίτες), ενώ εδώ έχω εξηγήσει αναλυτικά την ορεινή περιοχή που κατά τον 12° αιώνα η Κομνηνή κατανοούσε ως «Ἄρβανον/Ἄρβανα» (κατά τον 13° αιώνα η έκταση του «Ἀρβάνου» επεκτάθηκε τόσο προς βορρά, όσο και προς νότο).

Πάμε τώρα στον 14° αιώνα, όταν ο όρος «Ἀλβανοί» αρχίζει πια να χρησιμοποιείται ως συνώνυμο του όρου «Ἀρβανῖται/Ἀλβανῖται». Οι Ιωάννης Καντακουζηνός και Νικηφόρος Γρηγοράς είναι από τους πρώτους συγγραφείς που δείχνουν αυτήν την καινοτομία:

Καντακουζηνός:

«Ἀλβανοί νομάδες» που νέμονταν τα μέρη γύρω από την Διάβολιν, την Κολώνεια και την Αχρίδα, έστειλαν αντιπροσώπους στον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Γ΄ όσο ήταν στην Αχρίδα και προθύμως του εξεδήλωσαν υποτέλεια:

[1.280] ὀκτὼ δὲ ἡμέραις τῇ Ἀχρίδι ἐνδιατρίψαντα βασιλέα οἵ τε τὰς Δεαβόλεις νεμόμενοι Ἀλβανοὶ νομάδες καὶ οἱ τὰς Κολωνείας, ἔτι δὲ καὶ οἱ Ἀχρίδος ἐγγὺς, προσεκύνησαν ἐλθόντες καὶ δουλεύειν ἐπηγγείλαντο προθύμως.

Την ίδια πάνω κάτω περίοδο (λίγα χρόνια πριν το 1330), καταγράφει μια εξέγερση και λεηλασία «Ἀλβανῶν» στην Θεσσαλία/Βλαχία, στους οποίους είχε επιτραπεί η εγκατάσταση στην περιοχή υπό την προϋπόθεση παροχής στρατιωτικής υπηρεσίας  ως «Ἀλβανιτικὸν φωσσάτον»:

[2.15] οὐδὲν γὰρ οὔτε μικρὸν οὔτε μέγα ἐκινήθη, πλὴν οἱ κατὰ Θετταλίαν μόνοι νεμόμενοι Ἀλβανοὶ, αἰσθόμενοι τὴν βασιλέως τελευτὴν, τῶν ἐκεῖ κατέδραμον πόλεων καὶ ἐληΐσαντο οὐ πολλά. ὅπερ ὁ μέγας δομέστικος πυθόμενος, κατὰ τάχος ἔπεμψε τοὺς ἀγγελοῦντας Ἀλβανοῖς, ἢ τὴν λείαν ἀποδιδόναι καὶ μηδὲν νεωτερίζειν ἔτι, ἢ εἰ μὴ πείθοιντο, ἐκδέχεσθαι αὐτὸν χρησόμενον ὡς πολεμίοις.

[2.322] « […] ἐὰν θέλωσί τινες τῶν ἐν τῇ Βλαχίᾳ ἀρχόντων τυγχάνειν ὀφφικίων παρὰ τῆς βασιλείας μου ἔρχεσθαί τε καὶ εἰς προσκύνησιν αὐτῆς, ἔχωσι τοῦτο ἐπ’ ἀδείας καὶ οὐδὲν κωλύωνται παρ’ αὐτοῦ. ἵνα ἐπὶ μὲν ἅπασι τοῖς δυτικοῖς μέρεσιν, ἔνθα ἂν χρῄζῃ αὐτῶν ἡ βασιλεία μου, δουλεύῃ μεθ’ ἑαυτοῦ τε καὶ παντὸς τοῦ φωσσάτου Ῥωμαϊκοῦ τε καὶ Ἀλβανιτικοῦ· ἀνωτέρω δὲ τῆς Χριστουπόλεως ἐὰν χρῄζῃ ἡ βασιλεία μου, δουλεύῃ μὲν μεθ’ ἑαυτοῦ, φωσσάτου δὲ ὅσου ἂν δύνηται.» Ἀγγέλῳ μὲν οὖν τῷ Ἰωάννῃ ἐπὶ τοιαύταις συνθήκαις παρεδίδου Θετταλίας τὴν ἀρχὴν ὁ βασιλεύς.

Από τον 14° αιώνα κι έπειτα, οι όροι «Ἀλβανοί» και «Ἀρβανῖται/Ἀλβανῖται» χρησιμοποιούνται ως ταυτόσημοι. Θα αναφέρω το παράδειγμα της εξέγερσης των Αλβανών/Αρβανιτών της Πελοποννήσου τον Σεπτέμβριο του 1453, με παρακινητή τον Πέτρο Μπούα τον Χωλό ( χωλός = κουτσός), κατά την οποία οι εξεγερθέντες ανακήρυξαν ως δεσπότη τον Μανουήλ Καντακουζηνό. Είναι ενδιαφέρον παράδειγμα γιατί το περιγράφουν ο Γεώργιος Σφραντζής (Ἀλβανῖται), ο Λαόνικος Χαλκοκονδύλης (Ἀλβανοί), ο Franscesco Sansovino στο Gli Annali Turcheschi (αντιγράφει κατά λέξη τον Χαλκοκονδύλη αποδίδοντας το Ἀλβανοί ως Albanesi στα ιταλικά) και, τέλος, ο Ανώνυμος συγγραφέας του Βαρβερινού Χρονικού των Σουλτάνων (περ. 1620, γράφει σε δημώδη νεοελληνική ή ρωμαίικα όπως τα λέει ο ίδιος και χρησιμοποιεί ως κύρια πηγή τον Sansovino, μεταφράζοντας τα ιταλικά Greci & Albanesi ως «Ῥωμαῖοι» και «Ἀλβανῖτες/Ἀρβανῖτες»).

Ο «Πέτρος (Μπούας) ὁ Χωλός» του Χαλκοκονδύλη γίνεται Pietro Claudo στο ιταλικό κείμενο του Sansovino (λατ. claudus = χωλός), το οποίο με τη σειρά του επιστρέφει στο δημώδες/ρωμαίικο κείμενο του Ανωνύμου ως «Πέτρος ὁ Κλάδος».

Γεώργιος Σφραντζής:

[37.1] Τῷ αὐτῷ δὴ φθινοπώρῳ τοῦ ξβ-ου ἔτους δηλονότι τελείως ἐπανέστησαν οἱ τοῦ Μορέως Ἀλβανῖται κατὰ τῶν δεσποτῶν καὶ αὐθεντῶν αὐτῶν καὶ τόν, οὐκ οἶδα τί εἰπεῖν, Καντακουζηνὸν Μανουὴλ δεσπότην τάχα πεποιήκασι.

Λαόνικος Χαλκοκονδύλης (από την δίγλωσση έκδοση του Αντώνη Καλδέλλη):

Franscesco Sansovino, Gli Annali Turcheschi (1573, αντιγράφει το 8.34 του Χαλκοκονδύλη):

Βαρβερινός Κώδικας (περ. 1620, Χρονικό περί των Σουλτάνων, κάνει περίληψη του Sansovino):

Χαλκοκονδύλης: οἱ ἈλβανοίΠέτρου τοῦ Χωλοῦ, ἀνδρὸς τὸν τρόπον οὐκ ἀγαθοῦ, δεξιοῦ δὲ ἄλλως […]

Sansovino: gli AlbanesiPietro Claudo uomo di male affare

Βαρβερινός Κώδικας: Καὶ οἱ Ἀλβανῖτες ὅπου ἤτονε ΄ς τὸ Μορέα … καὶ ἐκάμανε καπετάνιον τὸν Πέτρο Κλάδο, κακοποιὸν ἄνθρωπον […]

2. Η ετυμολογία των όρων Αρβανίτες/Arbëreshë/Albanesi

Ο ελληνικός όρος Ἀρβανῖται («κάτοικοι Αρβάνου/Αρβάνων») είναι η ελληνική μετάφραση του λατινικού όρου Albanenses («κάτοικοι Αλβάνου/Αλβάνων», λατ. -ēnsis = ελλ. -ίτης), ο οποίος όχι μόνο συνεχίζει στα ιταλικά ως Albanesi, αλλά είναι και ο πρόδρομος του παλαιού ενδωνυμίου τοσκ. Arbëreshë ~ γκεγκ. Arbëneshë, που διατήρησαν οι γεωγραφικά πιο έσχατοι αλβανόφωνοι πληθυσμοί (οι οποίοι δεν υιοθέτησαν το καινοτομικό ενδωνύμιο Shqiptar που γενικεύτηκε τον 18ου αιώνα): από τους Τόσκηδες οι νοτιότεροι Ελλαδίτες Αρβανίτες και οι Αρμπερέσηδες της Ιταλίας, από τους Γκέγκηδες οι Arbanasi/Arbëneshë που τον 18ο αιώνα εγκαταστάθηκαν στο Ζαντάρ της Κροατίας. Ο ρωτακισμός του ενδωνυμίου στην Τοσκική δείχνει ότι το τοπωνύμιο Ἄρβανον/Ἄρβανα είχε ήδη εισέλθει στην πρωτοαλβανική γλώσσα πριν τον 8° μ.Χ. αιώνα (λ.χ. Αυλώνα > τοσκ. Vlorë ~ γκεγκ. Vlonë).

Παραθέτω μια σελίδα του Vladimir Orel για την ετυμολογία του παλαιού ενδωνυμίου λατ. Albanenses > VLat. Arbaneses ~Arbanesi > LPAlb Arbâneshë > τοσκ. Arbëreshë ~ γκεγκ. Arbëneshë:

Για το ρωμανικό απόγονο Albanesi που χρησιμοποίησε ο Sansovino, παραθέτω ένα καταλανικό έγγραφο του 1381 από το Δουκάτο της Αθήνας που αναφέρει τον (Αρβανίτη) κόμητα Δημήτρη και τους 1500 Αρβανίτες ιππείς του ως homens á caball Albaneses.

3. Αρβανίτες > Arnavut

Οι Τούρκοι δανείστηκαν τον ελληνικό όρο Ἀρβανῖτης/Ἀρβανῖται, ο οποίος πήρε την μορφή Arna(v)ut/Arna(v)utlar (παλαιότερο Arnavud/Arvavudlar) ύστερα από μετάθεση v..n > n..v. Το όνομα της σημερινής χώρας Arnavutluk = «Αλβανία» σημαίνει κυριολεκτικά Αρβανιτιά και, όπως και ο αντίστοιχος ελληνικός όρος, προϋπήρχε πολύ πριν ίδρυση της σύγχρονης Αλβανίας (o παλαιότερος τύπος είναι Arnavudluk, ενώ υπήρχε και το Sancak-i Arnavid/Arnavud). Το τουρκικό επίθημα -luk (και οι παρεμφερείς του τύποι) σχηματίζει αφηρημένες και συλλογικές έννοιες, αντίστοιχες των ελληνικών θηλυκών σε -ία:

dost = φίλος > dost-luk = φιλ-ία

Arnavut = Αρβανίτης/Αλβανός > Arnavut-luk = Αρβανιτ-ιά/Αλβαν-ία

Ο Εβλιγιά Τσελεμπή (Β΄ μισό 17ου αιώνα) στο βιβλίο 8 αναφέρει τον όρο Arnavudluk = Αρβανιτιά στην φράση Arnavudluk İskenderiyyesi’nde = «η Αλεξάνδρεια της Αρβανιτιάς/Αλβανίας» (όπως με πληροφόρησαν στα σχόλια, εννοεί την Σκόδρα), τον όρο Arnavudistân = «Αλβανιστάν/Αρναουτιστάν» τον αναφέρει με τα τοπωνύμια Αυλώνα, Ελμπασάν και Δέλβινο και αλλού γράφει ότι ο ποταμός Αξιός/Βαρδάρης πηγάζει από τα όρη του Arnavudistân κοντά στο Τέτοβο (Kalkandelen). Ωστόσο, η Αχρίδα είναι πόλη της Ρούμελης και όχι του Arnavudistân (zîrâ Rûmeli’dir, Arnavudistân değildir = «εδώ είναι Ρούμελη και όχι Αρβανιτιά/Αλβανία») και γι΄αυτό οι κάτοικοι μιλάνε κυρίως βουλγάρικα και ρωμαίικα και όχι αλβανικά/αρβανίτικα (halkı Bulgarca ve Urûmca tekellüm ederler, ammâ Arnavudca bilmezler). Τέλος, αναφέρω το σχόλιό του για την Κόρινθο (Gördüs) ότι οι ραγιάδες είναι Ρωμιοί και Αρβανίτες/Αλβανοί (re‘âyâsı Urûm ve Arnavud’dur) και ότι ο κόσμος μιλάει ρωμαίικα και αρβανίτικα/αλβανικά (Urûmca ve Arnavudca).

Υπάρχουν μερικά πρώιμα οθωμανικά κατάστιχα με απογραφές πληθυσμών (Αρκαδία 1461, Αττική 1570, Βοιωτία 1466 και 1570) στις οποίες τα χωριά διακρίνονται σε ρωμαίικα/Rumiyan και αρβανίτικα/Arnavudan.

Αρκαδία (1461):

Αττική (1570):

Οι παρακάτω σελίδες είναι από αυτό εδώ το βιβλίο του Στέλιου Μουζάκη.

O Machiel Kiel απέδωσε στα αγγλικά τους πρωτότυπους τουρκικούς όρους Rum/Arnavud ως”Greek/Albanian”, και ο Στέλιος Μουζάκης, με τη σειρά του, ενώ απέδωσε το “Greek” ως «ελληνικά (χωριά)» αντί για «ρωμαϊκά/ρωμαίικα», προτίμησε να αποδώσει το “Albanian” ως «αρβανίτικα (χωριά)». Ξαναβλέπουμε τα δύο μέτρα και δύο σταθμά που ανέφερα στην αρχή της ανάρτησης, κάτι που οδήγησε στην εφεύρεση ανύπαρκτων «Ελλήνων». Για την απόδοση της οθωμανικής τουρκικής εθνοτικής διάκρισης Rum/Arnavud, ή θα χρησιμοποιήσουμε τους παραδοσιακούς όρους Ρωμιός/Αρβανίτης (προσωπικά το θεωρώ ορθότερο), ή θα χρησιμοποιήσουμε τους νεωτερικούς Έλληνας/Αλβανός.

Βοιωτία (1466 & 1570):

Οι παρακάτω σελίδες είναι από αυτό εδώ το βιβλίο.

4. Ο πατριάρχης Νήφων Β΄

Ο πατριάρχης Νήφων Β΄ ήταν από την Πελοπόννησο και είχε Ρωμαία μητέρα και Αρβανίτη πατέρα. Τα πατριαρχικά χρονικά που γράφτηκαν γύρω στο 1580 γράφουν για την καταγωγή του (οι λατινικές μεταφράσεις στο κάτω μέρος των σελίδας είναι του Μαρτίνου Κρούσιου ~ Martin Kraus και προσέξτε πως απορωμαιοποιεί/γραικοποιεί/δυτικοποιεί την ρωμαϊκή καταγωγή της μητέρας του Νήφωνος για τους δυτικούς αναγνώστες του: Romanam, id est Graecam και Romani (hoc est Graeci) generi):

Πατριαρχική Ιστορία Κωνσταντινουπόλεως (Μανουήλ Μαλαξός):

ἦτον δὲ ἡ πατρίδα τοῦ ἀπὸ τὴν Πελοπόννησον ἤγουν ἀπὸ τὸν Μορέαν. ἡ μητέρα τοῦ Ῥωμαία εὐγενεστάτη, καὶ πατέρας τοῦ ἄρχοντας Ἀλβανίτης.

Πολιτική Ιστορία Κωνσταντινουπόλεως (ο Θεοδόσιος Ζυγομαλάς εδώ γράφει για τον Γερμανό κλασικιστή Μαρτίνο Κρούσιο και, όπως εξηγεί ο ίδιος, έχει «διορθώσει» τους όρους, για να διευκολύνει την κατανόησή τους από τον δυτικό Κρούσιο: Ῥωμαῖος > Γραικός, Ἀλβανίτης > Ἄλβανος, αλλά περιέργως εδώ άφησε τον όρο Ῥωμαῖος της πηγής που χρησιμοποιεί):

Ὁ Θεσσαλονίκης Νήφων … ἦν δὲ τὴν πατρίδα Πελοποννήσιος, πατέρα μὲν κτησάμενος Ἄλβανον πλούσιον καὶ ἄνδρα πεπαιδευμένον, μητέρα δὲ Ῥωμαίαν ἐξ εύγενῶν.

Χρονική Έκθεσις:

Ἦν γὰρ τῷ γένει ἐκ Πελοποννήσου ἐκ μητρός Ῥωμαῖος εὐγενής, ἐκ δὲ πατρός Ἀλβανίτου […]

Κάποια στιγμή θα κάνουμε με τον φίλο Περτίνακα μια λεπτομερέστερη περιγραφή τoυ φαινομένου της εθνοτικότητας στην Οθωμανική αυτοκρατορία και την σταδιακή καθιέρωση του μιλλετιού των ορθοδόξων.

Advertisements

88 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

88 responses to “Οι όροι «Αρβανίτης» και «Αλβανός»

  1. Melikertis

    Εγγλέζος στα ραντεβού σου! Α

    Αλήθεια, για το αντίστοιχο λήμμα του Wictionary:
    https://en.wiktionary.org/wiki/arb%C3%ABn
    ποιά η θέση σου; Η ερμηνεία του όρου ως προσδιοριστικού των “πεδινών”, απέχει από την υπογραμμισμένη στο λεξικό του Orel που παραθέτεις. Καθίσταται, δε, αντιθετική με έτερη πιθανολογούμενη ετυμολογική σχέση του με τις Άλπ-εις του αλβανικού Βορρά.

    • Η προσωπική μου γνώμη είναι το τοπωνύμιο Ἄλβανον/Ἄρβανον προέκυψε από μετάφραση στα λατινικά του ιλλυρικού ορωνυμίου Candāvia = «Λευκή» [i.e., «Λευκόν (ὄρος)»]:

      IE ρίζα *(s)kand- σημαίνει «λευκός, φωτεινός» (λ.χ. λατ. candidus = «λευκός», candeo = «φέγγω»)

      Το δε επίθημα *-eh2-w- > -āv- είναι γνωστό ότι σχηματίζει χρωματικά επίθετα στις ΙΕ γλώσσες (λ.χ. βουλγ. zelenikav = «πρασινωπός», PSlv *sěrikavŭ > σιάργκαβος = «γκριζωπός» κλπ).

      Ο Ιούλιος Καίσαρ και ο Στράβων αναφέρουν το ορωνύμιο Candavia/Κανδαουΐα:

      [Καίσαρ, BC, 3.11] Pompeius erat eo tempore in Candavia iterque ex Macedonia in hiberna Apolloniam Dyrrachiumque habebat.

      Pompey was at that time in Candavia, from whence he was marching through Macedonia, to his winter quarters at Apollonia and Dyrrhachium.

      H Candavia είναι η ορεινή περιοχή γύρω από την Εγνατία, μεταξύ Μακεδονίας και Δυρραχίου.

      Ο Στράβων γράφει για την Εγνατία:

      [Γεωγραφικά, 7.7.4] Συμβαίνει δ᾽ ἀπὸ ἴσου διαστήματος συμπίπτειν εἰς τὴν αὐτὴν ὁδὸν τούς τ᾽ ἐκ τῆς Ἀπολλωνίας ὁρμηθέντας καὶ τοὺς ἐξ Ἐπιδάμνου. Ἡ μὲν οὖν πᾶσα Ἐγνατία καλεῖται, ἡ δὲ πρώτη ἐπὶ Κανδαουίας λέγεται, ὄρους Ἰλλυρικοῦ, διὰ Λυχνιδοῦ πόλεως καὶ Πυλῶνος, τόπου ὁρίζοντος ἐν τῆι ὁδῶι τήν τε Ἰλλυρίδα καὶ τὴν Μακεδονίαν·

      Το πρώτο τμήμα της Εγνατίας οδού (αυτό από το Δυρράχιο ως την Λυχνιδό/Αχρίδα) ονομάζεται «ἐπὶ Κανδαουίας», από το Ιλλυρικό όρος απ΄όπου περνάει η οδός.

      Υποψιάζομαι, λοιπόν, ότι κάποια στιγμή ο ιλλυρικός όρος Candavia/Κανδαουία μεταφράστηκε στα λατινικά ως Mons Albanus = «Λευκόν όρος», το οποίο συνέχισε τον μεσαίωνα ως «Ἄλβανον» > «Ἄρβανον» [και Ἄρβανα (ὄρη/στενά)].

    • Gandalf

      Το λήμμα του Wictionary ακολουθεί την άποψη του Αλβανού γλωσσολόγου Çabej (στον Orel αν δεις είναι ο τελευταίος βιβλιογραφικά “to Lat. ‘arvum’ που λέει).

      Σμερδαλέε πολύ καλή ανάρτηση. Η Βρανούση κυριολεκτικά συγκλόνισε την αλβανική ιστοριογραφία με την συγκεκριμένη παρατήρηση (οι Αλβανοί ιστορικοί ακόμη βέβαια να την δεχτούν και συνεχίζουν να μιλάνε για ισοπολιτείες κ.λπ). Εκτός των Αλβανών, εξ όσων γνωρίζω, ο Γάλλος ιστορικός Α. Ducellier επίσης την έχει αμφισβητήσει.

      • Καλώς τον Gandalf.

        Και ο Robert Elsie έχει περιγράψει το χωρίο του Ατταλειάτη για τους «Αλβανούς» της Ιταλίας ως αναφορά στους μετέπειτα Αλβανούς, αλλά αυτό προέκυψε από άγνοια του άρθρου της Βρανούση και των πηγών που αυτή παραθέτει.

        Είναι απίθανο να μην ισχύει η εξίσωση «Ἀλβανοί» = Νορμανδοί στον Ατταλειάτη γιατί, όπως δείχνει η Βρανούση στο άρθρο (σλδ 218-9), ο μεν Ατταλειάτης γράφει ότι οι «Αλβανοί» από σύμμαχοι έγιναν εχθροί επειδή ο Μιχαήλ Δοκειανός κακομεταχειρίστηκε τον αρχηγό τους, ο δε Κεδρηνός γράφει ότι Δοκειανός «ὑβρίσας καὶ μαστιγώσας ἀτίμως» τον αρχηγό των «ἀπὸ τῶν πέρα τῶν Ἄλπεων Γαλλιῶν» «Φράγκων» [= Νορμανδών] Αρδουίνο.

      • Πόθεν άραγε το “Regnum Albaniae”:
        https://en.wikipedia.org/wiki/Kingdom_of_Albania_(medieval)
        Εξ Α(ρ-λ)βανίας ή Αλβανών-Νορμανδών;

      • Καλώς τον Μελικέρτη. Γι΄αυτό έγραψα σε παλαιότερο σχόλιο ότι μάλλον υπήρξε επίδραση από την δύση στην επιλογή των λογίων του 14ου αιώνα να χρησιμοποιήσουν το «Αλβανοί» για τους «Αρβανίτες/Αλβανίτες».

        Δεν ξέρω γιατί οι Ανδεγαυοί ονόμασαν το βασίλειο regnum Albaniae = «βασίλειο της Αλβανίας», αλλά αυτή τους η επιλογή μάλλον επηρέασε τους βυζαντινούς λόγιους τον 14ο αιώνα (οι κάτοικοι της «Αλβανίας» είναι «Αλβανοί»).

      • Τον 13ο αιώνα, το τυπικό βυζαντινό όνομα της περιοχής παραμένει «Ἄρβανον».

        Παραθέτω:

        1) Επιστολή του αρχιεπισκόπου Αχρίδoς Δημητρίου Χωματηνού (1216-1236) που αναφέρει τον άρχοντα του Αρβάνου (με πρωτεύουσα την Κρούια) Γκίνη/Γιάννη Πρόγονο:

        Ο Γρηγόριος Καμωνάς πληροφορεί τον Χωματηνό ότι παντρεύτηκε την θυγατέρα του «ἄρχοντος τοῦ Ἀρβάνου Γίνη τοῦ Προγόνου

        https://imgur.com/a/oGUDYrO

        2) Ο Γεώργιος Ακροπολίτης που έγραψε την Ιστορία του στο τρίτο τέταρτο του 13ου αιώνα, μιλάει μόνο για «Άλβανον» με πρωτεύουσα την Κρούια.

        Μετά τον Ακροπολίτη, οι Ανδεγαυοί ιδρύουν το regnum Albaniae και τον 14ο αιώνα οι βυζαντινοί λόγιοι αρχίζουν κι αυτοί να μιλάνε για «Αλβανούς».

      • Λευκά κι άσπρα μπλέκονται και συμπλέκονται εν τοις Αρβανιτείας μέρεσι…
        Πάντως οι Νορμανδοί δείχνουν να έχουν επηρεάσει γενικότερα την Αλβανία, με τρόπους ποικίλους. Δεν θα ήθελα να ξεφύγει η κουβέντα, αλλά είναι ενδιαφέρον πως, αν δώσουμε βάση στην θέση του οριενταλιστή Gibb πως η φυλή των Δουκαγκίνη της βορείου Αλβανάις έλκει την ρίζα από Νορμανδού τινός Δούκα Ιωάννη (Duke Jean), τότε ίσως το μυθικό πρόσωπο του κωδικοποιητή του αλβ. εθιμικού δικαίου Κανούν Lekë Dukagjini να είναι μια παραφθορά του… Lex Duke Jean.

        Τροφή για σκέψη, εν ώρα δεκατιανού!

      • Ποιος ξέρει, όλα παίζουν. Πάντως και ο Robert Elsie δεν πιστεύει ότι o «κανών του Δουκαγκίνη» γράφτηκε από τον Αλέκο Δουκαγκίνη (όπως θέλει η παράδοση), αλλά αρχικά ήταν «ο κανών της ορεινής περιοχής Dukagjin».

        Ωστόσο αυτό που είπες μπορεί να ισχύει, χωρίς να επικαλεστούμε γαλλική επίδραση. Ο όρος «κανούν» είναι τουρκικό δάνειο (άρα εισήλθε κάποια στιγμή μετά το 1500). Αν οι Γκέγκηδες διέθεταν ήδη το εθιμικό αυτό δίκαιο, τότε μπορεί παλαιότερα να χρησιμοποιούσαν τον λατινογενή αλβανικό όρο lex/legem > ligj και, από την φράση «ο νόμος/ligj του [τόπου] Duklagjin», να προέκυψε κάποια στιγμή η σύγχυση με το πρόσωπο Lekë Dukagjin, ενώ ταυτόχρονα το εθιμικό δίκαιο άρχισε να περιγράφεται με τον οθωμανικό όρο kanun.

        Επίσης, ο Elsie περιγράφει τους κατοίκους αυτής της ορεινής χώρας ως απομονωμένους που ανέπτυξαν μια δική τους κουλτούρα (χωρίς να έχουν επηρεαστεί ιδιαίτερα από τον έξω κόσμο):

        [00:44-01:01] γεωγραφική απομόνωση > ιδιάζων πολιτσμός

        [03:07-26] It is very doubtful that Lekë Dukagjin had any connection with the Kanun. It is much more likely that the original name of the code was simply ‘the kanun of Dukagjin’, the name for the mountainous region east of Skodra, and that the figure of Lekë Dukagjin somehow got mixed up in the name.

  2. K

    Smerdaleos, ξερεις ποτέ έγινε στην ιστορία ο διαχωρισμός των Αλβανών σε Γκεγκηδες και Τόσκηδες;

    • Η απόσχιση της ύστερης πρωτοαλβανικής στις δύο διαλέκτους έγινε βαθμιαία κατά την περίοδο 600-1100 μ.Χ. και χωρίζεται σε μια πρωτογενή φάση (περ. 600-800 μ.Χ., λ.χ. ρωτακισμός κλπ) και μια δευτερογενή (900-1100 μ.Χ.).

      Η δευτερογενής φάση οφείλεται στις διαφορές που δημιούργησε η έκθεση σε διαφορετικές γλώσσες κύρους (η εκκλησιαστική και διοικητική Eλληνική στην Τοσκική και η εκκλησιαστική Λατινική στην Γκεγκική).

      Τα έχω περιγράψει στν τελευταία ενότητα αυτής της ανάρτησης.

      Αν συγκρίνεις το Πάτερ Ημών της Παλαιάς Τοσκικής του Αλέκου Ματαράγκα και της Παλαιάς Γκεγκικής του Gjon Buzuku, θα δεις ότι εκεί που ο Ματαράγκας χρησιμοποιεί τα ελληνικά δάνεια θέλημα > thelimë και πειρασμός > pirasmo, ο Buzuku χρησιμοποιεί τα λατινικά δάνεια voluntas/vountatem και tentatio/tentationem.

      Οι συνέπειες αυτής της έκθεσης σε διαφορετικές γλώσσες κύρους φαίνεται όχι μόνο στο λεξιλόγιο, αλλά και στην γραμματική (αναλυτικοί/περιφραστικοί χρόνοι κλπ).

      • Κ

        Το επώνυμο Μπούα από που προέρχεται; Είναι αρχαιοελληνικό;

      • Πως σου ήρθε στο μυαλό ότι το επώνυμο Μπούα μπορεί να είναι αρχαιοελληνικό;

        Δεν ξέρω την ετυμολογία του, αλλά σίγουρα δεν είναι αρχαιοελληνική. O Gandalf παρέθεσε κάπου σε κάποιο του παλαιότερο σχόλιο κάποιες προτάσεις για ετυμολογία από το αλβ. buall = «βουβάλι» (μάλλον εκ του λατινογενούς σλαβικού byvolŭ).

  3. Ίσως και από τον αβαρικό Μπάνο
    καθώς έχεις εικάσει, Σμερδαλέε, κάποτε: Η αλβανική διαλεκτική διτυπία ua~ue

    • Έτσι. Απλά αυτό είναι δική μου υπόθεση (δεν έχει τύχει να ασχοληθώ ζεστά μαζί της για να την επαληθεύσω//απορρίψω) και δεν έχω βρει κάποιον μελετητή να την προτείνει.

      Πάντως ο τίτλος ban με το μακρό του /ᾱ/ (όπως δείχνει η σλαβική απόδοση με /a/), αν εισήλθε στην ύστερη πρωτοαλβανική, είναι θεωρητικά δυνατό να δώσει το τοσκικό Bua.

  4. andreagrampsi17

    Arnavudluk İskenderiyye= Albanian İskenderiye/İşkodra /Shkodra

  5. Arnavudluk İskenderiyyesi’nde σημαίνει “η Αλεξάνδρεια της Αλβανίας” (δηλ. η Σκόδρα), δεν έχει σχέση με τον Σκεντέρμπεη.

  6. Πανος

    Καλησπέρα
    Κύριε Σμερδ, έχεις σκοπό στο μέλλον να ασχοληθείς με την καταγωγή Iskender bey? Θα ήταν πολύ ενδιαφέρων.

    • Οι ιστορικοί της Αλώσεως δεν λένε κάτι για την καταγωγή του Σκεντέρμπεη. Θέλει να αλλάξω είδος βιβλιογραφίας (βιογράφοι κλπ), για να σου απαντήσω.

    • Gandalf

      Τι απορίες έχεις ως προς την καταγωγή του Καστριώτη Πάνο; Μήπως μπορούμε να βοηθήσουμε. Η μάνα του ήταν Βουλγάρα και ο πατέρας Αλβανός φύλαρχος που ανήκε στην σερβική τοπική ελίτ Β’ κατηγορίας. Και θρησκευτικά, γεννήθηκε ορθόδοξος, μεγάλωσε μουσουλμάνος και πέθανε ουνίτης. Τυπικό βαλκανικό φαινόμενο του 15ου αιώνα δηλαδή.

      • Gandalf, καλημέρα!

        @ Πάνο, θέσε τις απορίες σου να σου απαντήσει ο Gandalf που το έχει ψάξει.

      • Πάνος

        Gandalf ευχαριστώ για την απάντηση.
        Μπορείς να μου δώσεις παραπάνω λεπτομέριες σχετικά με αυτά που έγραψες?
        Πχ κατά πόσο αληθεύει η αλβανική του καταγωγή, η καταγωγή της μητέρας του και τα αίτια της εξέγερσης.

      • Εγώ θέλεις να σου παραθέσω τι γράφει ο Χαλκοκονδύλης για τον «Σκεντέρη», αλλά και για τον φουκαρά Γεώργιο Αριανίτη-Κομνηνό, που ξεκίνησε την εξέγερση πριν τον «Σκεντέρη», αλλά επειδή δεν είχε καλό ατζέντη για PR], δεν τον θυμάται κανένας τον φουκαρά, μιας και δεν ήταν χρήσιμος στους Ιταλο-Αρμπερέσηδες (όπως ο καθολικότατος «Σκεντέρης» με τον οποίο βόλευε να ταυτιστούν στην Ιταλία) για να «αποδείξουν» την καθολική τους πίστη στους γηγενείς Ιταλούς, όπως οι Αρμπερέσηδες του Portocannone που με τον καιρό έπλασαν και παραμύθι ότι τάχα ήταν ήδη «προκάτ» Καθολικοί πριν φτάσουν στην Ιταλία και [δήθεν] έφεραν μαζί τους «από την Αλβανία» και μια καθολική εικόνα [την οποία πλασάρουν ως απόδειξη ότι ήταν ανέκαθεν Καθολικοί];

        Λέει ο καθολικός παπάς:

        [05:11] La tradizione vuole che il quadro che qui abbiamo presente ci è stata portata dagli Albanesi profughi, che arrivati qui a Portocannone [hanno] portato col loro come oggetto della loro fede …

        «Σύμφωνα με την παράδοση, αυτήν εδώ την [καθολικού τύπου] εικόνα μας την έφεραν οι Αλβανοί πρόσφυγες, οι οποίοι έφεραν μαζί τους στο Πόρτοκαννόνε αυτήν εδώ την εικόνα ως αντικείμενο της [καθολικής] τους πίστης …»

        Τρίχες κατσαρές!!! 🙂 🙂 🙂

        Να οι εικόνες που πήραν μαζί τους στην Ιταλία οι Αρμπερέσηδες:

        [07:50] και [33:47]

      • Βάζω και ένα με διηγήσεις για τα έθιμα των Χριστουγέννων στα αρμπερέσικα από την Piana degli Albanesi στη Σικελία:

  7. Καλημέρα.

    Θα πρέπει να δείχνει κανείς κατανόηση. Και αυτό ισχύει και για αυτούς που γράφουν για τους Αρβανίτες στην Ελλάδα αλλά και για αυτούς που προσπαθούν να αποκρυπτογραφήσουν την ιστορία της Σκυπερίας/Αλβανίας. Π.χ. για τους όρους Αρβανίτης και Αλβανός που πραγματεύεσαι εδώ, υπάρχει στην Ελλάδα η (φαινομενική) ανάγκη να διαχωρίσει τους δύο όρους ενώ ακριβώς η αντίθετη (φαινομενική) ανάγκη υπάρχει στην Σκυπερία. Τι γίνεται όμως όταν οι δύο όροι συνυπάρχουν σε κάποια έγγραφα, όπως το παρακάτω:

    Η παραπάνω εικόνα προέρχεται από βιβλίο που θα βρείτε στον παρακάτω σύνδεσμο:

    https://archive.org/details/archivio01sociuoft/page/276

    Η συνύπαρξη των συγκεκριμένων διαφορετικών “εθνοτήτων” που αναφέρονται παραπάνω δημιουργεί πολύ σοβαρούς “πονοκεφάλους” στους “ιστορικούς” που ασχολούνται με τα πράγματα της Σκυπερίας, που φυσικά βρίσκονται σήμερα στην “Ιλλυρική περίοδο” (αφού προηγούμενα “ατύχησε” η Πελασγική). Αυτό π.χ. φαίνεται και στην μελέτη από την οποία προέρχεται η παρακάτω φωτογραφία:

    Στην παραπάνω φωτογραφία αναφέρονται οι “εθνότητες” οι οποίες κατοικούσαν στην Σκόδρα στις αρχές του 15ου αιώνα. Και πάλι εδώ έχουμε δύο “εθνότητες” τους “citadini” ανάμεσα στους οποίους πιθανότατα θα βρίσκαμε και τον πατέρα του Marin Barleti και τους arbnaneses.

    Αν κανείς διαβάσει το πως “διαπραγματεύονται” οι “ιστορικοί” της Σκυπερίας τα θέματα αυτά, ο Χολέβας θα τους φανεί πραγματικά “αθώος”.

    Η συνέπεια όλων αυτών είναι πως ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας της βόρειας Σκυπερίας, αυτό των Δουκατζίν, έχει (εσκεμμένα) ουσιαστικά “εξαφανισθεί”.

    Σημείωση: την παραπάνω μελέτη μπορεί κανείς να την κατεβάσει και να την διαβάσει από τον παρακάτω σύνδεσμο:

    http://www.etd.ceu.hu/2015/molina_grabiela.pdf

    • Καλώς τον Έκτορα!

      1) υπάρχει στην Ελλάδα η (φαινομενική) ανάγκη να διαχωρίσει τους δύο όρους ενώ ακριβώς η αντίθετη (φαινομενική) ανάγκη υπάρχει στην Σκυπερία

      Έτσι ακριβώς. Οι Αλβανοί εθνικιστές αδυναμούν να κατανοήσουν ότι οι Αρβανίτες ανέπτυξαν νεωτερική ελληνική εθνική συνείδηση, πολύ πριν το κάνουν ένα σωρό ελληνόφωνοι Ρωμιοί (αυτοί πυο ενσωματώθηκαν αργότερα στο ελληνικό κράτος).

      2) Τι γίνεται όμως όταν οι δύο όροι συνυπάρχουν σε κάποια έγγραφα,

      Η συνύπαρξη των τύπων Albanenses/Arbanenses θυμίζει την συνύπηαρξη των όρων Αλβανίτες/Αρβανίτες στον βαρβερινό κώδικα. Το Αλβ-/Alb- είναι λόγια διόρθωση του δημώδους Αρβ-/Arb-. Ο ανώνυμος του Βαρβερνιού κώδικα κατά κανόνα γράφει Ἀλβανῖτες, αλλά μια φορά του ξέφυγε ο δημώδης τύπος Ἀρβανῖτες:

      3) Αυτό π.χ. φαίνεται και στην μελέτη από την οποία προέρχεται η παρακάτω φωτογραφία

      Από που ακριβώς συμπέρανες ότι στο έγγραφο αυτό citadini [= καστρηνοί/καστρίτες/αστοί, λ.χ. ιταλ. cittadini ~ borghesia] = Albanesi;

      • Συμπλήρωμα:

        Έκτορα, στο έγγραφο της Σκόδρας (Scutari) που παρέθεσες, απ΄όσο μπορώ να καταλάβω, οι κατηγορίες citadini, sclavi, Arbanesi, stranieri είναι:

        1) citadini = μπουρζουαζία (ιταλ. borghesia εκ της γαλλικής, εκ του μεσαιωνικού λατινικού burgenses = οι «καστρηνοί» των βυζαντινών κειμένων).

        2) Sclavi & Arbaneses = οι σλαβόφωνοι και αλβανόφωνοι επαρχιώτες που κατοικούσαν στην τριγύρω «χώρα» της Σκόδρας (βλ. εδώ ορισμό #1).

        3) Stranieri = οι «ξένοι/επήλυδες» που ήρθαν από αλλού να ζήσουν στην Σκόδρα.

      • Για να καταλάβεις την κατηγορία citadini της μεσαιωνικής Σκόδρας, παραθέτω δυο σελίδες για τους «καστρηνούς» των Ιωαννίνων (οἱ καστρηνοὶ Ἱωαννινιῶται = η αστική αφρόκρεμα της μεσαιωνικής πόλης):

        https://imgur.com/QpBngyq

      • Έκτορ, διαβάζω τώρα το pdf της Molina που παράθεσες και έχω να πω τα εξής:

        1) [σλδ 9-10] Η κύρια πηγή της είναι τα «καταστατικά της Σκόδρας» (statuti di Scutari), τα οποία γράφτηκαν στις αρχές του 14ου αιώνα και στη συνέχεια αντιγράφηκαν σε νέα χειρόγραφα. Το μοναδικό χειρόγραφο που βρέθηκε στην Βενετία αντιγράφηκε γύρω στο 1500 από τον Marinus Dulcichius (i.e, Dulčić), «γένει Σλάβο» (‘Slav of origin’).

        2) Η άλλη συχνή πηγή που χρησιμοποιεί είναι το Ενετικό αρχείο.

        3) Τα ενετικά αρχεία μιλάνε πάντοτε για Albenenses με «λ», ενώ το ντόπιο καταστατικό της Σκόδρας μιλάει πάντοτε για Arbaneses με «ρ». Ο όρος μερικές φορές έχει εθνοτική σημασία, αλλά έχει και γεωγραφική σημασία δηλώνοντας άλλοτε αυτόν που κατοικεί στα «ξωπόλια» ((terra) contrata = country[side]) κι άλλοτε τον ορεσίβιο.

        4) Δεν ξέρω σε πια ακριβώς γλώσσα έχει γραφεί το καταστατικό της Σκόδρας, πάντως είναι μια ρωμανική γλώσσα που μοιάζει πάρα μα πάρα πολύ στα ιταλικά και στα βενετσιάνικα, και οι γραφείς προσπαθούν κάπως να διατηρήσουν συντηρητική ορθογραφία (κοντά στην λατινική, λ.χ. destrecto = ιταλ. distretto / λατ. districtus):

        5) Στη σελίδα 23 γίνεται αντιπαράθεση «Δυρραχιτών» (Durachinij) και (τριγύρω) Albanenses, στη σλδ 24 γίνεται αναφορά σε καβγά μεταξύ «Ραγουζάνων» (Ragusini) και Albanenses.

        6) Στη σελίδα 25, αναφέρει ένα άρθρο του καταστατικού της Σκόδρας όπου «όποιος guardiano = «αγροφύλακας/custodian» συναντήσει “sclauo oy arbaneso voy scutarino” («Σλάβο, Αλβανό ή Σκοδρινό) να κάνει το και το … θα πρέπει να … το και το.

        Η συγγραφέας λέει ότι οι όροι ‘Sclauo’ και ‘Arbaneso’ μπορεί να έχουν εθνοτική σημασία, αλλά στην σημείωση 101 παραπέμπει στον Pëllumb Xhufi που κατανοεί τους όρους ως «Σλάβος» = «γεωργός» και «Αλβανός» = «ορεσίβιος (ποιμένας)» (një bujk, një malësor ose një shkodran).

        Δυστυχώς δεν γνωρίζω αρκετά για να πάρω θέση για την σημασία των όρων, αλλά προσωπικά βλέπω με υποψία (μέχρι αποδείξεως του εναντίου) αυτές τις εναλλακτικές, μη εθνοτικές σημασίες των εθνωνύμων και οι Αλβανοί μελετητές του κομμουνιστικού καθεστώτος είχαν ένα κόλλημα με την ιστορική ύπαρξη Σλάβων στην Αλβανία.

        Πάντως ένα πράγμα είναι σίγουρο: Οι Scutarini = citadini διακρίνονται τυπικά από τους κατοίκους της «χώρας» της Σκόδρας (contrata, στη σλδ 17 γράφει ότι η contrata τςη Σκόδρας περιελάμβανε 104 χωριά) και τους εκτός «χώρας» λοιπούς επαρχιώτες που κατοικούσαν στις τριγύρω περιοχές (σλδ 22: partes circhavicinas). Και μόνο οι επαρχιώτες διακρίνονται τυπικά σε «Σλάβους» και «Αλβανούς».

        7) Στις σλδ 21-2 παραθέτει ένα ενετικό έγγραφο που αναφέρει ότι το 1396 ο Jacobo Gradonico στάλθηκε απλό την Βενετία να εξετάσει την Σκόδρα, την «χώρα» της (contrata), και να πάει στα [εκτός χώρας] «τριγύρω μέρη» (partes circhavicinas) και να συνεννοηθεί με τους «Σλάβους και Αλβανούς άρχοντες» (dominis Sclauis et albanensibus) για την ασφάλεια των δρόμων προς την Σκόδρα.

        Εδώ η διάκριση νομίζω πως σίγουρα είναι εθνοτική.

        8) Για την εξίσωση Scutarini = citadini δεν στην σλδ 19 (πρωτότυπη γλώσσα στην υποσημ. 74) όπου παραθέτει ένα άρθρο του καταστατικού της Σκόδρας που ορίζει πως ο ο κάθε citadino de la cità nostra (πολίτης/κάτοικος της πόλης μας = «καστρηνός») που έχει κτήματα στην «χώρα» μας, είναι υποχρεωμένος να πουλήσει τα γεωργικά του προϊόντα μόνο στην αγορά της πόλης μας (ne la nostra citade).

      • Παραθέτω και μια σελίδα της εκδότριας των Καταστατικών της Σκόδρας (Statuti di Scutari, 2002), Lucia Nadin Bassani:

        https://imgur.com/a/eoGQFRq

        [σλδ 54] Gli abitanti della città di Scutari, vengono sempre distinti, fin dal primissimo capitolo degli statuti, in qualità di «cittadini» dagli «slavi» e dagli «albanesi», nonché dagli «stranieri» ò «forestieri», […]

        Μετάφραση: Οι κάτοικοι της πόλεως της Σκόδρας διακρίνονται πάντοτε, ήδη από το πρώτο άρθρο του καταστατικού, με την ιδιότητα των «πολιτών/καστρηνών» (in qualità di «cittadini») από τους «Σλάβους» και «Αλβανούς» (dagli «slavi» e dagli «albanesi»), καθώς και από τους «ξένους» (nonché dagli «stranieri» ò «forestieri») […]

      • Καλημέρα,

        ΚΑτ’ αρχάς και για να μην γίνει καμμία παρεξήγηση θα ήθελα να επαναλάβω πως ισχύει η εξίσωση Μπούιοι=Αρβανίτες και Αρβανίτες=Μπούιοι. Οι Μπούιοι είναι το αρχέτυπο της Αρβανιτιάς, οι πραγματικοί “δημιουργοί” της. Αλλά η ιστορία δεν τελειώνει εδώ.

        Στα 1519 ο Αρβανίτης Ιωάννης Κορωναίος, ο οποίος διέτελεσε σε μεταγενέστερο χρόνο, και πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας της Βενετίας έγραψε το ποίημα “Μπούα Ανδαγαθήματα”, το οποίο αναφέρεται στα έργα του Μερκούριου Μπούα στην Ιταλία.. Το συγκεκριμένο ποίημα δεν έχει και τόσο μεγάλη λογοτεχνική αξία έχει όμως αξία σε ένα διαφορετικό επίπεδο. Από το ποίημα αυτό (έκδοση: Κ. Σάθας), προέρχεται η παρακάτψ εικόνα:

        Στην παραπάνω εικόνα ο Μερκούριος προσφωνείται ως “ο καλύτερος των Ελλήνων” και το “περίφραγμα των Αλβάνων” και συγκρίνεται με τον Αχχιλέα στην ανδρεία και τον Οδυσσέα στην σοφία/σύνεση. Τα δύο δηλαδή αρχέτυπα του Ελληνικού κόσμου στους αντίστοιχους “τομείς”.

        Και για να μην μακρυγορούμε: η αλήθεια είναι πως από τον 15ο-16ο οι αυθεντικοί Αρβανίτες (η αυθεντική Αρβανιτιά) θεωρούσαν πως “Ελλήνων εσμέν παίδες” (φράση που αποδίδεται στον Θωμά Μπούα σε λίγο μεγενέστερο χρόνο). Αυτός όμως ο “Ελληνισμός της Αρβανιτιάς” του 15ου – 16ου αιώνα δεν περιλαμβάνει τους Ρωμιούς που είχαν επίσης καταφύγει στην Βενετία τον 15ο αιωνα.

        Τον Ιούλιο του 1513 ο (επίσης Αρβανίτης) Ανδρέας Μαύρεσης παρουσιάστηκε στο Ενετικό Κολλέγιο (=ττο υπουργικό Συμβούλιο της Δημοκρατίας της Βενετίας) για να υποστηρίξει πως Ρωμιοί stradioti που ο ίδιος στρατολογούσε δεν ήταν σε τίποτε κατώτεροι από τους Αρβανίτες που στρατολογούσε ο Μερκούριος Μπούας και για τον λόγο αυτό θα έπρεπε και οι Ρωμιοί stradioti να αμείβονται και να αντιμετωπίζονται με τους ίδιους όρους. Πίσω από το επεισόδιο αυτό κρύβεται ένας ίδιότυπος “ρατσισμός” των Αρβανιτών της Βενετίας απέναντι στους Ρωμιούς της Βενετίας με ρίζες που φτάνουν στον πρώτο Τουρκο-Ενετικό πόλεμο και στην Πελοπόννησο.

        Αυτά είναι τα προβλήματα που πιθανότατα “βασανίζουν” τον Κ. Χολέβα και τον κάθε αντίστοιχο “ιστορικό”.

        Οι Σκυπετάροι “ιστορικοί” από την άλλη μεριά έχουν και αυτοί τα δικά τους “προβλήματα” Διάβασα πολύ πρόσφατα αυτήν την ανάρτηση:

        https://smerdaleos.wordpress.com/2019/02/20/%CE%B7-%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B1%CF%81%CE%BC%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%AD%CF%83%CE%B7%CE%B4%CF%89%CE%BD-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B9%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%AF/

        αλλά και το κείμενο του Gianni Belluscio στον ιστότοπο academia.edu. Είναι προφανές από τα κείμενα πως ο καλός Αρμπερέσης καθηγητής δυσκολευεται να προσδιορίσει επακριβώς την απώτερη καταγωγή των Αρμπερέσηδων. Πιστεύω πως αυτό οφείλεται στο γεγονός πως μάλλον δεν είναι και πολύ θρησκσυόμενος. Αν όντως ήταν θρησκευόμενος και συχναζε στις εκκλησίες των Αρμπερέσηδων θα έβλεπε εικόνες όπως η παρακάτω:

        και θα έλυνε τις απορίες του…

        Σημείωση: στο κείμενο της πρώτης εικόνας μπορεί κανείς να προσέξει την χρήση του “λ” αντί του “ρ”, Αλβάνων αντί Αρβάνων.

      • Καλημέρα, Έκτορ.

        Την εποχή του Μερκούρη Μπούα δεν την γνωρίζω, πάντως δε με εκπλήσσει καθόλου το ότι ελλαδίτες Αρβανίτες που υπηρέτησαν στην αναγεννησιακή Ιταλία πειραματίστηκαν με την ελληνική ταυτότητα.

      • Ένα σχόλιο σε σχέση με την ρωμανική γλώσσα στην οποία είναι γραμμένα τα “Καταστατικά της Σκόδρας”

        Γύρω στα 1820 ο Γάλλος πρόξενος στην αυλή του Αλή Πασά επισκέφθηκε τα ορεινά της Αιτωλοακαρνίας και μετά από την επίσκεψη αυτή έγραψε το παρακάτω κείμενο.

        Ας το μεταφράσουμε:

        “Οι νομάδες (=ΒΛΑΧΟΙ), τους οποίους ο Καντακουζηνός αποκαλεί ΜΠΟΥΙΟΥΣ η ΜΠΟΥΑ, και οι οποίοι, κατά πάσα πιθανότητα, είναι οι Μπωμαίοι του Danville, κατοίκησαν (=αποίκησαν), κατά την περίοδο των μεγάλων μεταναστεύσεων, τα υψηλά μέρη της περιοχής του Καρπενησίου, τις απομονωμένες περιοχές του Πατρατζικίου (=σημερινή Υπάτη), της πόλης που βρίσκεται κοντά στην αρχαία Υπάτη και το όρος Άνινος ή Οίτη, απ’ όπου επεκτάθηκαν στην Αιτωλία, στα πεδινά της γειτονικής Άμφισσας στην περιοχή των Δελφών, στο πλάτωμα του Κηφισού στην Φωκίδα και στην περιοχή που συνορεύει με την Εύβοια. Σ’ αυτά τα μέρη τους δόθηκε το όνομα “Αλβανοί” επειδή εκφυλίσθηκαν από την αρχική ΒΛΑΧΙΚΗ καταγωγή τους, έχοντας αναμιχθεί με Χριστιανούς Αλβανούς και Έλληνες απ’ αυτά τα μέρη.”

        Είναι η τελευταία αναφορά για ομιλητές αυτής της ρωμανική γλώσσα. Ο Pouqueville καταλάβαινε πως ακούει μία ρωμανική γλώσσα που έμοιαζε με τα Βλάχικα, αλλά δεν ήταν ακριβώς Βλάχικα. Είναι η γλώσσα που εξηγεί γιατί το Μπούας προφέρεται Μπούγας.

        Λόγω χρόνου θα συνεχίσω αργότερα…

      • Ένα σχόλιο σε σχέση με την ρωμανική γλώσσα στην οποία είναι γραμμένα τα “Καταστατικά της Σκόδρας”

        Λοιπόν, η γλώσσα των καταστατικών είναι πολύ ενδιαφέρον θέμα (και να΄σαι καλά που μου υπέδειξες την ύπαρξη των καταστατικών).

        Σύμφωνα με την εκδότρια των καταστατικών, Lucia Nadin Bassani, το πρώτο καταστατικό γράφτηκε στην τοπική δαλματική ρωμανική της Σκόδρας, αλλά οι μεταγενέστεροι αντιγραφείς βαθμιαία εξενέτισαν τη γλώσσα καθώς αντέγραφαν, με
        αποτέλεσμα το χειρόγραφο του 1500 που επιβίωσε να είναι γραμμένο κυρίως σε δημώση ενετική (veneziano volgare), με σποραδικά κατάλοιπα της πρωτότυπης δαλματικής ρωμανικής. Στην έκδοσή της υπάρχει και κεφάλαιο του Giovan Battista Pellegrini με γλωσσολογικές παρατηρήσεις για την γλώσσα των καταστατικών (Osservazioni sulla lingua degli statuti):

        https://imgur.com/47vIZgi

        Υπάρχει μια δυτική (αντιορθόδοξη) πηγή του 1332 που διακρίνει «Λατίνους», «Αλβανούς» και «σχισματικούς Σλάβους» στην βόρειο Αλβανία. Οι «Λατινοι» κατοικούν μόνο σε πόλεις (έχουν 6 πόλεις, ανάμεσα στις οποίες είναι και Σκόδρα), ενώ οι Αλβανοί (Albanenses) κατοικούν κατά κανόνα σε χωριά της επαρχίας, αλλά έχουν και αυτοί μερικές πόλεις (τις αναφέρει), ενώ αμφότεροι «καταπιέζονται από και μισούν» τους «μισητούς» (Ορθόδοξους) Σλάβους.

        Το χωρίο από την σελίδα του Robert Elsie (1332, Anonymous: Initiative for making the Passage):

        One factor, among others, which makes this kingdom easy to conquer, is that it is inhabited by two peoples, i.e. the Albanians and the Latins who, in their beliefs, their rites and their obedience, both abide by the Roman Catholic Church. Accordingly, they have archbishops, bishops and abbots, as well as religious and secular clerics of lower rank and status. The Latins have six towns with bishops: firstly Antibarum (Bar), the seat of the archbishop, then Chatarensis (Kotor), Dulcedinensis (Ulcinj), Suacinensis (Shas) (2), Scutarensis (Shkodra) and Drivascensis (Drisht) (3), which are inhabited by the Latins alone. Outside the town walls, the Albanians make up the population throughout the diocese. There are four Albanian towns: Polatum Maius (Greater Pult) (4), Polatum Minus (Lesser Pult), Sabatensis (Sapa) (5) and Albanensis (Albanopolis) (6) which, together with the towns of the Latins, are all legally subject to the Archbishop of Bar and his church as their metropolitan. The Albanians indeed have a language quite different from Latin. However they use Latin letters in all their books (7). The sway of the Latins is thus confined to the limits of their towns. Outside the towns, they do possess vineyards and fields, but there are no fortifications or villages actually inhabited by the Latins. The Albanians for their part, the larger of the two peoples, could assemble over fifteen thousand horsemen for warfare according to the custom and manner of the country, who would be courageous and industrious warriors. Since the said Latins and Albanians suffer under the unbearable yoke and extremely dire bondage of their odious Slav leaders […]

      • Καλησπέρα,

        Θα συνεχίσω με ένα σχόλιο σχετικά με την “παράξενη” γλώσσα στην οποία είναι γραμμένα τα κατάστιχα.

        Σε μία πρώτη προσέγγιση η γλώσσα αυτή μοιάζει παράξενη. Δείχνει να είναι μία μορφή καθομιλουμένης Ενετικής του 14ου – 15ου αιώνα η μία μορφή Δαλματικής Ρωμανικής. Συνδυάζοντας τα στοιχεία της γλώσσας με την αναφορά εκείνου του αντιορθόδοξου Καθολικού, θα μπορούσε κανείς να ισχυρισθεί πως οι citadini της Σκόδρας ήταν στην πραγματικότητα Λατίνοι.

        Για την ακρίβεια και όπως αναφέρεται στην “Πελασγική” έκδοση της wikipedia:

        Nadin vëren se në tekstin e Statuteve “latino” është sinonim me “cittadino”, dhe “cittadini” dallonin nga “slavi”, “albanesi”, “forestieri” etj.

        Η παρακάτω μετάφραση από τα “Πελασγικά” είναι δική μου.

        Η Ναντίν αναφέρει πως στο κείμενο των Καταστατικών η λέξη “Λατίνος” είναι συνώνυμη με τον “Citadino” και οi “Citadini” διέφερε από τον “Σλάβο”, “Αλβανό”, “ξένο” κ.ο.κ.

        Ευτυχώς για μας αλλά και για την ιστορική ακρίβεια έχουμε μία καλή γνώση του τι ακριβώς ήταν οι citadini της Σκόδρας, μέσα από τα έργα του Marin Barleti (De obsidione Scodrensi & Historia de vita et gestis Scanderbegi Epirotarum principis). Γνωρίζουμε δηλαδή πως αυτοπροσδιορίζονταν ως Ηπειρώτες, οι οποίοι μιλούσαν βέβαια την Ηπειρωτική γλώσσα που περιγράφεται στο βιβλίο της παρακάτω εικόνας:

        Και όχι μόνο: επέκριναν και εκείνους που μιλούσαν την “αλλη” γλώσσα της συγκεκριμένης περιοχής. Γράφει ο M. Barleti στο Historia de Vita et Gestis Scanderbegi, Epirotarum Principis:

        “Opportunu mihi uisum est hoc loco Driuastense oppidum nullo satis conditore uel uetustate nobile. Quoquo modo subiicere legentu oculis quauisad Romanos urbis conditae originem credulus ciuiu error cotumaciter referat. Hinc et gloria bundos audisse memini Romanorum Colonos se appellantes, et inde originem sua traxisse contendentes.”

        Η παρακάτω μετάφραση είναι δική μου:

        “Μου δίνεται εδώ η ευκαιρία [να αναφερθώ] και στην ασάφεια σχετικά με την ίδρυση του Δριβάστου, δηλαδή στην ευγενική του αρχαιότητα. Οι ευκολόπιστοι κάτοικοι [της πόλης αυτής] αναφέρουν με φανατισμό την λανθασμένη δοξασία πως οι αρχικοί οικιστές (=ιδρυτές) της πόλης ήταν Ρωμαίοι. Γι’ αυτό και θριαμβολογικά τους ακούει κανείς να αποκαλούν τους εαυτούς τους Ρωμαίους αποίκους και σ’ αυτούς (δηλαδή τους Ρωμαίους αποίκους) να αποδίδουν την καταγωγή τους.”

        Η γλώσσα αυτή μας είναι ωστόσο πολύ χρήσιμη και σε ένα άλλο επίπεδο. Σε ένα παλίοτερο σχόλιο έιχα αναφερθεί στην δυσκολία που αντιμετώπισε ο Eric Hamp στην ετυμολόγηση των αρβανίτικων τοπωνυμίων. Ας θυμηθούμε το κείμενο του Eric Hamp.

        Όπως γράφει ο E. Hamp στο παραπάνω κείμενο τα αρβανίτικα τοπωνύμια της νότιας Ελλάδας δεν μπορούν να ετυμολογηθούν με αξιόπιστο τρόπο χρησιμοποιώντας την “Πελασγική”. Το ίδιο φυσικά συμβαίνει και με τα αρβανίτικα τοπωνύμια στην Αλβανία. Χρειάζεται μία άλλη γλώσσα. Μία γλώσσα που δεν “ανήκει” και δεν προέρχεται από τον γεωγραφικό χώρο της Αλβανίας και συνδυάζει στοιχεία της καθομιλούμενης Ενετικής και Δαλματικής. Μία γλώσσα του βορρά δηλαδή…

        Πριν κλείσουμε ας προσπαθήσουμε να φέρουμε και μερικούς Αλβανούς στην μεσαιωνική Αλβανία. Το κείμενο της παρακάτω εικόνας προέρχεται από το βιβλίο The Normans – Warrior Knights and their Castles.

        Οι Μανιακάτες του παραπάνω κειμένου που εγκαταστάθηκαν στην Αλβανία στο τέλος του 11ου αιώνα είναι φυσικά οι Αλβανοί του Ατταλειάτη που εκστράτευσαν μαζί με το Γεώργιο Μανιάκη εναντίον του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Θ’ Μονομάχου.

      • Ευτυχώς για μας αλλά και για την ιστορική ακρίβεια έχουμε μία καλή γνώση του τι ακριβώς ήταν οι citadini της Σκόδρας, μέσα από τα έργα του Marin Barleti (De obsidione Scodrensi & Historia de vita et gestis Scanderbegi Epirotarum principis). Γνωρίζουμε δηλαδή πως αυτοπροσδιορίζονταν ως Ηπειρώτες, οι οποίοι μιλούσαν βέβαια την Ηπειρωτική γλώσσα που περιγράφεται στο βιβλίο της παρακάτω εικόνας

        Έκτορ, τέτοιες παράλογες «θεωρίες» (Latini/Citadini = Οι Γκέγκηδες Αλβανοί που ο Frang Bardhi αποκαλεί “Epirot(a)e” ακολουθώντας ιταλική συνήθεια) είναι για το phorum.com.gr, όχι για το ιστολόγιό μου.

        Κάτι δεν πρέπει να λειτουργεί καλά στο μυαλό σου, για να θεωρείς ότι οι Epirot(a)e = Arbëneshë/Arnautlar του Bardhi είναι διαφορετικοί από τους Albanenses/Arbaneses των ενετικών αρχείων και των καταστατικών που αντιπαραβάλλονται στους Latini/citadini/Scutarini.

        Οι Latini/citadini αυτών των δαλματικών πόλεων δεν πίστευαν ότι είναι «Ηπειρώτες», αλλά Σκοδρηνοί, Ραγουζάνοι, «Δαλματοί» κλπ, και η γλώσσα τους δεν είναι καθόλου «παράξενη»: δαλματική ρωμανική που επηρεαστηκε ισχυρά από την βενετσιάνικη είναι.

        Μιλάμε για τους απογόνους των «Ῥωμάνων» του Πορφυρογέννητου, τους οποίους τοποθετεί βορείως του Δυρραχίου και κατά μήκος της Δαλματικής ακτής.

      • Από λάθος στο προηγούμενο σχόλιο αναρτήθηκε λάθος εικόνα. Συγκεκριμένα επαναλήφθηκε η ανάρτηση της προηγούμενης εικόνας. Η σωστή εικόνα σχετικά με την μετανάστευση των Μανιατών (=Αλβανών) στην Αλβανία είναι η παρακάτω.

      • Θα κάνω ένα τελευταίο σχόλιο και θα το αφήσω εδώ:

        Για να γράψει κανείς με κάποια ακρίβεια την ιστορία των Δυτικών Βαλκανίων χρειάζεται να παραδεχθεί κάτι πολύ βασικό: πως στον συγεκριμένο χώρο αυτό κινήθηκαν και εέδρασαν πραγματικοί άνθρωποι που αλληλεπιδρούσαν. Συνεργάζονταν, αφομοιώνονταν κτλ. Ο μη σλαβικός χώρος των δυτικών Βαλκανίων περιλαμβάνει εκτός από τους Ρωμιούς που είναι φυσικά η κυρίαρχη και πολυπληθέστερη “εθνότητα”, τους σημερινούς Σκυπετάρους και τις δύο ρωμανικές οντότητες τους ομιλητές της βλάχικης ρωμανικής και τους ομιλητές της δαλματικής ρωμανικής. Αυτούς όλους πρέπει να τους εξετάσει κανείς πολύ προσεκτικά. Αλλά θα πρέπει πρώτα να τους γνωρίσει, και αυτό συνεπάγεται χρόνο, κόπο και χρήμα κ.α..

        Ας δούμε ένα παράδειγμα: στο παρακάτω video (το οποίο το έχεις αναρτήσεις και εσύ ο ίδιος) o Παντελής Ζερβός χρησιμοποιεί την έκφραση kushëri ë parë για να αναφερθεί στον γιατρό εξάδελφό του. Αυτή η έκφραση περιέχει μία σημαντική πληροφορία που δεν είναι εύκολο να την καταλάβει κανείς.

        Έχεις κάνει αρκετές αναρτήσεις για να αποδείξεις πως η γλωσσική καταγωγή της Βλαχικής είναι θρακική, πράγμα που είναι πιθανότα σωστό. Και έχεις κάνει μία σημαντική νομίζω προσπάθεια για να αποδείξεις πως οι γλωσσικοί πρόγονοι των Αλβανών και των Βλάχων σχετίζονταν μεταξύ τους, πράγμα το οποίο είναι επίσης σωστό. Ωστόσο είναι πολύ δύσκολο να παέι κανείς παρακάτω από αυτό, χρηιμοπιώντας τα εργαλεία που έχεις χρησιμοποιήσει μέχρι τώρα. Για το παρακάτω χρειάζονται “εργαλεία” όπως π.χ. αυτό που λέει στα αρβανίτικα ο Π. Ζερβός. Στην συγκεκριμένη περίπτωση αυτό είναι η χρήση του όρου “ë parë”.

        Κρατώντας πάντα τους κανόνες της Σκυπετάρικης γλώσσας, και θεωρώντας πως ο όρος αυτός χρησιμοποιείται ως αυξητικός μπορεί κανείς να πιθανολογήσει πως η έκφραση “Μεγάλη Αχλαδιά” στα αρβανίτικα είναι dardhë ë parë. Σε έναν ξένο αυτό θα φαινόταν ως Dardapara.

        Η μικρή αχλαδιά πάλι χρησιμοποιώντας μία αντίστοιχη μέθοδο και πάντα ακολουθώντας τους κανόνες της Σκυπετάρικης είναi Dardeza.

        Δυστυχώς η ευτυχώς τα πράγματα στα Δυτικά Βαλκανια είναι τελικά πολύ πιο απλά από οτι αρχικά φαίνονται.Και είναι πραγματικά μπροστά στα μάτια μας.

      • Βρε γράψε, ό,τι και όσο θέλεις, δεν υπάρχει πρόβλημα (απλά μην περιμένεις να συμμετέχω σε θεματική που περιέχει ιστορίες για αγρίους). Όταν βλέπεις σε μια σελίδα τους ‘citadini’ να αντιπαραβάλονται στους ‘arbaneses’ και, εντελώς παράλογα (και χωρίς καν να έχεις διαβάσει το υπόλοιπο κείμενο από το οποίο πήρες την σελίδα, όπου εξηγεί αναλυτικότατα την σημασία των όρων), επιλέγεις να παρουσιάσεις τους πρώτους ως Αλβανούς, τότε έχεις κάποιο βασικότατο πρόβλημα στην κατανόηση της ιστορίας.

        Τώρα, στο άλλο που έθιξες.

        Ότι η Ανατολική Βαλκανική Ρωμανική (ΑΒΡ) ήταν η λατινική που μιλούσαν οι θρακόφωνοι πληθυσμοί, αυτό το έχουν προτείνει πάρα πολλοί σοβαροί μελετητές πολύ πριν αρχίσω να το εξετάζω ο ίδιος. Και για να αρχίσω να το εξετάζω ο ίδιος χρειάστηκε να διαβάσω 5 εγχειρίδια ΙΕ γλωσσολογίας, 1 εγχειρίδιο για ρωμανικές γλώσσες και το βιβλίο του Andre Du Nay για την γλωσσολογική διερεύνηση της καταγωγής των Ρουμάνων. Γέμισα 10 τεφτέρια σημειώσεις από όλα αυτά και μετά άρχισα ο ίδιος να διερευνώ μόνος μου το θέμα.

        Αν με ρωτήσεις προσωπικά, από αυτά που έχω βρει μέχρι στιγμής, θα σου πω ότι είναι ηλίου φαεινότερο πως η θρακική άσκησε υποστρωματική επίδραση στην ΑΒΡ, αρκεί να σκεφτείς ότι:

        1) Ο ποταμός Κέβρος (Cebrus) που χώριζε τις δύο Μυσίες δείχνει την ΑΒΡ μεταφωνία ήδη από τον 2° αιώνα (Κιάμβρος στον Πτολεμαίο, Ciabrus αλλού), που σημαίνει ότι έχουμε να κάνουμε με ένα θρακικό υδρωνύμιο που δείχνει την εξέλιξη *kébrə > kjeábrə> kjábrə, όπως στην ΑΒΡ η petra έγινε piatră.

        2) Αρκετοί θρακικοί όροι δείχνουν ουράνωση «τύπου τσουκνίδας» Βενδῖς > Βενζῖς κλπ, όπως η ΑΒΡ.

        3) Σε μια επιγραφή της Διονυσουπόλεως επί βασιλείας Ροιμυτάλκη Α΄, η Αξιούπολις εμφανίζεται γραμμένη ως Ἀψιούπολις, δείχνοντας την τροπή ks>ps που βλέπουμε στο ΑΒΡ coxa > coapsă:

        https://imgur.com/qxWMZ6F

        4) Σε τύπους όπως η γενική πληθυντικού Ulmeténsium > Ulmetinsium σε επιγραφή της Μικράς Σκυθίας βλέπουμε την τυπική ΑΒΡ φωνηεντική ανύψωση σε τονισμένη θέση πριν από έρρινο ένηχο (n,m).

        Γι΄αυτό πιστεύω ότι είναι ηλίου φαεινότερο ότι η θρακική έχει ασκήσει υποστρωματική επίδραση στην ΑΒΡ.

        Εσύ δεν κάνεις κάτι που να πλησιάζει στα παραπάνω. Ιστορίες για αγρίους διηγείσαι επιπέδου phorum.gr. Αν είναι δυνατόν να μου έρχεσαι και να μου ισχυρίζεσαι (όπως έκανες χθες) ότι στην διάκριση citadini-arbaneses του καταστατικού στης Σκόδρας, οι Αλβανοί είναι οι πρώτοι και οι arbaneses κάτι διαφορετικό των Αλβανών. Δεν υπάρχει περίπτωση σοβαρός άνθρωπος να σε πάρει στα σοβαρά, όταν ακούει τέτοια ψυχανώμαλα συμπεράσματα.

  8. Σχετικά με το όνομα Μπούας:

    Κατ’ αρχάς να πούμε πως Μπούιοι = Αρβανίτες και το αντίθετο.

    Το όνομα Μπούα/Μπούας είναι η απόδοση στην Ελληνικά του ονόματος Buja. Στον προφορικό λόγο αλλά και στηνγλώσσα που “παράγει” το όνομα αυτό το όνομα προφέρεται Μπούγα/Μπούγας. Αυτό φαίνεται καθαρά στα τοπωνύμια που παράγονται από το όνομα, όπως τα παρακάτω:

    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CF%80%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%AC%CF%84%CE%B9
    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CF%80%CE%BF%CF%8D%CE%B3%CE%B1

    Το όνομα αυτό σχετίζεται, όπως και όλα τα “καθαρά” αρβανίτικα, με έναν συγκεκριμένο χώρο και μία συγκεκριμένη γλώσσα που δεν είναι η Σκυπετάρικη. Υπάρχουν βέβαια κάποιοι οι οποίοι, ακολουθώντας μία παλιότερη “Πελασγική παράδοση”, θα σου ετυμολογήσουν το όνομα από την “Πελασγική” γλώσσα. Αλλά, πολύ φοβάμαι” πως τα πράγματα είναι πολύ πιο πεζά και πολύ πιο απλά. Σημαίνει γελαδάρης πάντως.

    • τον προφορικό λόγο αλλά και στηνγλώσσα που “παράγει” το όνομα αυτό το όνομα προφέρεται Μπούγα/Μπούγας

      Εδώ πως απέρριψες την δημώδη επένθεση/ανάπτυξη του «γ» για την αποφυγή χασμωδίας; έκαια > ἔκαιγα, αέρας > αγέρας (δες εδώ ανάπτυξη)

  9. H.T.

    Ερώτηση για τελείως διαφορετικό θέμα: Τι σημαίνει το όνομα της αρχαίας πόλης Στυβέρρα? είναι ελληνική άραγε η λέξη? κοντά στο σημερινό Prilep.

    • Γεια σου H.T. Για τα Στύβερρα (προρωμαϊκή θέση στη σημερινή Bela Crkva, ρωμαϊκή θέση στο σημερινό Čepigovo) δες εδώ, ενότητα #5 «Δερρίοπες».

      Για την ετυμολογία του όρου, δυστυχώς δεν μπορώ να σου πω τίποτε το σίγουρο.

      Υπάρχουν τα ελληνικά ονόματα Στύβραξ (Βοιωτία) και Τυβροίτας (Αιτωλία) με τα οποία μπορεί να γίνει κάποια σύγκριση, όπως και τα τοπωνύμια Τυμβριάνασσα (Φρυγία) και Τύμφη/Τυμφαίοι (σημ. Γρεβενά) και Τυμφρηστός (το σημερινό Βελούχι). Από την άλλη, εξίσου ελκυστική είναι η σύγκριση με το παιονικό τοπωνύμιο Στόβοι (αν πίσω από το ελληνικό «ο» κρύβεται ένα παιονικό /u/, όπως συνηθίζεται και με τους θρακικούς όρους).

      Η ΙΕ ρίζα *(s)tewb- που έδωσε το αγγλικό steep (PGmc *staupaz) = «απότομος, υψηλός» θα μπορούσε να τα εξηγήσει όλα αυτά, αλλά είναι απλή υπόθεση δική μου:

      1) *(s)tewb-/*(s)tub-

      2) και, με ρινική ένθεση,: *(s)tewb- > *(s)tu-n-b- > (s)tumb-

      3) Το επίθημα -ερρα μπορεί (ξανά, τίποτε σίγουρο) να είναι πληθυντικός του -ριον (τὰ *Στύβρια > Στύβερρα), όπως και στην αιολική (Περίανδρος > θεσσαλικό Πέριανδρος > Πέρρανδρος, ἀλλότριος > ἀλλότερρος [Σαπφώ])

      • H.T, συμπλήρωμα:

        Το παιονικό τοπωνύμο Στόβοι (αν το «ο» του είναι γνήσιο) μπορεί να είναι και από την ΙΕ ρίζα *stebh- = «στέκομαι όρθιος, ορθώνομαι» που έδωσε το σλαβικό stoborŭ = «κολόνα» και το πρωτογερμανικό *stabaz = «ραβδί, παλούκι».

        Αν ο ελληνικός όρος ἀστεμφής προέρχεται από κάποια παραλλαγή αυτής της ρίζας (ἐχει την ίδια σημασία με το περσικό *stobh-ros > setabr = «αστεμφής» και ο σανσκριτικός όρος stambha = «στύλος, κολόνα» έχει /m/ όπως το ελληνικό ἀστεμφής), τότε όλοι οι προρρηθέντες όροι μπορούν να εξηγηθούν από την ρίζα *ste(m)bh- «στέκομαι, ορθώνομαι».

        Τα Στύβερρα μπορούν να ερμηνευτούν ως μηδενόβαθμο *stm.bh-r-iyom > *στόβριον > στύβριον > Στύβερρον, ενώ τα ορωνύμια Τύμφη, Τυμφρηστός μπορούν να εξηγηθούν ως ο-βαθμα *stombh- > στόμφ- > στυμφ- (λ.χ. ὅμοιος > ὕμοιος).

      • Άλλη πιθανότητα, ειδικά για τα Στύβερρα:

        Από την ΙΕ ρίζα *steybh- > *stoybh-ro- > *στοίβριον > στύβριον > στύβερρον, με πρώιμη τροπή οι>υ που έχει ήδη προταθεί για την αρχαία μακεδονική.

        Από την ίδια ρίζα ο πρωτοσλαβικός όρος *stĭblo = «κορμός (δέντρου), στέλεχος» (λ.χ. σλαβομακ. steblo) που έδωσε το σλαβομακεδονικό τοπωνύμιο Steblevo στο Golo Brdo της Αλβανίας.

        https://imgur.com/pBGx30n

        Η σημασία «στέλεχος, κορμός» ταιριάζει στα Στύβερρα, γιατί τα πρoρωμαϊκά Στύβερρα (στην σημερινή Bela Crkva) ήταν στο σημείο όπου ο Άνω Εριγών ενώνεται με τον σημερινό Μπλάτο και σχηματίζουν το «στέλεχος, κορμό» του κυρίως Εριγώνα (Crna Reka) που κατεβαίνει νότια.

  10. How are you, if i may, please try to be more understanding and reasonable, Gandalf explained and demonstrated convincingly the Albanian etymology of the Bua Onomastic, and i am a little disapponted to notice that your solely argument that attempt to ‘prove’ the Vlach origin of the Bua tribe is the deduction of Pouqueville in the 1820, – also if you notice carefully in the paper that you showed, there is another incongruent detail, down “Valaques Dassarets = Massarets” i.e Mesarites Tribe ?? to equalize this two tribes it’s like the case of Giovanni Musacchio who tried to link the Muzaka’s clan with the Ancient Epirote Molossians !! – also Alexandru Madgearu without presenting any kind of argument affirmed the same – attributing a Vlach origin to the Bua clan – just to shed a little light to this issue here are some facts articulated by Giuseppe Valentini ( in “Sviluppi onomastico-toponomastici tribali delle comunità albanesi di Sicilia” page 44:
    http://www.unibesa.it/images/MatteoMandalAlbanesiinSicilia.pdf !) concerning this aformentioned clan, i have translated it from italian ;

    Bua Tribe

    Of the Bua themselves, also represented among the Sicilian-Albanians, it must be said that this very important Epirote tribe, from Pouqueville alone is called Vlachian … against all the medieval and modern historians and against the documentation that we will see; already in the XIV century had its historical importance, since in 1333 (39) we see it numbered among the tribes of the high mountains towards Thessaly (Pindus), Albanians of lineage … taking their name from their own filarch (tribal chiefs), transhumant, who fearing to be subdued by force in going down to winter, they subjected themselves to bring the gifts to the emperor Andronicus III, while since then they considered themselves “avasilefti” or independent; in the following century, offspring of this tribe, evidently supported by their own contributions, came to power in Epirus with the title of lords of Angelocastro and Aetos: such is the aforementioned Gjin Bua Spata who in 1375 overthrew Gjin Losha of the emulating Mazaraki tribe, despot of Arta and Rogos, and he himself becomes despot of Arta and Naupatto, who however yields to Venice in 1407, and his brother Maurizio who succeeds in taking the title of despot of Arta and Janina in 1403, until he is killed in 1418 by Carlo Tocco (40); a little later a colony of Bua is found in Morea where Rosso Bua, head of four katunas of Albanians, is given, in 1423, to Venice (41); there also we find in 1455 a respectable Alessio and a Pietro (42); in 1488 another colony is found in Sicily (43), where the surname is still preserved; from 1481 then to 1570 the tribe takes a large and prominent part in the whole stradiotic life with no less than 44 of its members, including 2 Gjini, a Gjoni, a Bardhi and, famous among all, Mercurio Bua, doctor and count, held in high esteem as leader by various states that disputed him until he finally had Venice (44); still at the time of Pouqueville, Bua formed a tribe that was well identified and recognized as such by the Turkish government (45); in Albania the toponym Bujati ** remains in Myzeqeja, which is also found in Zakynthos, Arcadia and Argolida; Buja is encountered at Arta, near Patra, in Attica and in Argolide-Corinthia, in Arcadia and Messenia. As a justification of the Pouqueville in his Vlachian thesis, it should be noted that a Buia is also found in Romania and a Buie in Istria which, as is known, had numerous infiltrations of Vlachs; but we must also note that in Istria there were also Albanian colonizations * after 1479, after 1510 and perhaps even later (46), as well as in Friuli where a Buia (tribule: Buial) is encountered.

    References;
    (39)- Canlacuzenus, li 69a.
    (40)- Sathas, I, 34; II, 234; cfr. Demas-Latrie, Trésor de Chronologie, s. v. Despotat d’Epire.
    (41)- Sathas, I, 110.
    (42)- Sathas, I, 138.
    (43)- Regesto CV; Schifò, Canti tradizionali, cit., pp. LXXI e LXXXI.
    (44)- Studime e Tekste, s. e., p. 351, 11° 188; p. 360, 11° 198; Sathas, passim.
    (45)- Voyage dans la Grece, t. II, 1. VI, eh. I.
    (46)- Nel 1479 avvenne una prima grande immigrazione di Albanesi nella terraferma veneta, in seguito alla caduta di Scutari; poi dal 1480 in seguito per la perdita graduale di stabilimenti di Morea; finalmente
    fin verso il 1510 per la caduta di Durazzo; Mercurio Bua è seppellito a Treviso
    Also in the book “Casali Albanesi nel Tarentino”
    http://www.dimarcomezzojuso.it/download.php?file=pubs/502/libro.pdf&as=Coco-CasaliAlbanesinelTarentino.pdf ,
    from page 86-92 there is the list of the Albanian Mercenaries from Himara and Laberia, included in the “Regimento Macedone” at Napoli, year 1794, take a look in page 87 from Dhermi\Drimades the Sott.Tenente – Dhimo BUA , together with other member of wellknown Albanian Fara’s ( Gjika Vreto, Prifti Vreto, Leka, Bixhili, Prifti Koka, DhimDodi, IlGjoka etc ) So we have the toponymy Bujati in Albania and Bua family in Himara\Laberia !!

    • How are you, if i may, please try to be more understanding and reasonable, Gandalf explained and demonstrated convincingly the Albanian etymology of the Bua Onomastic, and i am a little disapponted to notice that your solely argument that attempt to ‘prove’ the Vlach origin of the Bua tribe is the deduction of Pouqueville in the 1820

      Andrea, to whom are you responding? To me or to Hector?
      I said nothing of the name Bua (or the origin of the clans bearing that name). If you were responding to Hector, well his ‘theories’ are a bit ‘strange’ (to put it nicely 🙂 ).

  11. Hector Bua,
    to continue my reply from Mihalis Kokolakis in https://helios-eie.ekt.gr/EIE/bitstream/10442/8080/1/N01.074.0.pdf
    ΤΟ ΥΣΤΕΡΟ ΓΙΑΝΝΙΩΤΙΚΟ ΠΑΣΑΛΙΚΙ
    ΧΩΡΟΣ, ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΗΠΕΙΡΟ (1820-1913) page 345

    ….παράλληλα με τις κορυφογραμμές της Πίνδου, εκτεινόταν μια σειρά από μεγάλα και διεσπαρμένα κτηνοτροφικά χωριά, οι ρίζες των οποίων ανάγονται ίσως στις αλβανικές επιδρομές του 14ου15ου αιώνα (Δεμάτι, Γότιστα, Προσγόλι, Κράψη)· νοτιότερα, τα βλαχόφωνα ελευθεροχώρια Συράκο και Καλαρίτε….
    i suggest also to take a look at the page 47-60;
    Το φυλετικό και εθνολογικό υπόβαθρο ( also the references nr. 49\50)

    • Good Morning Andrea,

      First of all let me tell you that the Buians are the original Arvanites. But sad as it may be the following is also true:

      “Allerdings waren die Albaner des Kaisers Kantakuzenos in Pindus, die Stamme der Malakasier, Mesariten und Bujer keine Albanesen, sondern Rumanen, heute noch bekannt als Malakasi und Boji”

      The English translation is as follows:

      “However, the Albanians of Emperor Cantacuzenus in Pindus, the tribes of Malakasians, Mesarites and Bui, were not Albanians, but Romanians, still known today as Malakasi and Boji”.

      The specific text originates from Konstanin Jirecek (Volume 56 of Denkschriften der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften in Wien. Philosophisch-historische Klasse, page 35) and it would take a lot of effort to develop its background. But it is true that the original Arvanites were speakers of some romance language.

      That’s all for now.

  12. Sorry Smerdaleos i forget to write above, – To Hector Bua – , yes my message was for him actually !!

  13. Gandalf

    Hector, εγώ προσωπικά αδυνατώ να ακολουθήσω τόσο την σκέψη σου όσο και τα επιχειρήματά σου. Πολύ το στριφογυρίζεις για κάτι που εσύ θεωρείς απλό.

    Σου έχω πει και άλλες φορές, όπως τότε με τον Ιναλτζίκ, και την ερμηνεία του επωνύμου Μπούας, ότι μπαίνεις σε βαθιά νερά και χρειάζεται να ξέρεις κολύμπι. για να τα βγάλεις πέρα. Και αντ’ αυτού, το μόνο που βλέπω είναι σύγχιση και άσκοπη χρήση εισαγωγικών.

    Λοιπόν, οι Μπουαίοι ΕΙΝΑΙ Αρβανίτες, οι Αρβανίτες ΔΕΝ είναι Μπουαίοι (χωρίς να χρειάζεται να αναλύσουμε την θεωρία των συνόλων), οι Αρβανίτες ΔΕΝ είναι Βλάχοι. ΔΕΝ υπάρχει καμία πελασγική γλώσσα (με εισαγωγικά ή χωρίς) και ΔΕΝ έχει υποστηριχτεί καμία τέτοια υπόθεση από τους Αλβανούς ιστορικούς ή γλωσσολόγους (και δεν εννοώ φιντανάκια και μαϊντανούς που βρίσκεις εσύ στο ίντερνετ αντίστοιχους των ψεκασμένων και flatearthers).

    Τώρα, για να μην επεκταθώ εγώ στο γιατί οι Μπουαίοι ΔΕΝ είναι Βλάχοι αλλά Αλβανοί, κάτσε διάβασε τον Χ. Σούλη, Περί των μεσαιωνικών αλβανικών φυλών των Μαλακασίων, Μπουίων και Μεσαριτών, ΕΕΒΣ 23 (1953), σσ. 213-216. Αν δεν πειστείς τουλάχιστον θα βρεις και άλλους συγγραφείς να ενισχύσεις την άποψή σου. Το άρθρο http://ir.lib.uth.gr/bitstream/handle/11615/16015/article.pdf?sequence=1&isAllowed=y

    Παρενθετικά, αυτό που έχει πει ο Hamp και εσύ τον έχεις καταλάβει ΤΕΛΕΙΩΣ λάθος είναι μια παρατήρηση που έχει διατυπωθεί και από Έλληνες ερευνητές πριν από αυτόν (όπως ο Γεωργακάς και ο Άμαντος), ότι δηλαδή πολλά σλαβικά τοπωνύμια στον ελληνικό χώρο που εντοπίζονται σε αρβανιτόφωνες περιοχές έχουν μεταφερθεί από τους Αλβανούς και δεν έχουν απαραίτητα σλαβική αρχή. Όπως σήμερα αν ονομάσω μια τοποθεσία Λόγγο ή Κάστρο δεν σημαίνει για τον ιστορικό του μέλλοντος ότι αυτά τα τοπωνύμια δείχνουν την επιβίωση Ρωμαίων και Σλάβων όπως και αν κάποιος ψάξει το Ληξιαρχείο και δει έναν Μιχάλη και Γιάννη δεν σημαίνει ότι μιλάμε για Εβραίους.

    • Παρενθετικά, αυτό που έχει πει ο Hamp και εσύ τον έχεις καταλάβει ΤΕΛΕΙΩΣ λάθος είναι μια παρατήρηση που έχει διατυπωθεί και από Έλληνες ερευνητές πριν από αυτόν (όπως ο Γεωργακάς και ο Άμαντος), ότι δηλαδή πολλά σλαβικά τοπωνύμια στον ελληνικό χώρο που εντοπίζονται σε αρβανιτόφωνες περιοχές έχουν μεταφερθεί από τους Αλβανούς και δεν έχουν απαραίτητα σλαβική αρχή. Όπως σήμερα αν ονομάσω μια τοποθεσία Λόγγο ή Κάστρο δεν σημαίνει για τον ιστορικό του μέλλοντος ότι αυτά τα τοπωνύμια δείχνουν την επιβίωση Ρωμαίων και Σλάβων όπως και αν κάποιος ψάξει το Ληξιαρχείο και δει έναν Μιχάλη και Γιάννη δεν σημαίνει ότι μιλάμε για Εβραίους.

      Gandalf, καλημέρα. Το ίδιο συμβαίνει και με μερικά σλαβικά τοπωνύμια της Ρουμανίας, σύμφωνα με τον Andre Du Nay: Τα dǫbŭ > Dâmbova, Dâmbovița οι πρόγονοι των Ρουμάνων τα βρήκαν στην Ρουμανία, ενώ τα dǫbŭ > Dumbrava τα έφεραν μαζί τους από τα Βαλκάνία στην Ρουμανία (πρόκειται για σλαβικά τοπωνύμια που εισήλθαν στην ρουμανική γλώσσα νωρίτερα, γι΄αυτό δείχνουν ǫ>u).

      • Gandalf

        Καλημέρα σμερδαλέε, πολύ σωστά. Αντίστοιχα έχει συμβεί και με σλαβικά τοπωνύμια σε βλαχόφωνες περιοχές στην Ελλάδα.

      • Παραθέτω κάτι για να δείξω ότι οι Ιταλοί της Αναγέννησης χρησιμοποιούσαν τον όρο ‘Epirota’ (= Ηπειρώτης) με τη σημασία «Αλβανός» (γι΄αυτό το λόγο ο σπουδαγμένος στην Ιταλία Bardhi μετέφρασε στα λατινικά ως Epirot(a)e τα Arbëneshë/Arnautlar):

        Το 1483 ο Tommaso de Mezzo έγραψε την κωμωδία Epirota (Ηπειρώτης), όπου κάποια στιγμή βάζει τον «Ηπειρώτη» να πει στο αφεντικό του στα αλβανικά αυτό που στα ιταλικά μεταφράζεται “che possa tremare la tua bocca” = «να σου τρέμει το στόμα (κατάρα)».

        O Gianni Belluscio σχολιάζει την φράση στο παρακάτω βίντεο [11:50-12:27]: ‘nel mille quatrocento ottanta tre’ (από έργο του 1483) … ‘l’Epirota, cioe l’Albanese’ (ο «Ηπειρώτης», δηλαδή ο Αλβανός):

    • @Gandalf

      Κατ’ αρχάς να βάλουμε τα πράγματα στην θέση τους σε σχέση με την σοβαρότητα της συζήτησης που κάνουμε εδώ, συγκρινοντας την και εκείνες που γίνονται στα φόρα, όπως στο phorum.gr η σε άλλα και τα οποία απεχθάνεται ο smerdaleos.

      Προσωπικά δεν θεωρώ πως η συζήτηση που γίνεται σε ένα blog όπως αυτό εδώ έχει μεγάλη διαφορά από εκείνες που γίνονται στα φόρα που ανέφερα προηγούμενα. Απλώς στην συζήτηση ενός blog ο συγγραφέας ο οποίος αναλαμβάνει και το τον ρόλο του moderator, με ότι αυτό συνεπάγεται. Στα υπόλοιπα τα πράγματα είναι ίδια με αυτά ενός forum.

      Ας πάμε παρακάτω: στο αρχικό σχόλιο που έκανα στην συγκεκριμένη ανάρτηση του smerdaleos έφερα δύο κείμενα. Το πρώτο είναι αυτό:

      Στο κείμενο της παραπάνω εικόνας αναφέρονται δοσοληψίες σε μία Καθολική μονή της βόρειας Αλβανίας και τους κατοίκους που κατοικούν στην ίδια γεωγραφική πειρφέρεια. Αυτοί οι κάτοικοι χωρίζονται σε τρείς διακριτές “εθνικές” ομάδες, οι οποίες μάλιστα είναι και “τακτοποιημένες” στο ίδιο κείμενο. Αυτές οι “εθνικές” ομάδες είναι:

      1η ομάδα: albanensis.
      Απο αυτήν την ομάδα αναφέρονται οι:
      1) Johanes albanesnis
      2) Petrus albanensis
      3) Paulus albanensis
      4) Jacobus albanensis
      5) Petrus albanensis
      6) Dominicus albanensis

      2η Ομάδα: sclauus (Σλάβοι).
      Από αυτήν την ομάδα αναφέρονται οι:
      1) Johanes scauus (sic)
      2) Paulus Sclauus
      3) Petrus sclaus (sic)

      3η Ομάδα: arbanensis.
      Από αυτήν την ομάδα αναφέρονται οι:
      1) Johanes arbanensis
      2) Cristiforus arbanesnis
      3) Gregorius arbanensis

      Δεν ανέφερα τίποτε, δεν έδωσα καμμία λεπτομέρεια για την εικόνα και άφησα την εικόνα να “μιλήσει” μόνη της.

      Στην συνέχεια έδωσα την αντίστοιχη εικόνα από ένα κείμενο που αναφέρεται στα Καταστατικά της Σκόδρας και τις σχέσεις/αλληλεπιδράσεις μεταξύ των κατοίκων στην συγκεκριμένη γεωγραφική περιφέρεια. Ας την θυμηθούμε:

      Όπως είναι εμφανές έχω προσωπικά παρέμβει στην παραπάνω εικόνα και έχω προσθέσει την “εξίσωση” citadini=albanesi, O λόγος για αυτό είναι πως και τα δύο κείμενα αναφέρονται ακριβώς στις ίδιες “εθνικές” ομάδες, έστω και αν δεν το ανέφερα.

      Ο smerdaleos δεν μπόρεσε να “δεί” την σύνδεση μεταξύ των δύο εικόνων. Αντί για αυτό μετέφερε την συζήτηση στις οντότητες “καστρινοί”- “εξω-πολίτες” που ναι μεν είναι υπαρκτές αλλά και στην συγεκριμένη περίπτωση μάλλον δεν έχουν εφαρμογή.

      Οι οντότητες που έχουν εφαρμογή εδώ, αν εξαιρέσει κανείς τους Σλάβους, είναι εκέινες των Αλβανών και των Λατίνων που κατοικούν στην συγκεκριμένη περιοχή.

      Είναι όμως αυτό εμφανές από τις παραπάνω εικόνες;

      Ας έλθουμε στον E. Hamp τώρα.

      Η πληροφορία που μας δίνει εδώ ο E. Hamp δεν αφορά τα Σλαβικά τοπωνύμια και ανθρωπονύμια. Ανάμεσα στα Σλαβογενή αρβανίτικα τοπωνύμια και ανθρωπονύμια υπάρχουν πραγματικοί θησαυροί (όπως το Χαρβάτης π.χ.). Αλλά η πραγματική πληροφορία βρίσκεται αλλού και υπάρχει και σε άλλα έργα του E. Hamp. Ας το δούμε αυτό:

      It is further interesting to note that many of the surest Albanian toponyms have no identifiable etymology within Albanian or elsewhere, and that a significant proportion of the Albanian toponyms in Greece which do not have an identifiable etymology are of ultimate Slavic derivation.

      Η μετάφραση θα ήταν κάπως έτσι:

      “Είναι επίσης ενδιαφέρον να σημειώσουμε πως πολλά από τα πιο “σίγουρα” Αλβανικά τοπωνύμια δεν έχουν αναγνωρίσιμη ετυμολογία απ’ την Αλβανική η από άλλη γλώσσα και πως ένα μεγάλο μέρος των Αλβανικών τοπωνυμίων στην Ελλάδα που δεν έχουν αναγνωρίσιμη ετυμολογία, είναι τελικά Σλαβικής προέλευσης.”

      Με άλλα λόγια: τα αρβανίτικα τοπωνύμια και ανθρωπονύμια ΔΕΝ ΕΤΥΜΟΛΟΓΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΚΥΠΕΤΑΡΙΚΗ. ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΣΚΥΠΕΤΑΡΙΚΑ. Και αυτό είναι γνωστό εδώ και πολλά χρόνια.

      Τι είναι όμως; Είναι ρωμανικά. Αλλά όχι ακριβώς αυτό που λέμε Βλάχικα. Και είναι πραγματικά παράξενο να βρίσκει κανείς στην μεσαιωνική Αιτωλοακαρνανία, ανθρωπονύμια που θα περίμενε να τα συναντήσει στην πλατεία του Αγίου Μάρκου.

      Ο smerdaleos, προς τιμή του, ανακάλυψε, μέσα από τα κείμενα της Molina, εκείνη την ρωμανική γλώσσα. Προσωπικά, δεν το περίμενα.

      Σμερδαλέε, αν θεωρείς κατι από τα παραπάνω προσβλητικό για το πρόσωπο σου, μην δημοσιεύσεις το σχόλιο.

      Καλό Καλοκαίρι.

      • Σμερδαλέε, αν θεωρείς κατι από τα παραπάνω προσβλητικό για το πρόσωπο σου, μην δημοσιεύσεις το σχόλιο.

        Έκτορ, αν θέλεις να συζητήσεις με τον Gandalf, εγώ δεν έχω πρόβλημα, αρκεί να μου επιτρέψετε να απέχω από μια συζήτηση με ιστορίες γι΄αγρίους, επισημαίνοντας την γελοιότητα του παρακάτω ισχυρισμού σου:

        Με άλλα λόγια: τα αρβανίτικα τοπωνύμια και ανθρωπονύμια ΔΕΝ ΕΤΥΜΟΛΟΓΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΚΥΠΕΤΑΡΙΚΗ. ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΣΚΥΠΕΤΑΡΙΚΑ. Και αυτό είναι γνωστό εδώ και πολλά χρόνια.

      • Gandalf

        Έκτορ, αν θέλεις να συζητήσεις με τον Gandalf, εγώ δεν έχω πρόβλημα, αρκεί να μου επιτρέψετε να μην συμμετέχω σε ιστορίες γι΄αγρίους

        Thanks, but no thanks 😀

      • Thanks, but no thanks 😀

        Σε καταλαβαίνω απόλυτα!! 🙂 🙂

      • Παραθέτω μια συζήτηση του Βασίλη Παναγιωτόπουλου με τον Αντώνη Λιάκο για την κάθοδο των μεσαιωνικών Αλβανών (Αρβανιτών) στην Ελλάδα:

        [08:35-40] και, αναλυτικότερα, [10:45-11:50]

      • Melikertis

        Σε σχέση με τον τύπο Arbanensis, χρήσιμο να αναφερθεί η δισημία του, λχ.:
        Arbanensis [από την “Encyclopédie théologique: Dictionnaire de statistique religieuse et de l’art de vérifier les dates”]
        ήτοι κάτοικος (ή με καταγωγή) εκ της νήσου Rab/Arba
        της σημερινής Κροατίας.

      • Καλώς τον Μελικέρτη. Αντίστοιχα, το Liber Pontificalis αναφέρει τον 5ο αιώνα τον τύπο in civitate Albanensis μάλλον για τους κατοίκους του σημερινού Albano Laziale (λατ. Albanum), το οποίο στην ρωμανική τοπολαλιά του Λατίου/Λάτσιο (dialetto romanesco) λέγεται Arbano, επειδή η τροπή LC>RC είναι τυπικό χαρακτηριστικό της τοπολαλιάς (λ.χ. soldi > sordi = «χρήματα»).

        H ρωμαιοκαθολική διοίκηση (~ επισκοπή) του Albano Laziale στην λατινική ορολογία του βατικανού λέγεται Diocesis Albanensis (Ιταλ. Diocesi d’Albano).

      • Kολιας

        Τζάμιατο

  14. gstams

    Δε ξέρω αν έχει νόημα η σύνοψη που θα κάνω, αλλα αν καταλαβα καλά, και γλωσσολογικά μιλώντας, το συμπέρασμα που εξάγεται από όλα τα άρθρα που έχετε κάνει για τους Αρβανίτες, Αλβανούς (και Βλάχους), ήταν πληθυσμοί που ήρθαν από την σημερινή Αλβανία κατά το τέλος χρονολογικά της ρωμαικής αυτοκρατορίας, και η απώτερη καταγωγή τους, συμφωνά πάλι με το γλωσσολογικό τους αποτύπωμα, ήταν από την περιοχή της σημερινής Ρουμανίας; Σωστά καταλαβαίνω;

    • Γεια σου gstams. Η Ρουμανία δεν έχει καμία σχέση (πέρα από 2 μεταναστεύσεις υπερδουνάβιων πληθυσμών προς την Άνω Μυσία: μία τον 1ο αιώνα όταν 150.000 Δάκες/Υπερδουνάβιοι εγκαθίστανται στην Άνω Μυσία και μία λίγο μετά το 270, όταν ο Αυρηλιανός εκκενώνει την υπερδουνάβια/τραϊανική Δακία και φέρνει το εκρωμαϊσμένο πληθυσμιακό της κλάσμα νοτίως του Δούναβη στην Άνω Μυσία, η οποία αναδιοργανώνεται στην νέα Διοίκηση Δακίας). Εκτός από τις δύο αυτές ιστορικές μεταναστεύσεις, η Ρουμανία (υπερδουνάβια Δακία) δεν αποτελεί μέρος του παζλ της πρώιμης ιστορίας των ομιλητών της Αλβανικής και της ΑΒΡ. Η κοιτίδα τους που έχει σημασία κατά την ύστερη αρχαιότητα είναι η Άνω Μυσία (η περιοχή γύρω από το τρίγωνο Σκουπών/Skopje-Ναϊσσού/Niš-Σερδικής/Σόφιας).

      Λοιπόν, θα κάνω μια ανακεφαλαίωση των πραγμάτων που θα την βρεις σε ένα σωρό βιβλία:

      1) Η πρωτοαλβανική γλώσσα και η Ανατολική Βαλκανική Ρωμανική (ο πρόδρομος της Βλαχικής/Αρμανικής, της Ρουμανικής, της Ιστρο-Ρουμανικής και της Μογλενιτικής) σίγουρα είχαν στενή και πολυαίωνη επαφή κατά την ύστερη αρχαιότητα (περ. 200-600 μ.Χ.) και το τρίγωνο Σκουπών-Ναϊσσού-Σερδικής θεωρείται ως το γεωγραφικό επίντρο αυτής της αλληλεπίδρασης.

      Παραθέτω μερικές σελίδες από σχετικά πρόσφατα κεφάλαια των αλβανιστών Alexander Rusakov (2017) και Joachim Matzinger (2018):

      Rusakov:


      Matzinger:

      Απ΄ότι φαίνεται, κάποια στιγμή κατά το τέλος της αρχαιότητας (περ. 400-700 μ.Χ.), οι γλωσσικοί πρόγονοι των Αλβανών μετακινήθηκαν δυτικότερα στην βορειοκεντρική Αλβανία, όπου αναδύονται ιστορικά τον 11ο αιώνα πλέον ως «Αρβανίτες/Albanenses» (= κάτοικοι Αρβάνου/Albanum = η ορεινή περιοχή μεταξύ Δυρραχίου-Αχρίδας-Κρούιας). Κατά την περίοδο 600-800 μ.Χ., η ύστερη πρωτοαλβανική διασπάστηκε σε πρώιμη τοσκική και πρώιμη γκεγκική (αν και η τελική διαφοροποίηση των δύο διαλέκτων θα ολοκληρωθεί γύρω στο 1200, όταν θα προστεθούν και οι διαφορές από την έκθεση σε διαφορετική γλώσσα κύρους και lingua franca).

      Γύρω στο 700 μ.Χ., οι ομιλητές της ΑΒΡ εισέρχονται σε μια διαδικασία μεταναστευτικής διασποράς και οι γλωσσικοί πρόγονοι των Αρμάνων κατεβαίνουν νότια, όπου πρωτοαπαντούν ιστορικά ως «Βλάχοι» στα τέλη του 10ου αιώνα, όταν οι βυζαντινοί ιστορικοί μιλάνε για «Βλάχους οδίτες» που σκότωσαν τον αδελφό του τσάρου Σαμουήλ στις «Καλές Δρύες» κοντά στην Καστοριά (μάλλον η Ντάμπενη/Δενδροχώρι, εκ του σλαβ. dǫbŭ = «βελανίδι»).

      Οι δε πρόγονοι των Ρουμάνων, για μερικούς αιώνες φαίνεται ότι παρέμειναν νοτίως του Δούναβη (στην τότε Βουλγαρία) και, μάλλον κάποια στιγμή μεταξύ 1000-1200, μετανάστευσαν βορείως του Δούναβη στην σημερινή Ρουμανία, όπου αναδύονται ιστορικά ως υπερδουνάβιοι «Βλάχοι» της Βλαχίας, Μολδαβίας και Τρανσιλβανίας.

      Δες αυτήν την συνέντευξη του Thede Kahl όπου εξηγεί λίγο πολύ όλα τα παραπάνω.

      Το μόνο που μένει να διαλευκανθεί είναι ποια ιστορική παλαιοβαλκανική γλώσσα της Άνω Μυσίας (Θρακική, Δακο-Μυσική, Ιλλυρική, Δαλματο-Παννονική, Δαρδανική (;) ) είναι ο πρόγονος της Αλβανικής. Η ΑΒΡ νομίζω πως είναι ολοφάνερο πως σχηματίστηκε έχοντας υποστεί την υποστρωματική επίδραση της (τωόντι) Θρακικής αλλά, όπως λέει και ο Matzinger, ούτε η (τωόντι) ιλλυρική, ούτε η (τωόντι) θρακική φαίνονται να είναι οι πρόγονοι της Αλβανικής.

      • gstams

        Ευχαριστώ! Ηθελα να ρωτήσω και κατι ακόμα, αν κ δε ξερω πόσο σχετικό είναι με τη γλώσσα αυτή καθ’αυτή. Αναφέρει (ΑΝ δεν κανω λαθος) ο Μπίρης στο βιβλίο του για τους Αρβανίτες ότι υπήρχαν πληθυσμιακές ομάδες ή κοινότητες ( ή άτομα, δε θυμαμαι ακριβώς πως το λέει) που στον ελλαδικό χώρο, την περίοδο της τουρκοκρατίας, μιλούσαν αρβανίτικα παρόλο που δεν ανήκαν σε αυτή την εθνοτική ομάδα. Γνωρίζουμε αν αυτό είναι ακριβές καθώς και γιατί μπορεί να μιλούσαν αρβανιτικα άνθρωποι που δεν ήταν αρβανίτες;

        Ζητάω εκ των προτέρων συγνώμη αν λέω κάτι ανακριβές αλλα δε θυμάμαι ακριβώς που έχω διαβάσει την παραπάνω πληροφορία, όμως το διαταύτα ήταν πως ήταν μια ευκολη και διαδεδομένη γλώσσα και δεν σημαίνει πως όσοι μιλούσαν αρβανίτικα (ή είχαν αρβανίτικα ονόματα) ήταν και αρβανίτες στην καταγωγή.

      • Ο Μπίρης εννοεί πληθυσμούς μη αρβανιτικής καταγωγής που μιλούσαν αρβανίτικα ως δεύτερη γλώσσα ή που είχαν υιοθετήσει τα αρβανίτικα ως μητρική γλώσσα;

        Αν λ.χ. κάποιος/κάποια μη Αρβανίτης/Αρβανίτισσα πήγαινε γαμπρός/νύφη σε αρβανίτικο χωριό, φαντάζομαι πως κάποια στιγμή θα μάθαινε να μιλάει αρβανίτικα (ζώντας σε αρβανιτόφωνο χωριό).

  15. Hi Smerdaleos,
    i was a little busy today, now i had the necessary time to answer, well the Χ. Σούλη’s article was very interesting – in perfect analogy with G. Valentini’s article !! – , just to point out a important issue\constation that Σούλη had well-articulated;

    – “Κατά πρώτον λόγον Καντακουζηνός έγνώριζε καλώς τούς Βλάχους τής Θεσσαλίας, τούς οποίους αναφέρει εις τό έργον του , καί τούς διακρίνει καθαρώς από τούς ’Αλβανούς …’ οί όποιοι εμφανίζονται εις τήν Θεσσαλίαν κατά τάς άρχάς τοΰ ΙΔ’ αΐώνος”

    So both 1- Καντακουζηνός and 2- Χρονικόν Πρόκλου καί Κομνηνοΰ were able to recognise and distinguish between Vlachs and Albanians, also the Serbian Author of the Chrysobulls during the 13th and 14th were able to distinguish the Vlaski from the Arbanasi, also the Venetian were able to distinguish the Valacchi from the Albanenses\Arbanenses, only some Authors from the 19th, 20th and 21th have some serious trouble with that, now i wonder Why …?!

    Actually in the modern times, isn’t only A. Madgearu who tried the “Vlachization” of the Albanian clans of the Bua, Malacassi, and Mesarites, also the respected E. Balta tried in a tendentious manner to do the exact thing!! Now to concretize my point, here in the page 163 ; https://www.academia.edu/6345873/_The_region_of_Atalanti_and_Moudounitza_in_the_Ottoman_Period_15th-16th_Century_in_Pax_Ottomana._Studies_in_Memoriam_Prof._Dr._Nejat_G%C3%B6y%C3%BCn%C3%A7_ed._Kemal_%C3%87i%C3%A7ek_Haarlem-Ankara_2001_Sota-Yeni_T%C3%BCrkiye_151-182
    in the Defter of Locris in 1466 we see the same phenomena as in the case of the Defter of Morea (Peloponnese) in the 1461, page 202; https://www.academia.edu/30427018/The_Viticulture_and_the_Wine_Production_in_the_Early_Ottoman_Peloponnese_on_the_Basis_of_the_TT10-1_14662_Taxation_Cadastre
    the existence of two different categories in Locris, year 1466, the ; Villages of the Romai\Greeks ( Karye-i Rum ) and the Katunde of Arnavudan\Albanians ( Katuna Arnavudan ), in Morea year 1461 ; “from the people of Romans\Greeks” – ez cema‘ãt Rumyan – , and “from the people of Arnavudan\Albanians” – ez cema‘ãt Arnavudãn -, my question is where are the ” ez cema‘ãt Eflagan – turk; Vlachs- ” or the ” Karye-i Eflagan” , in Locris or Morea that E. Balta mentioned ??? I am saying this because, as the Byzantines, Serbs, Venetians etc had the sufficient knowledge to recognise, and differentiate, Also and the Turkish Ottomans were extremely able to distinguish the “ethnicities” of their time, e.g the Village of Damasi in Thessaly at the article by Levent Kayapinar “ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑΓΙΑ ΤΟ ∆ΑΜΑΣΙ ΤOΥΤΥΡΝΑΒΟΥ(1454/1455-1613/1614)
    the same village is divided in the neighborhood of the Rumyan\ Greeks( τη συνοικία των Ελλήνων “Rumiyan”) and the neighborhood of Eflagan\Vlachs (των Βλάχων “Gulatis Eflagan”), in a similar case we notice the peculiar ‘specification’ of the neighborhood of the Albanians (Αρναβουντάν· µαχαλάς ) in the city of Larissa and Trikala !! So i repead my question were are the “Eflagan\Vlachs” in the middle of the Arnavudan\Albanians – Karye or Katuna – in Attica,Beotia,Eubea,Morea ??

    • So i repead my question were are the “Eflagan\Vlachs” in the middle of the Arnavudan\Albanians – Karye or Katuna – in Attica,Beotia,Eubea,Morea ??

      Hi Andrea. I’m not sure I can answer that. Kayapinar’s article about Karytaina/Leontari does mention communities of ‘Vlachs’ during the reign of Selim I, but I don’t know anything else about them.

      https://imgur.com/iIdQv7P

      If during certain periods there were pastoral Vlachs in the Peloponnese, Attica, Euboea etc, they must have been few and their presence there occasional. Vlachs were a more regular presence in Lamia, Aitolo-Acarnania and, of course, Epirus and Thessaly.

  16. To continue,
    I mean i have no problem in accepting the possibility of intermixing, it is quite normal, abnormal would be the opposite !! Few examples in the village Tirovitsa in the district of Kravara in Central Greece at ; – ‘Η απογραφή των Κραβάρων στο οθωμανικό φορολογικό κατάστιχο ΜΜ10 (1454-1455)’, Ναυπακτιακά 15 (2007-2009), 415-561.- page 482,- Georgios Liakopoulos consulted, concerning the Albanian\Arvantic anthroponymy the books of authors as Μπιρι, Κολεκα, Zoto etc – in the middle of Patronyms like the alb; Kurteshi, Bellushi, Miza, Laluli and the gr; Anifandis, Thodoropoulos etc we see the ‘strange’ case of the Albanian name \ Vlach surname ; Lika Fratimari ( from vlachian “Big brother” ), also worth to be noted the case of the Albanian; Malakas Muzaka, it seems that ‘Malakas’ was used as a name also !!
    The second case is that of the Albanian village that has as name the filarch wich founded it “Karye-i Istoya Velomir”, in Karytaina\Leondary in “Η δη µ ογραφική ∆ο µ ή του Λιονταριού ή Καρύταινας Σύ µ φωνα µ ε τα Οθω µ ανικά Κατάστιχα” so it seems that the founder of this albanophone village in Morea wasn’t from a Albanian stock, and if i may i can propose a hypothesis from which part of south Albania and Epirus this albanophone comunity around Leondary came from – as paranthesis, surnames as Muzaka, Manesi are ubiquitary in the albanophone communities -, surnames like Maji\Mazi, Dara, Buryalis\Burlasa=Burlesha, Toskesi, Plasha\Plesha, Muzaki, Lata, Manesi etc are encountered in a specific region in this exact combination in a area which is mentioned also by Mihalis Kokolakis i am talking about the ethnographic region of Souli and Lakka Souli, in the triangle Paramythia- Lelovo(Thesprotiko)- Ioannina, were the Tyra river passes !! https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/56/Korfu_-_38-40.jpg

    • Well, I don’t think that the exchange of names among communities who have lived together is something strange.

      Take for example the diminutive Kočo/Κώτσος for Constantine, that is found among all the ethnolinguistic groups that formed the millet-i Rum.

  17. Gandalf

    @Πάνος,

    Βασική πηγή για την οικογένεια του Καστριώτη παραμένουν οι εξιστορήσεις του Βαρλέτιου και του Μουζάκα με όλα τα κενά τους. Και οι δυο αναφέρουν την μητέρα του Καστριώτη σαν πριγκίπισσα των Τριβαλλών (=Βούλγαροι) ενώ από τα έγγραφα που γνωρίζουμε που υπογράφει ο Ιωάννης καστριώτης (για την ακρίβεια Ιβάν, όπως και Ιβάν παρουσιάζεται στις βυζαντινές πηγές κ.λπ) η επίσημη γλώσσα της αυλής του ήταν η σερβική. Από κει και πέρα και τα ονόματα της οικογένειας ανήκουν στην σλαβορθόδοξη παράδοση (Αγγελίνα, Μαμίτσα, Γιέλα, Βλάικα, οι κόρες, Ρεπός, Στανισλάβος, Κωνσταντίνος και Γκιούραγκ – Γεώργιος, οι γιοί). Η ορθοδοξία της οικογένειας προκύπτει και από τις παραχωρήσεις στην Μονή Χιλανδαρίου (ανέκαθεν Σερβική όπου υπάρχει και ο λεγόμενος “Αλβανικός Πύργος” του Ιωάννη Καστριώτη καθώς και από το γεγονός ότι εκεί μόνασε ο Κωνσταντίνος. Τα υπόλοιπα είναι γνωστά. Ο Σκενέρμπεης έγινε μουσουλμάνος στην αυλή του Σουλτάνου όπου ήταν όμηρος ενώ κατά την επιστρογή του στην Αλβανία με τις σχέσεις που ανέπτυξε με την Καθολική Εκκλησία και προσωπικά με τους Πάπες καθώς και το γενικότερο κλίμα του ουνιτισμού που επικρατούσε στα Βαλκάνια έγινε ουνίτης. Καθολικός όχι καθώς σε έγγραφα εντοπίζουμε ακόμη ορθόδοξους ιερείς που ήταν προσωπικοί του εξομολογητές.

    Τώρα, για τα αίτια της εξέγερσης, δεν ξέρω αν αναφέρεσαι στον Oliver Jens Schmitt, όπου αναφέρει προσωπικά κίνητρα για την εξέργερση (την γνωστή αλβανική βεντέτα) αλλά για μένα ήταν τυπική αντίδραση εποχής αντίστοιχη του Ουνυάδη, Δράκουλα κ.λπ.

    Σελίδα από τον Βαρλέτιο που περιγράφει την οικογένεια του Καστριώτη.

    https://imgur.com/rRjN3dw

    • Gandalf, καλημέρα.

      Το όνομα του πατέρα και ο Χαλκοκονδύλης το αποδίδει ως Ἰβάνης (λ.χ. 5.40: καὶ ἡ τοῦ Ἰβἀνεω χώρα τοῦ Καστριώτου … ὅ τε Ἰβάνης, 7.29 [ο Μωάμεθ ο Πορθητής] ἐστρατεύετο ἐπὶ Σκεντέρην τὸν Ἰβάνεω παῖδα), αλλά τους στρατιώτες του Σκεντέρμπεη (και του Γεωργίου Αριανίτη) τους προσδιορίζει πάντοτε ως «Ἀλβανούς» (λ.χ. 7.29: Σκενδέρηςαὐτὸς τε καὶ οἱ Αλβανών, τάς τε γυναίκας καὶ παῖδας […] και 8.68: χερρόνησος δ΄ἐστί (μάλλον το ακρωτήρι Rodoni), καὶ ἰσθμὸς βραχὺς ἀμφὶ τρία στάδια. Τοῦτον τειχίσας [i.e., ὁ Σκενδέρης] ἐσῴκισεν ἐς τὴν χώραν ταύτην οὐκ ὀλίγους τῶν Ἀλβανῶν, …).

      • Gandalf

        Πράγματι, νομίζω επίσης πως αναφέρεται από τουλάχιστον άλλον έναν ιστορικό (Δούκας; Κριτόβουλος; Σφραντζής; δεν μου ‘ρχεται) σαν Ιβάν-ης όπως αντίστοιχα και από τις οθωμανικές πηγές το ίδιο (Juvan-ili).

      • Κάτσε να κάνω καμιά ανάρτηση για τα Αρβανίτικα και τον Eric Hamp, γιατί με τον Έκτορα αυτές τις ημέρες ταξιδεύουμε στο υπερδιάστημα:

    • Αγγελίνα, Μαμίτσα, Γιέλα, Βλάικα, οι κόρες, Ρεπός, Στανισλάβος, Κωνσταντίνος και Γκιούραγκ – Γεώργιος, οι γιοί

      Το Vlajko/Vlajka είναι σλαβικό υποκοριστικό ενός σύνθετου ονόματος σε Vladi- (λ.χ. o βοεβόδας της Βλαχίας Vladislav Α΄ ήταν γνωστός και ως Vlaicu-vodă), όπως το Stayko/Στάικος είναι υποκοριστικό του ονόματος Stanislav και το Rayno/Rayko των ονομάτων σε Rado-.

      Με άλλα λόγια, Vladko/Vlatko > Vlajko και Radko/Ratko > Rayko/Rayno.

      • Hi Smerdaleos
        If i may, about the Polog Valley there are some Ottoman Defters ( years 1467\68 and 1451\52 ) that can help us to realize the ethnic composition in the basis of Folk Anthroponymy . I haven’t acquired it yet, but today we can find the most complete translation of this two Defter in this book “Turski dokumenti za istorijata na makedonskiot narod” Skopje 1971; Sokolovski, M. Stojanovski, A.In English “”Turkish documents for the history of the Macedonian people”(which has been heavly critize from the Albanian Ottomanists because of the arbitrary, tendetious translation, deforming the typical folk albanian names !!) . Meanwhile in this other book by Hazim Sabanovic “Krajište Isa-bega Ishakovića: zbirni katastarski popis iz 1455. godine [dr. Hazim Šabanović, 1964.] we can obtain the Toponymy and number of families(srb:Domovo\ Families) for each Village . Also there exist another work from dr. Iljaz Rexha,- “Popullsia albane gjatë mesjetës në hapsirën e Maqedonisë së sotme (sipas burimeve sllave dhe osmane )”, in English” “The Albanian population during the Middle Ages in the space of today’s Macedonia (according to Slavic and Ottoman sources)” in which he has selected the Albanian, Albanian-Slavic (Bulgarian) Anthroponymy from each village in west “Macedonia” utilizing the Stojanovski, Sokolovski Book . Below i will present some data’s ;

        I will be refered to the “Krajište Isa-bega Ishakovića” about the number of families and compare it with the number of Albanophone families in the respective villages. https://www.scribd.com/document/177637254/Kraji%C5%A1te-Isa-bega-Ishakovi%C4%87a-zbirni-katastarski-popis-iz-1455-godine-dr-Hazim-%C5%A0abanovi%C4%87-1964

        – page 86, Vesilovic\Veshalla ( 52 families total,almost All with Albanian, Albanian-Slavic (Bulgarian) Anthroponymy)

        – page 74, Malo Turcane ( 17 families, almost 13 with Albanian, Albanian-Slavic (Bulgarian) Anthroponymy

        – page 88, Gjurgjevishte ( 28 families almost All with Albanian, Albanian-Slavic (Bulgarian) Anthroponymy)

        – page 82, Gorne Palcishte ( 36 families total, 15 with Albanian, Albanian-Slavic (Bulgarian) Anthroponymy)

        – page 74, Modrishte ( 40 families total, almost 15 with Albanian, Albanian-Slavic (Bulgarian) Anthroponymy)

        – page 73, Zhernovjane\Zerovnjane (22 families total, almost 10 with Albanian, Albanian-Slavic (Bulgarian) Anthroponymy)

        – page 71, Dobri dol ( 52 families total, almost 20 with Albanian, Albanian-Slavic (Bulgarian) Anthroponymy)

        – page 64, Negotino (64 families total, almost 16 with Albanian, Albanian-Slavic (Bulgarian) Anthroponymy)

        – page 84, Kalište \Kalishte ( 26 families total, 11 with Albanian, Albanian-Slavic (Bulgarian) Anthroponymy)

        – page 85, Лешок \Leshak-Leshok (165 families from which almost 50 were of Albanian, Albanian-Slavic (Bulgarian) Anthroponymy) , etc etc

        So it seems that M. Barleti was partly right about the Polog ;(Bulgari, siue Tribali habitant, fol. 61 v.) it was indeed inhabited by a majority of Bulgarians in the XV century, but there were also a considerable Albanian Orthodox Minority, specially in the western and southern part of Polog. The ethnic situation changed in the XVIII century with the influx of Albanian muslims from Albania and Kosovo( this fact make really angry the Nationalists… i personally prefer the historical truth above all !!)

        also the case of Nahije Kicevo\Kercova (south of Polog) with the “Arnavut Mahala” and “Sirf\serb Mahala”, with the majority of the Anthroponymy Albanian, Albanian-Slavic (Bulgarian\Serb?), page 34, from I.Rexha in “Popullsia albane gjatë mesjetës në hapsirën e Maqedonisë së sotme (sipas burimeve sllave dhe osmane )”, in the villages around Kicevo there is also a considerable percentage of Albanian Orthodox folk e.g the Village of Zajaz ( page 18, at I. Rexha )

        About “Upper Reka” ( Between Polog Valley and Albania ) region, the ethnic composition is much more clear, the majority of the inhabitants have Albanian Orthodox Anthroponymy. This data’s are obtained from the Defters of 1467 and 1536, read down for each Village some examples of the Onomastics, from page
        261-268 ; https://www.academia.edu/23459558/SHQIPTAR%C3%8BT_E_REK%C3%8BS_S%C3%8B_EP%C3%8BRME

      • So it seems that M. Barleti was partly right about the Polog ;(Bulgari, siue Tribali habitant, fol. 61 v.) it was indeed inhabited by a majority of Bulgarians in the XV century, but there were also a considerable Albanian Orthodox Minority, specially in the western and southern part of Polog.

        Note also August Grisebach‘s 1839 comment about Polog (he passed from there): The Bulgarians dwell in the lowlands and are chiefly farmers, while the Albanians dwell on the highlands and practice chiefly animal husbandry.

        From the Bulgarian wiki lemma ‘Polog’: Българите се занимават със земеделие, а албанците в планинските села със скотовъдство… Долината е една голяма градина, в която нито педя земя не е останала пуста“, пише немският ботаник Аугуст Гризебах в „Пътуване през Румелия към Бурса“, 1839 г.

  18. These are few books\materials about the mixed Anthroponymy( Albanian-Slavic), of the Albanophones communities in Northern Albania, Kosovo, Montenegro etc.

    – “Catasto veneto di Scutari e Registrum concessionum, 1416-1417” : Fulvio Cordignano, S.J. (the Venetian detailed list of the Inhabitants of the area around Shkodra year 1416) https://www.worldcat.org/title/catasto-veneto-di-scutari-e-registrum-concessionum-1416-1417-fulvio-cordignano-sj/oclc/645604142
    – “Скадарски земљишник 1416.године” -” Shkodra’s landowners list, year 1416″ https://www.scribd.com/document/326843616/45-%D0%A1%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D1%99%D0%B8%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA-1416-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B5-pdf
    – ” Iz Dubrovačkog arhiva – knjiga I” -“From the Dubrovnik Archives – Book” Mihailo Dinić , Belgrad 1954; The mixed anthroponymy (Slavic-Albanian) of the Albanophones in Novo brdo area,Eastern Kosovo. https://www.scribd.com/document/282747003/Mihailo-Dini%C4%87-Iz-Dubrova%C4%8Dkog-arhiva-knjiga-I
    – “Defteri i regjistrimit të Sanxhakut të Shkodrës i vitit 1485”, in English “The Defter of the Sandzak of Shkodra in 1485” Selami Pulaha,1974. https://www.scribd.com/document/200661435/Selami-Pulaha-Defteri-i-regjistrimit-te-Sanxhakut-te-Shkodres-i-vitit-1485
    – “Popullsia albane gjatë mesjetës në hapsirën e Maqedonisë së sotme (sipas burimeve sllave dhe osmane )”, in English” “The Albanian population during the Middle Ages in the space of today’s Macedonia (according to Slavic and Ottoman sources)” dr. Iljaz Rexha.
    – “The Christian Saints of Albania” Robert Elsie Olzheim, Germany.
    – “The Christian Saints in the (Micro)toponymy of Albania” , Albert Riska.
    – ” Rrënjë dhe degë të krishterimit ndër shqiptarë, in: „Hylli i Dritës“ 2 [2011] 58-78, Dr. Bardhyl Demiraj. In english ” Roots and branches of Christianity among Albanians”
    – “Turski dokumenti za istorijata na makedonskiot narod” Skopje 1971; Sokolovski, M. Stojanovski, A.In English “”Turkish documents for the history of the Macedonian people”
    – “Vilayet of Pastric (Paštrik) in 1452/53”. (in Serbian) Tatjana Katic.
    – “Regjistrimi i vendbanimeve dhe i popullsisë albane të Kosovës : (sipas defterëve osmanë të shekullit XV), Dr. Iljaz Rexha and Dritan Egro 2016.In English “Registration of settlements and Kosovo Albanian population: (according to the Ottoman defters of the 15th century)
    – “Detailed register of the Prizren sancak from 1571” (in Serbian) Tatjana Katic, 2010.
    – “Oblast Brankovića – Opširni katastarski popis iz 1455. godine” Handžić A., Hadžibegović H, Orijentalni institut, Sarajevo 1972.In English “Branković Province – a comprehensive cadastral list from 1455”
    – “THE TOWNS OF THE DUKAGJINI PLATEAU AND KOSOVA IN THE OTTOMAN LAND REGISTERS OF THE SECOND HALF OF THE 16th CENTURY” 1985, Selami Pulaha.
    – “Popullsia Shqiptare e Kosovës gjatë shek. XV-XVI” : (studime dhe dokumente), 1983, Selami Pulaha.In English “The Albanian population of Kosovo during the XV-XVI century: (studies and documents)
    – “REGJISTRIMI I VENDBANIMEVE DHE I POPULLESISE SE KAZASE SE NOVOBERDES SIPAS DEFTERIT TE FUNDSHEKULLIT XV” Dr. Iljaz Rexha. In English ” Registration of the Novoberdo Settlments and population according to XV century Defter ”
    -“KËRKIME ONOMASTIKE-HISTORIKE PËR MINORITETE TË SHUARA E AKTUALE TË KOSOVËS” Skender Gashi, 2015.In English “ONOMASTIC-HISTORICAL RESEARCH FOR KOSOVO’S MINORITIES” : (studies and documents)

    Now my request to Hector Bua is, compare the names of this Medieval Geghs Albanians (Catholic or Orthodox) with those onomastics of Medieval Tosks Albanian\Arvanites (Orthodox) in Greece, as below

    – Ονοματεπώνυμα των Αλβανών (Αρβανιτών) της βορειοδυτικής Πελοποννήσου τον 15ο αιώνα ; http://www.lithoksou.net/p/onomateponyma-ton-albanon-arbaniton-tis-boreiodytikis-peloponnisoy-ton-15o-aiona-2009

    – ‘Η απογραφή των Κραβάρων στο οθωμανικό φορολογικό κατάστιχο ΜΜ10 (1454-1455)’, Ναυπακτιακά 15 (2007-2009), 415-561.https://www.academia.edu/1397657/_%CE%97_%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AE_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CE%9A%CF%81%CE%B1%CE%B2%CE%AC%CF%81%CF%89%CE%BD_%CF%83%CF%84%CE%BF_%CE%BF%CE%B8%CF%89%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CF%86%CE%BF%CF%81%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%AC%CF%83%CF%84%CE%B9%CF%87%CE%BF_%CE%9C%CE%9C10_1454-1455_%CE%9D%CE%B1%CF%85%CF%80%CE%B1%CE%BA%CF%84%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CE%AC_15_2007-2009_415-561

    – E. Balta, Lʼ Eubee a la fin du XV siecle economie et population les registres de l’annee 1474-INR_Mpalta_89_01 https://www.scribd.com/doc/212234588/E-Balta-L%CA%BC-Eubee-a-la-fin-du-XV-siecle-economie-et-population-les-registres-de-l-annee-1474-INR-Mpalta-89-01

    • These are few books\materials about the mixed Anthroponymy( Albanian-Slavic), of the Albanophones communities in Northern Albania, Kosovo, Montenegro etc.

      The same is true for the Rumanians. Many have Slavic names: Vlad III Dracula (Vlad + the -a of Dracul-a is the slavic genitive ‘(son) of Dracul’, cf. Srb. vuk = ‘wolf’ > vuka = ‘of the wolf’), Voevode Vladislav I of Wallachia = Vlaicu-Vodă, Bogdan I of Moldavia (hence Moldavia was known mostly as ‘Bogdania’ and the Moldavians as ‘Bogdanians’ during the Ottoman period,cf Μπογδανία/Βογδανία) etc.

      Note also the 1453 Peloponnesian Arvanite Ῥάδος ὁ Γολέμης = Rado Golemi, cf. Rum. Radu and OCS golěmъ = ‘big’ > Moisi Golemi:

      https://imgur.com/q5uJPG5

  19. I mean how it is possible that the Arvanites\Albanians in Central Greece continued to use some typical Slavic Anthroponymy even if they had no direct contact with slavophone communities ?! My deduction is that those names had entered\included in their own antroponymic folk fond during the long coexistence between the two ethnos, in the same manner we can also qualify and interprete the presence of Slavic toponymy, the Bulgarian\Serbian influence was much greater than we thought !! Few examples;

    -Stradioti with names like;
    Chiurca* Bua – Gjurka from slv; Gjuro-
    Andrea Staiko*
    Bosichio* Renessi
    Janni Golemi* – slv; Big, great –
    Gigni\Gjini Boica*
    Grimani Bogdani*
    http://abodily.tripod.com/porcilestorialocale01500.html
    -Other Arvanites in North-western Morea
    Glava Filadrofeno – slv; Forhead,front –
    Boža Gjuraleš
    Duše* Likursi, – slv; Spirit, e.g Dushan –
    Miloš Mansi,
    Brat* Maži, – slv; Brother –
    Also, as in the case of Malacasi, even the ‘Bua’ was used as a name, two examples;
    1)Buat Mirali,
    2)Bua Plaše

    • My deduction is that those names had entered\included in their own antroponymic folk fond during the long coexistence between the two ethnos

      Your deduction is correct. These names had already been incorporated in their tradition and, subsequently, by the reproduction of this tradition, the Arvanites kept alive such names and terms (cf. Staikos Staikopoulos).

  20. Jeronim

    Πάνω κάτω για τους Αγγλοσάξονες και τους μεσαιωνικούς Ρωμαίους είναι γνωστή η ιστορία της επαφής με τους Γαλλόφωνους. Υπάρχει όμως αλήθεια κάποια έρευνα η άρθρο περί της επιρροής των Νορμανδών και των Φράγκων στους Αλβανούς; Σε όλα τα πολιτιστικά επίπεδα, όχι απαραίτητα γλωσσικά. Αν και πολλά ζητάω μάλλον

    • Γεια σου Jeronim. Εννοείς αν υπάρχει κάτι για την (όποια) Νορμανδο-Φραγκική επίδραση στους Αλβανούς κατά την περίοδο του ανδεγαυικού regnum Albaniae?

    • Jeronim

      Ναι αυτό, ρωτάω αν έχει υπάρξει κάποια έρευνα, περί της γενικότερης Φραγκονορμανικής επιρροής στους Αλβανούς. Απ’την κάθοδο των Νορμανδών, ως την βασιλεία του Καρόλου του Ανδεγαυού

      • Δεν το ξέρω αυτό. Για την μεσαιωνική Αλβανία έχει γράψει πολλά ο Alain Ducellier (δες εδώ το συυγραφικό του έργο).

        Το μόνο που ξέρω είναι η αποικιοκρατική επιβολή από τους Βενετσιάνους του όρου Tosco > Toskë (οι «απολίτιστοι» της ενδοχώρας ή, εναλλακτικά, υποτιμητική αναφορά για την «σχισματική» ορθοδοξία τους [σε αντίθεση με τους καθολικούς Γκέγκηδες]).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.