Shay Eshel: The Concept of Elect Nation in Byzantium #1

Όπως ανέφερα ήδη στην προηγούμενη ανάρτηση, το θέμα της σημερινής ανάρτησης είναι η συνοπτική παρουσίαση του εξαιρετικού φετινού βιβλίου του Shay Eshel Η Ιδεολογία του Εκλεκτού Έθνους στο Βυζάντιο (The Concept of Elect Nation in Byzantium, Brill 2018), το οποίο περιγράφει τη λειτουργία της Ιδεολογίας Εκλεκτού Έθνους (ENC = Elect Nation Concept = ΙΕΕ = Ιδεολογία Εκλεκτού Έθνους) στο Βυζάντιο κατά την περίοδο από τον 7° ως τον 13° αιώνα και την βασική συνέπεια της συστηματικής ιδεολογικής ταύτισης με τον βιβλικό Ισραήλ (το πρωτότυπο παράδειγμα Περιούσιου Λαού στην Παλαιά Διαθήκη), που ήταν η σταδιακή ανάπτυξη εθνικής Ρωμαϊκής συνείδησης (national awareness) και η μετατροπή της άπτωτης Ρωμανίας σε έθνος-κράτος (nation-state) των Ρωμαίων που διέθετε τη δική του κρατική θρησκεία (state religion).

Α. Περίληψη του Βιβλίου

Το κείμενο του βιβλίου τελειώνει στη σελίδα 202 και χωρίζεται σε 8 κεφάλαια. Το όγδοο και τελευταίο κεφάλαιο (σλδ 185-202) είναι μια ωραία περίληψη των προηγουμένων.

Στο πρώτο κεφάλαιο (σλδ 1-25) ο Eshel περιγράφει το θεωρητικό πλαίσιο του βιβλίου (οι πρόσφατες απόψεις για το ζήτημα της εθνικής ταυτότητας στο Βυζάντιο, το ζήτημα της προνεωτερικής εθνικής ταυτότητας, τα βασικά χαρακτηριστικά του έθνους (nation) που το διακρίνουν από την εθνότητα (ethnicity) κατά τον Adrian Hastings, η ορολογία του Εκλεκτού Έθνους και Περιούσιου Λαού και, τέλος, παραθέτει ορισμένα από τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν έναν λαό που πιστεύει ότι είναι Εκλεκτός).

Το θέμα του δευτέρου κεφαλαίου (σλδ 26-43) είναι η αυθόρμητη υιοθέτηση της ΙΕΕ ως αντίδραση στην κρίση του 7ου αιώνα (οι Περσικές κατακτήσεις της περιόδου 602-628, οι Αραβικές κατακτήσεις και αλλεπάλληλες νίκες μετά το 634 και η Αβαρική πολιορκία της Κωνσταντινούπολης το 626). Ο Eshel συγκρίνει τις δύο διαφορετικές χρήσεις της ΙΕΕ σε Αντίοχο Στρατήγιο (παραδοσιακή: ο Περιούσιος Λαός είναι όλοι οι Χαλκηδονίζοντες Χριστιανοί) και Θεόδωρο Σύγκελλο (καινοτομική, Carving a New Elect Nation: η Κωνσταντινούπολη είναι η «Νέα Ιερουσαλήμ» και, συνεπώς, ο Περιούσιος λαός είναι μόνον οι Κωνσταντινουπολίτες και το ποίμνιο του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως [τότε μόνο η Θράκη και η Μικρά Ασία, περιοχές που θα εξελιχθούν στα «Ρωμαίων ήθη» = «πατροπαράδοτα μέρη των Ρωμαίων»]) και παραθέτει ορισμένες αντιδράσεις Μελκιτών συγγραφέων στην αραβική κατάκτηση της Συρίας (προβληματισμός για το ποιος ακριβώς είναι ο «Περιούσιος Λαός» και πολιτικοποιημένα αποκαλυπτικά κείμενα όπως η αποκάλυψη του Ψευδο-Μεθοδίου που προφητεύει την αποκατάσταση των αραβοκρατούμενων περιοχών στην αυτοκρατορία λίγο πριν την δευτέρα παρουσία).

Στο τρίτο κεφάλαιο (σλδ 44-58) ο Eshel περιγράφει την προμελετημένη επίσημη υιοθέτηση (institutional adoption) της ΙΕΕ από τον Ηράκλειο μέχρι τον Λέοντα Γ΄ (η Δαβιδική προπαγάνδα του Ηρακλείου και τα νομίσματα Deus adiuta Romanis = «Θεέ, βοήθα τους Ρωμαίους», η ορολογία του βιβλικού Ισραήλ στις αποφάσεις της εν Τρούλω Συνόδου το 691/2 και ο «εξισραηλιτισμός» της κοινωνίας που επέβαλε ο Λέων Γ΄ με την χορήγηση του Μωσαϊκού Νόμου μαζί με την Εκλογή Νόμων του). Συνέπεια αυτού του «εξισραηλιτισμού» (μίμηση του βιβλικού παραδείγματος της Παλαιάς Διαθήκης) ήταν η αυστηρότερη ερμηνεία της Δεύτερης των Δέκα Εντολών περί ειδώλων, η οποία δημιούργησε την ανεικονική διάθεση που εν τέλει οδήγησε στην Εικονομαχία.

Το θέμα του τετάρτου κεφαλαίου (σλδ 59-76) είναι η χρήση της ΙΕΕ και της ορολογίας της Παλαιάς Διαθήκης σε ορισμένα κείμενα της περιόδου μεταξύ του 7ου και 9ου αιώνα (οι Σερμησιανοί των Θαυμάτων του Αγίου Δημητρίου, ο «Περιούσιος Λαός» Σλάβων του Ιουστινιανού Β΄, ο Βίος του Γεωργίου του Αμαστρηνού [επιθέσεις Αράβων και Ρως στην Άμαστρι] και οι δύο ομιλίες του Φωτίου μετά την επιδρομή των Ρως στην Κωσνταντινούπολη το 860).

Στο πέμπτο κεφάλαιο (σλδ 77-85) ο Eshel περιγράφει τις συνέπειες της Εικονομαχίας στην βυζαντινή ΙΕΕ. Όπως ανέφερα παραπάνω, σύμφωνα με τον Eshel η ανεικονική διάθεση των εικονομάχων δημιουργήθηκε αυθόρμητα ως φυσική συνέπεια του αυστηρότερου διαβάσματος της Δεύτερης των Δέκα Εντολών. Στην πρώιμη φάση της διαμάχης, οι εικονομάχοι δεν είχαν αναπτύξει αναλυτική θεολογική επιχειρηματολογία, αντίθετα με τους εικονόφιλους που αναγνώρισαν τον «εξιουδαϊσμό» του δόγματος ως αιρετική απόκλιση από την παραδοσιακή Ορθοδοξία της Καινής Διαθήκης και των Πατέρων της Εκκλησίας. Στην προσπάθειά τους να αποδείξουν την αιρετικότητα των εικονομάχων, οι εικονόφιλοι ζήτησαν την βοήθεια των αλλοδαπών εκκλησιαστικών κέντρων (πάπας, ανατολικά πατριαρχεία, Ιωάννης Δαμασκηνός), αντίθετα με τους εικονομάχους που είχαν ξεπεράσει την παλαιά χριστιανική οικουμενικότητα και θεωρούσαν ως Περιούσιο Λαό μόνο το χριστιανικό πλήρωμα της πολιτείας. Στα μάτια των εικονομάχων, οι εικονόφιλοι ήταν «προδότες» επειδή «συνωμοτούσαν» με τους αλλοδαπούς κατά της βασιλείας, της πολιτείας και τους έθνους. Στην προσπάθειά τους να ανασκευάσουν τα επιχειρήματα των εικονομάχων περί προδοσίας, οι εικονόφιλοι οικειοποιήθηκαν την πατριωτική και εθνικιστική ρητορική των αντιπάλων τους και, συνεπώς, ανέπτυξαν και οι ίδιοι εθνική ταυτότητα. Το αποτέλεσμα ήταν πως η Ορθοδοξία που εν τέλει αποκατέστησαν το 843 οι εικονόφιλοι δεν ήταν η παλιά οικουμενική Ορθοδοξία, αλλά μια νέα αποκλειστική Ορθοδοξία που πλέον διέκρινε τους Βυζαντινούς από τους υπόλοιπους χριστιανούς ως το μόνον «αληθώς Ισραήλ» και «περιούσιο λαό» της χριστιανοσύνης. Όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Eshel, οι Βυζαντινοί εξέρχονται από την εικονομαχία διαθέτοντας πλέον μια κρατική θρησκεία (state religion) που τους διαφοροποιεί από όλους τους υπόλοιπους χριστιανούς.

Το θέμα του έκτου κεφαλαίου (86-138) είναι η χρήση της ΙΕΕ κατά την περίοδο της Μακεδονικής Δυναστείας και η περαιτέρω ανάπτυξη της εθνικής ταυτότητας. Ο Βασίλειος Α΄ δολοφόνησε τον Μιχαήλ Γ΄ και σφετερίστηκε τον θρόνο. Για να νομιμοποιήσει το σφετερισμό του στα μάτια των υπηκόων του, ο Βασίλειος ταυτίστηκε με τον βιβλικό Δαβίδ που σφετερίστηκε το θρόνο του Σαούλ. Ο γιος και διάδοχός του Λέων προώθησε την εικόνα του «Σοφού», σαν τον σοφό γιο του Δαβίδ Σολομών. Το δεύτερο μισό του 9ου αιώνα χαρακτηρίζεται από προσηλυτιστικό ζήλο (εκχριστιανισμός των Σλάβων, Κύριλλος και Μεθόδιος, εκχριστιανισμός των Βουλγάρων, πόλεμος εναντίον των Παυλικιανών, απόπειρα προσηλυτισμού των Ρωμανιωτών Εβραίων), ο οποίος ήταν φυσικό επακόλουθο της αυξημένης αυτοπεποίθησης που προσέδιδε στους Ρωμαίους η ΙΕΕ («εμείς» είμαστε οι «μόνοι αληθινοί χριστιανοί» και πρέπει να αποκαταστήσουμε την ηγεμονική μας θέση στην Χριστιανοσύνη). Ο εκχριστιανισμός των Βουλγάρων, όμως, είχε μια σημαντική παρενέργεια: όταν ο Βούλγαρος ηγεμόνας Συμεών Α΄ έγινε ο ισχυρότερος ηγεμόνας των Βαλκανίων, χρησιμοποίησε την ισχύ του για να εξαναγκάσει τους Βυζαντινούς να τον αναγνωρίσουν ως Βασιλέα Ρωμαίων και Βουλγάρων. Η αντίδραση της Κωνσταντινούπολης ήταν η εγκατάλειψη της ρητορικής της χριστιανικής αυτοκρατορίας (στην οποία βασίστηκε ο Συμεών) και ο τονισμός της κοσμικής εθνοπολιτισμικής ρωμαϊκής ταυτότητας του έθνους και της πολιτείας τους. Στο υπόλοιπο του κεφαλαίου, ο Eshel περιγράφει τον ευδιάκριτο πια ρωμαϊκό εθνικισμό σε κείμενα της εποχής του Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου και του Νικηφόρου Φωκά (νεκρώσιμες ακολουθίες για τους στρατιώτες που έπεσαν στη μάχη, ομιλίες του αυτοκράτορα προς στρατιώτες, τακτικά εγχειρίδια).

Στο έβδομο κεφάλαιο (σλδ 139-184) ο Eshel περιγράφει τη σύγκρουση της Φραγκικής και Ρωμαϊκής ΙΕΕ κατά την περίοδο των Σταυροφοριών. Αφού εξηγεί την βαθμιαία ανάπτυξη της Φραγκικής ΙΕΕ από τον Πεπίνο και τον Καρλομάγνο ως τις σταυροφορίες (οι Φράγκοι/Γάλλοι ως «χριστιανικότεροι των χριστιανών» και «αιχμή της χριστιανοσύνης» στις σταυροφορίες), στη συνέχεια ο Eshel περιγράφει την βυζαντινή αντίδραση στην διάθεση των Φράγκων (και της δυτικής χριστιανοσύνης γενικότερα) να τους αντικαταστήσουν ως ο «αληθώς Ισραήλ» και «περιούσιος λαός» της Χριστιανοσύνης. Η αντίδραση σ΄αυτήν την άνοδο της δύσης ήταν η κομπλεξική όξυνση της αυτοπεποίθησης  και φιλαυτίας της Κωνσταντινούπολης σε βαθμό που προκάλεσε τη ρήξη της βασιλεύουσας με τις επαρχίες της Ρωμανίας. Με άλλα λόγια, στην προσπάθειά τους να αναδείξουν την ανωτερότητά τους ως προς τη δύση, οι λόγιοι Κωνσταντινουπολίτες έθεσαν τόσο ψηλά τον πήχη του «εμείς», ώστε τελικά έφτασαν σε σημείο να αποκλείσουν από αυτό το «εμείς» ακόμα και τους επαρχιώτες ομοεθνείς τους. Έτσι κατέληξαν σ΄αυτόν που ο Καλδέλλης ονομάζει «αντεθνικό ελιτιστικό ελληνισμό» του 12ου αιώνα, όπου οι λόγιοι των θεάτρων ή πανελληνίων της Κωνσταντινούπολης αρχίζουν πια να αυτοπροσδιορίζονται ως «Έλληνες» και να αποκλείουν ως «βάρβαρους» από αυτήν την επίκτητη «ελληνικότητα» όλους τους μη αττικίζοντες, Ρωμαίους τε και εθνικούς (Hellenism in Byzantium, σλδ 239: in the twelfth century, Hellenism … its artificial and highbrow qualities made it precicely an anti-national phenomenon, given that it enforced a distinction between more and less educated Romans). Η συνέπεια αυτής της αποξένωσης και ιδεολογικής απομόνωσης της Κωνσταντινούπολης από τις επαρχίες της ήταν να χαθεί η σχέση αμοιβαιότητας κέντρου-περιφέρειας που μέχρι τότε επέτρεπε στη Ρωμανία να λειτουργεί ως έθνος-κράτος. Ο Eshel κλείνει το κεφάλαιο με μια σύντομη περιγραφή της ΙΕΕ και της χρήσης του παραδείγματος του βιβλικού Ισραήλ στη Νίκαια, όπως λ.χ. στον λόγο του Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου μετά την ανάκτηση της Κωνσταντινούπολης το 1261, όπου οι Νικαιάτες Ρωμαίοι παρομοιάζονται με τον βιβλικό Ισραήλ που επέστρεψε στην Γη της Επαγγελίας ύστερα από την αιγυπτιακή αιχμαλωσία.

B. Ενδιαφέροντα σημεία του Βιβλίου

Σ΄αυτό το δεύτερο μέρος θα σχολιάσω περαιτέρω μερικά επιμέρους σημεία του βιβλίου τα οποία βρήκα ενδιαφέροντα. Αλλά πρώτα πρέπει να εξηγήσω τι εννοώ όταν αναφέρομαι στον «Δεινόκοκκο Radiodurans της Ιστορίας».

1. Ο Δεινόκοκκος Radiodurans της Ιστορίας

Το βακτήριο Deinococcus Radiodurans (Δεινόκοκκος ο Ακτινοανθεκτικός = ο δεινά ακτινοανθεκτικός κόκκος) έλαβε αυτό το όνομα επειδή είναι η ακτινοανθεκτικότερη μορφή ζωής, δηλαδή ο οργανισμός με την υψηλότερη ανθεκτικότητα στην ακτινοβολία, κάτι που του επιτρέπει να μπορεί να αναπαράγεται κανονικά σε δόσεις ακτινοβολίας που είναι θανατηφόρες για όλες τις άλλες μορφές ζωής.

Αν υπάρχει ένας λαός που αξίζει τον τίτλο «ο Δεινόκοκκος Radiodurans της Ιστορίας» αυτός είναι φυσικά οι Εβραίοι, οι οποίοι κατάφεραν να κατασκευάσουν μια aere perennius («διαχρονικά ανθεκτικότερη απ΄το χαλκο»), ιδιαίτερη και θεσμικά αναπαραγόμενη (ο θεσμός είναι φυσικά η συναγωγή) εθνοθρησκευτική ταυτότητα που βασίζεται σε μια ιδιαίτερη θρησκεία (ιουδαϊσμός), η οποία προσδίδει στο λαό την ιδιαιτερότητα του μοναδικού «περιούσιου λαού» του μοναδικού θεού, στην αυστηρή τήρηση του Μωσαϊκού νόμου, η οποία προσδίδει στον λαό την «καθαρότητα» και «αγνότητα» που προαπαιτεί η διαθήκη με το Θεό και, τέλος, στην κατανόηση της Παλαιάς Διαθήκης ως «ιστορίας» των Ισραηλιτών προγόνων «μας», κάτι που επιτρέπει τον εθνοτικό αφορισμό του λαού μέσα από την γενεαλογική γραμμή Αβραάμ-Ισαάκ-Ιακώβ, την ταύτιση με μια συγκεκριμένη περιοχή (η Γη της Επαγγελίας) και την αναγνώριση μιας «Χρυσή εποχής» (το βασίλειο του Δαβίδ) που «πρέπει» να αποκατασταθεί.

Ο Νίτσε γράφει στο Τάδε έφη Ζαρατούστρας πως ο (αρχαίος εννοείται) Έλληνας ανακάλυψε το «αἴεν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων» και μ΄αυτό έφτασε στην ατομική αριστεία, ενώ ο Εβραίος ανακάλυψε το «τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου» (δηλαδή την θεσμική και συλλογική προσκόλληση στα πάτρια ήθη) και μ΄αυτό κέρδισε την αιωνιότητα.

Πιο πεζά, ο Αντώνης Καλδέλλης αναφέρει πως οι Εβραίοι είναι ο μόνος λαός της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας που κατάφερε να αντισταθεί στον εξελληνισμό, τον εκρωμαϊσμό και τον εκχριστιανισμό, διατηρώντας σε μεγάλο βαθμό αλώβητη την ταυτότητά του, μέσα από την τήρηση μιας ιδιαίτερης θρησκείας και τη συλλογική ανάμνηση μιας εθνικής ιστορίας.

Όταν κατά το πρώτο μισό του 7ου μ.Χ. αιώνα η ρωμαϊκή ηγεσία προσπαθούσε να βρει κάποιο αντίδοτο που θα της επέτρεπε να επιβιώσει την δυσυπέρβατη κρίση που απειλούσε την υπόστασή της (Περσικός, Αβαροσλαβικός και, κυρίως, Αραβικός επεκτατισμός), ήξερε πολύ καλά ότι οι Εβραίοι ήταν ο Δεινόκοκκος Radiodurans της ιστορίας. Το ήξερε διότι κατά τους προηγούμενους αιώνες είχε αποτύχει η ίδια να τους αφομοιώσει στην ρωμαιοχριστιανική πλειοψηφία.

Κάποια στιγμή, λοιπόν, η Ρωμαϊκή ηγεσία αποφάσισε πως ο αποτελεσματικότερος τρόπος αντίστασης στην κρίση που απειλούσε με διάλυση τη συρρικνωμένη Ρωμανία ήταν η ενίσχυση της προϋπάρχουσας πλαδαρής ρωμαιοχριστιανικής ταυτότητας με «ιουδαϊκή» ανθεκτικότητα. Αυτό οδήγησε στη συστηματική ιδεολογική ταύτιση με τους βιβλικούς Ισραηλίτες της Παλαιάς Διαθήκης: η Κωνσταντινούπολη έγινε η «Νέα Ιερουσαλήμ», το χριστιανικό ποίμνιο του πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως (τότε μόνο η Μικρά Ασία και η Θράκη) έγινε ο «Νέος Ισραήλ», ο βασιλεύς Ρωμαίων έγινε ο «Νέος Δαβίδ», οι εχθροί των Ρωμαίων ταυτίστηκαν με τους εχθρούς του βιβλικού Ισραήλ (λ.χ. o Αμαλήκ και οι Αιγύπτιοι), η προ κρίσεως Ρωμανία έγινε η «Χρυσή Εποχή» (το δαβιδικό Ηνωμένο Βασίλειο) που «πρέπει» να αποκατασταθεί και η  δυσυπέρβατη παροντική κρίση μετατράπηκε σε παροδική θεία τιμωρία του περιούσιου λαού στον βιβλικό κύκλο αμαρτία-τιμωρία-μετάνοια-αποκατάσταση. Η αγάπη του Θεού για τον «περιούσιο λαό» ήταν η εγγύηση που διατηρούσε στο πλήρωμα της πολιτείας την ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο.

2. Η εθνοδομητική μίμηση του βιβλικού Ισραήλ

Ο Shay Eshel δέχεται την αρχή που εκφράζει ο Adrian Hastings στο βιβλίο του The Construction of Nationhood: Ethnicity, Religion and Nationalism (Cambridge University Press, 1997) πως η συστηματική ταύτιση ενός χριστιανικού λαού που διαθέτει ή επιδιώκει πολιτική αυτονομία με τον βιβλικό Ισραήλ της Παλαιάς Διαθήκης μέσα από μια ΙΕΕ (που δικαιολογεί την ταύτιση) οδηγεί σε εθνοδόμηση.

Στις σελίδες 4-5 ο Eshel παραθέτει τα βασικά χαρακτηριστικά που κατά τον Hastings διακρίνουν το έθνος (nation) από την εθνότητα (ethnicity), παραθέτοντας επιπρόσθετα και την προσωπική του γνώμη πως η Ρωμαϊκή («Βυζαντινή») ταυτότητα διέθετε αυτά τα χαρακτηριστά τουλάχιστον από τον 9° αιώνα. Στο τέλος της σελίδας 5 έχω υπογραμμίσει την κριτική του Eshel στην «ήπια» νεοελληνική εθνικιστική θέση (βλ. Νίκος Σβορώνος) που θέλει την εμφάνιση ενός «ελληνοβυζαντινού» εθνικισμού μετά το 1204. Πολύ σωστά, ο Eshel παρατηρεί ότι η ελληνική ταυτότητα των λογίων της Νίκαιας παρέμεινε περιορισμένη σε μικρό κύκλο λογίων, αποδείχτηκε εφήμερη (χάθηκε μετά το 1261), ουδέποτε διαχύθηκε προς το λαό και, εν πάση περιπτώσει, ο ελληνικός αυτός λόγος περιέγραφε ένα ήδη προϋπάρχον Ρωμαϊκό έθνος.

3. Ο αφορισμός του «Νέου Ισραήλ»: τα Ρωμαίων ήθη

Όπως ανέφερα παραπάνω, ο Eshel πιστεύει πως η ομιλία του Θεόδωρου Σύγκελλου προς τους Κωνσταντινουπολίτες μετά την Αβαρική πολιορκία του 626, είναι το πρώτο παράδειγμα χρήσης της ΙΕΕ που ξεφεύγει από την παραδοσιακή ιδεολογία της πενταρχικής χαλκηδονικής οικουμενικότητας και αφορίζει/περιχαράσσει (Carving a New Elect Nation) ένα μικρότερο σώμα χριστιανών -το ποίμνιο του πατριάρχη της «Νέας Ιερουσαλήμ»Κωνσταντινουπόλεως-ως το νέο «Περιούσιο Λαό» του θεού. Θυμίζω πως μέχρι το 732 (τουλάχιστον) η δικαιοδοσία του πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως περιοριζόταν στη Μικρά Ασία και τη Θράκη (από το Νέστο μέχρι τον Ταύρο), περιοχές που στα τέλη του 9ου αιώνα αρχίζουν να περιγράφονται ως τα «Ῥωμαίων ἤθη» («πατροπαράδοτα ρωμαϊκά μέρη», βλ. εδώ και εδώ). Αυτή η περιορισμένη δικαιοδοσία του πατριάρχη ως τον Νέστο (την οποία ο Λέων Γ΄ διόρθωσε το 732, όταν πρόσθεσε το Ανατολικό Ιλλυρικό και την νότια Ιταλία στην δικαιοδοσία του πατριάρχη), κατά τη γνώμη μου, είναι ο βασικός παράγων που οδήγησε τον Ηράκλειο στην εκκένωση του στρατιωτικού και διοικητικού προσωπικού από το Ανατολικό Ιλλυρικό (διοίκηση Μακεδονίας και Δακίας). Ο Ηράκλειος γνώριζε πολύ καλά πως το ανατολικό Ιλλυρικό, επειδή ανήκε στην δικαιοδοσία του Πάπα, ήταν χαρτί καμμένο από χέρι στο οποίο δεν μπορούσε να εφαρμοστεί το εθνοδομητικό πρόγραμμα του «εξισραηλιτισμού», το οποίο ο Πάπας -ως ξάγρυπνος φρουρός της παραδοσιακής Χαλκηδονικής Ορθοδοξίας- αμέσως θα καταδίκαζε ως αιρετικό.

Παραθέτω έναν χάρτη με την παραδοσιακή Πενταρχική δομή της Εκκλησίας και τα όρια του πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως (από το Νέστο μέχρι τον Ταύρο), στην αρχή της κρίσης του 7ου μ.Χ. αιώνα και έναν χάρτη του John Haldon με τα όρια της άπτωτης Ρωμανίας το 717:

Haldon 717 pg81

Αφού ορίζει την Κωνσταντινούπολη ως τη «Νέα Ιερουσαλήμ» και την «ορθοδοξότερη και χριστιανικότερη» όλων των Πόλεων, ο Θεόδωρος αποκαλεί τους κατοίκους της ως τον «αληθώς Ισραήλ» (γῆν δὲ Ἰσραὴλ τήνδε τὴν πόλιν νενόηκατοῦτο γὰρ ἐστι τὸ εἶναι ὡς ἀληθῶς Ἰσραὴλἡ πόλις αὕτη) και χαρακτηρίζει τον πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως ως «Νέο Ησαΐα» (ἔχουσα καὶ Ἡσαΐαν ἄλλον, τὸν ἐμὸν ἱεράρχην) και «πρὸς θεὸν τῷ λαῷ μεσιτεύοντα».

4. Ο «Νέος Φινεές» και η δημιουργία συλλογικής αυτοσυνειδησίας

Όταν ο πάπας Σέργιος Α΄ αρνήθηκε να αναγνωρίσει την εν Τρούλω Σύνοδο του 691/2 ως Οικουμενική, ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός Β΄ επιχείρησε να τον συλλάβει αλλά απέτυχε, μια αποτυχία που δείχνει ότι, στα τέλη του 7ου αιώνα, στην Ιταλία ο λόγος του Πάπα πλέον μετρούσε περισσότερο από τον λόγο του Ρωμαίου αυτοκράτορα που είχε την έδρα του στην μακρινή Κωνσταντινούπολη. Στην σύνοδο αυτή ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός Β΄ χαιρετήθηκε ως «Νέος Φινεές», το ποίμνιο του πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως χαρακτηρίστηκε ως «τὸ ἔθνος τὸ ἅγιον, τὸ βασίλειον ἱεράτευμα» (όπως αποκαλεί ο Θεός τον βιβλικό Ισραήλ στην Παλαιά Διαθήκη) και ο Κανόνας 72 της συνόδου απαγορεύει την επιμειξία του «αγίου έθνους» με τους «ακάθαρτους άλλους» (οὐ γὰρ χρὴ τὰ ἄμικτα μιγνύναι = «δεν πρέπει να νοθευτεί το ανόθευτο»). Ο αυτοκράτορας ως «Νέος Φινεές» αναγνωρίζεται ως ο εντεταλμένος φύλακας της δογματοφυλετικής καθαρότητας του «αγίου έθνους».

Ποιος ήταν όμως ο βιβλικός Φινεές;

Ο Φινεές ήταν ο εγγονός του Ααρών και η ιστορία του (όπως και κάποιες άλλες ιστορίες της Παλαιάς Διαθήκης) είχε τη λειτουργία να προσδίδει συλλογική αυτοσυνειδησία στους Εβραίους (collective self-consciousness, το να υπάρχει συλλογική επίγνωση του εθνοτικού τοιχίου που χωρίζει «εμάς» από τους «άλλους»), υπενθυμίζοντάς τους ότι δεν έπρεπε να επιμειχθούν με τα «ακάθαρτα» έθνη (Goyim). Σύμφωνα με την βιβλική παράδοση, κάποιοι Ισραηλίτες της γενιάς του Φινεέ άρχισαν να πλαγιάζουν με Μαδιανίτιδες γυναίκες (από την Μαδιάμ) και να υιοθετούν τα ειδωλολατρικά τους έθιμα. Τότε ο Θεός θύμωσε και έστειλε πληγή στον Ισραήλ. Όταν ο Φινεές κατάλαβε την αιτία της θείας οργής, πήρε ένα σειρομάστη (ακόντιο, λόγχη) με τον οποίο σκότωσε τον Ισραηλίτη Ζαμβρί και την Μαδιανίτιδα ερωμένη του Χασβί, τη στιγμή που οι δυο τους συνουσιάζονταν. Ο σειρομάστης διαπέρασε το σώμα του Ισραηλίτη και η αιχμή του καρφώθηκε στη μήτρα της Μαδιανίτιδας. Τότε ο Θεός ειδοποίησε το Μωϋσή πως η πράξη του Φινεέ κατεύνασε την οργή του και διέταξε τους Ισραηλίτες να επιτεθούν και να εξοντώσουν τους Μαδιανίτες/Μαδιηναίους, κάτι που έκαναν και προέκυψε η φράση «τα κάνω γης Μαδιάμ» (= καταστρέφω κάτι εξολοκλήρου).

[Αριθμοί, 25:6-16] Καὶ ἰδοὺ ἄνθρωπος τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐλθὼν προσήγαγε τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ πρὸς τὴν Μαδιανῖτιν ἐναντίον Μωυσῆ καὶ ἐναντίον πάσης συναγωγῆς υἱῶν Ἰσραήλ, αὐτοὶ δὲ ἔκλαιον παρὰ τὴν θύραν τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου. καὶ ἰδὼν Φινεὲς υἱὸς Ἐλεάζαρ υἱοῦ Ἀαρὼν τοῦ ἱερέως ἐξανέστη ἐκ μέσου τῆς συναγωγῆς καὶ λαβὼν σειρομάστην ἐν τῇ χειρὶ εἰσῆλθεν ὀπίσω τοῦ ἀνθρώπου τοῦ Ἰσραηλίτου εἰς τὴν κάμινον καὶ ἀπεκέντησεν ἀμφοτέρους, τόν τε ἄνθρωπον τὸν Ἰσραηλίτην καὶ τὴν γυναῖκα διὰ τῆς μήτρας αὐτῆς· καὶ ἐπαύσατο ἡ πληγὴ ἀπὸ υἱῶν Ἰσραήλ. καὶ ἐγένοντο οἱ τεθνηκότες ἐν τῇ πληγῇ τέσσαρες καὶ εἴκοσι χιλιάδες.

Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωυσῆν λέγων· Φινεὲς υἱὸς Ἐλεάζαρ υἱοῦ Ἀαρὼν τοῦ ἱερέως κατέπαυσε τὸν θυμόν μου ἀπὸ υἱῶν Ἰσραὴλ ἐν τῷ ζηλῶσαί μου τὸν ζῆλον ἐν αὐτοῖς, καὶ οὐκ ἐξανήλωσα τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐν τῷ ζήλῳ μου. οὕτως εἶπον· ἰδοὺ ἐγὼ δίδωμι αὐτῷ διαθήκην εἰρήνης, καὶ ἔσται αὐτῷ καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ μετ’ αὐτὸν διαθήκη ἱερατείας αἰωνία, ἀνθ’ ὧν ἐζήλωσε τῷ Θεῷ αὐτοῦ καὶ ἐξιλάσατο περὶ τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. τὸ δὲ ὄνομα τοῦ ἀνθρώπου τοῦ Ἰσραηλίτου τοῦ πεπληγότος, ὃς ἐπλήγη μετὰ τῆς Μαδιανίτιδος, Ζαμβρὶ υἱὸς Σαλώ, ἄρχων οἴκου πατριᾶς τῶν Συμεών· καὶ ὄνομα τῇ γυναικὶ τῇ Μαδιανίτιδι τῇ πεπληγυίᾳ Χασβί, θυγάτηρ Σοὺρ ἄρχοντος ἔθνους Ὀμμώθ, οἴκου πατριᾶς ἐστι τῶν Μαδιάμ.

Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωυσῆν λέγων· λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ λέγων· ἐχθραίνετε τοῖς Μαδιηναίοις καὶ πατάξατε αὐτούς, ὅτι ἐχθραίνουσιν αὐτοὶ ὑμῖν ἐν δολιότητι, ὅσα δολιοῦσιν ὑμᾶς διὰ Φογὼρ καὶ διὰ Χασβὶ θυγατέρα ἄρχοντος Μαδιὰμ ἀδελφὴν αὐτῶν τὴν πεπληγυῖαν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς πληγῆς διὰ Φογώρ.

Φαντάζομαι πως μπορείτε να καταλάβετε πόσο προβληματική και εσφαλμένη είναι η απαρχαιωμένη θεώρηση του «Βυζαντίου» ως «πολυεθνικής» αυτοκρατορίας, όταν οι ίδιοι οι Ρωμαίοι κάτοικοι της άπτωτης Ρωμανίας έφτασαν να πιστεύουν πως διέθεταν «άγιο» και «ανόθευτο» «αίμα» το οποίο δεν έπρεπε να «νοθεύσουν».

5. Η συρρίκνωση της «Οικουμένης» και η έννοια της Ιθαγένειας

Κατά την περίοδο της Εικονομαχίας, οι εικονόφιλοι αναγκάστηκαν να ζητήσουν βοήθεια από τα αλλοδαπά εκκλησιαστικά κέντρα (πάπας, ανατολικά πατριαρχεία, Ιωάννης Δαμασκηνός), επειδή η επίσημη πολιτεία ήταν εικονομαχική. Οι εικονομάχοι, όπως ήταν λογικό, τους κατηγόρησαν για «προδοσία» και για «συνωμοσία» με αλλοδαπούς κατά της βασιλείας, της πολιτείας και του έθνους. Κάποια στιγμή, λοιπόν, κάποιοι πληροφόρησαν τον εικονομάχο αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Ε΄πως ο Ιωάννης Δαμασκηνός (που γεννήθηκε και έζησε εκτός Ρωμανίας στο Αραβικό Χαλιφάτο) τον θεωρούσε «αιρετικό». Τότε ο Κωνσταντίνος είπε στους άνδρες πως δεν έπρεπε να ακούνε τι λέει ο «Μάνζηρος» (= «μπάσταρδος», από το εβραϊκό mamzér, λογοπαίγνιο με το αραβικό πατρωνυμικό Μανσούρ του Δαμασκηνού) που ζει «εκτός Οικουμένης»!

Τα λόγια του Κωνσταντίνου Ε΄ δείχνουν ότι η έννοια της «Οικουμένης» είχε πια συρρικνωθεί και έγινε ταυτόσημη με τη Ρωμανία (υπάρχει ένα ωραίο κεφάλαιο του Καλδέλλη γι΄αυτήν την αλλαγή σημασίας του όρου «Οικουμένη») και, επιπρόσθετα, ο αυτοκράτορας επικαλέστηκε την έννοια της Ιθαγένειας και της κρατικής θρησκείας (state religion), όταν είπε πως οι Ρωμαίοι δεν είχαν κανένα λόγο να λαμβάνουν υπόψη τον αλλοδαπό Δαμασκηνό, επειδή ήταν ένας χριστιανός που ζούσε και γεννήθηκε εκτός Ρωμανίας και είχε «μπασταρδευτεί» με Άραβες.

Όπως ανέφερα και παραπάνω, σύμφωνα με τον Eshel, οι εικονόφιλοι, αν και αρχικά οικουμενιστές, στην προσπάθειά τους να αανσκευάσουν τις κατηγορίες περί προδοσίας και συνωμοσίας εν τέλει «προσεβλήθησαν» και αυτοί από την πατριωτική και εθνικιστική ρητορική των εικονομάχων αντιπάλων τους, με αποτέλεσμα η Ορθοδοξία που αποκατέστησαν το 843 να μην είναι η παλαιά οικουμενική Ορθοδοξία, αλλά μια αποκλειστικά Βυζαντινή Ορθοδοξία, μια κρατική θρησκεία (με ευθύνες προς την πολιτεία ως πολιτευόμενος θεσμός της) που διέκρινε πια τους Βυζαντινούς από όλους τους εκτός Ρωμανίας Χριστιανούς. Από εδώ και πέρα, ο «αλλόκοτος» θεός της Ρωμανίας δεν επιβραβεύει απλά και μόνο τους καλούς χριστιανούς, αλλά κυρίως τους Ρωμαίους πατριώτες, έστω κι αν στην επίσημη ορολογία της εκκλησίας διατηρήθηκε μια μάσκα (στο κείμενο του Eshel façade) οικουμενικότητας.

Όπως ο Κωνσταντίνος Ε΄ χρησιμοποίησε κατά του Δαμασκηνού την έννοια της ρωμαϊκής ιθαγένειας ως κάτι που διαθέτει μόνον όποιος γεννιέται εντός Ρωμανίας, έτσι και ο Νίκος Αλέφαντος, αρνήθηκε την ελληνικότητα του Κύπριου Εφραίμ, με την δικαιολογία ότι οι Κύπριοι δεν είναι Έλληνες (φορείς ελληνικής ιθαγένειας) επειδή δεν ψηφίζουν στην Ελλάδα! 🙂 🙂

[00:55-9] «Να σου πω και κάτι άλλο, δεν είναι Έλληνας ο Εφραίμ! Ήρθε απ΄την Κύπρο! … Είναι Κύπριος!

[01:32-42] «Άστο, Κύπριος είναι! Τί Έλληνας; Ψηφίζει στην Ελλάδα; … Ψηφίζει στην Ελλάδα μωρέ; Δεν ψηφίζει στην Ελλάδα!»

Επειδή έχω αφήσει ασχολίαστο αρκετό ενδιαφέρον υλικό από το βιβλίο του Shay Eshel (γέμισα μισό τετράδιο σημειώσεις και ζήτημα να σχολίασα 10 σελίδες από τις σημειώσεις μου στην παρούσα ανάρτηση), κάποια στιγμή στο μέλλον μάλλον θα κάνω μια ακόμα ανάρτηση.

Advertisements

8 Comments

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

8 responses to “Shay Eshel: The Concept of Elect Nation in Byzantium #1

  1. Πολύ δυνατή η πρώτη φετινή βόμβα για τη βυζαντινορωμαϊκή ταυτότητα και άκρως συναρπαστικά τα σχετικά με το ιδεολογικό παρασκήνιο της εικονομαχίας!

    Θα σταθώ λίγο στο δεύτερο κεφάλαιο και στη Συριακή Αποκάλυψη του Ψευδο-Μεθόδιου που επηρέασε τόσο πολύ τη βυζαντινή (αλλά και τη δυτική) λαϊκή χρησμολογία. Εδώ πραγματικά οι Ρωμαίοι εβραιοποιήθηκαν αρχίζοντας να πιστεύουν στην έλευση ενός κοσμικού Μεσσία πριν το Τέλος του Κόσμου. Είχα γράψει παλιότερα ένα κειμενάκι για το μύθο του τελευταίου βασιλιά των Ρωμαίων που είναι η προδρομική φιγούρα του μαρμαρωμένου βασιλιά, βασιζόμενος, κυρίως, σε δύο έργα του Paul Alexander: το βιβλίο «The Byzantine Apocalyptic Tradition» και το άρθρο «The Medieval Legend of the Last Roman Emperor and its Messianic Origin».

    • Εδώ πραγματικά οι Ρωμαίοι εβραιοποιήθηκαν αρχίζοντας να πιστεύουν στην έλευση ενός κοσμικού Μεσσία πριν το Τέλος του Κόσμου.
      —-

      Καλώς τον Περτίνακα!

      Σύμφωνα με τον μοντερνιστή Benedict Anderson, ο εθνικισμός γενικεύθηκε ως φαινόμενο όταν οι λαοί απέκτησαν την δυνατότητα της «πειρατείας» (οικειοποίησης, αντιγραφής) της έννοιας του έθνους που δημιούργησαν η Αμερικανική (1776) και Γαλλική (1789) επανάσταση.

      Adrian Hastings, σλδ 10: this new entity, the nation, Anderson continues, was a “complex composite of French and American elements” which became “available for pirating” by the second decade of the nineteenth century.

      https://imgur.com/a/TCuBTF7

      Που να ήξερε ο μακαρίτης ο Anderson, ότι οι πρώτοι τέτοιοι «εθνοπειρατές» της ιστορίας ήταν οι άπτωτοι/ανατολικοί Ρωμαίοι, οι οποίοι αποφάσισαν να αντιγράψουν θεσμικά την εβραϊκή ανθεκτικότητα για να ισχυροποιήσουν την δική τους ρωμαϊκή ταυτότητα, ώστε να καταφέρουν να επιβιώσουν την κρίση του 7ου αιώνα). Που να ήξερε ο Anderson ότι η πρώτη τέτοια «πειρατεία» συνέβη 1100 χρόνια πριν την αμερικανική επανάσταση 🙂 🙂 🙂 🙂

  2. Πολύ ενδιαφέροντα και πάλι.

    Δεν μπορώ να αντιληφθώ κάτι από τη φράση του Καλδέλη περί «αντεθνικού ελιτιστικού ελληνισμού» τον 12ο (και ίσως μία παράθεση πού αυτό αναλύεται; )

    Χωρίς να γνωρίζουμε τι ακριβώς λεγόταν στα Πανελλήνια, η επίσημη θέση από τα δημοσιευμένα κείμενα του 11-12ου, Αλεξιάδα πχ, δεν καταρρίπτουν την επίσημη ιδεόλογια ότι πρόκειται περί Ρωαμαίων έστω και αν υπονοεί, συγκεκαλυμένα, κάποια ελληνικότητα σε κάποια σημεία. Το ίδιο και ο Χωνιάτης που πέραν των παραπλευρων μνειών ελληνικότητας, ακόμα ονομάζει τη Λατινική πατρώα γλώσσα. Πώς είναι δυνατόν οι φιλολογικές ενασχολήσεις εντός των τοιχών, τα λόγια σχήματα και οι υπεκφυγές να έχουν οποιαδήποτε επιρροή στην επαρχία και τη αποξένωση, όπως αναφέρεται, την στιγμή που δεν υπάρχει αλλαγή στη επίσημη ιδεολόγια ούτε τον 15ο;

    • Γεια σου Ναπολέων!

      Με τον όρο «ελιτιστικό αντεθνικό» ο Καλδέλλης εννοεί τόνωση της κοινωνικής διαβάθμισης. Το χαρακτηριστικό του έθνους είναι η ακύρωση της κοινωνικής διαβάθμισης (αυτό που ο Benedict Anderson πολύ ωραία ονομάζει horizzontality = οριζοντιότητα). Ο ελιτιστικός ελληνισμός ήταν μια ελιτιστική ταυτότητα (αποκλειστική των μορφωμένων Κων/πολιτών) η οποία απέκλειε τον μέσο Ρωμαίο που δεν είχε ελληνική παιδεία (αττιζίκουσα γλώσσα και γνώση της γραμματείας). Ενώ η εθνική ταυτότητα ενώνει τα κοινωνικά στρώματα, ο ελιτιστικός ελληνισμός δημιουργούσε ένα τοιχίο μεταξύ αττικιζόντων και μη αττικιζόντων. Γι΄αυτό διαβάζεις λ.χ. τον Μιχαήλ Χωνιάτη να αποκαλεί «βάρβαρο» και «βαρβαρίζον» [= μη αττικίζον] το «άμουσο» Αθηναϊκό του ποίμνιο.

  3. Ριβαλντίνιο

    Ο Βασίλειος Α΄ δολοφόνησε τον Μιχαήλ Γ΄ και σφετερίστηκε τον θρόνο. Για να νομιμοποιήσει το σφετερισμό του στα μάτια των υπηκόων του, ο Βασίλειος ταυτίστηκε με τον βιβλικό Δαβίδ που σφετερίστηκε το θρόνο του Σαούλ. Ο γιος και διάδοχός του Λέων προώθησε την εικόνα του «Σοφού», σαν τον σοφό γιο του Δαβίδ Σολομών.

    Και εδώ ένας μικρός συσχετισμός της Δανιηλίδος με την βασίλισσα του Σαβά, την Κανδάκη και τον Δανιήλ , ο Βασίλειος Α΄με τον Αλέξανδρο , τον φτωχό Δαβίδ , είχε προστάτη τον προφήτη Ηλία κ.α.
    ————————————————————
    οι Εβραίοι, οι οποίοι κατάφεραν να κατασκευάσουν μια «διαχρονικά ανθεκτικότερη απ΄το χαλκο, ιδιαίτερη και θεσμικά αναπαραγόμενη (ο θεσμός είναι φυσικά η συναγωγή) εθνοθρησκευτική ταυτότητα που βασίζεται σε μια ιδιαίτερη θρησκεία (ιουδαϊσμός), η οποία προσδίδει στο λαό την ιδιαιτερότητα του μοναδικού «περιούσιου λαού»

    Γι’ αυτό έπεσαν να τον φάνε τον Χριστό όταν τους είπε :
    ἐπ᾿ ἀληθείας δὲ λέγω ὑμῖν πολλαὶ χῆραι ἦσαν ἐν ταῖς ἡμέραις Ἠλιοὺ ἐν τῷ Ἰσραήλ, ὅτε ἐκλείσθη ὁ οὐρανὸς ἐπὶ ἔτη τρία καὶ μῆνας ἕξ, ὡς ἐγένετο λιμὸς μέγας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν, καὶ πρὸς οὐδεμίαν αὐτῶν ἐπέμφθη Ἠλίας εἰ μὴ εἰς Σάρεπτα τῆς Σιδωνίας πρὸς γυναῖκα χήραν. καὶ πολλοὶ λεπροὶ ἦσαν ἐπὶ Ἐλισαίου τοῦ προφήτου ἐν τῷ Ἰσραήλ, καὶ οὐδεὶς αὐτῶν ἐκαθαρίσθη εἰ μὴ Νεεμὰν ὁ Σύρος. καὶ ἐπλήσθησαν πάντες θυμοῦ ἐν τῇ συναγωγῇ ἀκούοντες ταῦτα ( ερμηνευτική απόδοση Κολιτσάρα : “Σας υπενθυμίζω δε και αυτήν την αλήθειαν, ότι πολλαί χήραι εζούσαν μεταξύ του Ισραηλιτικού λαού κατά την εποχήν του Ηλιού, όταν εκλείσθη ο ουρανός και δεν έβρεξε επί τρία έτη και εξ μήνας, τότε που απλώθηκε μεγάλη πείνα εις όλην την χώραν της Παλαιστίνης. Και εις καμμίαν από τας πτωχάς χήρας των Ιουδαίων δεν εστάλη από τον Θεόν ο Ηλίας, ει μη μόνον εις τα Σαρεπτα της Σιδωνίας προς κάποιαν άγνωστον και άσημον χήραν γυναίκα. Και πολλοί λεπροί ήσαν κατά την εποχήν του προφήτου Ελισαίου στο ισραηλιτικόν έθνος και κανείς από αυτούς δεν εθεραπεύθη, ει μη μόνον ο Νεεμάν, που κατήγετο από την Συρίαν”. Και όλοι μέσα εις την συναγωγήν, όταν ήκουσα αυτά, κατελήφθησαν από ασυγκράτητον οργήν (διότι ενόμισαν ότι ο Κυριος τους θέτει εις κατωτέραν θέσιν από τους ειδωλολάτρας). )
    ———————————————————————
    Ίσως εδώ να ταίριαζε κάπως και ο χαρακτηρισμός Εδώμ που είχες πεί ότι απέδιδαν οι Εβραίοι και οι Άραβες στους Βυζαντινούς , ενώ κρατούσαν για τον εαυτό τους τον Ιακώβ ( = Ισραήλ ).

    Είχαμε δεί και τον Γεώργιο Σύγκελλο όταν τέλειωνε την γεωγραφία των απογόνων του Ιάφεθ ( Ιταλία, Γαλλία, Μακεδονία, Θεσσαλία, Ελλάδα, Θράκη , Βοιωτία, Ακαρνανία, Αχαϊα , Πελοπόννησο , Ήπειρο , Σαρματία κ.λπ. ) :
    Εν τοις ούν πληρούται τά του Ιάφεθ όρια διά του ειρηκέναι τήν γραφήν “πλατύναι ο Θεός τω Ιάφεθ πλείστα όντα” . Τήν πάσαν γάρ Ευρώπη καί μέρος ου μικρόν της μεγάλης Ασίας απηνέγκατο. Διό καί είρηται “και κατασκηνώσει εν τοις σκηνώμασι τού Σήμ”. Ου μόνον δέ , αλλά καί κατά αναγωγικόν τρόπον , ότι πάσα η μερίς του Ιάφεθ σχεδόν τω βαπτίσματι και τη εις Χριστόν το αληθινόν Θεόν ημών πίστει προσετέθη, άτινα εστί σκηνώματα του Ισραήλ, επεί καί εξ αυτού και Αβραάμ και Ισαάκ και Ιακώβ οι πατριάρχαι, εξ ών αι λοιπαί γενεαρχίαι έως Χριστού ηγουμένου σαφώς γενεαλογούνται. Του δέ Χάμ πλείστα μέχρι καί νύν έθνη εστιν εν αποστασία κατά τε τάς Ινδίας και Αιθιοπίας και Μαυριτανίας, εν οίς Αραβίαι και Ιδουμαίαι κατά Θεού και των αγίων θρασύνονται τη του Χάμ και Χαναάν κατάρα καθυποβεβλημένοι.

    • Καλώς τον Ριβαλδίνιο! Θα κάνω άλλη μια ανάρτηση με το συμβολικά ονόματα της Παλαιάς Διαθήκης και την ερμηνεία τους.

      Σου βάζω από τώρα μερικά να τα ψάξεις και εσύ:

      Ο Αναστάσιος Σιναΐτης αποκαλεί τους Άραβες «ο ερημικός Αμαλήκ» (ο/οι Αμαλήκ/Αμαληκίτες ήταν φανατικοί εχθροί των Ισραηλιτών).

      Ο αρχιεπίσκοπος Αχρίδος Θεοφύλακτος, για να πει πως είναι ένας Ρωμαίος που ζει ανάμεσα σε Βούλγαρους, γράφει κάποια στιγμή πως ζει ανάμεσα σε «σκηνίτες Κηδάρ» (ο/οι Κηδάρ/Κηδαρίτες ήταν νομάδες βεδουΐνοι εχθροί των Ισραηλιτών).

      Δυστυχώς, χρειάστηκε να κλείσω γρήγορα την πρώτη ανάρτηση (αφήνοντας πολύ πράμα ασχολίαστο), επειδή είχα ταξίδι και είχα τρέξιμο.

      • Ριβαλντίνιο

        Καλές διακοπές, ξεκούραση και μπάνια !!!

        Οι Αμαληκίτες ήταν λαός του Σινά και της Νότιας Παλαιστίνης. Απ’την αρχή της εβραϊκής Εξόδου απ’την Αίγυπτο ήρθαν σε σύγκρουση με τους Ισραηλίτες στην έρημο. Ήταν ο πρώτος λαός που τους χτύπησε και γι’ αυτό έγινε ο αρχέγονος εχθρός τους. Γενάρχης τους ήταν ο Αμαλήκ, εγγονός του Ησαύ ( ή Εδώμ, ο Ησαύ ήταν γενάρχης των Ιδουμαίων ή Εδωμιτών, απ’τους οποίους καταγόταν μερικώς και ο ηρωδιανός βασιλικός οίκος ). Απ’την μεριά της γιαγιάς του ο Αμαλήκ καταγόταν από “Χετταίους” ( γράφω “Χετταίους” γιατί οι βιβλικοί Χετταίοι μπορεί να διαφέρουν σημαντικά από τους αρχαιολογικούς Χετταίους ). Οι Εβραίοι φαίνεται πως αρέσκονταν να δίνουν στους αβρααμιαίας καταγωγής αντιπάλους τους μικτή καταγωγή. 🙂 Λίγο μετά την εποχή του Δαβίδ οι Αμαληκίτες εξαφανίζονται εντελώς. Αλλά το όνομα παρέμεινε για να δηλώνει τον εχθρό των Εβραίων και τον κακό. Το ίδιο και το όνομα του βασιλιά τους Αγάγ, που είχε σφάξει ο προφήτης Σαμουήλ. Π.χ. αιώνες αργότερα , ο εχθρός των Εβραίων στην Περσία Αμάν , αποκαλείται στο εβραϊκό κείμενο του βιβλίου της Εσθήρ ως Αμάν ο “Αγαγίτης” , δηλαδή ότι καταγόταν από τους Αμαληκίτες ή απλώς σαν βρισιά.

        Οι Κηδαρίτες ήταν αραβική φυλή. Περιφέρονταν απ’την Αίγυπτο ως το Ιράκ. Ο Κηδάρ ήταν γιός του Ισμαήλ και εγγονός του Αβραάμ και της Αιγυπτίας συντρόφου του Άγαρ. Ο Θεοφύλακτος αναφέρεται μάλλον στον Ψαλμό 119, 5 που λέει : οἴμοι! ὅτι ἡ παροικία μου ἐμακρύνθη, κατεσκήνωσα μετὰ τῶν σκηνωμάτων Κηδάρ.
        Υ.Γ. Το όνομα των Κηδαριτών μοιάζει από ένα καπρίτσιο της τύχης στα ελληνικά με τον όνομα των Ερυθρών Ούννων , τους Κιδαρίτες δηλαδή που αναφέρει ο Πρίσκος ( Ούννους τους Κιδαρίτας καλουμένους

      • Ο Θεοφύλακτος αναφέρεται μάλλον στον Ψαλμό 119, 5 που λέει : οἴμοι! ὅτι ἡ παροικία μου ἐμακρύνθη, κατεσκήνωσα μετὰ τῶν σκηνωμάτων Κηδάρ.
        —-

        Έτσι ακριβώς, το ίδιο ακριβώς γράφει και ο Eshel.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.