Η ιστορία του όρου «Βλάχος»

Η σημερινή ανάρτηση προέκυψε έκτακτα από τις συζητήσεις που είχαμε στο σχόλια τις τελευταίες ημέρες. Στην ετυμολογία του όρου «Βλάχος» και στις διάφορες σημασίες του όρου έχω αναφερθεί σε αρκετές παλαιότερες αναρτήσεις και, συνεπώς, στη σημερινή ανάρτηση θα φροντίσω να αναφέρω μερικά πράγματα που δεν έτυχε να περιγράψω μέχρι τώρα.

Ο όρος Βλάχος εισήλθε στη μεσαιωνική ελληνική από τις νοτιοσλαβικές γλώσσες (PSlv *Volχŭ > SSlv Vlaχŭ, λόγω νοτιοσλαβικής μετάθεσης των υγρών). Οι Σλάβοι αποκαλούσαν «Βλάχους» τους λατινόφωνους Ρωμαίους, αλλά δανείστηκαν τον όρο από τους Γερμανούς οι οποίοι, χρησιμοποίησαν το εθνώνυμο Volcae ~ Οὐόλκαι των Κελτών γειτόνων τους, για να δημιουργήσουν τον πρωτογερμανικό όρο *walhaz = «ξένος, Κελτός, μη Γερμανός». Επειδή οι Κελτοί τελικά εκλατινίστηκαν και εκρωμαΐστηκαν, ο πρωτογερμανικός όρος *walhaz τελικά απέκτησε και τη σημασία «Ρωμαίος, λατινόφωνος», και με αυτή την δεύτερη σημασία δανείστηκαν από τους Γερμανούς γείτονές τους τον όρο *walhaz > *volχŭ οι Σλάβοι.

1. Αστερίξ ο «Βλάχος» και το «βλαχοκάρυδο»

Όλοι όσοι έχουμε διαβάσει Αστερίξ ξέρουμε ότι η φράση Αστερίξ ο Γαλάτης στα γαλλικά λέγεται Astérix le Gaulois. Αυτό που δεν ξέρετε οι περισσότεροι είναι ότι ο γαλλικός όρος Gaulois = «Γαλάτης» (βλ. γαλλ. Gaule = «Γαλατία») έχει ακριβώς την ίδια ετυμολογία με τον γαλλικό όρο Gallois = «Ουαλός» (βλ. Galles = Ουαλία). Και οι δύο όροι προέρχονται από τον πρωτογερμανικό όρο *walhiskaz = «ξένος (μη Γερμανός), Κελτός» από τον οποίο προέρχεται και ο αγγλικός Welsh = «Ουαλός». Όταν οι γερμανοί Αγγλοσάξονες εγκαταστάθηκαν στην Βρετανία τον 5° μ.Χ. αι., χρησιμοποίησαν τον όρο *walhiskaz για τον ιθαγενή Κελτο-Βρετανικό πληθυσμό που εν τέλει εξελίχθηκε στους μεσαιωνικούς Ουαλούς.

Γιατί οι σημερινοί Γάλλοι λένε «Βλάχους» τους αρχαίους Γαλάτες της Γαλατίας;

Οι μεσαιωνικοί Γάλλοι προέκυψαν από την ανάμειξη των ιθαγενών Γαλλο-Ρωμαίων (ως επί το πλείστον εκλατινισμένοι και εκρωμαϊσμένοι Γαλάτες) με τους αριθμητικά λιγότερους τωόντι Φράγκους (γερμανικό φύλο που διασχίζοντας τον Ρήνο εγκαταστάθηκε στη ρωμαϊκή Γαλατία με πολλαπλά μεταναστευτικά κύματα). Ο μεσαιωνικός γαλλικός λαός που προέκυψε από την ανάμειξη αυτή διατήρησε την rustica Romana lingua των Γαλλο-Ρωμαίων (αυτή που σήμερα ονομάζουμε Παλαιά Γαλλική) και το όνομα (Φράγκοι, Français) των γερμανών «κατακτητών». Το 813 ο Καρλομάγνος προέδευσε στη Γ΄ Σύνοδο του Tours, όπου αποφασίστηκε η απόδοση/μετάφραση των λατινικών εκκλησιαστικών ομιλιών στις δύο γλώσσες «που όλοι μπορούσαν να καταλάβουν ευκολότερα» (quo facilius cuncti possint intellegere), δηλαδή in rusticam Romanam linguam aut Thiotiscam (στην «αγροικική ρωμαϊκή γλώσσα» [= η δημώδης επιχώρια ρωμανική της Γαλλίας, δηλαδή η Παλαιά Γαλλική] και στην «γερμανική γλώσσα» των τωόντι Φράγκων).

Οι τωόντι Φράγκοι -Γερμανοί γαρ- απόκαλούσαν την Γαλατία *Walha (land) = «”Βλαχική” (χώρα)», δηλαδή «Κελτική/Γαλατική (χώρα)» και ο όρος αυτός πέρασε στην Παλαιά Γαλλική, όπου εξελίχθηκε κανονικότατα σε Gaule:

*Walha > *gwallaj > gwaule > γαλλ. Gaule (και αντίστοιχα *walhiskaz > γαλλ. Gaulois)

Η τροπή *wa- > gwa- > ga- είναι όπως στο Vascones («Βάσκοι») > Gascons και στο φραγκον. *werra > γαλλ. guerre = «πόλεμος» (πρβ. αγγλικό war)

H τροπή *Walha > *gwallaj > *gwaule >  Gaule είναι όπως το PGmc *salhô > γαλλ. saule = «ιτιά»

Ένα άλλο παράγωγο του γερμανικού όρου *walhaz στην Γαλατία είναι το ονόμα Βαλλωνία (βλ. ετυμολογία του αγγλικού όρου Walloon) για μια περιοχή του Βελγίου όπου ζουν οι Βαλλώνοι που μιλούν την Βαλλωνική ρωμανική γλώσσα. Οι γερμανόφωνοι γείτονές τους τους ονόμασαν «Βλάχους» επειδή ήταν ρωμανόφωνοι της Γαλατίας.

Όμως ο πιο γνωστός όρος που προέκυψε από τον πρωτογερμανικό όρο *walhaz = «Κελτός, Γαλάτης» είναι ο σύνθετος όρος *walha-hnut-s = «”βλαχο-“κάρυδο, γαλατικό καρύδι» (βλ. παλαιό αγγλικό walh-hnutu), που είναι ο πρόγονος του αγγλικού όρου walnut = «καρύδι». Οι Λατίνοι συγγραφείς αποκαλούσαν αυτό το καρύδι nux Gallica = «γαλατικό καρύδι».

2. Οι Βλάχοι των Σλάβων

Όπως ανέφερα παραπάνω, αν και ο πρωτογερμανικός όρος *walhaz αρχικά σήμαινε «Κελτός, Γαλάτης, μη Γερμανός», όταν τον δανείστηκαν οι Σλάβοι από τους Γερμανούς (PGmc *walhaz > PSlv *volχŭ), είχε ήδη αποκτήσει τη νέα σημασία «λατινόφωνος Ρωμαίος», εξαιτίας του εκλατινισμού και εκρωμαϊσμού των Κελτών. Στα Βαλκάνια οι λατινόφωνοι Ρωμαίοι ζούσαν ως επί το πλείστον βορείως της γραμμής του Jireček και ήταν ως επί πλείστον εκλατινισμένοι και εκρωμαϊσμένοι Θράκες, Ιλλυριοί, Δαλματοί και Παννόνιοι (βλ. τη σειρά αναρτήσεων για τους Θρακο-Ρωμαίους).

Όπως ανέφερα ότι οι απόγονοι των Γαλλο-Ρωμαίων μιλούσαν την rustica Romana lingua της Γαλατίας, έτσι και ο Δίων Κάσσιος μας πληροφορεί ότι οι Παννόνιοι στρατιώτες, που αναγόρευσαν το Σεπτίμιο Σεβήρο (ήταν κυβερνήτης της Άνω Παννονίας) αυτοκράτορα το 193 μ.Χ. στον Καρνούντα και τον ακολούθησαν στη Ρώμη για να πιέσουν τη Σύγκλητο να επικυρώσει την απόφασή τους, ήταν «αγριότατοι στην όψη και αγροικότατοι στον χειρισμό της λατινικής γλώσσας (ὁμιλῆσαι τε ἀγροικοτάτων)»:

[Δίων Κάσσιος, Ρωμαϊκή Ιστορία, 75.2.6] ἀντὶ τῆς πρὶν στρατείας τραπομένην, καὶ τὸ ἄστυ ὄχλου στρατιωτῶν συμμίκτου καὶ ἰδεῖν ἀγριωτάτων καὶ ἀκοῦσαι φοβερωτάτων ὁμιλῆσαί τε ἀγροικοτάτων ἐπλήρωσε.

Έναν αιώνα αργότερα, όμως, ο συγγραφέας του Βίου του Αυρηλιανού στην Historia Augusta που ήταν σύγχρονος του Μεγάλου Κωνσταντίνου (πρώτο μισό 4ου μ.Χ. αιώνα), μας πληροφορεί ότι η γλώσσα που κατανοούσαν οι Παννόνιοι ήταν πια η Λατινική. Καθώς ο Αυρηλιανός πολιορκούσε τα Τύανα της Μικράς Ασίας (στην εκστρατεία του εναντίον των αποσχισθέντων Παλμυρηνών), ο Απολλώνιος ο Τυανεύς εμφανίστηκε στον ύπνο του και «μιλώντας στη Λατινική, ώστε να τον καταλάβει ένας Παννόνιος» (atque haec Latine, ut homo Pannonius intellegeret), παρακάλεσε τον Αυρηλιανό να μην βλάψει τους κατοίκους όταν θα εκπορθούσε την πόλη.

[HA, Αυρηλιανός, 24.3] fertur enim Aurelianum de Tyanae civitatis eversione vere dixisse, vere cogitasse; verum Apollonium Tyanaeum, celeberrimae famae auctoritatisque sapientem, veterem philosophum, amicum verum deorum, ipsum etiam pro numine frequentandum, recipienti se in tentorium ea forma qua videtur subito adstitisse, atque haec Latine, ut homo Pannonius intellegeret, verba dixisse: “Aureliane, […]

Σημειώνω εδώ ότι ο Αυρηλιανός δεν ήταν από την Παννονία, αλλά από την Άνω Μυσία. Περιγράφεται «Παννόνιος» από κάποιες πηγές επειδή έγινε επίτιμος δημότης Σιρμίου (“honorary Pannonian”), όταν έγινε μέλος της «ιλλυρικιανής κλίκας» (clique of the Illyriciani = η κλίκα των υψηλόβαθμων αξιωματικών του Ιλλυρικού που είχε την έδρα της στο Σίρμιον της Παννονίας).

Φυσικά, η κατάσταση στην Μυσία (Άνω και Κάτω) ήταν όπως και στην Παννονία: εκρωμαϊσμός σήμαινε εκλατινισμός. Μια πηγή του πρώιμου 4ου μ.Χ. αιώνα (313 μ.Χ.) αναφέρει τη statio Latina (Λατινικός Σταθμός) στο σημείο όπου η Via Militaris διέσχιζε το όριο Θράκης και Άνω Μυσίας (κάπου μεταξύ Σερδικής και Ρεμεσιανής). Σύμφωνα με τον András Mócsy, ο σταθμός αυτός ονομαζόταν «Λατινικός» γιατί, όταν κάποιος ανέβαινε την Via Militaris από το Βυζάντιο προς το Σιγγιδούνον (Βελιγράδι), ο σταθμός αυτός ήταν ο ΠΡΩΤΟΣ ΛΑΤΙΝΟΦΩΝΟΣ σταθμός στο ταξίδι του (άφηνε την Θράκη που είχε ως lingua franca την Ελληνική και εισερχόταν στην Άνω Μυσία όπου η lingua franca ήταν η Λατινική).

Όταν, λοιπόν, οι Σλάβοι άρχισαν να επιδράμουν στα Βαλκάνια τον 6° μ.Χ. αιώνα, χαρακτήρισαν ως *Volśi (ο πληθυντικός του *Volχŭ) τους παραδουνάβιους λατινόφωνους Ρωμαίους. Ο όρος αυτός εξελίχθηκε στον νοτιοσλαβικό όρο Vlaχŭ, στον δυτικό σλαβικό όρο Vłoχŭ (γι΄αυτό οι Πολωνοί ονομάζουν «Βλάχους» (Włoch) τους Ιταλούς και «Βλαχία» (Włochy) την Ιταλία) και, τέλος, στον ανατολικό σλαβικό όρο Voloχŭ (λ.χ. ρωσικό Volóx).

Οι βαλκάνιοι «Βλάχοι» που συνάντησαν οι Νότιοι Σλάβοι ήταν οι ομιλητές της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής (ΑΒΡ, με θυγατρικές ποικιλίες την Αρμανική, τη Ρουμανική, τη Μογλενίτικη και την Ιστρορουμανική) στην βαλκανική ενδοχώρα και οι ομιλητές της πλέον νεκρής Δαλματικής Ρωμανικής στην δαλματική ακτή. Το κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των πληθυσμών είναι ότι είναι/ήταν ρωμανόφωνοι και αυτοπροσδιορίζονται/αυτοπροσδιορίζονταν ως Rōmānī = «Ρωμαίοι» (μερικοί όπως οι Μογλενίτες έχουν εγκαταλείψει το ενδωνύμιο Ρωμαίοι και έχουν υιοθετήσει το εξωνύμιο Βλάχοι, Vlasi κλπ).

Ο συχνότερος τρόπος σχηματισμού επιρρημάτων στη Λατινική είναι η προσθήκη του επιθήματος στο θέμα ενός επιθέτου, λ.χ.:

Latīnus > Latīn-ē = «λατινιστί»

Graecus > Graec-ē = «ελληνιστί»

Κατά τον ίδιο τρόπο, από το επίθετο rōmānicus = «ρωμαϊκός» παράγεται το επίρρημα rōmānic-ē = «ρωμαϊστί», από το οποίο προέκυψε ο όρος ρομάντζο (romanz, romance) = «αφήγημα στην επιχώρια δημώδη ρωμανική», το όνομα Romansch της Αλπικής Ρωμανικής γλώσσας και, μεταξύ άλλων, και η παλαιά ισπανική φράση fablar romançe (< fabellāre rōmānicē) = «μιλώ στην δημώδη ισπανορωμανική (και όχι στην λατινική των λογίων)».

Εδώ σημειώνω ότι η πρώιμη Παλαιά Ισπανική χρησιμοποιούσε κυρίως παράγωγα του όρου Latīnus για να δηλώσει τις εγχώριες ισπανορωμανικές ποικιλίες (λ.χ. το ρήμα latīn-āre > latinar = «μιλώ την ισπανορωμανική»). Έτσι στο παλαιοϊσπανικό Ποίημα του Ελ Σιντ (Cantar de Mio Cid) κάποια στιγμή αναφέρεται un Moro latinado = «ένας «λατινάτος» [λατινίζων] Μαυριτανός» (δηλαδή ένας μουσουλμάνος που μιλούσε τη Μοζαραβική Ρωμανική της Ανδαλουσίας).

Πίσω στα Βαλκάνια, οι ομιλητές της ΑΒΡ χρησιμοποίησαν το επίθετο rōmān-iscus = «ρωμαϊκός» (λ.χ. ο γαλλογενής αγγλικός όρος Romanesque) και το παράγωγο επίρρημα rōmān-isc-ē = «ρωμαϊστί»:

λατ. lingua rōmānisca («ρωμαϊκή γλώσσα») > lingua (illa) rumanesca > ΑΒΡ limba rumâneascə > αρμανικό limba armãneascã ~ παλαιό ρουμανικό limba rumânească (νυν românească)

λατ. rōmān-isc-ē («ρωμαϊστί») > rumanesce > ΑΒΡ rumâneašte (όπως piscis/piscem > αρμαν. peashte ~ ρουμαν. pește) > αρμανικό armãneashti ~ παλαιό ρουμανικό rumâneaște (νυν românește)

Όσοι αναρωτιούνται πως ο όρος Rōmānus έγινε Armân(u) στην Αρμανική, η εξέλιξη (συγκοπή ατόνου φωνήεντος και μεταγενέστερη προσθήκη προτακτικού a-) είναι παρόμοια με τον αρμανικό όρο «νεφρός» και με το βορειοελλαδικό τύπο λυπούμαι > *λπούμι > αλπούμι:

λατ. rēn/rēnem= «νεφρός» (εξού και renal artery η αμφοτερόπλευρη νεφρική αρτηρία) > VLat. rēniculus > reniclju > αρμανικό riniclju > *rniclju > arniclju

λατ. Rōmānus > ΑΒΡ Rumânu (λ.χ. παλαιό ρουμανικό Rumân και ρωτακισμένο ιστρορουμανικό Rumăr)> αρμανικό *Rmânu > Armân(u) ~ Armãn(u)

παρομοίως:

λυπούμαι > βορειοελλαδίτικο *λπούμι > αλπούμι (παραθέτω και το ρουμλουκιώτικο ρεβίθι > [*ριβίθι > ρουβίθι] > *ρβίθ΄ > αρβίθ΄ που θα το βρείτε στο βιβλίο Το Ρουμλουκιώτικο Ιδίωμα του Δημήτρη Δελιόπουλου).

3. Οι ρωμανόφωνοι Δαλματοί ως «Βλάχοι»

Όπως ανέφερα παραπάνω, δυτικά από τους ομιλητές της ΑΒΡ (στην δαλματική ακτή, από τη βόρεια Αλβανία μέχρι την χερσόνησο της Ιστρίας) ζούσαν οι ομιλητές της Δαλματικής Ρωμανικής. Ο Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος μας πληροφορεί ότι τον 10° αιώνα, οι ρωμανόφωνοι Δαλματοί αυτοπροσδιορίζονταν ακόμα ως «Ῥωμᾶνοι» (Rōmānī) και ο Πορφυρογέννητος επινόησε μια φανταστική μετανάστευση από τη Ρώμη στα χρόνια του Διοκλητιανού για να εξηγήσει το ενδωνύμιό τους:

[DAI, 29.3-7] Ὅτι Διοκλητιανὸς ὁ βασιλεὺς πάνυ τῆς χώρας Δελματίας ἠράσθη, διὸ καὶ ἀπὸ τῆς Ῥώμης λαὸν ἀγαγὼν μετὰ τὰς φαμιλίας αὐτῶν, ἐν τῇ αὐτῇ τῆς Δελματίας χώρα τοῦτους κατεσκήνωσεν, οἵ καὶ Ῥωμᾶνοι προσηγορεύθησαν διὰ τὸ ἀπὸ Ῥώμης μετοικισθῆναι, καὶ ταύτην μέχρι τῆς σήμερον τὴν ἐπωνυμίαν ἐναποφέρονται.

Φυσικά, οι Σλάβοι γείτονες τους που ζούσαν στην δαλματική ενδοχώρα αποκαλούσαν τους «Ρωμάνους» της δαλματικής ακτής «Βλάχους», όπως φαίνεται στο διάταγμα του μπάνου της Βοσνίας Ματθαίου Νίνοσλαβ (περ. 1235 μ.Χ.). Στο διάταγμα αυτό «Βλάχοι» (Vlasi) είναι οι δαλματόφωνοι της Ραγούσας (το σημερινό Ντουμπρόβνικ) και «Σέρβοι» οι σλάβοι της Βοσνίας.

ninoslav

4. Οι Ρουμάνοι ως «Βλάχοι»

Από τον 15° αιώνα και έπειτα, οι πιο συχνά απαντώμενοι «Βλάχοι» στις ελληνικές πηγές είναι οι Ρουμάνοι της Βλαχίας. Στην Ιστορία του Δούκα, o βοεβόδας της Βλαχίας Βλαντ Γ΄ Δράκουλας (γνωστός και ως «Ανασκολοπιστής/Παλουκωτής» = πάντας τῷ τοῦ πάλου θανάτῳ, πεπερονημένον ἐν τῳ πάλῳ κλπ) προσδιορίζεται ως «Βλάχος» που εξουσιάζει «Βλάχους». Παραθέτω τα χωρία XLV.20-22 (45.20-22) στο ελληνικό πρωτότυπο και στην αγγλική μετάφραση του Harry J. Magoulias (Wayne State University Press, 1975). Στα χωρία αυτά «ο τύραννος» είναι ο Μωάμεθ ο Πορθητής και «ο Βλάχος» είναι ο Δράκουλας. Όταν ο Μωάμεθ μέσω πρέσβεων απαίτησε από τον Δράκουλα να έρθει να τον προσκυνήσει στην Κων/πολη και να γίνει υποτελής του, ο δεύτερος ανασκολόπισε τους πρέσβεις και εισέβαλε με το στρατό του στην τότε οθωμανική Κάτω Μυσία, όπου αιχμαλώτισε πολλούς Τούρκους τους οποίους και ανασκολόπισε. Τότε ο Τούρκος στρατηγός Χαμζά οδήγησε έναν στρατό 10.000 Τούρκων στην Βλαχία, τον οποίο νίκησε ο Δράκουλας ανασκολοπίζοντας ξανά τους Τούρκους αιχμαλώτους. Έχοντας φρικάρει ο Μωάμεθ με τις απανωτές ήττες των Τούρκων, αποφάσισε να οδηγήσει ο ίδιος ένα μεγάλο τουρκικό στράτευμα στη Βλαχία, αλλά ο Δράκουλας εφάρμοσε το στρατήγημα της καμένης γης και ανάγκασε τον Μωάμεθ να γυρίσει άπρακτος στην Αδριανούπολη.

Παραθέτω και την χουλιγουντιανή εκδοχή των μαχών από την ταινία Brad Stoker’s Dracula του Francis Ford Copola (1992):

Αργότερα, πολλοί ελληνόφωνοι συγγραφείς (ο ηπειρώτης Σταυριανός ο Βηστιάρης, ο κρητικός Γεώργιος Παλαμήδης και ο ηπειρώτης Ματθαίος ο Μυρέων) περιέγραψαν έμμετρα τα ηρωικά ανδραγαθήματα του βοεβόδα της Βλαχίας Μιχαήλ του Γενναίου (ο οποίος κατάφερε επίσης να επιτύχει αρκετές και σημαντικές νίκες κατά των Τούρκων και να επεκτείνει την εξουσία του σε Μολδαβία/Βογδανία και Τρανσυλβανία) και, με την ευκαιρία, μας παραθέτουν πολύτιμες πληροφορίες για την ιστορία της «Ουγγροβλαχίας» εκείνης της εποχής.

Ο Ματθαίος ο Μυρέων (έγραψε το 1621 μ.Χ.) χρησιμοποιεί συχνά τον ΑΒΡ όρο «τζάρα» = «χώρα» (λ.χ. η Βλαχία είναι η «τζάρα» του Μιχαήλ, λατ. terra > ΑΒΡ tjearə > tjarə> tsarə > αρμαν. tsarã ~ ρουμαν. țară) και μας πληροφορεί ότι οι «Βλάχοι» (Ρουμάνοι) αποκαλούσαν «ζουπούνουλε» (έναρθρο jupân-ul = «ο ζουπάνος/κύριος») τους εθνοτικούς/ελληνόφωνους Ρωμαίους εποίκους που είχαν εγκατασταθεί στην Ουγγροβλαχία («ζουπούνουλε» μᾶς κράζουν) ως ιερείς, έμποροι και γραφειοκρατικό προσωπικό των βοεβόδων. Η εγχώρια ρουμανική αριστοκρατία δεν έβλεπε με καλό μάτι αυτούς τους επήλυδες Ρωμαίους (εμπόδιζαν την δική τους κοινωνική και οικονομική ανέλιξη) και μερικές φορές οι εγχώριοι αριστοκράτες επιχείρησαν να τους λιντσάρουν και να συλήσουν την περιουσία τους: καὶ νὰ ἐξολοθρεύσουσι τὸ γένος τῶν Ῥωμαίων / ὅσ΄εἶναι εἰς τὴν τζάρα τους. Ο Ματθαίος συμβουλεύει τους μεν «άρχοντες Ρωμαίους» να ελέγξουν την πλεονεξία τους, να μην κακομεταχειρίζονται τους «Βλάχους» ως κατώτερους (θαρρῶ καὶ δυναστεύετε τοὺς ἐπτωχοὺς τοὺς Βλάχους / καὶ ἡ πλεονεξία σας τοὺς κάμνει ῥωμαιομάχους) και να τους τιμούν ως αδελφούς (ὅτι μᾶς εἶναι ἀδελφοὶ, πρέπει να τοὺς τιμοῦμε), ενώ υπένθυμίζει στους «Βλάχους» δε ότι οι Ρωμαίοι είναι «γένος ἅγιον, γένος εὐλογημένον, γένος ὀρθοδοξότατον, ἀπ΄ὅλους τιμημένον».

Advertisements

8 Comments

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

8 responses to “Η ιστορία του όρου «Βλάχος»

  1. npo

    εξαίρετος.

    ο λατινίζων λατινάτος σίγουρα είναι αυτός που λατινάρει, ε? 🙂

    • Γεια σου npo. Ναι είναι σίγουρο. Ο Wright έχει ολόκληρο κεφάλαιο για τη σημασία του ρήματος latinare > latinar και της μετοχής latinatus > latinado στη μεσαιωνική Ισπανία.

      Γι΄αυτό και οι Σεφαρδίτες Εβραίοι που ήρθαν από την Ισπανία αποκαλούν Ladino την ισπανική τους γλώσσα.

  2. Βασιλ'Μάκος

    Καλησπέρα Σμερδαλέε, συγχαρητηρία για την όμορφη και κατατοπιστική ανάρτηση. Ένα ερώτημα για το πρώτο κομμάτι της ανάρτησης: ο αρχαιοελληνικός όρος Γαλάτης και ο λατινικός όρος Galia που προυπήρχαν της εμφάνισης των γερμανών στο ιστορικό προσκήνιο είναι άσχετοι με το μετέπειτα ” Gaule ” ;

    • Γεια σου Βασίλη. Ο λατινικός όρος Gallia = Γαλλία έγινε κανονικά Jaille στην γαλλική (λ.χ. τα τοπωνύμια La Jaille-Yvon και Saint-Mars-la-Jaille). Το λατινικό ga- γίνεται γαλλικό ja- = /ža-/, λ.χ. gamba > jambe εξού και το ζαμπόν.

      Εδώ θα βρεις αναλυτική εξήγηση:

      The English Gaul is from French Gaule and is unrelated to Latin Gallia, despite superficial similarity. The name Gaul is derived from the Old Frankish *Walholant (via a Latinized form *Walula)[8] literally “Land of the Foreigners/Romans”, in which *Walho- is reflex of Proto-Germanic *walhaz, “foreigner, Romanized person”, an exonym applied by Germanic speakers to Celts and Latin-speaking people indiscriminately, making it cognate with the names Wales and Wallachia.[9] The Germanic w- is regularly rendered as gu- / g- in French (cf. guerre “war”, garder “ward”), and the historic diphthong au is the regular outcome of al before a following consonant (cf. cheval ~ chevaux). French Gaule or Gaulle cannot be derived from Latin Gallia, since g would become j before a (cf. gamba > jambe), and the diphthong au would be unexplained; the regular outcome of Latin Gallia is Jaille in French, which is found in several western placenames, such as La Jaille-Yvon and Saint-Mars-la-Jaille.[10][11] Proto-Germanic *walha is derived ultimately from the name of the Volcae,[12]

  3. Βασιλ'Μάκος

    ευχαριστώ, κατατοπιστικότατος όπως πάντα.

  4. Μωχός ο Μάντης

    Αυτό το *Walhaz πρέπει να είναι το πιο βολικό εθνωνύμιο της ιστορίας. Όχι ότι έχω ακούσει καλύτερη πρόταση για την καταγωγή του ονόματος των Βλάχων, απλώς επισημαίνω πόσο κολλάει πραγματικά παντού. Θα ήτανε έως και χοντράδα το εύρος του εάν οι Γερμανοί δεν είχαν έντονη παρουσία σε όλες τις περιοχές όπου εμφανίζεται το όνομα (από την Βρεττανία ως τις Βαλκανικές περιοχές της εμφάνισης των «Σκλαβούνων», πολλοί εκ των οποίων εμφανίζονται με ονόματα που εύκολα ετυμολογούνται γερμανικώς), και εάν οι ίδιοι οι Ουόλκες δεν είχαν κι αυτοί παρουσία σε όλο το εύρος του χάρτη της Ευρώπης, από την Γαλατία ως την Ανατολία.

    • Γεια σου Μωχέ! Έτσι είναι. Αυτό που κάνει «πασπαρτού» το εθνώνυμο αυτό οφείλεται σε τρεις ιστορικές συμπτώσεις:

      1) Αρχικά χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει μια εκτενέστατη γεωγραφικά εθνογλωσσική ομάδα (Κελτοί)
      2) Οι Κελτοί της ηπειρωτικής Ευρώπης εκρωμαϊστηκαν και εκλατινίστηκαν και έτσι προέκυψε σύγχυση με την επίσης εκτενέστατη εθνογλωσσική ομάδα των λατινόφωνων Ρωμαίων
      3) Οι Σλάβοι δανείστηκαν τον όρο από τους Γερμανούς και, κατά κάποιο τρόπο, τον χρησιμοποίησαν «δριμύτερα» σε σχέση με τους Γερμανούς

      • Μωχός ο Μάντης

        Όντως και θα προσθέσω και την τραγική έλλειψη φαντασίας που επέδειξαν στην εθνολογική τους ονοματολογία οι Γερμανοί και οι Σλαύοι.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.