Η αλληλοκαταληψία Σλαβομακεδόνων και Βουλγάρων

Πριν από λίγο, ο φίλος Ναπολέων ρώτησε να μάθει τι βαθμός αλληλοκαταληψίας υπάρχει μεταξύ σλαβομακεδονικών και βουλγαρικών διαλέκτων. Κάνω, λοιπόν, αυτή την ανάρτηση για όποιον άλλον έχει την ίδια απορία.

Ένας έμπειρος σλαβιστής γλωσσολόγος θα παρατηρήσει πάρα πολλές διαφορές ανάμεσα στα δύο σώματα διαλέκτων, αλλά οι διαφορές αυτές δεν υπονομεύουν την βασική αλληλοκαταληψία. Ο ομιλητής οποιασδήποτε σλαβομακεδονικής διαλέκτου μπορεί σχετικά άνετα να συνεννοηθεί με έναν ομιλητή οποιασδήποτε βουλγαρικής διαλέκτου.

Ο διάσημος αμερικάνος σλαβιστής γλωσσολόγος Horace Lunt το 1952 εξέδωσε την πρώτη επίσημη γραμματική της κωδικοποιημένης (Σλαβο)Μακεδονικής στην αγγλική γλώσσα, γεγονός που σήμερα θεωρείται στην γλωσσολογία η αφετηρία της ιστορίας της (Σλαβο)Μακεδονικής ως διακριτής γλώσσας.

Ο ίδιος Horace Lunt πάντα, το 1959 έγραψε πως οι Σλαβομακεδονικές διάλεκτοι είναι πλησιέστερα γλωσσολογικά στην πρότυπο Βουλγαρική απ΄ότι είναι η Βαυαρική (Άνω) Γερμανική στην Κάτω Γερμανική του Αμβούργου.

Θα παραθέσω μια σειρά από βίντεο για να δείξω την αλληλοκαταληψία Σλαβομακεδόνων και Βουλγάρων.

1) Ο Μακεντόνετς ηθοποιός Ίγκορ Τζαμπάζοφ σε εκπομπή της Βουλγαρικής τηλεόρασης με οικοδεσπότη τον Βούλγαρο παρουσιαστή Σλαβί Τρυφώνοφ. Ο Τζαμπάζωφ μιλάει σε πρότυπο (Σλαβο)Μακεδονική σε όλη την εκπομπή και ο Τρυφώνοφ σε πρότυπο Βουλγαρική. Στο [02:50] ο Τζαμπάζοφ ρωτάει τον Τρυφώνοφ «με καταλαβαίνει το κοινό;» και ο δεύτερος απαντάει «μην ανησυχείς, όλη η Βουλγαρία γνωρίζει τη γλώσσα σας.»

2) Πρέπει να επισημανθεί ότι η πρότυπη (Σλαβο)Μακεδονική που χρησιμοποιεί ο Τζαμπάζοφ στο παραπάνω βίντεο κωδικοποιήθηκε με γνώμονα τη μεγιστη δυνατή απόσταση από την πρότυπη Βουλγαρική (που βασίζεται στις διαλέκτους της ανατολικής Μυσίας). Στο παρακάτω βίντεο ο Αλβανός διανοούμενος Κιμ Μεχμέτι (μέλος της αλβανικής μειονότητας) εξηγεί σε πρότυπη (Σλαβο)Μακεδονική σε μια Βουλγάρα δημοσιογράφο αυτή τη διαδιακσία εσκεμμένης απομάκρυνσης.

Στο [16:55] ο Μεχμέτι λέει πάνω κάτω: «όταν χωρίζουν τα έθνη, χωρίζουν και οι γλώσσες. Κάποτε θεωρούσαμε ότι υπήρχε μία μόνο Σερβο-Κροατική γλώσσα, αλλά σήμερα η γλώσσα αυτή έχει 4-5 διαφορετικά ονόματα: Μαυροβουνική, Σερβική, Κροατική, και Βοσνιακή. Συμβαίνουν αυτά τα φαινόμενα. Η παραδοσιακή («αρχαϊκή») (Σλαβο)Μακεδονική γλώσσα ήταν κάποτε πιο κοντά στη σημερινή πρότυπη Βουλγαρική, αλλά η σημερινή πρότυπος (Σλαβο)Μακεδονική έχει σερβοποιηθεί. Οι γλώσσες έχουν την δική τους ζωή.» Προηγούμένως, στο [13:40] ο Βούλγαρος γλωσσολόγος Ιβάν Κότσεφ απαγγέλλει το παραδοσιακό σλαβομακεδονικό τραγούδι από την συλλογή των αδελφών ΜιλαντίνοφΒουλγαρικά Δημοτικά Τραγούδια», 1861), το οποίο μιλάει για «Βουλγάρες κοπέλες» (Bugarski-te momi) που έχουν κατακόκκινα μάγουλα «σαν το μήλο της Οχρίδας» (Ohritsko jabolko), ενώ στο [16:20] ο πρώην πρωθυπουργός και φιλόλογος Ljubčo Georgievski εξηγεί την διαδικασία σερβοποίησης της πρότυπης (Σλαβο)Μακεδονικής.

3) O βλαχικής καταγωγής (από το Κρούσεβο) Μακεντόνετς και ωκύμορος τραγουδιστής Τόσε Πρόεσκι καλεσμένος στην βουλγαρική εκπομπή του Σλαβί Τρυφώνοφ. Προσέξτε ότι πίσω από τους δύο άνδρες υπάρχει μεταφραστής, ο οποίος για λίγη ώρα αρχίζει να μεταφράζει τα σλαβομακεδονικά του Πρόεσκι σε πρότυπη Βουλγαρική, μέχρι που ο Σλαβί στο [00:37] λέει στο μεταφραστή «δεν χρειάζεται να μεταφράσεις, συνεννοούμαστε.» Η υπόλοιπη εκπομπή συνεχίζει χωρίς κανένα πρόβλημα συνεννόησης.

4) Στην παρακάτω εκπομπή της Βουλγαρικής τηλεόρασης είναι καλεσμένος ο πρώην πρωθυπουργός Ljubčo Georgievski, ο οποίος μιλάει σε πρότυπη Σλαβομακεδονική, αλλά με ορισμένες τροποποιήσεις (λ.χ. πότε χρησιμοποιεί τον σλαβομακεδονικό [και δυτικό βουλγαρικό] τύπο sakam = «θέλω», πότε τον ανατολικό και πρότυπο βουλγαρικό iskam, αντί για τους τύπους Bugarija, Bugarski της πρότυπης (Σλαβο)Μακεδονικής, χρησιμοποιεί τους τύπους Bəlgarija, Bəlgarski κλπ).

Ο Γκεοργκιέφσκι αρχίζει να μιλάει στο [00:07:50] και στο [00:11:10], όταν χρησιμοποιεί τον σλαβομακεδονικό όρο lági = «ψέματα», ο οικοδεσπότης τον διορθώνει λέγοντας τον αντίστοιχο βουλγαρικό όρο ləží:

H παραδοσιακή σλαβομακεδονική διάλεκτος του Štip (η επιχώρια διάλεκτος στα μέρη όπου γεννήθηκε ο Γκεοργκιέφσκι) είναι πιο κοντά στην πρότυπη Βουλγαρική και γι΄αυτό, οι Σλαβομακεδόνες από τα δυτικά μέρη ή οι νεότεροι που μιλάνε μόνο την πρότυπη (Σλαβο)Μακεδονική (που έχει κωδικοποιηθεί από τις διαλέκτους της Πελαγονίας) συνηθίζουν να κοροϊδεύουν τους Στιπιώτες ότι μιλάνε «εξωτικά» και «λάθος» (Σλαβο)Μακεδονικά.

Advertisements

6 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Σλαβικές γλώσσες

6 responses to “Η αλληλοκαταληψία Σλαβομακεδόνων και Βουλγάρων

  1. bill

    γεια σου φιλε βρωμερε!!εε smrdliv ηθελα να πω!!μπορεις να με βοηθησεις για την προελευση του ονοματος delio στην βουλγαρικη-σλαβομακεδονικη?delio voevoda στην βουλγαρια ειναι απο τα πιο διασημα τραγουδια .καποιος(ασχετος)μου ειπε οτι ειναι απο το δελης που στα τουρκικα θα πει τρελλος.αλλα πιστευω οτι ειναι απο το σλαβικο del.

    • Γεια σου Billy λεβεντιά!

      Εδώ είναι ο Delyo Voyvoda που λες.

      Σχετικά με την ετυμολογία, μπορεί να είναι το τουρκικό «Δελής» = «τρελός» που σου είπαν, αλλά μπορεί να είναι και από:

      1) [το πιθανότερο κατά τη γνώμη μου] το ουσιαστικό dělo = «έργο, πράξη» και, συνεπώς, να είναι αυτός που έκανε «κατορθώματα, ανδραγαθήματα», όπως το σλαβικό όνομα Dejan (λ.χ. Dejan Bodiroga) προέρχεται από το dějati = «δρω, πράττω» (λ.χ. το παλαιοσλαβονικό συλλογικό ουδέτερο dobro-dejanje = ευ-εργεσίες = ευ-πραξίες = ανδραγαθήματα).

      2) από το σλαβικό ρήμα děliti = δαίτης = «αυτός που μοιράζει/διανέμει μερίδες (dělo) στον κόσμο». Η ετυμολογία αυτή ταιριάζει αν υπάρχουν τραγούδια που να δείχνουν τον Delyo ως «Ρομπέν των Δασών» (κλέβει από τους πλούσιος/Τούρκους και τα δίνει στους φτωχούς/Χριστιανούς).

  2. bill

    αυτο θα μπορουσε να εχει την ιδια ριζα με το delyo?
    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BE%CE%AD%CE%B3%CE%B5%CF%81%CF%83%CE%B7_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%A0%CE%AD%CF%84%CF%81%CE%BF%CF%85_%CE%94%CE%B5%CE%BB%CE%B5%CE%AC%CE%BD%CE%BF%CF%85
    https://en.wikipedia.org/wiki/Uprising_of_Peter_Delyan
    θελω να πω δεν ειχαν εμφανιστει οι τουρκοι εκτος αν ειναι πρωτοβουλγαρικο τουρανικο-ταταρικο ονομα!

    • Βεβαίως! Ωραίο παράδειγμα βρήκες.

      Το Delyan/Δελεάνος μπορεί κάλλιστα να είναι σαν το dejati = «πράττω» > Dejan, δομημένο όμως εκ του delo = «πράξη».

      • Billy, είπα τόσα και ξέχασα να πω ότι ο όρος dělo = «έργο, πράξη» έδωσε και την σλαβική Κυριακή ως «Αργία» (= α-εργ-ία):

        Nedělja (= ne-děl-ja = α-εργ-ία, ne delo «όχι έργο/δουλειά»)

        Απ΄όπου και ο Nedel(j)ko = «Κυριάκος,(Κυρια)Κούλης»

  3. bill

    σωστα τα λες!επισης ειναι κοινο ονομα εδω και το δελλιος και το νεδελκος.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.