Η Παννονία και οι Παννόνιοι πριν τη ρωμαϊκή κατάκτηση #3

Στην προηγούμενη ανάρτηση επιχείρησα να περιγράψω την ιστορία της Παννονίας από τις αρχές του 4ου π.Χ. αιώνα (όταν άρχισε το φαινόμενο του κελτικού εποικισμού), μέχρι το 35-4 π.Χ., όταν ο Οκταβιανός εξεστράτευσε κατά των Ιαπόδων και, στη συνέχεια, κατέλαβε την Σισκία και ανάγκασε τους τωόντι Παννονίους να ομολογήσουν για πρώτη φορά υποτέλεια στους Ρωμαίους. Από αυτό το σημείο και έπειτα, ο φακός της ελληνορωμαϊκής ιστοριογραφίας αρχίζει να εστιάζει πιο συχνά σ΄αυτούς τους τωόντι Παννόνιους που κατοικούσαν στην ελώδη κοιλάδα του ποταμού Σάβου (από τη Σισκία και κάτω), και στη σημερινή ανάρτηση θα παρουσιάσω αυτές τις περιγραφές, καθώς και τις πάμπολλες εξεγέρσεις των Παννονίων από το 16 π.Χ. (όταν μαζί με τους Νωρικούς επιχείρησαν να εισβάλουν στην Ιστρία) μέχρι τη λήξη του πολέμου των δύο Βατώνων (Bellum Batonianum) το 9 μ.Χ., όταν οριστικοποιήθηκε ο ρωμαϊκός έλεγχος στην περιοχή.

1. Οι τωόντι Παννόνιοι

Στην προηγούμενη ανάρτηση παρέθεσα τα λόγια του András Mócsy με τα οποία ερμήνευσε την επιτυχία των Κελτών στην κατάκτηση και κελτοποίηση/εκκελτισμό της Παννονίας ως αποτέλεσμα της πολιτικοκοινωνικής και τεχνολογικής τους ανωτερότητας ως προς τους πιο πρωτόγονους Παννόνιους. Τα ξαναπαραθέτω:

[σλδ 27-8] In contrast to the Celts and Dacians the Pannonians were unable, even temporarily, to establish any kind of political unityTheir state of anarchy, underlined by Appian, showed itself even in their resistance to Augustus, when each tribe fought as a separate force under its own leaders against the Romans. Hence they were not capable of submitting even temporarily to a central power on the lines of that established by Critasirus the Boian, or Burebista the Dacian. Their primitive social institutions possibly explain why nothing was heard of them until a late date in the Danube and Balkan areas. The better-organized and technically superior Celts subdued them without difficulty; it was not until the Celtic Scordisci had been defeated that they appeared as an independent tribe in the Save valley.

The degree to which the Celts were superior to the native population can be understood by considering the circulation of the so-called barbarian coinage (Fig. 7). Money as an economic adjunct was not used in the central Balkans or in the western half of the Carpathians area until after the consolidation of Boian and Scordiscan power. […] The introduction of money originated with the Celtic tribes and even later was generally restricted to those areas under Celtic control. […] The standard authority on Celtic coins in the Carpathian area dates the earliest mintings to the end of the second century; more recent Slovakian specialists favour a century earlier.

Ο Mócsy, λοιπόν, παραπέμπει τον αναγνώστη στο χωρίο του Αππιανού όπου περιγράφεται η κατάσταση «ἀναρχίας» των Παννονίων, δηλαδή η ανικανότητά τους να συναρμοστούν πολιτικά υπό τον έλεγχο ενός γηγενούς κέντρου εξουσίας. Ο Αππιανός εκτίμησε σε εκατό χιλιάδες τον συνολικό αριθμό των Παννονίων μάχιμων ανδρών, αλλά προσθέτει ότι το σύνολο αυτό έμενε αναξιοποίητο λόγω της «αναρχίας».

Στο χωρίο [14] ο Αππιανός εξηγεί ότι οι Ἐλληνες αποκαλούν «Παίονες» αυτούς που ρωμαϊστί λέγονται Παννόνιοι, οι οποίοι κατοικούν παρά τον Ίστρο μεταξύ των Ιαπόδων και των Δαρδάνων και τους οποίους οι Ρωμαίοι συναριθμούν στους λαούς της Ιλλυρίδος. Στη συνέχεια του χωρίου φαίνεται να μπερδεύει για λίγο τους τωόντι Παίονες («κάτω Παίονες» όπως οι Αγριάνες που αναφέρει ως συμμάχους του Αλεξάνδρου και του Φιλίππου) με τους «Παίονες» = Παννόνιους. Η άλλη σημαντική πληροφορία του χωρίου είναι ότι ο Αππιανός μας πληροφορεί ότι χρησιμοποίησε ως πηγή τα απομνημονεύματα του Αυγούστου/Σεβαστού, τα οποία δεν αναφέρουν για τους Παννόνιους τίποτε παλαιότερο από την αποτυχημένη εκστρατεία κάποιου «Κορνηλίου» (ἐν δὲ τοῖς ὑπομνήμασι τοῦ δευτέρου Καίσαρος τοῦ κληθέντος Σεβαστοῦ, παλαιότερον μὲν οὐδὲν οὐδ᾽ ἐν τοῖσδε περὶ Παιόνων ηὗρον). Ο Κορνήλιος πρέπει να είναι ο Πούβλιος Κορνήλιος Σκιπίων Νασίκας που το 155 π.Χ. νίκησε τους Δαλματούς, αλλά ένα χρόνο πριν, απέτυχε να εκπορθήσει την Σισκία (όπως εξήγησα στην πρώτη ανάρτηση της σειράς, το απόσπασμα 122 του Πολυβίου που διέσωσε το λεξικό Σούδα από χωρίο που περιέγραψε αυτή την πρώτη ρωμαϊκή πολιορκία της Σισκίας, είναι η πρώτη απάντηση του όρου «Παννόνιοι» στην Ελληνο-Ρωμαϊκή γραμματεία).

[Αππιανός, Ιλλυρικοί πόλεμοι, 14] οἱ δὲ Παίονές εἰσιν ἔθνος μέγα παρὰ τὸν Ἴστρον, ἐπίμηκες ἐξ Ἰαπόδων ἐπὶ Δαρδάνους, Παίονες μὲν ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων λεγόμενοι, καὶ ῥωμαϊστὶ Παννόνιοι, συναριθμούμενοι δὲ ὑπὸ Ῥωμαίων τῇ Ἰλλυρίδι, ὡς προεῖπον. διὸ καὶ περὶ τῶν δέ μοι δοκεῖ νῦν κατὰ τὰ Ἰλλυρικὰ εἰπεῖν. ἔνδοξοι δ᾽ εἰσὶν ἐκ Μακεδόνων δι᾽ Ἀγριᾶνας, οἳ τὰ μέγιστα Φιλίππῳ καὶ Ἀλεξάνδρῳ κατεργασάμενοι Παίονές εἰσι τῶν κάτω Παιόνων, Ἰλλυριοῖς ἔποικοι. ἐπεὶ δ᾽ ἐπὶ τοὺς Παίονας ἐστράτευσε Κορνήλιος, κακῶς ἀπαλλάξας μέγα δέος Παιόνων Ἰταλοῖς ἅπασιν ἐνεποίησε, καὶ ἐς πολὺ τοῖς ἔπειτα ὑπάτοις ὄκνον ἐπὶ Παίονας ἐλαύνειν. τὰ μὲν δὴ πάλαι τοσαῦτα περὶ Ἰλλυριῶν καὶ Παιόνων ἔσχον εὑρεῖν: ἐν δὲ τοῖς ὑπομνήμασι τοῦ δευτέρου Καίσαρος τοῦ κληθέντος Σεβαστοῦ, παλαιότερον μὲν οὐδὲν οὐδ᾽ ἐν τοῖσδε περὶ Παιόνων ηὗρον.

Παρακάτω, στο χωρίο [22] ο Αππιανός εξηγεί με αφορμή την κατάληψη της Σισκίας από τον Οκταβιανό το 35 π.Χ. (αναφέρει ότι «οἱ Ῥωμαῖοι δὶς πρότερον» επιχείρησαν ανεπιτυχώς να εκπορθήσουν την Σισκία, το 156 και το 119 π.Χ. αντίστοιχα, η οποία περιγράφεται ως «πόλις ἔστιν ἐχυρά», ΙΕ *seg’h-es-teh2 > *Segesta «οχυρό», PCelt *sego- «ισχύς», και την οποία ο Οκταβιανός επέλεξε ως το κύριο ορμητήριο για τον πόλεμο κατά των Δακών και των Βασταρνών) την «ὑλώδη» (βαλτώδη) επίμηκη χώρα των Παννονίων «ἐπὶ τοῦ Σάου ποταμοῦ», την «ἀναρχία» τους και τις πρωτόγονες συνθήκες στις οποίες ζούσαν:

[Αππιανός, Ιλλυρικοί πόλεμοι, 22] ἐς δὲ τὴν Σεγεστικὴν γῆν οἱ Ῥωμαῖοι δὶς πρότερον ἐμβαλόντες οὔτε ὅμηρον οὔτε ἄλλο τι εἰλήφεσαν: ὅθεν ἦσαν ἐπὶ φρονήματος οἱ Σεγεστανοί. ὁ δὲ Καῖσαρ αὐτοῖς ἐπῄει διὰ τῆς Παιόνων γῆς, οὔπω Ῥωμαίοις οὐδὲ τῆσδε ὑπηκόου γενομένης. ὑλώδης δ᾽ ἐστὶν ἡ Παιόνων, καὶ ἐπιμήκης ἐξ Ἰαπόδων ἐπὶ Δαρδάνους. καὶ οὐ πόλεις ᾤκουν οἱ Παίονες οἵδε, ἀλλ᾽ ἀγροὺς ἢ κώμας κατὰ συγγένειαν: οὐδ᾽ ἐς βουλευτήρια κοινὰ συνῄεσαν, οὐδ᾽ ἄρχοντες αὐτοῖς ἦσαν ἐπὶ πᾶσιν. οἱ δ᾽ ἐν ἡλικίᾳ μάχης ἐς δέκα μυριάδας συνετέλουν. ἀλλ᾽ οὐδ᾽ οὗτοι συνῄεσαν ἀθρόοι δι᾽ ἀναρχίαν. προσιόντος δ᾽ αὐτοῖς τοῦ Καίσαρος, ἐς τὰς ὕλας ὑποφυγόντες τοὺς ἀποσκιδναμένους τῶν στρατιωτῶν ἀνῄρουν. ὁ δὲ Καῖσαρ ἕως μὲν ἤλπιζεν αὐτοὺς ἀφίξεσθαι πρὸς αὑτόν, οὔτε τὰς κώμας οὔτε τοὺς ἀγροὺς ἐλυμαίνετο, οὐκ ἀπαντώντων δὲ πάντα ἐνεπίμπρη καὶ ἔκειρεν ἐπὶ ἡμέρας ὀκτώ, ἐς ὃ διῆλθεν ἐς τὴν Σεγεστανῶν, καὶ τήνδε Παιόνων οὖσαν, ἐπὶ τοῦ Σάου ποταμοῦ, ἐν ᾧ καὶ πόλις ἔστιν ἐχυρά, τῷ τε ποταμῷ καὶ τάφρῳ μεγίστῃ διειλημμένη, διὸ καὶ μάλιστα αὐτῆς ἔχρῃζεν ὁ Καῖσαρ, ὡς ταμιείῳ χρησόμενος ἐς τὸν Δακῶν καὶ Βαστερνῶν πόλεμον, οἳ πέραν εἰσὶ τοῦ Ἴστρου, λεγομένου μὲν ἐνταῦθα Δανουβίου, γιγνομένου δὲ μετ᾽ ὀλίγον Ἴστρου. ἐμβάλλει δ᾽ ὁ Σάος ἐς τὸν Ἴστρον: καὶ αἱ νῆες ἐν τῷ Σάῳ Καίσαρι ἐγίγνοντο, αἳ ἐς τὸν Δανούβιον αὐτῷ τὴν ἀγορὰν διοίσειν ἔμελλον.

Το χωρίο αυτό μας πληροφορεί ότι οι Παννόνιοι:

  1. δεν κατοικούσαν σε πόλεις, αλλά σε χωριά κατά φάρες (καὶ οὐ πόλεις ᾤκουν οἱ Παίονες οἵδε, ἀλλ᾽ ἀγροὺς ἢ κώμας κατὰ συγγένειαν).
  2. δεν είχαν βουλευτήρια για να διαβουλεύονται περί των κοινών πραγμάτων, ούτε εξουσιάζονταν από κάποιους άρχοντες (οὐδ᾽ ἐς βουλευτήρια κοινὰ συνῄεσαν, οὐδ᾽ ἄρχοντες αὐτοῖς ἦσαν ἐπὶ πᾶσιν).
  3. ο συνολικός αριθμός των μάχιμων ανδρών τους ήταν 100.000, αλλά λόγω «αναρχίας» αυτοί δεν συνασπίζονται ποτέ για να πολεμήσουν μαζί (οἱ δ᾽ ἐν ἡλικίᾳ μάχης ἐς δέκα μυριάδας συνετέλουν. ἀλλ᾽ οὐδ᾽ οὗτοι συνῄεσαν ἀθρόοι δι᾽ ἀναρχίαν).

Το χωρίο αυτό δείχνει ξεκάθαρα τις πρωτόγονες συνθήκες στις οποίες ακόμα ζούσαν οι Παννόνιοι το 35 π.Χ.

Ο Δίων Κάσσιος είχε διατελέσει ανθύπατος στην Παννονία και, επομένως, είχε προσωπική εμπειρία (εἰδὼς γράφω) όταν έγραψε ότι οι Παννόνιοι ήταν «κακοβιώτατοι δὲ ἀνθρώπων», που κατοικούσαν σε μια χάλια (βαλτώδη) περιοχή με κακή γη και κακό αέρα (τo αγγλικός όρος malaria = «ελονοσία» ανάγεται στο ρωμανικό όνομα της νόσου mala aria = «κακός αέρας») και με πικρότατο χειμώνα, και αγνοούσαν μεσογειακά προϊόντα όπως το λάδι και το (καλό) κρασί. Ο Δίων εδώ αναφέρει επίσης έμμεσα το ρόφημα sabaia/sabaium που ανέφερα στην πρώτη ανάρτηση της σειράς, όταν γράφει ότι οι Παννόνιοι τρώνε και πίνουν κριθάρι και κεχρί (δηλαδή έπιναν ένα είδος μπίρας που προέκυπτε από τη ζύμωση κριθαριού και κεχριού).

[Δίων Κάσσιος, 49.36.2-4] οἱ δὲ δὴ Παννόνιοι νέμονται μὲν πρὸς τῇ Δελματίᾳ, παρ᾽ αὐτὸν τὸν Ἴστρον, ἀπὸ Νωρικοῦ μέχρι τῆς Μυσίας τῆς ἐν τῇ Εὐρώπῃ, κακοβιώτατοι δὲ ἀνθρώπων ὄντες ῾οὔτε γὰρ γῆς οὔτε ἀέρων εὖ ἥκουσιν: οὐκ ἔλαιον, οὐκ οἶνον, πλὴν ἐλαχίστου καὶ τούτου κακίστου γεωργοῦσιν, ἅτε ἐν χειμῶνι πικροτάτῳ τὸ πλεῖστον διαιτώμενοι, ἀλλὰ τάς τε κριθὰς καὶ τοὺς κέγχρους καὶ ἐσθίουσιν ὁμοίως καὶ πίνουσιν ἀνδρειότατοι δ᾽ οὖν διὰ πάντων ὧν ἴσμεν νομίζονται: θυμικώτατοι γὰρ καὶ ἄξιον τοῦ καλῶς ζῆν ἔχοντες, εἰσί. ταῦτα δὲ οὐκ ἀκούσας οὐδ᾽ ἀναγνοὺς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ μαθὼν ὥστε καὶ ἄρξας αὐτῶν, οἶδα: μετὰ γάρ τοι τὴν ἐν τῇ Ἀφρικῇ ἡγεμονίαν τῇ τε Δελματίᾳ, ἧς ποτε καὶ ὁ πατήρ μου χρόνον τινὰ ἦρξε, καὶ τῇ Παννονίᾳ τῇ ἄνω καλουμένῃ προσετάχθην, ὅθεν ἀκριβῶς πάντα τὰ κατ᾽ αὐτοὺς εἰδὼς γράφω.

Από τα παραπάνω, καταλαβαίνουμε αμέσως γιατί, σύμφωνα με τον Αμμιανό Μαρκελλίνο, οι κάτοικοι της Χαλκηδόνος χλεύαζαν τον Παννόνιο αυτοκράτορα Βάλεντα ως «φουκαριάρη σαβαϊάριο» (paupertinus, sabaiarius, sabaia/sabium = paupertinus in Illyrico potus = «ποτό των φουκαριάρηδων του Ιλλυρικού»).

[Αμμιανός, 26.8.2Ad quam obsidendam, cum huius modi pugnarum peritis, Vadomario misso, ex duce et rege Alamannorum, Valens Nicomediam pergit. Exindeque profectus, oppugnationi magnis viribus insistebat, cuius e muris probra in eum iaciebantur, et irrisive compellebatur ut Sabaiarius. Est autem sabaia ex ordeo vel frumento, in liquorem conversis, paupertinus in Illyrico potus.

Ας περάσουμε τώρα στο Στράβωνα.

Στο [7.1.5] ο Στράβων αναφέρει την «Βοίων ἐρημίαν» (το ελληνικό αντίστοιχο της λατινικής φράσης deserta Boiorum του Πλινίου, ΝΗ, 3.146) που δημιούργησαν στην βόρεια Παννονία οι λεηλασίες του Δάκα Βυρεβίστα, ύστερα από το τη νίκη του εναντίον του Κριτασίρου.

[Στράβων, Γεωγραφικά,  7.1.5]  ἡμερήσιον δ᾽ ἀπὸ τῆς λίμνης προελθὼν ὁδὸν Τιβέριος εἶδε τὰς τοῦ Ἴστρου πηγάς. προσάπτονται δὲ τῆς λίμνης ἐπ᾽ ὀλίγον μὲν οἱ Ῥαιτοί, τὸ δὲ πλέον Ἑλουήττιοι καὶ Ὀυινδολικοί … καὶ ἡ Βοίων ἐρημία. μέχρι Παννονίων πάντες, τὸ πλέον δ᾽ Ἑλουήττιοι καὶ Ὀυινδολικοί, οἰκοῦσιν ὀροπέδια.

Στο [7.5.2] ο Στράβων αναφέρει ξανά τη νίκη των Δακών του Βυρεβίστα κατά των Παννονίων Κελτών (Βόιοι και Ταυρίσκοι) του Κριτασίρου και κατά των Σκορδίσκων (μετά την ήττα τους οι Σκορδίσκοι έγιναν υποτελείς σύμμαχοι των Δακών), προσθέτοντας ότι στην κοιλάδα του Σάβου οι τωόντι Παννόνιοι έφταναν μέχρι την Σεγεστική (= Σισκία, την οποία περιγράφει ως «εὐφυὲς ὁρμητήριον» των Ρωμαίων «τῷ πρὸς Δακοὺς πολέμῳ», βορειότερα από τη Σισκία/Σεγεστική κατοικούσαν οι Κελτοί Λατόβικοι και Βαρκιανοί), αλλά η Παννονία εκτεινόταν στα βόρεια μέχρι τον άνω Δούναβη. Στο χωρίο αυτό, ο Στράβων παρέχει πολλές πληροφορίες για τη γεωγραφία της ΒΔ Παννονίας  (οι Ιάποδες, ο Κόλαπις ποταμός, το «Ἕλος Λούγεον» [ οι σημερινός Βάλτος της Λιουμπλιάνας, IE *leug-/*lug- «βάλτος», λ.χ. σλαβικό *lug-yā > *luža, αλβ. IE *loug-os > PAlb *lauga > lag , o τριβαλλικός ποταμός Λυγῖνος κλπ) όπου βρισκόταν το Ναύπορτον [ΝΔ από την Ήμωνα], το όρος Όκρα κλπ) και αναφέρει και ως δυτικό όριο των Δακών τον ποταμό Πάρισο (Tisza).

[Στράβων, Γεωγραφικά, 7.5.2μέρος μὲν δή τι τῆς χώρας ταύτης ἠρήμωσαν οἱ Δακοὶ καταπολεμήσαντες Βοίους καὶ Ταυρίσκους, ἔθνη Κελτικὰ τὰ ὑπὸ Κριτασίρῳ, φάσκοντες εἶναι τὴν χώραν σφετέραν, καίπερ ποταμοῦ διείργοντος τοῦ Παρίσου, ῥέοντος ἀπὸ τῶν ὀρῶν ἐπὶ τὸν Ἴστρον κατὰ τοὺς Σκορδίσκους καλουμένους Γαλάτας: καὶ γὰρ οὗτοι τοῖς Ἰλλυρικοῖς ἔθνεσι καὶ τοῖς Θρᾳκίοις ἀναμὶξ ᾤκησαν: ἀλλ᾽ ἐκείνους μὲν οἱ Δακοὶ κατέλυσαν, τούτοις δὲ καὶ συμμάχοις ἐχρήσαντο πολλάκις. τὸ δὲ λοιπὸν ἔχουσι Παννόνιοι μέχρι Σεγεστικῆς καὶ Ἴστρου πρὸς ἄρκτον καὶ ἕω: πρὸς δὲ τἆλλα μέρη ἐπὶ πλέον διατείνουσιν. ἡ δὲ Σεγεστικὴ πόλις ἐστὶ Παννονίων ἐν συμβολῇ ποταμῶν πλειόνων, ἁπάντων πλωτῶν, εὐφυὲς ὁρμητήριον τῷ πρὸς Δακοὺς πολέμῳ: ὑποπέπτωκε γὰρ ταῖς Ἄλπεσιν, αἳ διατείνουσι μέχρι τῶν Ἰαπόδων, Κελτικοῦ τε ἅμα καὶ Ἰλλυρικοῦ ἔθνους: ἐντεῦθεν δὲ καὶ ποταμοὶ ῥέουσι πολλοὶ καταφέροντες εἰς αὐτὴν τόν τε ἄλλον καὶ τὸν ἐκ τῆς Ἰταλίας φόρτον. εἰς γὰρ Ναύπορτον ἐξ Ἀκυληίας ὑπερτιθεῖσι τὴν Ὄκραν εἰσὶ στάδιοι τριακόσιοι πεντήκοντα, εἰς ἣν αἱ ἁρμάμαξαι κατάγονται, τῶν Ταυρίσκων οὖσαν κατοικίαν: ἔνιοι δὲ πεντακοσίους φασίν. ἡ δ᾽ Ὄκρα ταπεινότατον μέρος τῶν Ἄλπεών ἐστι τῶν διατεινουσῶν ἀπὸ τῆς Ῥαιτικῆς μέχρι Ἰαπόδων: ἐντεῦθεν δ᾽ ἐξαίρεται τὰ ὄρη πάλιν ἐν τοῖς Ἰάποσι καὶ καλεῖται Ἄλβια. ὁμοίως δὲ καὶ ἐκ Τεργέστε κώμης Καρνικῆς ὑπέρθεσίς ἐστι διὰ τῆς Ὄκρας εἰς ἕλος Λούγεον καλούμενον. πλησίον δὲ τοῦ Ναυπόρτου ποταμός ἐστι Κορκόρας ὁ δεχόμενος τὰ φορτία: οὗτος μὲν οὖν εἰς τὸν Σάβον ἐμβάλλει, ἐκεῖνος δ᾽ εἰς τὸν Δράβον, ὁ δὲ εἰς τὸν Νόαρον κατὰ τὴν Σεγεστικήν. ἐντεῦθεν δ᾽ ἤδη ὁ Νόαρος πλήθει προσλαβὼν τὸν διὰ τῶν Ἰαπόδων ῥέοντα ἐκ τοῦ Ἀλβίου ὄρους Κόλαπιν συμβάλλει τῷ Δανουίῳ κατὰ τοὺς Σκορδίσκους. ὁ δὲ πλοῦς τὰ πολλὰ τοῖς ποταμοῖς ἐπὶ τὰς ἄρκτους ἐστίν: ὁδὸς δ᾽ ἀπὸ Τεργέστε ἐπὶ τὸν Δανούιον σταδίων ὅσον χιλίων καὶ διακοσίων. ἐγγὺς δὲ τῆς Σεγεστικῆς ἐστι καὶ ἡ Σισκία φρούριον καὶ Σίρμιον ἐν ὁδῷ κείμεναι τῇ εἰς Ἰταλίαν.

Στο επόμενο χωρίο, ο Στράβων αναφέρει τα τωόντι παννονικά έθνη: Βρεύκοι, Ανδιζήτιοι, Διτίωνες, Πειρούσται, Μα(ι)ζαίοι, Δαισιτιάτες και άλλα ασημότερα μικρά έθνη.

[Στράβων, Γεωγραφικά, 7.5.3] ἔθνη δ᾽ ἐστὶ τῶν Παννονίων Βρεῦκοι καὶ Ἀνδιζήτιοι καὶ Διτίωνες καὶ Πειροῦσται καὶ Μαζαῖοι καὶ Δαισιτιᾶται, ὧν Βάτων ἡγεμών, καὶ ἄλλα ἀσημότερα μικρά, ἃ διατείνει μέχρι Δαλματίας σχεδὸν δέ τι καὶ Ἀρδιαίων ἰόντι πρὸς νότον: ἅπασα δ᾽ ἡ ἀπὸ τοῦ μυχοῦ τοῦ Ἀδρίου παρήκουσα ὀρεινὴ μέχρι τοῦ Ῥιζονικοῦ κόλπου καὶ τῆς Ἀρδιαίων γῆς … μεταξὺ πίπτουσα τῆς τε θαλάττης καὶ τῶν Παννονίων ἐθνῶν. σχεδὸν δέ τι καὶ ἐντεῦθεν τὴν ἀρχὴν ποιητέον τῆς συνεχοῦς περιοδείας ἀναλαβοῦσι μικρὰ τῶν λεχθέντων πρότερον. ἔφαμεν δ᾽ ἐν τῇ περιοδείᾳ τῆς Ἰταλίας Ἴστρους εἶναι πρώτους τῆς Ἰλλυρικῆς παραλίας συνεχεῖς τῇ Ἰταλίᾳ καὶ τοῖς Κάρνοις, καὶ διότι μέχρι Πόλας, Ἰστρικῆς πόλεως, προήγαγον οἱ νῦν ἡγεμόνες τοὺς τῆς Ἰταλίας ὅρους. οὗτοι μὲν οὖν περὶ ὀκτακοσίους σταδίους εἰσὶν ἀπὸ τοῦ μυχοῦ. τοσοῦτοι δ᾽ εἰσὶ καὶ ἀπὸ τῆς ἄκρας τῆς πρὸ τῶν Πολῶν ἐπὶ Ἀγκῶνα ἐν δεξιᾷ ἔχοντι τὴν Ἑνετικήν. ὁ δὲ πᾶς Ἰστρικὸς παράπλους χίλια τριακόσια.

Τα μόνα άλλα γνωστά παννονικά έθνη που δεν ανέφερε στο παραπάνω χωρίο ο Στράβων είναι οι Αμαντίνοι (παρακάτω θα αναφέρω ότι εξεγέρθηκαν κατά των Ρωμαίων μαζί με τους Βρεύκους το 15 π.Χ. και ότι ο Τιβέριος, μόλις κατέστειλε την εξέγερσή τους, πούλησε τους εφήβους των εξεγερθέντων εθνών ως δούλους) και οι Άζαλοι που μετεγκατάσταθηκαν από τους Ρωμαίους στη βόρεια Παννονία, μεταξύ Βριγετίωνος και Ακουίγκου (Aquincum/Βουδαπέστη).

Για την γεωγραφική θέση των παννονικών εθνών, ο András Mócsy παραθέτει στη σελίδα 54 έναν χάρτη στον οποίο:

  1. οι Σκορδίσκοι κατοικούσαν στο ΝΑ άκρο της Παννονίας γύρω από το Σιγγιδούνον/Βελιγράδι και το Σίρμιον
  2. οι Ανδιζήτες/Ανδιζήτιοι κατοικούσαν γύρω από την εκβολή του Δράβου στον Δούναβη
  3. οι Βρεύκοι ήταν οι νότιοι γείτονες των Ανδιζητών/Ανδιζητίων
  4. οι Ίασοι ήταν οι δυτικοί γείτονες των Ανδιζητών/Ανδιζητίων
  5. Ανεβαίνοντας τον Σάβο από την εκβολή προς τις πηγές του, ο Mócsy έχει την εξής σειρά: Σκορδίσκοι, Αμαντίνοι, Κορνακάτες (μάλλον μετεγκατεστημένο από τους Ρωμαίους κελτικό φύλο, βλ. κείμενο σλδ 54, η μετεγκατάστασή τους μεταξύ Βρευκών και Αμαντίνων μάλλον έγινε για να χωρίσει τα δύο γειτονικά παννοινκά φύλα που εξεγέρθηκαν μαζί το 15 π.Χ.), Βρεύκοι, Οσεριάτες, Κολαπιανοί και, τέλος, βορείως της Σισκίας/Σεγεστικής οι Κελτοί Βαρκιανοί και Λατόβικοι.

Παραθέτω και μερικές σελίδες από το βιβλίο του Radoslav Katičić The Ancient Languages of the Balkans (Mouton de Gruyter, 1976) με μια λίστα τυπικών ανθρωπωνυμίων των Ιαπόδων, Δαλματών και Παννονίων, καθώς και μια λίστα με τυπικά ανθρωπωνύμια των Κελτών της Παννονίας (λ.χ. Nerto-māros = «τρανός σε δύναμη», PCelt *nertom, *māros).

2. Οι Παννονικές εξεγέρσεις

Μετά τις παραπάνω γενικές πληροφορίες για τα τωόντι παννονικά έθνη, θα συνεχίσω με την περιγραφή των εξεγέρσεών τους κατά την περίοδο 16 π.Χ.- 9 μ.Χ.

Το 16 π.Χ. ο Πούβλιος Σίλιος Νέρβας αναχαίτισε επιτυχώς μια εισβολή Παννονίων και Νωρικών στην Ιστρία και ανάγκασε τα φύλα αυτά να «(ξανα)ομολογήσουν δουλεία» στους Ρωμαίους.

[Δίων, 54.20.2-3καὶ οἱ Παννόνιοι τήν τε Ἰστρίαν μετὰ Νωρίκων κατέδραμον, καὶ αὐτοί τε πρός τε τοῦ Σιλίου καὶ τῶν ὑποστρατήγων αὐτοῦ κακωθέντες αὖθις ὡμολόγησαν, καὶ τοῖς Νωρίκοις αἴτιοι τῆς αὐτῆς δουλείας ἐγένοντο.

Οι Σκορδίσκοι ήταν η υπερδύναμη της νότιας Παννονίας κατά την περίοδο 250-100 π.Χ.. Στις αρχές του 1ου π.Χ. αιώνα, όμως, άρχισαν να δείχνουν σημάδια εξασθένισης και η ισχύς τους καταλύθηκε εντελώς όταν ηττήθηκαν από τους Δάκες του Βυρεβίστα. Από εκείνο το σημείο και έπειτα, οι Σκορδίσκοι παύουν να είναι πρωταγωνιστές και γίνονται υποτελείς σύμμαχοι των ισχυρών Δακών.

Ο Τιβέριος διάβασε καλά τους Σκορδίσκους και κατάλαβε πως αν οι Ρωμαίοι έκαναν μια επίδειξη ισχύος στους Σκορδίσκους, θα μπορούσαν να τους πάρουν με το μέρος τους ως συμμάχους. Έτσι το 15 π.Χ. ο Τιβέριος, χρησιμοποιώντας ως ορμητήριο την Σισκία, επιτέθηκε στους Σκορδίσκους και τους ανάγκασε σε συνθηκολόγηση και υποτελή συμμαχία. Από αυτό το σημείο και έπειτα, οι Σκορδίσκοι έγιναν σταθεροί σύμμαχοι των Ρωμαίων σε όλες τις προσπάθειες των τελευταίων να καταστείλουν τις πολλές παννονικές εξεγέρσεις.

Ξεκινώντας από το 15 π.Χ. τα παννονικά φύλα άρχισαν να εξεγείρονται συνέχεια κατά των Ρωμαίων και ο Τιβέριος χρειάστηκε να εκστρατεύσει αρκετές φορές στην Παννονία για ν ακαταστείλει τις εξεγέρσεις.

[Δίων, 54.24.3] τοῦ Διὸς οἰκίαν τεθῆναι. ἡ μὲν οὖν στοὰ μετὰ τοῦτο ὀνόματι μὲν ὑπ᾽ Αἰμιλίου, ἐς ὃν τὸ τοῦ ποιήσαντός ποτε αὐτὴν γένος ἐληλύθει, τῷ δὲ ἔργῳ ὑπό τε τοῦ Αὐγούστου καὶ ὑπὸ τῶν τοῦ Παύλου φίλων ἀνῳκοδομήθη: τότε δὲ οἵ τε Παννόνιοι νεωτερίσαντες αὖθις ἐχειρώθησαν, καὶ αἱ Ἄλπεις αἱ παραθαλασσίδιοι ὑπὸ Λιγύων τῶν κομητῶν καλουμένων ἐλευθέρως ἔτι καὶ τότε νεμόμεναι

Το 13 π.Χ. ο Αγρίππας ξεκίνησε για να καταστείλει νέες εξεγέρσεις στην Παννονία, αλλά πέθανε και συνέχισε την αποστολή του ο Τιβέριος.

[Δίων, 54.28.1] κἀν τούτῳ τὸν Ἀγρίππαν ἐκ τῆς Συρίας ἐλθόντα τῇ τε δημαρχικῇ ἐξουσίᾳ αὖθις ἐς ἄλλα ἔτη πέντε ἐμεγάλυνε καὶ ἐς τὴν Παννονίαν πολεμησείουσαν ἐξέπεμψε, μεῖζον αὐτῷ τῶν ἑκασταχόθι ἔξω τῆς Ἰταλίας ἀρχόντων ἰσχῦσαι ἐπιτρέψας.

[Βελληίος Πατέρκουλος, 2.96] Mors deinde Agrippae, qui novitatem suam multis rebus nobilitaverat atque in hoc perduxerat, ut et Neronis esset socer, cuiusque liberos nepotes suos divus Augustus praepositis Gai ac Lucii nominibus adoptaverat, admovit propius Neronem Caesari: quippe filia Iulia eius, quae fuerat Agrippae nupta, Neroni nupsit. [2] Subinde bellum Pannonicum, quod inchoatum ab Agrippa, Marco Vinicio, avo tuo consule, magnum atroxque et perquam vicinum imminebat Italiae, per Neronem gestum est. Gentes Pannoniorum Delmatarumque nationes situmque regionum ac fluminum [3] numerumque et modum virium excelsissimasque et multiplices eo bello victorias tanti imperatoris alio loco explicabimus: hoc opus servet formam suam. Huius victoriae compos Nero ovans triumphavit.

Δυστυχώς, δεν έχουμε λεπτομερή περιγραφή των εκστρατειών του Τιβερίου στην Παννονία κατά την περίοδο 15-8 π.Χ.. Ο András Mócsy συνοψίζει τα λίγα που γνωρίζουμε με τα παρακάτω λόγια:

[σλδ 34] In the years following Tiberius’ campaign against the Scordisci there are reports of renewed revolts by the Pannonians (Dio, 54.24.3). In 13 B.C. Agrippa himself had to take the field against them, and after his death Tiberius was given command (Dio, 54.28.1 , Velleius, 2.96 , Florus, 2.24). The presence of Augustus in Aquileia in 12 B.C. is a measure of the importance he attached to these operations. Tiberius with his allies, the Scordisci, attacked ruthlessly on this occasion. There are only extremely scanty and summary reports of the very tough fightingmagnum atroxque bellum– which ensued. From these only the following facts emerge, that one of the Pannnonian chieftains was called Bato -a very common Pannonian name- that the main enemies were the Breuci and the Amantini on the lower Save, and that the battleground was inter Savum et Dravum. After the victory Tiberius had the adolescents sold as slaves, an inhuman method of pacification which was seldom applied by Augustus. Tiberius received the triumphal insignia [#15]

In the following years the Pannonians again resorted to arms. Up to 8 B.C. Roman generals, in particular Tiberius, had to go repeatedly to Pannonia to attempt somehow to subdue the rebels who were waging guerrilla warfare [#16]. Meanwhile in 11 B.C. an imperial province under the name Illyricum was constituted to include an enormous area of what was later to become Dalmatia and Pannonia; the Danube was declared its northern boundary [#17].

[#15] [Dio, 54.31 ; 33.5], [Suetonius, Tiberius, 9.1-3] etc

[#16] [Dio, 54.34 ; 36.2 ; 55.2.4]

[#17] [Dio, 54.34.4]

Τα λίγα που γνωρίζουμε, λοιπόν, για τις εξεγέρσεις στην Παννονία της περιόδου 15-8 π.Χ. είναι ότι τα δύο βασικά έθνη που εξεγέρθηκαν ήταν οι Βρεύκοι και οι Αμαντίνοι, ο ηγέτης της εξέγερσης ήταν κάποιος Βάτων (δεν είναι ξεκάθαρο αν ήταν κάποιος από τους δύο Βάτωνες που εξεγέρθηκαν αργότερα κατά την περίοδο 6-9 μ.Χ.), ο Τιβέριος και οι σύμμαχοί του Σκορδίσκοι επιτέθηκαν νηλεώς, τα πεδία της μάχης ήταν μεταξύ του Σάβου και του Δράνου (inter Savum et Dravum), και ότι ο Τιβέριος, στο τέλος της εκστρατείας, πούλησε ως δούλους τους εφήβους των εξεγερθέντων εθνών. Το 11 π.Χ. ανακοινώθηκε η ίδρυση της ρωμαϊκής επαρχίας του Ιλλυρικού, με εξωτερικό σύνορο τον Δούναβη, η οποία αποτελούνταν από τις περιοχές που αργότερα εξελίχθηκαν στις επαρχίες Δαλματίας και Παννονίας.

Το 6 μ.Χ. ο Τιβέριος εξεστράτευσε βορείως του Δούναβη κατά των Μαρκομαννών. Καθώς ήταν στη χώρα των Μαρκομαννών, οι Παννόνιοι Δαισιδιάτες εξεγέρθηκαν εκ νέου με αρχηγό τον Βάτωνα τον Δαισιτιάτη. Γρήγορα προστέθηκαν στην εξέγερση και οι Βρεύκοι με αρχηγούς τον Βάτωνα τον Βρεύκο και τον Πίννητα και ο Τιβέριος αναγκάστηκε να αφήσει τον μαρκομαννικό πόλεμο κια να επιστρέψει στην Παννονία για να καταστείλει την εξέγερση. Επειδή οι ηγέτες της εξέγερσης είχαν το ίδιο όνομα Βάτων, ο πόλεμος κατά των Παννονίων της περιόδου 6-9 μ.Χ. έμεινε γνωστός στην ιστορία ως ο Βατωνιανός Πόλεμος (Bellum Batonianum, ο πόλεμος κατά των δύο Βατώνων).

Οι συρράξεις αυτής της περιδόδου είναι περισσότερο γνωστές σε σχέση με αυτές της προηγούμενης περιόδου 15-8 π.Χ.

Σύμφωνα με τον Δίωνα, η αιτία της εξέγερσης ήταν η βαριά στρατολόγηση (ως auxilia) που επέβαλε στους Παννονίους ο κυβερνήτης του Ιλλυρικού Βαλέριος Μεσάλλας για τον πόλεμο του Τιβερίου κατά των Μαρκομαννών.

[Δίων, 55.29-30] ταῖς γὰρ ἐσφοραῖς τῶν χρημάτων οἱ Δελμάται βαρυνόμενοι τὸν μὲν ἔμπροσθε χρόνον καὶ ἄκοντες ἡσύχαζον: ὡς δ᾽ ὅ τε Τιβέριος ἐπὶ τοὺς Κελτοὺς το δεύτερον ἐστράτευσε, καὶ Οὐαλέριος Μεσσαλῖνος ὁ τότε καὶ τῆς Δελματίας καὶ τῆς Παννονίας ἄρχων αὐτός τε σὺν ἐκείνῳ ἐστάλη καὶ τὸ πολὺ [2] τοῦ στρατοῦ συνεξήγαγε, καί τινα καὶ σφεῖς δύναμιν πέμψαι κελευσθέντες συνῆλθόν τε ἐπὶ τούτῳ καὶ τὴν ἡλικίαν σφῶν ἀνθοῦσαν εἶδον, οὐκέτι διεμέλλησαν, ἀλλ᾽ ἐνάγοντος αὐτοὺς ὅτι μάλιστα Βάτωνός τινος Δησιδιάτου τὸ μὲν πρῶτον ὀλίγοι τινὲς ἐνεωτέρισαν καὶ τοὺς Ῥωμαίους ἐπελθόντας σφίσιν ἔσφηλαν, ἔπειτα δὲ ἐκ τούτου [3] καὶ οἱ ἄλλοι προσαπέστησαν. καὶ μετὰ τοῦτο καὶ Βρεῦκοι Παννονικὸν ἔθνος, Βάτωνα καὶ αὐτοὶ ἕτερον προστησάμενοι, ἐπί τε τὸ Σίρμιον καὶ ἐπὶ τοὺς ἐν αὐτῷ Ῥωμαίους ὥρμησαν. καὶ ἐκεῖνο μὲν οὐκ ἐξεῖλον ῾αἰσθόμενος γὰρ τῆς ἐπαναστάσεως αὐτῶν Καικίνας Σεουῆρος ὁ τῆς πλησιοχώρου Μυσίας ἄρχων ἐπῆλθέ τε αὐτοῖς διὰ ταχέων περὶ τὸν Δράουον ποταμὸν οὖσι καὶ συμβαλὼν ἐνίκησεν, ἀναμαχέσεσθαι δέ πῃ διὰ βραχέος, ἐπειδὴ καὶ τῶν Ῥωμαίων συχνοὶ ἐπεπτώκεσαν, ἐλπίσαντες πρὸς παράκλησιν συμμάχων ἐτράποντο. [4] καὶ οἱ μὲν συνίστων ὅσους ἐδύναντο, ἐν δὲ τούτῳ ὁ Βάτων ὁ Δελμάτης ἐπὶ Σάλωνα στρατεύσας αὐτὸς μὲν λίθῳ χαλεπῶς πληγεὶς οὐδὲν ἔπραξεν, ἑτέρους δέ τινας πέμψας πάντα τὰ παραθαλάσσια μέχρι τῆς Ἀπολλωνίας ἐλυμήνατο, καί τινι ἐνταῦθα μάχῃ δι᾽ αὐτῶν τοὺς προσμίξαντάς σφισι Ῥωμαίους, καίπερ προηττηθείς, ἀντεπεκράτησε. πυθόμενος οὖν ταῦθ᾽ ὁ Τιβέριος, καὶ φοβηθεὶς μὴ καὶ ἐς τὴν Ἰταλίαν ἐσβάλωσιν, ἔκ τε τῆς Κελτικῆς ἀνέστρεψε, καὶ τὸν Μεσσαλῖνον προπέμψας αὐτὸς τῷ πλείονι τοῦ στρατοῦ [2] ἐφείπετο. αἰσθόμενος δὲ τῆς προσόδου αὐτῶν ὁ Βάτων ἀπήντησε τῷ Μεσσαλίνῳ, καίπερ μηδέπω καλῶς ἔχων, καὶ ἐπικρατέστερος αὐτοῦ ἐν παρατάξει γενόμενος ἔπειτ᾽ ἐξ ἐνέδρας ἐνικήθη. κἀκ τούτου πρός τε τὸν Βάτωνα τὸν Βρεῦκον ἦλθε, καὶ κοινωσάμενος αὐτῷ τὸν πόλεμον ὄρος [3] τι Ἀλμὰν κατέλαβε: κἀνταῦθα πρὸς μὲν τοῦ Ῥυμητάλκου τοῦ Θρᾳκός, προπεμφθέντος ἐπ᾽ αὐτοὺς ὑπὸ τοῦ Σεουήρου, βραχείᾳ τινὶ μάχῃ ἡττήθησαν, πρὸς δ᾽ αὐτὸν ἐκεῖνον ἰσχυρῶς ἀντέσχον. [4] καὶ μετὰ ταῦτα τοῦ τε Σεουήρου ἐς τὴν Μυσίαν διά τε τοὺς Δακοὺς καὶ διὰ τοὺς [p. 472] Σαυρομάτας πορθοῦντας αὐτὴν ἀπάραντος, καὶ τοῦ Τιβερίου τοῦ τε Μεσσαλίνου ἐν Σισκίᾳ ἐγχρονισάντων, τήν τε συμμαχίδα σφῶν ἐπέδραμον [5] καὶ συχνοὺς προσαπέστησαν. καὶ ἐς μὲν χεῖρας, καίπερ τοῦ Τιβερίου πλησιάσαντός σφισιν, οὐκ ἦλθον αὐτῷ, ἄλλοσε δὲ καὶ ἄλλοσε μεθιστάμενοι πολλὰ ἐπόρθησαν: τῆς τε γὰρ χώρας ἐμπείρως ἔχοντες καὶ κούφως ἐσκευασμένοι, ῥᾳδίως ὅπῃ ποτὲ ἐβούλοντο ἐχώρουν. καὶ ἐπειδή γε ὁ χειμὼν ἐνέστη, πολὺ πλείω ἐκακούργησαν: καὶ [6] γὰρ καὶ ἐς τὴν Μακεδονίαν αὖθις ἐνέβαλον. καὶ τούτους μὲν ὅ τε Ῥυμητάλκης καὶ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Ῥασκύπορις μάχῃ κατέλαβον: οἱ δὲ δὴ ἄλλοι τῇ μὲν χώρᾳ σφῶν πορθουμένῃ μετὰ τοῦτο ἐπί τε Καικιλίου Μετέλλου καὶ ἐπὶ Λικινίου Σιλανοῦ ὑπάτων οὐκ ἐπήμυναν, ἐς δὲ τὰ ἐρυμνὰ ἀναφυγόντες ἐκεῖθεν ὅπῃ παρείκοι καταδρομὰς ἐποιοῦντο.

Οι εξεγερθέντες Παννόνιοι επιτέθηκαν συγχρόνως στη Σαλώνα της Δαλματίας (έδρα του κυβερνήτη της τότε επαρχίας του Ιλλυρικού) και στο Σίρμιον των Σκορδίσκων, στο οποίο είχε εγκατασταθεί ρωμαϊκή φρουρά. O Ρωμαίος διοικητής του στρατού της γειτονικής Μυσίας Καικίνας Σευήρος πήρε το ρωμαϊκό στρατό του και το στρατό του θρακικού προτεκτοράτου (με διοικητές τους αδελφούς Ρυμητάλκη Α΄ και Ρασκύπορι Β’) και επιτέθηκε κατά των Παννονίων που πολιορκούσαν το Σίρμιον, τους οποίους νίκησε και εξανάγκασε σε άτακτη υποχώρηση. Οι Θράκες νίκησαν ακόμα μια φορά τον Βάτωνα τον Βρεύκο στο όρος Άλμα (Fruška Gora = «Φραγκοβούνι», βορείως του Σιρμίου) και τον ανάγκασαν εκ νέου σε υποχώρηση.

Τελικά, το 8 μ.Χ. ο Βάτων ο Βρεύκος, πιεζόμενος από πείνα και κακουχίες, αναγκάστηκε να συνθηκολογήσει με τους Ρωμαίους στον Βαθίνο ποταμό (Bosna) και, ως μέρος της συμφωνίας, παρέδωσε στους Ρωμαίους τον συναρχηγό του Πίννητα που ήθελε να συνεχίσει την εξέγερση, με αντάλλαγμα την αναγνώρισή του από τους Ρωμαίους ως «βασιλιά» των Παννονίων. Ένα χρόνο αργότερα, ο Βάτων ο Δαισιδιάτης σκότωσε τον «πουλημένο» Βάτωνα και οι Βρεύκοι ξαναεισήλθαν στην εξέγερση, αλλά αυτή έληξε οριστικά το 9 μ.Χ. όταν έφτασε ο Πλαύτιος Σιλβανός με ρωμαϊκές ενισχύσεις.

Για να αποφύγουν μια μελλοντική παννονική εξέγερση, οι Ρωμαίοι στρατολόγησαν μεγάλο αριθμό μάχιμων Παννονίων ως auxilia και τους έστειλαν σε στρατιωτική υπηρεσία εκτός Παννονίας.

Με τη λήξη του Βατωνιανού πολέμου το 9 μ.Χ. , οριστικοποιήθηκε ο ρωμαϊκός έλεγχος της Παννονίας. Από αυτό το σημείο και έπειτα, αρχίζει η ιστορία της περιοχής ως ρωμαϊκής επαρχίας και ο εκρωμαϊσμός του γηγενούς πληθυσμού της.

Advertisements

2 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Εθνολογία, Ιστορία

2 responses to “Η Παννονία και οι Παννόνιοι πριν τη ρωμαϊκή κατάκτηση #3

  1. nodu

    Ααναρωτιεμαι αν ο γλωσσικος εκλατινισμος βαλκανικων πληθυσμων αφορά Πανονες, Κελτες και Ιλυριους

    • Γεια σου nodu.

      Για επανέλαβε λίγο αναλυτικότερα το ερώτημά σου για να καταλάβω τι ακριβώς ρωτάς.

      Αν κατάλαβα καλά ρωτάς ποιες εθνοτικές ομάδες εκλατινίστηκαν στο Ιλλυρικό;

      Όλες. Στα μέσα του 5ου μ.Χ. αιώνα, οι ομιλητές των γηγενών γλωσσών πρέπει να ήταν ήδη μειοψηφία (ή, τουλάχιστον, υπήρχε εκτεταμένη διγλωσσία σε δημώδη λατινική και γηγενείς γλώσσες).

      Στα όρη της Δαλματίας λ.χ. βρίσκεις σήμερα το τοπωνύμιο «Ρωμανία» (Romanija, δηλωτικό λατινόφωνου πληθυσμού), Stari Vlah (Παλαιοί Βλάχοι/Λατινόφωνοι) και ρωμανικά ορωνύμια στο Μαυροβούνιο όπως Visitor (λ.χ. ρουμαν. visător) και Durmitor (λ.χ. ιστρορουμαν. a durmi).

      Δεν μιλάω για το παραδουνάβιο τμήμα της Παννονίας, γιατί εκεί ο εκλατινισμός ήταν ισχυρότερος (μεγαλύτερη συγκέντρωση στρατοπέδων, σημαντικότερα οδικά δίκτυα κλπ).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s