Για την καταγωγή των Βλάχων (ξανά)

Προχθές παρατήρησα ότι κάποιος έδωσε σύνδεσμο σε μια ανάρτησή μου σε μια διαδικτυακή συζήτηση για την καταγωγή των Βλάχων. Αυτό που συνειδητοποίησα διαβάζοντας στα γρήγορα τη συζήτηση είναι ότι η ανικανότητα του Νεοέλληνα να κατανοήσει πως προέκυψε το ιστορικό φαινόμενο των ομιλητών της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής (Αρμάνοι/Βλάχοι, Μογλενόβλαχοι, Ρουμάνοι και Ιστρορουμάνοι) οφείλεται στην εσκεμμένη αμνησία 2000 ετών της εθνικής παιδείας που δημιουργεί στο μέσο Νεοέλληνα μια αλματική (saltatory) αντίληψη του ιστορικού χρόνου, ο οποίος περιλαμβάνει την κλασική και ελληνιστική αρχαιότητα (~500-200 π.Χ., το επινοημένο παρελθόν «μας») και μετά κάνει ένα τεράστιο άλμα αμνησίας 2000 ετών (θα ταίριαζε ο ιατρικός όρος λακκοειδής αμνησία (lacunar amnesia), αλλά στην περίπτωση του νεοελληνικού ιστορικού χρόνου ο «λάκκος» είναι ωκεανός ολόκληρος) και συνεχίζει με το Ρήγα Φεραίο να καλεί σε επανάσταση τους ραγιάδες.

Η καταγωγή των Βλάχων δεν είναι ένα αντικειμενικά δύσκολο ιστορικό θέμα. Μόλις ψάξετε στη σοβαρή διεθνή βιβιλιογραφία θα δείτε ότι η Θρακο-Ρωμαϊκή καταγωγή των ομιλητών της ΑΒΡ θεωρείται λίγο πολύ δεδομένη. Αυτό που την κάνει δυσκατάληπτη στην κοινωνία μας είναι η ανικανότητα του Νεοέλληνα να συνειδητοποιήσει ιστορικές εξελίξεις που συνέβησαν κατά το διάστημα της εσκεμμένης αμνησίας του.

Έγραψα αυτή την εισαγωγική ανάρτηση για να σας πληροφορήσω ότι μέχρι αύριο το βράδυ πιστεύω ότι θα έχω τελειώσει την βασική ανάρτηση με θέμα τους Θρακο-Ρωμαίους κατά την Ύστερη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (~ 200-600 μ.Χ.).

Κλείνω την παρούσα ανάρτηση με μερικές απόψεις για την καταγωγή των Βλάχων και των Ρουμάνων.

Ο John Wilkes (The Illyrians, 1992) θεωρεί ως κοιτίδα των Βλάχων και των Ρουμάνων την διοίκηση Δακίας (χονδρικά η περιοχή του τριγώνου ΣίρμιονΣκούποιΣερδική):

 

Thede Kahl προσδιορίζει την ίδια ακριβώς περιοχή, μόνο που την περιγράφει με σύγχρονους όρους (νότια Σερβία και δυτική Βουλγαρία).

István Vásáry (Cumans and Tatars: Oriental Military in the Pre-Ottoman Balkans, 1185-1365, 2009) γράφει: The basic ethnic substratum of this Vlakh population of the Balkans was undoubtedly Thracian (η βασική εθνοτική καταβολή του Βλαχικού πληθυσμού των Βαλκανίων ήταν αναμφίβολα Θρακική).

Τέλος, ο ρωμανιστής γλωσσολόγος Carlo Tagliavini (με ειδικότητα στην Ρουμανική γλώσσα) σε βιβλίο του 1969 (Le Origini delle lingue neolatine: Introduzione alla filologia romanza, σλδ. 373-4) γράφει πως «η πλειοψηφία των ξένων (μη Ρουμάνων) γλωσσολόγων πλέον πιστεύει ότι η περιοχή όπου σχηματίστηκε η Ρουμανική γλώσσα πρέπει να ήταν πάνω κάτω η ιστορική Σερβία»:

Philological arguments indicate than Ancient Rumanian developed on the southern shore of the Danube. To this conclusion leads us the study of facts such as the concordances with Albanian which cannot exclusively be ascribed to a common substratum but must have developed during a period of symbiosis; the Bulgarian character (and only to a lesser degree, Serbian) of the old Slavic elements of Rumanian (all the northern Slavic elements, for instance, Ruthenian are more recent), the absence of Old Germanic elements, etc.

Without denying the possibility of rests of Roman population north of the Danube, the majority of foreign linguists now consider that the territory of formation of the Rumanian language must have been approximately in historical Serbia.

Η επόμενη ανάρτηση, λοιπόν, θα είναι η παρουσίαση της ιστορίας των Θρακο-Ρωμαίων, δηλαδή του λατινόφωνου πληθυσμού που προέκυψε από τον εκλατινισμό των παλαιοβαλκανικών κατοίκων της ΝΑ Παννονίας, της Μυσίας/Δακίας και Θράκης.

 

Advertisements

10 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Εθνολογία, Ιστορία

10 responses to “Για την καταγωγή των Βλάχων (ξανά)

  1. Εγώ έδωσα το λινκ, καθώς παρακολουθώ το μπλογκ σου εδώ και καιρό, και πρόκειται περί εξαιρετικής προσπάθειας.

    • Γεια σου Λουκά και καλώσήρθες!

      Πολύ καλά έκανες, γιατί με τον σύνδεσμό σου μου υπενθύμισες ότι πρέπει να κάνω μια ανάρτηση για τους Θρακο-Ρωμαίους. Ελπίζω να την τελειώσω μέχρι το βράδυ και να σε/σας ικανοποιήσει.

      • Σχετικά με τους Βλάχους, είχα θέσει παλαιότερα ερώτημα και στο askHistorians του Reddit, και η μόνη απάντηση που είχα δεχθεί ήταν αυτό:
        http://www.friesian.com/decdenc2.htm
        Ψάχνοντας περισσότερα για την καταγωγή μου (από βλαχοχώρι στην Στερεά, που είχε απωλέσει τόσο την βλαχοφωνία, όσο και την συναίσθηση της Βλάχικης καταγωγής) έπεσα πάνω στο μπλογκ σου, το οποίο παρακολουθώ και χρησιμοποιώ συχνότατα.

  2. “αλματική” lol. Είναι πραγματικά ενοχλητική η “παράλειψη” 1500 ετων ιστορίας. Βάζω και το “Βυζαντιο” μέσα.

    Στο link, σκίτσο από τον τάφο του Σπαρτιάτη φαλαγγάριου Μάρκου Αυρήλιου Αλεξυσθέωνος στην Αθήνα.
    https://imgur.com/a/9aiQD

    Από
    https://books.google.ie/books?id=GOGLAwAAQBAJ

  3. norman

    σμερδαλέε καλημέρα, κάνεις εξαιρετική δουλειά και δεν το κρύβω ότι με έχει επηρεάσει το γράψιμό σου. ετοιμάζω μια εργασία για τα σλαβικά τοπωνύμια κάπου στην βόρεια ελλάδα, ξέρεις αν υπάρχει διαθέσιμο online το βιβλίο του Smilauer, Handbuch der slawischen Toponomastik, Praha 1970; έχω ψάξει (σχεδόν) παντού) χωρίς αποτέλεσμα.

    • Norman, καλημέρα. Δυστυχώς, δεν γνωρίζω τα βιβλία που ανέφερες.

      Κάτσε να δούμε αν έχει κάτι να μας πει κάποιος άλλος αναγνώστης που παρακαλουθεί τη συζήτηση.

  4. Μανούσος

    Νομίζω ότι αν δεί κανείς έναν πρόχειρο γλωσσικό χάρτη των Βαλκανίων, θα συμπαίρενε ότι η καταγωγή των Βλάχων είναι μάλλον από την ζώνη που περιλαμβάνει την Βουλγαρία και τα Σκόπια και ιδίως τα Δυτικότερα μέρη. Νομίζω ότι οι Σλαβικές εισβολές έσπρωξαν λατινόφωνους πληθυσμούς τόσο προς Βορρά (Ρουμανία) όσο και προς Νότο (Πίνδος και πέριξ). Δεν μπορεί να εξηγηθεί αλλιώς το εθνολογικό διάκενο μεταξύ Βλάχων και Ρουμανίας. Ομοίως η Τουρκία, διακόπτει το ινδευρωπαϊκό συνεχές. Τα τοπωνύμια δεν θεωρώ ότι αποτελούν ασφαλή οδηγό εθνολογικού υποστρώματος παρά μόνο βοηθητικά ή εφ’ όσον συντρέχουν και άλλες προϋποθέσεις, πχ πυκνότητα, ετυμολογική επάρκεια στην ερμηνεία τους κλπ. Και σίγουρα δεν δείχνουν την πυκνότητα του πληθυσμού, δηλ. ένα λατινογενές τοπωνύμιο θα μπορούσε να προέρχεται από μία στρατιωτική φρουρά που στρατοπέδευσε 1-10 χρόνια και αργότερα μετακινήθηκε γι’ αλλού. Άλλωστε η περιοχή του Σιρμίου είχε τέτοιο υπάβαθρο, δηλ. πυκνών στρατιωτικών επιχειρήσεων. Έτσι πχ δεν σημαίνει ότι το Μετς κατοικήθηκε από Γάλλους (πολλώ μάλλον που πήρε το όνομα εξ αιτίας των Βαυαρών!!).
    Ενδιαφέρουσα είναι η αντιμετώπιση των Βλάχων ως ισοτίμου με την Αθήνα βασιλείου από τον Κορνάρο στον Ερωτόκριτο, ενώ ο ανιψιός του Βλαντίστρατου (βασιλιά των Βλάχων) λέγεται Άριστος και περιγράφεται ως άριστος στο ήθος και στην στρατιωτική τέχνη και ανδρεία (αντίθετα βεβαίως από τον Τούρκο Καραμανίτη Σπιθόλιοντα που είναι και εκείνος εχθρός αλλά απεχθής και απάνθρωπος).

    Φέρνουν οι χρόνοι κ’ οι καιροί, που κατατάσσου’ ολίγα,
    σ’ μάχην επιάστη ο Βασιλιός με τση Βλαχιάς το Ρήγα.
    Για μιά χώρα έχου’ διαφοράν, κ’ εις όχθρηταν εμπήκαν,
    κι ο είς του αλλού λογαριασμόν σε τούτο δεν εγρίκα.
    Καθημερνόν επλήθαινεν η όχθρητα κ’ η μάχη, 855
    κι ο είς κι ο άλλος ήθελε σ’ νίκος τη χώρα να’χει.
    Εμπαίνουσιν εις τα βαθιά κ’ εις τα κακά μαντάτα,
    καταρδινιάζουν πόλεμο, μαζώνουν τα φουσάτα.

    246 Ο Βασιλέας τση Βλαχιάς δε στέκει ν’ ανιμένει,
    λαόν εμάζωξε πολύν, κ’ εις την Αθήναν πηαίνει. 860
    Τεντώνει απόξω στα τειχιά, τη Χώρα φοβερίζει,
    με καβαλάρους και πεζούς τους κάμπους τριγυρίζει.
    Ήκαψε δάση και χωριά, κι ανθρώπους ‘χμαλωτίζει,
    κ’ οι σκοτωμοί κι ο πόλεμος ο φοβερός αρχίζει.
    Βλαντίστρατον τον λέγασι τούτον τον ξένο Ρήγα, 865
    πολλά τον επαινούσανε κείνοι οπού τον εσμίγα’.

    §Είχε φουσάτα δυνατά σε μιά μερά κ’ εις άλλη,
    γιατί κ’ οι δυό ήσαν μπορετοί, και Βασιλιοί μεγάλοι.
    Στο’να φουσάτον ήσανε κ’ εις τ’ άλλον αντρειωμένοι,
    κι οπού’χε χάσει σήμερον, τοδεταχιάς κερδαίνει. 870

    • Για μια χοντροκομμένη κατανόηση της περιβόητης γραμμής του Jiriček (η γκρίζα ζώνη που χώριζε τα βαλκάνια σε λατινόφωνα και ελληνόφωνα στην καθημερινότητα) κατά τον 6ο μ.Χ. αιώνα διάβασε αυτή την ανάρτηση για τοπωνύμια που αναφέρει ο Προκόπιος στο Περί Κτισμάτων.

      Σε Ήπειρο και νότια Θράκη εμφανίζονται δημώδη ελληνικά τοπωνύμια όπως Κιόνιν (= Κιόνιον), Ξηροπόταμος και Γυψοπόταμος (πιο κοντά στη νεοελληνική τοπωνυμική συνήθεια παρά στην αρχαιοελληνική) ενώ, αντίθετα, σε Μεσόγειο και Παραποτάμια Δακία και τη γειτονική βόρεια Θράκη απαντούν πάμπολλα δημώδη λατινικά τοπωνύμια όπως Λουποφαντάνα (Λυκοπηγή), Μουτζιανικάστελλον (Mucianī castellum = Μουκιανού Κάστρο, με δημώδη λατινική ουράνωση ky>tsʲ), Παυλιμάνδρα (Paulī Mandra = Παύλου Μάντρα), Γεμελλομοῦντες, Καλβομοῦντις (Gemelli Montes = Δίδυμα Όρη, Mons Calvus = Φαλακρό όρος) κλπ.

  5. sakis milanistas

    geia sou smerdalee,diavazo edo k arketo kairo tin selida sou k pragmatika einai diamantaki…eite diafono ,eite sumfono me auta pou grafeis,i selida sou ,pano se glossologika themata k pos auta sundeontai k allilosxetizontai me ethologika k istorika dedomena einai akros endiaferousa!!!!..na me sunxoras gia ta greeklish mou,gia xarin taxutitas ta xrisimopoio…xana bravo gia tin selida sou k tha ithela kapoia stigmi na me voithiseis se kapoies apories mou!!!!!

    • Γεια σου Σάκη. Γράψε με την ησυχία σου τις απορεες σου και θα προσπαθήσω να λύσω αυτές που μπορώ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s