Οι Ρωμανιώτες Εβραίοι κατά την περίοδο 1000-1200

Στη σημερινή ανάρτηση θα παραθέσω το ενδιαφέρον κεφάλαιο του Nicholas de Lange για τους Ρωμανιώτες Εβραίους κατά την περίοδο 1000-1200 από το βιβλίο Strangers to Themselves: the Byzantine Outsider (επιμ. Dione Smythe, Ashgate, 2000, επανεκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Routledge). Τα κεφάλαια του βιβλίου είναι οι ομιλίες που παρουσιάστηκαν το 1998 σε ένα Συμπόσιο Βυζαντινολογίας που διοργάνωσε το πανεπιστήμιο του Sussex στο Brighton. Το κεφάλαιο του Nicholas de Lange είναι το 8° (σλδ 105-118) με τίτλο “Hebrews, Greeks or Romans: Jewish Culture and Identity in Byzantium.”

strangers1

Οι Ρωμανιώτες Εβραίοι (Romaniote Jews) είναι οι Εβραίοι της Ρωμανίας, δηλαδή οι «Βυζαντινοί» Εβραίοι. Η παρουσία των Εβραίων/Ιουδαίων στα εδάφη της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (εννοείται πέρα από την ευρύτερη Παλαιστίνη των αρχαίων γεωγράφων) είναι φυσικά παλαιότερη και από την ίδρυση της Κωνσταντινουπόλεως και από την ρωμαϊκή κατάκτηση του ελληνιστικού κόσμου. Η παλαιότερη μαρτυρία «Ἰουδαίου» στον ελλαδικό χώρο είναι μια βοιωτική επιγραφή του Ωρωπού που χρονολογείται στο πρώτο μισό του 3ου π.Χ. αιώνα, την οποία αφιέρωσε στο Αμφιαρείον ένας «Μόσχος Μοσχίωνος Ἰουδαῖος». Είναι η πρώτη φορά στην ελληνορωμαϊκή γραμματεία όπου κάποιος αναφέρεται στον ενικό ως «Ἰουδαῖος/Iudaeus». Ωστόσο, ο Μόσχος είναι ένας παράξενος «Ἰουδαῖος», γιατί και αυτός και ο πατέρας του φέρουν ελληνικά ονόματα (μόσχος = μοσχάρι) και γιατί ο Μόσχος αφιέρωσε την επιγραφή σε ελληνικό ναό (Αμφιαρείον) ισχυριζόμενος ότι σε «ἐνύπνιόν» (όνειρο) του εμφανίστηκαν ο Αμφιάραος και η θεά Υγεία και τον προσέταξαν να κάνει αυτή την αφιέρωση.

moskhos-ioudaios

Με τα σημερινά δεδομένα ο ελληνόθρησκος Μόσχος ήταν αποστάτης του Ιουδαϊσμού, κάτι που αυτομάτως τον αποκλείει από το Ιουδαϊκό/Εβραϊκό έθνος. Ωστόσο, όπως εξηγεί πολύ ωραία ο Shaye Cohen στο εξαιρετικό βιβλίο του The Beginnings of Jewishness: Boundaries, Varieties, Uncertainties (University of California Press, 2001), στο οποίο εξηγεί (και θέτει ερωτήματα για) την διαμόρφωση της εθνοθρησκευτικής Ιουδαϊκής/Εβραϊκής ταυτότητας, πριν από την επανάσταση των Μακκαβαίων (167-160 π.Χ.) κατά των Σελευκιδών, ο όρος «Ἰουδαῖος/Iudaeus» έχει μόνο εθνογεωγραφική σημασία, δηλώνοντας απλά «αυτόν που κατάγεται από την Ιουδαία». Ακολουθώντας την εξέλιξη της σημασίας του όρου «Ἰουδαῖος/Iudaeus» στην ελληνορωμαϊκή γραμματεία, ο Cohen δείχνει ότι τα εθνοθρησκευτικά τοιχία (boundaries) της Εβραϊκής/Ιουδαϊκής ταυτότητας ανεγέρθησαν βαθμιαία κατά την περίοδο 167 π.Χ. – 100 μ.Χ., ως αποτέλεσμα δύο βασικών ιστορικών γεγονότων: το πρώτο ήταν η προρρηθείσα επανάσταση των Μακκαβαίων (167-160 π.Χ.) και το δεύτερο ήταν ο Ραββινικός Ιουδαϊσμός στην μορφή που αυτός πήρε μετά την καταστροφή του ναού της Ιερουσαλήμ από τους Ρωμαίους το 70 μ.Χ.

cohen-ioudaios

Αντίθετα με τον προρρηθέντα ελληνόθρησκο «Ἰουδαῖο» Μόσχο του 3ου π.Χ. αιώνα (που παραμένει «Ἰουδαῖος» παρά την ελληνοδοξία του), ο Σουητώνιος, που ολοκλήρωσε τους Βίους των Καισάρων (De Vita Caesarum) το 121 μ.Χ., βάζει τον αυτοκράτορα Οκταβιανό Αύγουστο να καυχηθεί για την λιτοδίαιτή του συνήθεια στον (μετέπειτα διάδοχό του) Τιβέριο, λέγοντας πως «τρώει λιγότερο και από Ιουδαίο σε νηστεία του Σαββάτου». Εδώ πλέον ο όρος «Ἰουδαῖος/Iudaeus» έχει αποκτήσει μια στενότερη εθνοθρησκευτική σημασία. Στα τέλη του 1ου μ.Χ. αιώνα ο Φλάβιος Ιώσηπος, κοιτάζοντας (άραγε με κάποια δόση αναχρονισμού; ) στο παρελθόν, αναφέρει μια επιστολή των Σαμαριτών προς τον Αντίοχο τον Επιφανή, στην οποία οι Σαμαρίτες , για να τονίσουν ότι δεν συμμετείχαν στην Ιουδαϊκή Επανάσταση των Μακκαβαίων και, συνεπώς, δεν χρειάζεται να τιμωρηθούν γι΄αυτά που έκαναν οι «πονηροί Ιουδαίοι» («σοῦ δὲ τοὶς Ἰουδαίοις τῆς πονηρίας αὐτῶν ἀξίως χρησαμένου […] μηδὲν ἡμῖν ἐνοχλεῖν προσάπτουσι τὰς τῶνἸουδαίων αἰτίας»), ξεκαθαρίζουν στον Αντίοχο πως, αντίθετα με το τι του έχουν πει οι άνθρωποί του, οι Σαμαρίτες διαφέρουν από τους «Ἰουδαίους» σε «γένος και έθος» (καταγωγή και έθιμα, «τῶν Ἰουδαίων […] ἡμῶν καὶ τῷ γένει καὶ τοῖς ἔθεσιν ἀλλοτρίων ὑπαρχόντων») και δεν έχουν πρόβλημα να λατρέψουν τον «Ἑλλήνιο Δία» στο ναό τους. Εδώ βλέπουμε τον ινστρουμενταλισμό του Fredrik Barth σε δράση (η εθνοτικότητα είναι ένα εφήμερο κατασκεύασμα που έχει ως γνώμονα την εξασφάλιση κοινωνικών πλεονεκτημάτων). Οι Σαμαρίτες επιλέγουν συνειδητά να διαφοροποιηθούν από τους «ταραχοποιούς» Ιουδαίους στα μάτια του Αντιόχου, ώστε να μην τιμωρηθούν από αυτόν.

[Σουητώνιος, De Vita Caesarum, Αύγουστος, 76.2]

“ne Iudaeus quidem, mi Tiberi, tam diligenter sabbatis ieiunium seruat quam ego hodie seruaui!”

«Ούτε Ιουδαίος σε σαββατιάτικη νηστεία, Τιβέριέ μου, δεν τρώει τόσο λιτά όσο έφαγα εγώ σήμερα!»

[Ιώσηπος, Ιουδαϊκή Αρχαιολογία, 12.257-264]

[257] Ταῦτα βλέποντες οἱ Σαμαρεῖται πάσχοντας τοὺς Ἰουδαίους οὐκέθ᾽ ὡμολόγουν αὑτοὺς εἶναι συγγενεῖς αὐτῶν οὐδὲ τὸν ἐν Γαριζεὶν ναὸν τοῦ μεγίστου θεοῦ, τῇ φύσει ποιοῦντες ἀκόλουθα, ἣν δεδηλώκαμεν, καὶ λέγοντες αὑτοὺς Μήδων ἀποίκους καὶ Περσῶν· καὶ γάρ εἰσιν τούτων ἄποικοι. [258] πέμψαντες οὖν πρὸς τὸν Ἀντίοχον πρέσβεις καὶ ἐπιστολὴν ἐδήλουν τὰ ὑπογεγραμμένα· ‘βασιλεῖ Ἀντιόχῳ θεῷ ἐπιφανεῖ ὑπόμνημα παρὰ τῶν ἐν Σικίμοις Σιδωνίων. [259] οἱ ἡμέτεροι πρόγονοι διά τινας αὐχμοὺς τῆς χώρας παρακολουθήσαντες ἀρχαίᾳ τινὶ δεισιδαιμονίᾳ ἔθος ἐποίησαν σέβειν τὴν παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις λεγομένην σαββάτων ἡμέραν, ἱδρυσάμενοι δὲ ἀνώνυμον ἐν τῷ Γαριζεὶν λεγομένῳ ὄρει ἱερὸν ἔθυον ἐπ᾽ αὐτοῦ τὰς καθηκούσας θυσίας. [260] σοῦ δὲ τοῖς Ἰουδαίοις τῆς πονηρίας αὐτῶν ἀξίως χρησαμένου, οἱ τὰ βασιλικὰ διοικοῦντες οἰόμενοι κατὰ συγγένειαν ἡμᾶς ταὐτὰ ποιεῖν ἐκείνοις ταῖς ὁμοίαις αἰτίαις περιάπτουσιν, ὄντων ἡμῶν τὸ ἀνέκαθεν Σιδωνίων, καὶ τοῦτο φανερόν ἐστιν ἐκ τῶν πολιτικῶν ἀναγραφῶν. [261] ἀξιοῦμεν οὖν σε τὸν εὐεργέτην καὶ σωτῆρα προστάξαι Ἀπολλωνίῳ τῷ μεριδάρχῃ καὶ Νικάνορι τῷ τὰ βασιλικὰ πράττοντι μηδὲν ἡμῖν ἐνοχλεῖν προσάπτουσι τὰς τῶν Ἰουδαίων αἰτίας, ἡμῶν καὶ τῷ γένει καὶ τοῖς ἔθεσιν ἀλλοτρίων ὑπαρχόντων, προσαγορευθῆναι δὲ τὸ ἀνώνυμον ἱερὸν Διὸς Ἑλληνίου· γενομένου γὰρ τούτου παυσόμεθα μὲν ἐνοχλούμενοι, τοῖς δ᾽ ἔργοις μετὰ ἀδείας προσανέχοντες μείζονάς σοι ποιήσομεν τὰς προσόδους.’ [262] ταῦτα τῶν Σαμαρέων δεηθέντων ἀντέγραψεν αὐτοῖς ὁ βασιλεὺς τάδε· ‘βασιλεὺς Ἀντίοχος Νικάνορι. οἱ ἐν Σικίμοις Σιδώνιοι ἐπέδωκαν τὸ κατακεχωρισμένον ὑπόμνημα. [263] ἐπεὶ οὖν συμβουλευομένοις ἡμῖν μετὰ τῶν φίλων παρέστησαν οἱ πεμφθέντες ὑπ᾽ αὐτῶν, ὅτι μηδὲν τοῖς τῶν Ἰουδαίων ἐγκλήμασι προσήκουσιν, ἀλλὰ τοῖς Ἑλληνικοῖς ἔθεσιν αἱροῦνται χρώμενοι ζῆν, ἀπολύομέν τε αὐτοὺς τῶν αἰτιῶν, καὶ τὸ παρ᾽ αὐτοῖς ἱερόν, καθάπερ ἠξιώκασι, προσαγορευθήτω Διὸς Ἑλληνίου.’ [264] ταῦτα δὲ καὶ Ἀπολλωνίῳ τῷ μεριδάρχῃ ἐπέστειλεν ἕκτῳ ἔτει καὶ τεσσαρακοστῷ μηνὸς Ἑκατομβαιῶνος Ὑρκανίου ὀκτωκαιδεκάτῃ.

Όποια, τέλος πάντων, ταυτοτική αναδιαμόρφωση συνέβη κατά την περίοδο 167 π.Χ. – 100 μ.Χ., όταν ο Μέγας Κωνσταντίνος γιόρτασε τα εγκαίνια της Κωνσταντινούπολης στις 11 Μαΐου 330, η Ιουδαϊκή/Εβραϊκή ταυτότητα είχε πια εδώ και δύο τουλάχιστον αιώνες πάρει την τελική εθνοθρησκευτική της μορφή. Περνάω επομένως στο κεφάλαιο του Nicholas de Lange.

Οι τρεις πρώτες σελίδες (σλδ 105-7):

strangers2

Ο de Lange ξεκινάει με την παρατήρηση πως στα εγχειρίδια Βυζαντινολογίας η αναφορά σε Βυζαντινούς Εβραίους είναι σποραδική και φευγαλέα. Αντίθετα, αν και ολιγάριθμη μειονότητα, οι Εβραίοι λαμβάνουν δυσαναλόγως μεγάλη προσοχή στην βυζαντινή κρατική και εκκλησιαστική νομοθεσία. Ωστόσο, ο de Lange ξεκαθαρίζει ότι στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζει όχι τόσο το πως αντιλαμβανόταν η βυζαντινή χριστιανική πλειψηφία την εβραϊκή μεινότητα, αλλά το πως αντιλαμβανόταν η ίδια η εβραϊκή μειονότητα τόσο τον εαυτό της όσο και την χριστιανική και ελληνόφωνη πλειοψηφία. Ο de Lange εξετάζει έγγραφα που γράφτηκαν στην εβραϊκή γλώσσα κατά την περίοδο 1000-1200 μ.Χ.

Στο τέλος της πρώτης σελίδας θέτει το ερώτημα αν η εβραϊκή μειονότητα ήταν εθνοτική (ethnic) ή θρησκευτική (religious) και στην συνέχεια απαντά πως ο διαχωρισμός αυτός ειδικά στην περίπτωση των Εβραίων δεν έχει νόημα, γιατί ήταν και τα δύο (εθνοθρησκευτική). Εξηγεί πως η Ιουδαϊκή θρησκεία ανήκε αποκλειστικά στο Εβραϊκό/Ιουδαϊκό έθνος και ο Εβραίος που εγκατέλειπε την Ιουδαϊκή του θρησκεία, αυτομάτως αποκλειόταν και από το Εβραϊκό/Ιουδαϊκό έθνος.

Στη συνέχεια της δεύτερης σελίδας ο de Lange εξηγεί αυτό με το οποίο ξεκίνησα εγώ, όταν γράφει πως τα ταυτοτικά τοιχία (boundaries) της Ιουδαϊκής/Εβραϊκής ταυτότητας διαμορφώθηκαν πολύ πριν την περίοδο που εξετάζει αυτός, στις αρχές της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

Το τοιχίο αυτό οφείλεται σε μια ιδιάζουσα εσχατολογική θεολογία, η οποία διαχωρίζει τους Εβραίους (ως «Περιούσιο Λαό» του ενός και αληθινού θεού) από τα αλλόθρησκα «Έθνη» (goyim) με τα οποία οι Εβραίοι βρίσκονται σε διαμάχη (conflict). Η διαμάχη αυτή θα λήξει στο εσχατολογικό/μεσσιανικό μέλλον, όταν ένας Μεσσίας από την γενιά του Δαβίδ θα βοηθήσει τους Εβραίους να νικήσουν τα «Ἔθνη» και να επανιδρύσουν στην «Γη της Επαγγελίας» το βασίλειο του Δαβίδ.

Σχετικά με τον πληθυσμό των Ρωμανιώτών Εβραίων κατά την περίοδο 1000-1200, ο de Lange εκτιμά ότι ήταν λίγο πολύ 10.000 και θεωρεί τα νούμερα του εξ Ισπανίας εβραίου περιηγητή Βενιαμίν εκ Τουδέλης (ταξίδεψε από την νότια Ελλάδα στην Κων/πουλη το 1169) λογικά: 2500 στην Κων/πουλη, 2000 στην Θήβα, 500 στην Θεσσαλονίκη. Ο αριθμός 2500 για τον πληθυσμό της Εβραϊκής Συνοικίας στο Πέρα της Κωνσταντινουπόλεως (Pera Jewry) φαίνεται λογικός. Η τρίτη σελίδα αρχίζει με τηνπαρατήρηση ότι οι Εβραίοι συνιστούσαν λιγότερο από το 1% της Κων/πόλεως.

Ο de Lange συνεχίζει εξηγώντας πως η Εβραϊκή Συνοικία είχε οριστεί με αυτοκρατορική διαταγή στο Πέρα (με τον Κεράτιο Κόλπο να τους χωρίζει γεωγραφικάκ αι συμβολικά από τους Χριστιανούς) και απογορευόταν να κατοικήσουν εκτός της Εβραϊκής συνοικίας. Παραθέτει ένα χωρίο του Βενιαμίν εκ Τουδέλης όπου ο περιηγητής επιβεβαιώνει τα παραπάνω. Στη Θεσσαλονίκη, όμως, από την διαμαρτυρία του Ευστάθιου Θεσσαλονίκης προς τον Πατριάρχη γνωρίζουμε ότι οι Εβραίοι κατά τον 12ο αίωνα είχαν αρχίσει να κατοικούν και σε χριστιανικά σπίτια εκτός της εβραϊκής τους συνοικίας.

Αντίθετα με την Λατινική δύση, όπου μετά την Δ΄ Λατερανή Σύνοδο του 1215, οι Εβραίοι έπρεπε να φοράνε έμβλημα και ξεχωριστά ρούχα για να είναι αρίγνωτοι, στο Βυζάντιο δεν υπήρχαν κανόνες ενδυμασίας για τους Εβραίους. Ο de Lange παραθέτει (και εν τέλει συμφωνεί με) τα λόγια της Elisabeth Revel-Neher, η οποία ισχυρίζεται πως, αν και η βυζαντινή τέχνη τείνει να διαφοροποιεί εμφανισιακά τους Εβραίους (εικονίζονται με κάτι χαρακτηριστικά φυλαχτήρια), στην πραγματικότητα η εμφάνιση των Εβραίων δεν πρέπει να διέφερε σε τίποτε από αυτήν των Χριστιανών (τέλος 3ης σελίδας και αρχή 4ης που παραθέτω αμέσως παρακάτω).

Οι τρεις επόμενες σελίδες (108-110, 4η-6η):

strangers3

Στη συνέχεια ο de Lange εξηγεί πως οι Εβραίοι ασκούσαν αυστηρή ενδογαμία και ότι τόσο η κρατική όσο και η εκκλησιαστική βυζαντινή νομοθεσία απαγόρευε στους Χριστιανούς να παντρευτούν Εβραίους. Ο γάμος ήταν δυνατός μόνο αν το ένα από τα δύο μέλη του ζεύγους προσηλυτιζόταν στην θρησκεία του άλλου. Στην υποσημείωση #9 o de Lange παραθέτει ένα χωρίο του 1040 όπου ο Καραΐτης (βλ. παρακάτω) Εβραίος Τοβίας Μπεν Μοσέ γράφει στην κόρη του ότι δεν ξέρει αν συζεί με τους Εβραίους (το λαό του πατρός της) ή με τον λαό της μητέρας της, τους “Goyim”Εθνικούς/Gentiles»). Μια άλλη πηγή του 12ου αιώνα αναφέρει ότι ένας Χριστιανός ονόματι Ιωάννης παντρεύτηκε Εβραία σύζυγο.

Κατά την μετάβαση από την 4η στην 5η σελίδα ο de Lange αναφέρει ορισμένους νομικούς περιορισμούς που ίσχυαν για τους Βυζαντινούς Εβραίους:

  1. Δεν υπηρετούσαν στις Ρωμαϊκές ένοπλες δυνάμεις
  2. Δεν μπορούσαν να διοριστούν σε κρατικές θέσεις
  3. Δεν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως μάρτυρες σε δίκες χριστιανών

Επιπλέον, θεωρητικά οι Εβραίοι δεν έπρεπε να χρησιμοποιούν τα ίδια δημόσια λουτρά με τους Χριστιανούς, αλλά αυτός ο νόμος δεν πρέπει να πολυεφαρμοζόταν, επειδή στο τέλος του 12ου αιώνα ο εξ Ιταλίας ραββίνος Ησαΐας του Τράνι, επέπληξε τους Ρωμανιώτες Εβραίους για το ότι χρησιμοποιούσαν τα δημόσια λουτρά των Χριστιανών.

Οι Ρωμανιώτικη Ιουδαιοσύνη ήταν διχασμένη ανάμεσα σε Καραΐτες και Ραββινίτες (στον de Lange Karaites & Rabbanites), με τον Βενιαμίν εκ Τουδέλης να σημειώνει πως στην Κύπρο, εκτός από Καραΐτες και Ραββινίτες, υπήρχαν επιπλέον και «Επικούριοι». Πάντοτε από τον Βενιαμίν ξέρουμε ότι στην Εβραϊκή Συνοικία του Πέρα υπήρχε ένας φράκτης που χώριζε Καραΐτες και Ραββινίτες.

Σχετικά με την καταγωγή του Καραϊτισμού, ο de Lange γράφει πως η κυρίαρχη άποψη είναι αυτή του Zvi Ankori, ο οποίος πίστευε ότι οι Καραΐτες σχετίζονται με μεταναστεύσεις του 11ου αιώνα από την ανατολή. Ο καραϊτιστής μελετητής Szyszman εξέφρασε την αντίθετη άποψη, θεωρώντας ότι οι Καραΐτες προϋπήρχαν στα μέρη τους αιώνες πριν τον 11ο αιώνα και ως απόδειξη παρέθεσε τα στοιχεία του Καραΐτισμού που ανάγονται στον Ιουδαϊσμό της ελληνιστικής Περιόδου. Ο de Lange φαίνεται να γέρνει προςτην υπόθεση του Ankori γιατί γράφει πως υπάρχουν κάποιες αποδείξεις εβραϊκών μεταναστεύσεων κατά τον 11ο αιώνα και ότι τα στοιχεία του ελληνιστικού Ιουδαϊσμού είναι γενικό χαρακτηριστικό όλων των Ρωμανιωτών Εβραίων και όχι ειδικό χαρακτηριστικό των Καραϊτών.

Οι τρεις επόμενες σελίδες (σλδ 111-13, 7η-9η):

strangers4

Στην 7η σελίδα ο de Lange εξηγεί (στην τελευταία παράγραφο) πως κατά την ύστερη αρχαιότητα, η Ελληνική ήταν η γλώσσα όλων των Εβραίων, τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αίγυπτο και την Παλαιστίνη. Ωστόσο, γύρω στο 1000, επειδή η Ελληνική περιορίστηκε εντός των βυζαντινών εδαφών, οι περισσότεροι Εβραίοι βρέθηκαν σε περιοχές όπου μιλιόταν η Αραβική, η Λατινική (και, αργότερα, οι Ρωμανικές θυγατέρες της) και η Γερμανική. Σε αυτήν την κατάσταση, η στροφή προς την Εβραϊκή γλώσσα έδρασε ως συνδετικός κρίκος για την σύνδεση των Ρωμανιωτών Εβραίων με τους εκτός Ρωμανίας Εβραίων.

Οι Ρωμανιώτες Εβραίοι (τόσο οι Καραΐτες όσο και οι Ραββινίτες) με την ίδρυση ειδικών σχολείων φρόντισαν ιδιαιτέρως για την διδαχή της Εβραϊκής γλώσσας στα παιδιά τους (ειδικά στα αγόρια). Σύμφωνα με τον de Lange, το υψηλό γλωσσικό ύφος των διασωθέντων piyyutim («ύμνοι», ο όρος έχει απώτερη καταγωγή από την ελληνική λέξη «ποιητής») δείχνει ότι το επίπεδο διδαχής της Εβραϊκής γλώσσας ήταν υψηλό, αν και στα καθημερινά εμπορικά έγγραφα χρησιμοποιείται ένα χαμηλότερο, δημώδες ύφος. Μερικές φορές οι Ρωμανιώτες γράφουν Ελληνικά, αλλά στο εβραϊκό αλφάβητο. Υπάρχουν αποδείξεις κυκλοφορίας εβραϊκών κειμένων εντός και εκτός Ρωμανίας.

Δεν υπάρχει αμφιβολία, ωστόσο, ότι η χρήση της Εβραϊκής γλώσσας, πέρα από τα όποια χρηστικά της πελονεκτήματα, ήταν πρωτίστως και τρόπος έκφρασης της ξεχωριστής εβραϊκής ταυτότητας των Ρωμανιωτών. Ο de Langeπαραθέτει στην 9η σελίδα ένα χωρίο του Καραΐτη Ιούδα Χαδασσι (Judah Hadassi) στο οποίο συμβουλεύει τους υπόλοιπους Καραΐτες να γράφουν στην πάτριο των Εβραίων Εβραϊκή γλώσσα, που είναι η γλώσσα στην οποία μίλησε ο Θεός στο Σινά, και να μην κάνουν όπως οι Ραββινίτες οι οποίοι, συμπεριφερόμενοι ως “Goyim” (εθνικοί/gentiles), γράφουν στα Ελληνικά.

Οι επόμενες δύο σελίδες (σλδ 114-5, 10η-11η):

strangers5

Οι Ρωμανιώτες Εβραίοι ένιωθαν δύο συνιστώσες της βυζαντινής «καταπίεσης»: θρησκευτική και γλωσσική/πολιτισμική.

Κατά τον 14ο αιώνα ο Ισαάκ μπεν Καλο σε έναν ύμνο ανυπομονεί για το μεσσιανικό μέλλον όπου θα εξαφανιστεί η [«καταπιεστική»] Ελληνική γλώσσα (Lashon yevanit, Yavan = Ἑλλάς). Ωστόσο, όπως θα δείξω παρακάτω, οι Ρωμανιώτες της περιόδου 1000-1200 δεν ονομάζουν την ελληνική γλώσσα “yevanic” = «ελληνική», αλλά lšwn Rwmi = «Ρωμαϊκή γλώσσα» ~ «Ρωμέικα».

Ένας άλλος ρωμανιώτικος ύμνος για το Hanukkah (επέτειος για την νίκη των Μακκαβαίων κατά των Σελευκιδών/Συρίων Yavan = «Ελλήνων») χαρακτηρίζει τους Ρωμαίους «οχιά» (save us from the viper’s clasp = «σώσε μας από το δάγκωμα της οχιάς») και παρακαλεί τον Θεό να καταστρέψει την τωρινή [Ρωμαϊκή/βυζαντινή] Αυτοκρατορία, όπως τότε που κατέστρεψε την αυτοκρατορία των κακών Ελλήνων (= Σελευκίδες Yavan, Syrian Greeks, the evil Greek empire).

Ένας άλλος εβραϊκός ύμνος (από το Κάιρο) εύχεται να χαθούν όλοι οι Χριστιανοί και οι αιρετικοί και να σπάσει ο θεός τον ζυγό των Goyim από τον αυχένα του λαού του.

Οι τελευταίες τρεις σελίδες (σλδ 116-118, 12η-14η):

strangers6

Η Εβραϊκή βίβλος χρησιμοποιεί τον όρο Yavan (κυριολεκτικά «Ιωνία») για την Ελλάδα, από τον οποίο τα πρώιμα ραββινικά κείμενα (ύστερη αρχαιότητα) χαρακτηρίζουν “yevanic” την Ελληνική γλώσσα (κυριολεκτικά «Ιωνική»). Οι Ρωμανιώτες Εβραίοι χαρακτηρίζουν μεν ως “hayevani” = «Ελλαδίτη» έναν Εβραίο από τον ελλαδικό χώρο (λ.χ. Ιωσήφ Μπεν Δαβίδ ο Ελλαδίτης/”Yavanite“), αλλά δεν χρησιμοποιούν τον όρο “yevanit” για την ελληνική γλώσσα. Γράφει ο de Lange (σλδ 117):

[τέλος 1ης παραγράφου] The oldest Bible translations render Yavan by Hellas, but the medieval sources do not use this name, nor do they refer to the language as “Hellenic”.

[3η παράγραφος] Probably the most usual name for the Greek language in our period is lšwn Rwmi = “the Roman tongue“. This name reflects the most typical and distinctive designation for the empire in the documents of the period, namely Romania.

[4η παράγραφος] In calling their language “Roman” the Byzantine Jews were following the usage of their Greek Chrsitian and Arab Muslim neighburs, and there’s nothing remarkable about that.

Επομένως, οι Ρωμανιώτες Εβραίοι της περιόδου 1000-1200 ονομάζουν το «Βυζάντιο» με το αληθινό του όνομα Ρωμανία (“Romania”, λ.χ. “Mahzor Romania” = “ritual of Romania”) και την Ελληνική γλώσσα lšwn Rwmi = «Ρωμαϊκή γλώσσα», ακολουθώντας την συνήθεια των ελληνόφωνων χριστιανών και των αραβόφωνων μουσουλμάνων γειτόνων τους.

Πάμε τώρα στην δεύτερη παράγραφο της σελίδας 117 που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Ο de Lange γράφει:

[2η παράγραφος] The Hebrew sources sometimes name the Byzantine Empire Edom, in ackowledgement of its as heir to ancient Rome.

Μετάφραση: Οι Εβραϊκές πηγές μερικές φορές ονομάζουν την Βυζαντινή αυτοκρατορία «Εδώμ», αναγνωρίζοντάς την ως τον κληρονόμο της αρχαίας Ρώμης.

Ο de Lange παραθέτει ένα χωρίο του Καστουριανού Ταλμουδιστή Tobias ben Eliezer (~1100 μ.Χ.), στο οποίο το χωρίο 25:22 από την «Γένεση» της Παλαιάς Διαθήκης ερμηνεύεται ως μάχη μεταξύ των Εβραίων και των Χριστιανών Ρωμαίων.

Παραθέτω πρώτα το χωρίο της Παλαιάς Διαθήκης:

[Γένεσις, 25:22] ἐσκίρτων δὲ τὰ παιδία ἐν αὐτῇ εἶπε δὲ, εἰ οὕτω μοι μέλλει γίνεσθαι, ἵνα τὶ μοι τοῦτο;

Στο χωρίο αυτό η γυναίκα του Ισαάκ Ρεβέκκα πονάει επειδή μέσα στην κοιλιά της τα δίδυμα Ησαύ/Εδώμ και Ιακώβ/Ισραήλ ήδη είχαν αρχίσει να μαλλώνουν.

Ο Tobias ben Eliezer εδώ σχολιάζει πως τα δίδυμα μαλλώναν γιατί το ένα ήθελε ως μέρα αργίας το Σάββατο και το άλλο την Κυριακή, το ένα ήθελε να απαγορέψει το χοιρινό ως τροφή και το άλλο ήθελε να το επιτρέψει.

Εδώ τα δίδυμα Ιακώβ/Ισραήλ και Ησαύ/Εδώμ είναι οι «γεννάρχες» των Εβραίων και των Ρωμαίων Χριστιανών (Βυζαντινών).

Ο Ιακώβ/Ισραήλ είναι ο γεννάρχης των 12 φυλών του Ισραήλ και, κατά συνέπεια, θεωρείται ο γεννάρχης των Εβραίων.

Ο Ησαύ/Εδώμ είναι ο μεγαλύτερος αδελφός του Ιακώβ (βγήκε πρώτος) και θεωρείται ο γεννάρχης των Ιδουμαίων/Εδωμιτών.

Το όνομα «Ησαύ» ετυμολογικά σημαίνει «δασύτριχος» (και το παρατσούκλι του «Εδώμ» σημαίνει «κόκκινος») και αυτό γιατί ο Ησαύ διέθετε ανδρική ρώμη, δηλαδή ήταν ο «κρατερός, ρωμαλέος». Στην εσχατολογική εβραϊκή ορολογία, ο Ησαύ είναι ο ισχυρός κατακτητής τον οποίο πρέπει να υπομείνουν και να νικήσουν οι Εβραίοι.

Το όνομα «Ιακώβ» ετυμολογικά σημαίνει «υποσκελιστής» («αυτός που μαγκώνει την φτέρνα του μπροστινού του για να τον προσπεράσει», δηλαδή λίγο πολύ «αυτός που βάζει τρικλοποδιά στον μπροστινό του για τον προσπεράσει»), επομένως ο Ιακώβ είναι αυτός που υπερισχύει του «κρατερού» Ησαύ «δόλῳ, οὐ τι κράτεϊ γε» (Ιλιάδα, 7.142-3). Ο Ιακώβ της εβραϊκής μυθολογίας θυμίζει τον πολυμήχανο Οδυσσέα και, ειδκότερα, τον παππού του Αυτόλυκο, «που ξεπερνούσε όλους τους ανθρώπους σε κλεπτοσύνη και ψευδορκία»:

[Οδύσσεια, 19.394-7]

Παρνησόνδ᾽ ἐλθόντα μετ᾽ Αὐτόλυκόν τε καὶ υἷας,
μητρὸς ἑῆς πάτερ᾽ ἐσθλόν, ὃς ἀνθρώπους ἐκέκαστο
κλεπτοσύνῃ θ᾽ ὅρκῳ τε: θεὸς δέ οἱ αὐτὸς ἔδωκεν
Ἑρμείας: τῷ γὰρ κεχαρισμένα μηρία καῖεν

Το νόημα του μυθήματος του ζεύγους Ησαύ/Ιακώβ είναι ότι η φυσική ισχύς του αντιπάλου/κατακτητή μπορεί να εξουδετερωθεί με δόλο και πονηριά. Στην Παλαιά Διαθήκη ο Ιακώβ καταφέρνει με δόλο και να πάρει τα «πρωτοτόκια» του Ησαύ και να λάβει -με τη βοήθεια της Ρεβέκκας- την ευλογία που ο πατέρας του Ισαάκ προόριζε για τον Ησαύ.

Όταν οι Εβραίοι συνειδητοποίησαν ότι οι Ρωμαίοι κατακτητές ήρθαν για να μείνουν, τότε ο «Ησαύ/Εδώμ» ταυτίστηκε με τους Ρωμαίους, ως το τέταρτο βασίλειο/τέρας της προφητείας του Δανιήλ, δηλαδή ο ισχυρότερος και τελευταίος κατακτητής που έπρεπε να υπομείνουν οι Εβραίοι, τον οποίο εν τέλει θα νικούσε ο Μεσσίας τους.

Έτσι σε ένα χωρίο από το Παλαιστινιακό/Ιεροσολυμίτικο Ταλμούδ που ο Clifford Ando χρονολογεί τον 4° μ.Χ. αιώνα βρίσκουμε ο παράπονο πως ο «Ησαύ» (η Ρώμη/οι Ρωμαίοι) καταπιέζει με υπερφορολογήσεις, κλοπές και ποινές.

esau-rome

Ο Nicholad de Lange τελειώνει το κεφάλαιό του γράφοντας για τους Ρωμανιώτες Εβραίους πως ως Ρωμανιώτες διέθεταν μια ταυτότητα που τους ξεχώριζε από τους εξωβυζαντινούς Εβραίους: ήταν από τους παλαιότερους κατοίκους της πολυεθνικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ως Ισραηλίτες, όμως, γνώριζαν ότι είχαν αιώνια έχθρα με την Ρώμη/Εδώμ, η οποία θα έληγε όταν ο Θεός θα κατέστρεφε τους Ρωμαίους και θα ξαναδημιουργούσε το βασίλειο του «Περιούσιου Λαού» του.

Συμπλήρωμα: ο δανεισμός του «Ησαύ» στους Άραβες

Θα κλείσω την ανάρτηση με την εξήγηση ενός αραβικού μυστηρίου. Οι Άραβες με το που αρχίζει η γραμματεία τους μετά το 700 μ.Χ. μέχρι και τον 14° αιώνα είναι πεπεισμένοι ότι οι «Ρουμ» (Βυζαντινοί/Ρωμαίοι) κατάγονται από τον «Ησαύ» και δεν σχετίζονται με τους αρχαίους «Γιουνάν» (Έλληνες), οι οποίοι κατάγονταν από τον Ιάφεθ.

Από την προτελευταία σελίδα του Nicholas de Lange κατάλαβα ότι κληρονόμησαν την ταύτιση Rūm = Īsaw (Ρωμαίοι = Ησαύ) από τους Εβραίους, των οποίων την θέση οικειοποιήθηκαν στο ζεύγος Ιακώβ-Ησαύ.

Η τυπική αραβική εξήγηση για την έναρξη των πολέμων εναντίον των Ρωμαίων κατά τον 7° μ.Χ. αιώνα είναι η έχθρα μεταξύ Ησαύ και Ιακώβ!

Ο «Ρουμ» (γεννάρχης των Ρωμαίων/Βυζαντινών) παρουσιάζεται ως γιος και κληρονόμος του Ησαύ, ενώ οι Άραβες παρουσιάζονται ως κληρονόμοι του Ιακώβ. Σε μια ιστορία που κατέγραψε και ο Σεβέος, μερικοί Άραβες (που παρουσιάζονται ως κληρονόμοι του Ιακώβ) ζήτησαν την «κληρονομιά του Ησαύ» από έναν στρατηγό των Ρούμ στην Συρία (όπως ο εβραϊκός Ιακώβ πήρε τα πρωτοτόκια και την ευλογία του Ισαάκ από τον Ησαύ!), αλλά αυτός αρνήθηκε να τους την δώσει και έτσι ξέσπασε ο πόλεμος.

rum-isaw

Η Nadia El Cheikh (έχω αφιερώσει παλαιότερη ανάρτηση για το εξαιρετικό βιβλίο της Byzantium viewed by the Arabs [Harvard University Press, 2004]) στο κεφάλαιο που έγραψε στο βιβλίο που επιμελήθηκε η μακαρίτισσα Αγγελική Λαΐου The Crusades from the Perspective of Byzantium and the Muslim World (Harvard University Press, 2001) γράφει:

rum-isaw-cheikh

Γύρω στο 1300 ο Ibn Manẓūr στο διάσημο λεξικό του “Lisān al-ʿArab” γράφει πως «οι Ρουμ είναι διάσημος λαός που κατάγονται από τον Ησαύ, τον γιο του Ισαάκ».

Στις αρχές του 13ου αιώνα ο βυζαντινής καταγωγής Άραβας Yāqūt ibn-‘Abdullah al-Rūmī al-Hamawī  κατέγραψε παλαιότερες παραδόσεις που θέλουν κατά κανόνα τους Ρούμ να κατάγονται από τον Ησαύ, τον γιο του Ισαάκ. Σε μία από αυτές τις ιστορίες, ο «Ρουμ» είναι γιος του Ησαύ και της κόρης του Ισμαήλ Βασμά.

Τον 12° αιώνα o γεωγράφος Mohammed Ibn Abi Bakr al-Zuhri γράφει ότι οι Ρουμ κατάγονται (μέσω του Ησαύ εννοείται) από τον Ισαάκ τον γιο του Αβραάμ, και τους διαχωρίζει από τους Al-Yunaniyyun (αρχαίους Έλληνες), τους οποίους ανάγει στον Ιάφεθ.

Advertisements

23 Comments

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

23 responses to “Οι Ρωμανιώτες Εβραίοι κατά την περίοδο 1000-1200

  1. Βάταλος

    Συγχαίρομε τον κ. Σμερδαλέον διά την παρούσαν μνημειώδη ανάρτησιν. Η Ελληνοαμερικανική Κοινότης του Ιλλινόϊ, που σήμερον πανηγυρίζει λόγω της ορκωμοσίας του ελληνοψύχου Ντόναλντ εις τον Πλανηταρχικόν Θρόνον, θα λάβη γνώσιν της αναρτήσεως και θα μείνη έκθαμβος με τας γνώσεις του ανδρός και την εμβρίθειαν με την οποίαν χειρίζεται τα δύσκολα θέματα, ώστε να μή βρεθή κατηγορούμενος δι’ αντισημιτισμόν απο τους πανισχύρους απογόνους του Αβραάμ. Οι οποίοι σήμερον πενθούν, λόγω της αρχομένης Πλανηταρχίας του κάργα ελληνοψύχου Τράμπ, που κατάφερε να σχηματίση Αμερικανικήν Κυβέρνησιν με μόνον έναν Εβραίον (τον υπουργόν Οικονομικών Steven Mnuchin) ενώ ο μέσος όρος των Εβραίων υπουργών εις τας άλλας Αμερικανικάς κυβερνήσεις ήτο 4,2 νοματαίοι, πράγμα σκανδαλώδες, αν σκεφθώμεν ότι το ποσοστόν του Περιουσίου Λαού εις τον πληθυσμόν των ΗΠΑ δεν υπερβαίνει το 2%..

    Ενημερώνομε τον κ. Σμερδαλέον ότι μετά την φασιστικήν αποβολήν της Κοινότητός μας από το χριστιανο-μπολσεβίκικον Ιστολόγιον του κ. Σαραντάκου, απεφασίσαμε να στραφώμεν προς αυτόν. Εντός του Φεβρουαρίου θα του γίνη γενναιόδωρος πρότασις από τον Όμιλον Τράμπ διά να μάς πωλήση το ανεκτιμήτου αξίας Ιστολόγιόν του, ώστε να πάψη να είναι τόσον διεθνιστικόν και φίλα προσκείμενον εις τους Γαλιλαίους και να γίνη περισσότερον ελληνόψυχον. Θέτομε μόνον έναν όρον: Να εξακολουθήση να εργάζεται δι’ ημάς ο αγαπητός κ. Σμερδαλέος με 2 τουλάχιστον άρθρα εβδομαδιαίως. Θα του παραγγέλλωμε και ημείς άρθρα πληρώνοντες μισό δολάριον την λέξιν. Εφόσον το άρθρον αφορά κατατρόπωσιν των ανθελλήνων Γαλιλαίων ή της Μεταλληνικής κλίκας, θα πληρώνωμε έν δολάριον την λέξιν.

    Ως μικράν προκαταβολήν της συνεργασίας μας, προσφέρομε από την προσωπικήν μας βιβλιοθήκην το μνημειώδες σύγγραμμα «Strangers to Themselves: The Byzantine Outsider» (1η έκδοσις 2000) που μνημονεύει ο κ. Σμερδαλέος εις την παρούσαν ανάρτησιν. Καταβιβάσατε ενταύθα και κάματε τον κόπον να το ξεφυλλίσετε: Θα φρίξετε μανθάνοντες πόσον φρικτά κατεπίεζε τας μειονότητάς του το Χριστιανικόν Βυζάντιον, πράγμα διά το οποίον σιωπά σκανδαλωδώς ο κρυφοχριστιανούλης κ. Σμερδαλέος

    • Καλώς τον Δώτορα Εάων!

      Τι έκανες πάλι βρε Δώτορ και σου έδωσε κόκκινη κάρτα ο Νίκος;

      Για να δώσει κόκκινη κάρτα ο Νίκος κάτι χοντρό πρέπει να έγραψες;

    • Ρωμηός=Γραικός=Έλληνάς. Όλα δικά μας είναι.

      Βάταλε, νομίζω πως σε έχουν πεθυμήσει πάντως στο στέκι του Νικοκύρη ! Άλλαξε όνομα (ξέρεις εσύ…) και όρμα !!! 🙂 🙂 🙂

  2. Ρωμηός=Γραικός=Έλληνάς. Όλα δικά μας είναι.

    Άλλη μια Εξαιρετική ανάρτηση Σμέρδ !!!!!!!!!!

    Και η “απάντηση” των Βυζαντινών (αν καταλαβαίνω καλά) δια στόματος Γεωργίου Σύγκελλου (9ος αι. ) :
    Πάσα η μερίς του Ιάφεθ (1) σχεδόν τω βαπτίσματι και τη εις Χριστόν το αληθινόν Θεόν ημών πίστει προσετέθη, άτινα εστί σκηνώματα του Ισραήλ, επεί καί εξ αυτού και Αβραάμ και Ισαάκ και Ιακώβ οι πατριάρχαι, εξ ών αι λοιπαί γενεαρχίαι έως Χριστού ηγουμένου σαφώς γενεαλογούνται. Του δέ Χάμ(2) πλείστα μέχρι καί νύν έθνη εστιν εν αποστασία κατά τε τάς Ινδίας και Αιθιοπίας και Μαυριτανίας, εν οίς Αραβίαι και Ιδουμαίαι κατά Θεού και των αγίων θρασύνονται τη του Χάμ και Χαναάν κατάρα καθυποβεβλημένοι.

    (Από εδώ : http://www.documentacatholicaomnia.eu/03d/0740-0810,_Georgius_Syncellus_Constantinopolitanus,_Chronographiae_(CSHB),_GR.pdf (σελ.101 ή 94 του κειμένου).

    (1)Οι απόγονοι του Ιάφεθ , γιού του Νώε, ήταν οι Έλληνες , Κέλτες, Λατίνοι κ.τ.λπ.
    (2) Ο Χάμ ήταν γιός του Νώε. Ο πατέρας του τον καταράστηκε να είναι δουλικό των Σήμ (πρόγονος μεταξύ άλλων και των Εβραίων) και Ιάφεθ. Απ’τον Χάμ κατάγονταν οι Χαναναίοι, τους οποίους υπέταξαν οι Ισραηλίτες. Άλλοι απόγονοι του Χάμ θεωρούνταν οι Αιγύπτιοι, Αιθίοπες, Μαυρούσιοι, Νουμιδοί κ.α.

  3. Καταπληκτικό άρθρο. Αναρωτιέμαι πότε προλαβαίνεις στ’ αλήθεια αγαπητέ Σμερδαλέε να τα τακτοποιείς όλα τόσο ωραία και στο μυαλό σου και στα κείμενά σου.
    Ας έρθουμε λίγο στο θέμα:
    Νομίζω υπήρχε μια ισχυρή εβραϊκή κοινότητα και στην Λακωνία, και ήταν αν δεν κάνω λάθος και αυτή θύμα του περίφημου στρατοκαλόγερου Νίκωνα του Μετανοείτε (σωστά το γράφω;) Βέβαια ο Νίκων (τον έκαναν και αυτόν άγιο) είχε πάει αν θυμάμαι καλά για να εκχριστιανίσει τους Σλάβους του Ταϋγέτου, να τους υποχρεώσει να δίνουν φόρους και βέβαια να δηλώσουν υποταγή στην κρατική εξουσία, αλλά αν δεν κάνω λάθος έκανε και μια δίωξη απέναντι στους Εβραίους της Λακωνίας.
    Υπάρχει και ο μύθος ότι κάποιες οικογένειες της Τρύπης (χωριό στονΤαϋγετο) είναι εβραϊκής καταγωγής εκχριστιανισμένοι. Όμως υπάρχουν και άλλα ίσως στοιχεία. Θα μπορούσες να μας πεις αν γνωρίζεις κάτι;
    Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα γοητευτική σχέση Λακωνίας και εβραϊσμού, αναγόμενη και στο απώτερο παρελθόν, αλλά στο προκείμενο (Βυζάντιο) υπάρχει νομίζω περισσότερο ψωμί. Και κάτι τελευταίο ως απορία: υπάρχει περίπτωση κάποια επώνυμα να σημαίνουν ένδειξη ότι υπάρχει εβραϊκή καταγωγή ανθρώπων που εκχριστιανήσθηκαν;
    Αυτά λοιπόν, και αναμένω τις πάντα τεκμηριωμένες απαντήσεις σου.

    • Καλημέρα Γιάννη!

      Αυτές τις δύο πρώτες αναρτήσεις (και μία άλλη που θα κάνω για τον αντισκυθικό λόγο του Συνεσίου) τις έχω ετοιμάσει μέσα στις γιορτές, απλά δεν είχα όρεξη να κάτσω να γράψω.

      Για τους Εβραίους της Λακώνίας δεν ξέρω πολλά. Ο Angold αναφέρει τους Εβραίους της Θήβας, οι οποίοι ήρθαν από την Αιγυπτο (τους είχαν διώξει οι Μουσουλμάνοι) και ευθύνονται για την «βιομηχανική» έκρηξη που γνώρισε η Θήβα μετά το 1100, όταν ξεπέρασε και την Κων/πολη σε παραγωγή μεταξιού.

      Τώρα για τα ονόματα όλα είναι πιθανά. Πρέπει να ξέρω περισσότερα για να σου πω κάτι χειροπιαστό. Λ.χ. και ο Αβραμόπουλος και ο Αβραάμ Λίνκολν έχουν το εβραϊκό όνομα Αβραάμ, αλλά κανένας από τους δύο δεν είναι εβραϊκής καταγωγής.

    • Ρωμηός=Γραικός=Έλληνάς. Όλα δικά μας είναι.

      Καλησπέρα Γιάννη.
      -Την πρώτη αναφορά στην σχέση Λακώνων και Εβραίων την βρίσκουμε στην ΠΔ. Όταν οι Μακκαβαίοι έψαχναν συμμάχους κατά των Σελευκιδών, στράφηκαν προς τους Ρωμαίους και τους Λακεδαιμόνιους. Με τους Σπαρτιάτες αντάλλαξαν επιστολές συμμαχίας. Αναφέρεται ως βασιλιάς των Σπαρτιατών ο Δαρείος/Άρειος, αλλά τέτοιο όνομα δεν υπάρχει μεταξύ των βασιλιάδων της Σπάρτης. Οι επιστολές μεταξύ άλλων έλεγαν ότι Σπαρτιάτες και Ιουδαίοι έχουν δήθεν κοινή καταγωγή : εὑρέθη ἐν γραφῇ περί τε τῶν Σπαρτιατῶν καὶ Ἰουδαίων, ὅτι εἰσὶν ἀδελφοὶ καὶ ὅτι εἰσὶν ἐκ γένους Ἁβραάμ. (= Ευρέθη εις κάποιο αρχαίον έγγραφον, ότι οι Σπαρτιάται και οι Ιουδαίοι είναι αδελφοί και ότι αμφότεροι κατάγονται από την γενεάν του Αβραάμ.)

      Ένας “κακός” Εβραίος πάλι με το ελληνικό όνομα Ιάσων βρήκε καταφύγιο στην Λακωνία : καὶ ὁ συχνοὺς τῆς πατρίδος ἀποξενώσας ἐπὶ ξένης ἀπώλετο πρὸς Λακεδαιμονίους ἀναχθεὶς ὡς διὰ τὴν συγγένειαν τευξόμενος σκέπης. (= Και αυτός, ο οποίος πολλούς απεξένωσεν από την πατρίδα των, απωλέσθη εις ξένην χώραν, εις την Λακεδαίμονα, όπου είχε μεταβή με την ελπίδα, ότι θα εύρη καταφύγιον στηριζόμενος εις την προς αυτούς συγγένειάν του.). Δεν διευκρινίζεται όμως αν είχε κάποιους δικούς του συγγενείς στην Λακωνία ή αν αφορά απλώς την γενική δήθεν “συγγένεια” Λακώνων και Ιουδαίων.

      Τρίτη αναφορά στην ΠΔ για τους Λάκωνες είναι ένα χωρίο του προφήτη Ησαϊα, όπου αναφέρει ότι οι γυναίκες της Ιερουσαλήμ θα τιμωρηθούν για τια αμαρτίες τους. Μεταξύ άλλων λέει : καὶ τὰ ἐπιβλήματα τὰ κατὰ τὴν οἰκίαν καὶ τὰ διαφανῆ Λακωνικὰ.(= Θα αφαίρεση από αυτάς ο Κυριος τα ενδύματά, που φορούν στο σπίτι των, όπως επίσης και τα εκ Λακωνίας διαφανή πολυτελή υφάσματα.) . Φυσικά από αυτό δεν συμπεραίνουμε ότι την εποχή του Ησαϊα οι Λάκωνες και οι Ισραηλίτες είχαν εμπορικές συναλλάγές, απλώς αυτή είναι η απόδοση που προτίμησαν οι Εβδομήκοντα μεταφραστές της ΠΔ, μιας και τα λακωνικά ενδύματα την εποχή τους (ελληνιστικά χρόνια) θα ήταν γνωστά.

      Τέλος στο Λεξικό του Στέφανου Βυζάντιου βρίσκουμε πως ο γενάρχης των Ιουδαίων ήταν και καλά ο Ουδαίος. Ο Ουδαίος ήταν ένας γίγαντας από το γένος των πέντε Σπαρτών που ξεφύτρωσαν από τα δόντια του δράκοντα τα οποία έσπειρε ο Φοίνικας Κάδμος των Θηβών. Γι’αυτό σήμερα έχουν δημιουργηθεί διάφορες φανταστκές υποθέσεις. Π.χ. ότι και καλά ο Κάδμος ήταν Εβραίος και όχι Φοίνικας ή ότι οι Γεφυραίοι που αναφέρει ο Ηρόδοτος ήταν Εβραίοι (Εβραίοι = Αυτοί που πέρασαν τον ποταμό Ευφράτη ή Ιορδάνη =Γεφυραίοι). Και έρχονται και οι σημερινοί αντιεβραίοι/φιλοναζί και λένε ότι οι τυραννοκτόνοι Αρμόδιος και Αριστογείτων οι οποίοι κατάγονταν από τους Γεφυραίους και σκότωσαν τον Ίππαρχο, αδελφό του τυράννου Ιππία, ήταν στην πραγματικότητα κακοί Εβραίοι. 🙂 🙂 🙂

      Τέλος τόσο οι Εβραίοι όσο και οι Σπαρτιάτες είχαν και οι δύο από μια τρομερή στιγμή ηρωισμού στην ιστορία τους. Οι πρώτοι την μη παράδοση του φρουρίου της Μασάντα και την αυτοκτονία μέχρι ενός, και οι δεύτεροι την μάχη των Θερμοπυλών.

      -Ο όσιος Νίκων ουσιαστικά ήρθε σε ρήξη με τους Εβραίους γι’αυτά που ήρθε σε ρήξη μαζί τους ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός πολλούς αιώνες αργότερα. Δηλαδή πότε θα γίνεται το παζάρι. Οι Εβραίοι ήθελαν Κυριακή για να μπορούν να πηγαίνουν το Σάββατο στη συναγωγή και οι χριστιανοί αντίστροφα για να μπορούν να πηγαίνουν την Κυριακή στην Εκκλησία. Οι Εβραίοι κατάφεραν να “εξουδετερώσουν” τον Πατροκοσμά, ενώ ο Νίκων τους Εβραίους (τους έβγαλε όλους εκτός της Σπάρτης).

      -Το ότι κατοίκησαν μαζικά οι Ιουδαίοι που διώχτηκαν από την Σπάρτη στην Μάνη είναι μια αναπόδειχτη υπόθεση. Ως απόδειξη για τον ισχυρισμό φέρνουν τα εξής τεκμήρια :

      1)Επίθετα. α) “Το επώνυμο Δαβάκης” προέρχεται από το Δαβίδ. Καταρχάς όποιος ονομάζεται Δαβίδ δεν σημαίνει ότι είναι Εβραίος. Αν ήταν έτσι τότε και ο τελευταίος αυτοκράτορας της Τραπεζούντας Δαβίδ Κομνηνός θα έπρεπε να είναι Εβραίος ! 🙂 Το επίθετο Δαβάκης που ίσως συγγενεύει και με τα Νταβάκης, Νταβάκος, Νταβέας/Ταβέας κ.α. θα μπορούσε να είναι απ’το τουρκικό dava(=δίκη, αγώνας) ή το τουρκικό tava(= τηγάνι, φαγητό του τηγανιού) ή κάτι άλλο π.χ. να συγγενεύει με το επώνυμο Ταμπάκης.
      β) Το επώνυμο Λεβή/Λεβάκος προέκυψε από πρατσούκλι.
      γ)Το “Σαμπατάκος” θα μπορούσε ίσως να προέκυψε από το αρμενικό Συμβάτιος/”Σαββάτιος”/Σαμβάτης και συνεπώς έδωσε τα επίθετα Σαμπατακάκης/Σαμπατακάκος /Σαμπατάκος /Σαμπατέας /Σαμπετάκος. Λέω , δεν κατέχω.

      2)Λέγεται πως : Η παλαιότερη αναφορά για την Τσίμοβα υπήρχε σε ένα χαμένο σήμερα χειρόγραφο της μονής Ντεκούλου, όπου αναφέρονται το 1200 ως κάτοικοί της οι οικογένειες Αλέπη, Μπαρέλου, Τσατσούλη, Φουρναράκου, Χρυσικάκη, Κουτσουλιέρη και ο Εβραϊκής καταγωγής Πουλαντζάς.

      Αλλά

      Υπάρχει κάποιο αντίγραφο/φωτοαντίγραφο/έγκυρη μαρτυρία του χαμένου χειρογράφου ώστε να ξέρουμε ότι πρόκειται για ασφαλή μαρτυρία ; ??????????????

      3)Λέγεται πως είχαν βρεθεί στην Μάνη εβραϊκές επιγραφές που καταστράφηκαν επί δικτατορίας Μεταξά.

      Αλλά

      Υπάρχουν αποδείξεις/έγκυρες μαρτυρίες/φωτογραφίες για αυτές τις κατεστραμμένες επιγραφές ; ?????????? Γιατί αν δεν υπάχουν τότε και εγώ ως καχύποπτος που είμαι θα μπορούσα να πώ ότι αυτό είναι μια ιστορία που έβγαλαν κάποιοι απ’το κεφάλι τους. 🙂

  4. Παρεπιπτόντως, πάλι αν θυμάμαι καλά και οι Εβραίοι της Λακωνίας ήταν εμπλεκόμενοι με την παραγωγή μεταξιού, αφού η περιοχή γενικά είχε στον μεσαίωνα μια σημαντική παραγωγή μεταξιού, και από ότι θυμάμαι αναφέρονταν κάπου ότι σε αυτή την παραγωγή συντελούσαν οι Εβραίοι της περιοχής που είχαν βαθιές ρίζες.
    Για τα ονόματα: έχεις δίκιο, είναι πολύ αόριστο το πλαίσιο για να βγάλεις συμπεράσματα, αλλά μπορεί κανείς να κάνει κάπως απλές σκέψεις, με κίνδυνο να παρα-απλοποιήσει βέβαια (γι αυτό σε έχουμε, για να βάζεις τάξη!). Λόγου χάριν: μπορώ να φανταστώ ότι ένα “μικρό” όνομα όπως Αβραάμ το οποίο είναι κοινό εις την χριστιανική ονοματολογία μετατρεπόμενο σε κυριο δεν σημαινει βέβαια εβραϊκή καταγωγή, αλλά ένα όνομα που ίσως δεν αποτελεί χριστιανικό όνομα όπως ίσως το Ρόζα, αν γίνεται η βάση ενός κυρίου ονόματος, όπως λόγου χάριν το Ροζάκης; δεν μας βάζει σε απορία; Βέβαια επ’ αυτού έχουν γίνει και ακροδεξιές γενεαλογήσεις με σκοπό την αντισημιτική ενοχοποίηση των φορέων διαφόρων επωνύμων. Οπότε, δράττομαι της ευκαιρίας να θέσω το ζήτημα αυτό για να δείξουμε και την ξεφτίλα των ακροδεξιών “γενεαλόγων” όταν κάνουν τις άθλιες γενεαλογήσεις των ονομάτων. Θυμάσαι βέβαια πως πήγανε να βγάλουν εβραϊκής καταγωγής τον Σημιτη, γιατί ονομάζονταν,,,Σημίτης; πρόκειται για ένα σπόρ στον χώρο της ψευδεογεναλογίας ψευδοονοματολογίας της ψεκασμένης ψευδούς παραφιλολογικής ψευδιανόησης των “ελληνοκεντριστών”, και θα ήταν ωραία μια συντριβή του σπόρ αυτού με παραδείγματα και την τοποθέτηση του ευρύτερου ζητήματος των επωνύμων σε ορθολογική κριτική ιστοριογραφική και εθνογραφική βάση..

  5. Μανούσος

    Σπαρτιάτες και Εβραίοι από την ανάποδη δηλ. από την “φιλοσημιτική” πλευρά… Απολαύστε ανάλογη επιχειρηματολογία
    http://judaism.stackexchange.com/questions/12310/how-are-spartans-the-son-of-abraham

    Κατά τα άλλα οι Άραβες έχουν πλήρη επίγνωση των σημασιών Έλληνας-Ρωμαίος-Ρωμιός σε όλα τους τα συγγράμματα

    • Οι Άραβες είχαν πλήρη επίγνωση ότι οι Ρωμιοί/Ρουμ δεν είναι Yunan (Έλληνες) και ότι οι Yunan ήταν ένας λαός που πλέον δεν υπήρχε.

      Η μόνη ομοιότητα που αναγνώριζαν οι Άραβες μεταξύ των Ρουμ και των Γιουνάν ήταν η ομογλωσσία τους. Δηλαδή οι Άραβες ήξεραν ότι η al-lugha al-Rumiyya = «η ρωμαϊκή γλώσσα» (μεσαιωνική Ελληνική) και η al-yugha al-yunaniyya = «η ελληνική γλώσσα» (των αρχαίων ελλήνων) ήταν πάνω κάτω η ίδια γλώσσα (ο Al-Mashudi, ειδικότερα, πίστευε ότι αν και πάνω κάτω ίδιες, η Rumiyya ήταν φτωχότερη), αν και υπάρχει και αραβική πηγή που τις διακρίνει ως ξεχωριστές (ωστόσο αυτό είναι εξαίρεση).

      Από εκεί και μετά, οι (αρχαίοι) Yunan και οι μεσαιωνικοί Rum στην Αραβική παράδοση είναι εντελώς διαφορετικοί λαοί με εντελώς διαφορετική καταγωγή και θρησκεία (βασικά στοιχεία αμφότερα στις αραβικές εθνολογικές ταξινομήσεις), απλώς οι Rum είχαν οικειοποιηθεί τα βιβλία (και την σοφία) των (πλέον ανύπαρκτων) Yunan.

      Όποιος ενδιαφέρεται το βιβλίο της Nadia El Cheikh Byzantium viewed by the Arabs έχει μεταφραστεί στα ελληνικά: «Το Βυζάντιο όπως το είδαν οι Άραβες».

      • Παραδείγματα:

        Ο Al-Marwazi γράφει ότι τα βιβλία σοφίας των Ρουμ δεν είναι δικά τους, αλλά των Γιουνάν φιλοσόφων (“Ionian sages”) με τους οποίους αναμείχθηκαν. Οι φράση υπονοεί ότι οι Βυζαντινοί είναι Ρωμαίοι που ήρθαν στην ανατολή και αναμείχθηκαν με τους Γιουνάν, συνεχίζοντας να είναι Ρωμαίοι.

        Ο πιο πολεμικός Al-Jahiz, από την άλλη, λέει ότι οι Ρουμ παριστάνουν τους σοφούς έχοντας οικειοποιηθεί τα βιβλία (και την σοφία) των Yunan, ενός λαού που πλέον δεν υπάρχει.

        «Οι Ρουμ δεν είναι επιστήμονες/σοφοί (ulamah), αλλά απλοί τεχνίτες (sunna) που οικειοποιήθηκαν τα βιβλία των Γιουνάν. […] Ο Αριστοτέλης δεν ήταν ούτε Ρουμ ούτε Χριστιανός. Ο Κλαύδιος Πτολεμαίος δεν ήταν ούτε Ρουμ ούτε Χριστιανός. Ο Ευκλείδης δεν ήταν ούτε Ρουμ ούτε Χριστιανός. Ο Γαληνός δεν ήταν ούτε Ρουμ ούτε Χριστιανός και το ίδιο ισχύει για τον Δημόκριτο, τον Ιπποκράτη, τον Πλάτωνα και πολλούς άλλους [Γιουνάν] που δεν ήταν ούτε Ρουμ ούτε Χριστιανοί.»

      • Ρωμηός=Γραικός=Έλληνάς. Όλα δικά μας είναι.

        Ο Γαληνός μάλλον ήταν χριστιανός.

        Πάντως ο Al – Yahiz βλέπω ότι λέει πως “οι Ρούμ ισχυρίζονταν ότι οι Γιουνάν είναι μια φυλή των Ρούμ”. 🙂

      • Καλώς τον Ριβαλδίνιο!

        Είσαι σίγουρος για τον Γαληνό; Γιατί μιλάει με τα χειρότερα λόγια για την «αξεσιά» των Χριστιανών, αν και παραδέχεται το θάρρος που δείχνουν κατά το θάνατό τους.

        Ο Jahiz (J=dz, τοείχα γράψει λάθος ως Yahiz) το γράφει αυτό γιατί με το κατακτήθηκαν οι Γιουνάν από τους Ρουμ, άρχισαν να ζουν μέσα στην Ρωμαϊκή αυτοκρατορία … «ως φύλο των Ρουμ». Λ.χ. Πλούταρχος ήταν Έλληνας που ζούσε στην Ρωμαϊκή αυτοκρατορία.

        Πάντως, σύμφωνα με τον Ibn Khaldun «οι Γιουνάν καταστράφηκαν την ίδια εποχή που οι αυτοκράτορες των Ρουμ υιοθέτησαν τον Χριστιανισμό».

        Έχει ενδιαφέρον ότι και οι Βούλγαροι πιστεύουν το ίδιο πράγμα. Το απόκτυφο κείμενο του Ισαΐα γράφει ότι «όταν ο Θεός είδε ότι οι “φθονεροί Elini/Έλληνες” είχαν σκοπό να σκτώσουν τον Μεγάλο Κωνσταντίνο και την μητέρα του Ελένη, τους άγκιξε με το αόρατο ραβδί του και εξαφανίστηκαν». Στην θέση τους εμφανίζονται οι “Griki”.

        Από εκεί και μετά, ο Al-Mashudi αναγνωρίζει τρία διάσημα μη μουσουλμανικά βασίλεια: αυτό των Φαρς/Πέρσών, αυτό των Γιουνάν/Έλληνων και αυτό των Ρουμ, προσθέτοντας ότι «αντίθετα με τους Πέρσες και τους Γιουνάν (που εξαφανίστηκαν), οι Ρουμ επιβίωσαν επειδή είχαν καλύτερους θεσμούς και διοικητικό μηχανισμό».

        Τα βάζω εδώ:

      • Λοιπόν, το χωρίο αυτό του Γαληνού για την παθολογία των νεφρών (kidneys) είναι μεταγενέστερο πλαστογράφημα (forgery). Η θέση του Γαληνού στο θέμα ήταν πως θαύμαζε τους Χριστιανούς για το θάρρος που έδειχναν τη στιγμή του θανάτου, αλλά ασκούσε κριτική τόσο στους Χριστιανούς όσο και στους Εβραίους, επειδή δεν σχηματίζουν τις πεποιθήσεις τους χρησιμοποιώντας την λογική.

      • Παραθέτω και μερικές σελίδες για τα μεταγλωσσολογικά των Αράβων.

        Όπως είπα γενικά γνώριζαν ότι η al-lugha al-Yunaniyya (η [αρχαία] ελληνική γλώσσα) και η al-lugha al-Rumiyya (η ρωμέικη/μεσαιωνική ελληνική) ήταν η ίδια πάνω κάτω γλώσσα.

        Σύμφωνα με μια παράδοση που κατασκευάστηκε κάποια στιγμή κατά τον 8ο αιώνα, o γασσανίδης φύλαρχος Jabalah που έζησε στο πρώτο μισό του 7ο μ.Χ. αιώνα (και τελικά κατέφυγε στην Ρωμανία μαζί με 30.000 Γασσανίδες) είχε στο χαρέμι του Rumiyyat (ρωμιοπούλες σκλάβες) που του τραγουδούσαν σε γλώσσα rumiyya = ελληνική. Aπ΄όσο γνωρίζω μέχρι στιγμής, αυτή η «εφεύρεση παράδοσης» του 8ου αιώνα είναι η πρωιμότερη αραβική αναφορά στην μεσαιωνική Ελληνική ως Rumiyya = Ρωμαϊκή/Ρωμέικια γλώσσα.

        Τώρα θα παραθέσω και την μόνη (απ΄όσο γνωρίζω) μυστήρια πηγή που καταγράφει στο ίδιο χωρίο την Rumiyya και την Yunaniyya ως διακριτές γλώσσες. Το χωρίο αναφέρει μια μετάφραση στα Αραβικά «από Yunaniyya (Ελληνικά), Εβραϊκά, Συριακά και Rumiyya (neo-Greek = νεοελληνική/ρωμέικια)».

      • Ρωμηός=Γραικός=Έλληνάς. Όλα δικά μας είναι.

        Γαληνός

        Ωχ, να την πάτησα ; Με πήρε στον λαιμό της η εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος η οποία γράφει : …είναι βέβαιο πως ασπάστηκε τον χριστιανισμό, αφού ο ίδιος γράφει : “Δει δε ημάς τους χριστιανούς” Μήπως στο τέλος έγινε χριστιανός ; Βέβαια βρίσκω και εδώ σε ένα βιβλίο του 1876 πως δεν είναι δικό του, αλλά πλαστογραφία.

  6. Αγαπητέ Σμερδαλέε και ρωμηογραικοέλληνα, επειδή βλέπω ότι αναζωπυρώθηκε κάπως η συζήτηση, είπα να κάνω και γω κάποιες παρατηρήσεις πάνω στα λεχθέντα σας, ελπίζω όχι άκαιρες και να μάθω την άποψή σας:
    1. Παρατηρώ μιαν ευκρίνεια και σοβαρότητα στους Άραβες διανοούμενους, τους συγκαιρινούς με τους ανατολικοΡωμαίους “προγόνους” μας ή υπερβάλω;; Νομίζω πως οι άνθρωποι παρά τον ανταγωνισμό που εκφράζουν απέναντι στο “βυζάντιο” δείχνουν ότι κατέχουν ορθολογικές μεθόδους και επιχειρηματολογία, σε κάποια απόσταση από πολλούς “δικούς”. Είναι γνωστό βέβαια στους στοιχειωδώς ενήμερους το τι ήταν ο μεγάλος αραβικός/μουσουλμανικός πολιτισμός της ακμής, απλά το επισημαίνω εδώ,
    2. Λές και παραθέτεις έπειτα:
    Ο πιο πολεμικός Al-Jahiz, από την άλλη, λέει ότι οι Ρουμ παριστάνουν τους σοφούς έχοντας οικειοποιηθεί τα βιβλία (και την σοφία) των Yunan, ενός λαού που πλέον δεν υπάρχει.
    «Οι Ρουμ δεν είναι επιστήμονες/σοφοί (ulamah), αλλά απλοί τεχνίτες (sunna) που οικειοποιήθηκαν τα βιβλία των Γιουνάν. […] Ο Αριστοτέλης δεν ήταν ούτε Ρουμ ούτε Χριστιανός. Ο Κλαύδιος Πτολεμαίος δεν ήταν ούτε Ρουμ ούτε Χριστιανός. Ο Ευκλείδης δεν ήταν ούτε Ρουμ ούτε Χριστιανός. Ο Γαληνός δεν ήταν ούτε Ρουμ ούτε Χριστιανός και το ίδιο ισχύει για τον Δημόκριτο, τον Ιπποκράτη, τον Πλάτωνα και πολλούς άλλους [Γιουνάν] που δεν ήταν ούτε Ρουμ ούτε Χριστιανοί.»
    Πολύ σωστά τα λέει ο άνθρωπος, αλλά από την άλλη ίσως δια του πολεμικού τόνου διαφαίνεται και μια κοινή διεκδίκηση ενός “πολιτισμικού καταγωγικού αγαθού” αν μπορώ να το πω έτσι, εφόσον η διευκρίνηση του Al-Jahiz μας υποψιάζει ότι οι ελίτ του “βυζαντίου” θα κοκορεύονταν για την ειδική σχέση τους με την σοφία της αρχαιότητας, πράγμα που ο άραβας λόγιος το βάζει σε τάξη, αλλά το δείχνει κι όλας. Νομίζω έχεις αναφερθεί πολλές φορές στον μιμητισμό των βυζαντικών λογίων και το “ψώνιο” τους να κλασικίζουν.,
    Πάντως οφείλω να σου πω πως ίσως λόγω και του γνωστού και σε σένα “φιλοπερσισμού” μου με ενόχλησε λίγο η σιγουριά με την οποία μας λέει ο άλλος Άραβας λόγιος (όπως παραθέτεις):
    Από εκεί και μετά, ο Al-Mashudi αναγνωρίζει τρία διάσημα μη μουσουλμανικά βασίλεια: αυτό των Φαρς/Πέρσών, αυτό των Γιουνάν/Έλληνων και αυτό των Ρουμ, προσθέτοντας ότι «αντίθετα με τους Πέρσες και τους Γιουνάν (που εξαφανίστηκαν), οι Ρουμ επιβίωσαν επειδή είχαν καλύτερους θεσμούς και διοικητικό μηχανισμό».
    Εντάξ, ήδη στο Κοράνι υπάρχει πάθος εναντίον των Περσών (στο περίφημο απόσπασμα που προβλέπεται ότι τούτοι θα νικηθούν από τους Ρουμ), αλλά εδώ το τερμάτισε ο Αραβας Λόγιος. Επειδή οι Πέρσες και γενικά ο ιρανικός κόσμος εξισλαμίστηκε, μάλλον (υποθέτω) τον θεωρεί τελειωμένο ταυτίζοντάς τον με την καταπνιγείσα ή εξαφανισμένη (μαζικά, γιατί κάτι έμεινε) Ζωροαστρική θρησκεία, αλλά όμως την πάτησαν οι φίλοι μας και όχι μόνον διατηρήθηκε η γλώσσα (όχι επαρκές για εθνοτικό αυτοπροσδιορισμό, σε προλαβαίνω) αλλά και μέσω του Σιιτισμού κρατήθηκε με έναν πλάγιο αλλά όχι και τόσο κρυφό τρόπο η περσική ταυτότητα, σε σημείου που πολύ αργότερα με τους Σαφαβίδες https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%B1%CF%86%CE%B1%CE%B2%CE%AF%CE%B4%CE%B5%CF%82 να υπάρξει ,μεγάλη ιρανική αναγέννηση.
    Θέλω να πω, ας είμαστε κάπως προσεκτικοί με τον από τότε αραβικό σωβινισμό (δεν είναι ο μόνος βέβαια, εννοείται)
    Και ένα θεματάκι ακόμα: όταν όλοι μιλάνε τότε για Πέρσες εννοούνε μάλλον όλα τα ιρανικά φύλα και εθνότητες, όπως τους Κούρδους ή μάλλον τους ιρανόγλωσσους και τότε λαούς που αργότερα αυτοπροσδιορίστηκαν ως Κούρδοι.
    3. ‘Οσον αφορά στις παρατηρήσεις του ρωμηογραικοέλληνα φίλου, για το κυρίως θέμα και τις πρώτες απορίες μου, τις οποίες δεν σχολίασα τότε που τις έκανε, θα πω πως απλά συμφωνώ, και πως όλα είναι χαμένα μέσα σε μια ομιχλώδη μυθολογία φημολογία, οπότε η συζήτηση λαμβάνει ένα άδοξο τέλος μέχρι να υπάρξουν στοιχεία αν υπάρξουν.
    4. Για τον εθνοτικό αυτοπροσδιορισμό “εβραίος” μετά την πτώση της Ιερουσαλήμ επέτρεψέ μου να έχω κάποιες αμφιβολίες για τον τρόπο που χρησιμοποιείται ως παράδειγμα, που σχετίζονται με την λειτουργία της θρησκείας σε προηγούμενες της πτώσης εποχές, με την έννοια πως μου φαίνεται λίγο παράξενο να υπάρχει ένα τόσο έντονο κίνημα ας πούμε εθνοτικοθρησκευτικού προσανατολισμού ήδη από την εποχή των Μακκαβαίων και παρα ταύτα ακόμα και χωρίς τον αυτοπροσδιορισμό “εβραίος” να θεωρούμε πως δεν υπάρχει κάτι που “συνεχίζει”. Ίσως να μην κατάλαβα καλά, αν κάνω λάθος ή παρερμηνεύω διορθώστε με.

    • Για σου Γιάννη.

      Όταν ο Αλ-Μασούντιι λέει ότι το ελληνικό και το περσικό βασίλειο «κετέπεσαν», δεν ενδιαφέρεται τόσο για το αν συνέχισαν να υπάρχουν ως έθνη οι εν λόγω λαοί, αλλά το ότι είχαν πάψει να υφίστανται ως πολιτικές δομές τα βασίλεια που ίδρυσαν αυτοί οι λαοί. Η αναφορά στους θεσμούς και στον διοικητικό μηχανισμό των Ρουμ, νομίζω το δείχνει ξεκάθαρα, ότι τα αντικείμενα που αναφέρει ο Αλ-Μασούντι είναι οι πολιτικές οντότητες, τα «βασίλεια».

      Το χωρίο αυτό προφανώς βασίζεται εν μέρει στην Ιουδαϊκή αντίληψη για τα «4 βασίλεια» (οι 4 ξένοι κατακτητές των Ιουδαίων: οι πρασμένες κατοχές από Βαβυλώνιους, Πέρσες και Έλληνες και η τρέχουσα Ρωμαϊκή κατοχή από την οποία θα τους λυτρώσει ο Μεσσίας) και εν μέρει στο ιστορικό γεγονός ότι οι Ρουμ του Ηρακλείου εν τέλει κατέλυσαν το βασίλειο των Σασσανιδών Περσών.

  7. Ορθή η παρατήρησή σου, νομίζω. Αυτή όμως η οπτική των μη κατηγοριοποιήσεων για τον βαθμό ύπαρξης μιας εθνότητας (ο Αλ-Μασούντιι δεν νοιάζεται, όντως, έτσι το κατάλαβα και γω μετά το σχόλιό σου) δεν υπάγεται κατά κάποιο τρόπο στην έμμεση διαπίστωση της πολιτικής τους ανυπαρξίας;; μήπως δηλαδή τούτος ο τρόπος κατηγοριοποίησης (ο πολιτικός) κάνει και τον ίδιο τον προσδιορισμό τους από τον τότε “βλέποντα” δεσμευτικό για αυτόν όσον αφορά την ίδια την ύπαρξη της εθνότητας;;; ακούγεται κάπως “φιλοσοφικοειδές” αυτό που λέω, αλλά είναι κατά κάποιο τρόπο νομίζω στον πυρήνα της κατηγοριοποίησης ακόμα και τότε από τους λόγιους, οι οποίοι ίσως υιοθετούν την ηγεμονική άρα πολιτική έννοια της ύπαρξης ενός λαού και όχι τα εθνογραφικά ή άλλα στοιχεία. Θα κοιτάξω λίγο ξανά την περιπέτεια της ιρανοπερσικής ταυτότητας και θα στείλω ίσως κάποιο σχολιάκι και εδώ, για το πως και τι έγινε σε μια ταυτότητα που ενώ είχε και αυτή κενά αυτοπροσδιορισμού τελικά επέζησε σε αντίθεση ίσως με την “ελληνική” που χωνεύτηκε και εξαφανίστηκε μέσα στην “ρωμαϊκή”.

    • Πρόσεξε ότι παρά την απώλεια του βασιλείου τους οι Πέρσες (Fars/Furs) συνεχίζουν να αναφέρονται ως διακριτή εθνότητα.

      Λ.χ. ο Al-Baladhuri γράφει ότι όταν οι Μουσουλμάνοι κατέκτησαν την Ηλιούπολη, βρήκαν 3 εθνότητες να κατοικούν στην πόλη: Furs (Πέρσες), Rum (“Greeks” = ελληνόφωνοι Ρωμαίοι) και Arab (χριστιανοί Άραβες, μάλλον Γασσανίδες). Οι Μουσουλμάνοι τους είπαν πως αν ασπαστούν το Ισλάμ θα τους θεωρούν ισότιμούς τους και ήταν ελαφρώς πιο σκληροί με τους Ρουμ, επειδή τους θεωρούσαν την μεγαλύτερη απειλή (λόγω της συσχέτισής τους με την Ρωμανία). Λίγο αργότερα επέτρεψαν στους Ρουμ να εγκαταλείψουν την περιοχή (μάλλον για την Ρωμανία, όπου και κατέφυγε και ο Jabalah με τους 30.000 Γασσανίδες του), ενώ επέτρεψαν στους Πέρσες να συνεχίσουν να ζουν στους παράλιους οικισμούς.

      Ακόμα και τους εξισλαμισμένους Πέρσες (και χρειάστηκε ένας αιώνας για να ριζώσει επαρκώς το Ισλάμ στους Πέρσες, με τα ζωροαστρικά στοιχεία να επιβιώνουν μέχρι τις αρχές του 9ου αιώνα, λ.χ. οι Χουρραμίτες), νομίζω πως οι Άραβες συνεχίζουν να τους διακρίνουν.

      Παραθέτω το χωρίο του Al-Baladhuri.

  8. Πολύ ενδιαφέρον, και αποκαλυπτικό το απόσπασμα, καλύπτομαι. Δεν θεωρώ τυχαίο ότι σιιτισμός ρίζωσε τελικά και αναπτύχθηκε στην Περσία, αν και όχι με μια γραμμικότητα όπως νομίζουνε οι περισσότεροι μη ειδήμονες, και τούτο δείχνει πως οι θρησκευτικές ταυτότητες γίνονται μερικές φορές “δοχεία” άλλων ταυτοτήτων ή αναγκών για ήδη υπάρχοντες ταυτοτικούς αυτοπροσδιορισμούς κάπου να “υπάρξουν” και γι’ αυτό ως “δοχεία” αναμορφοποιούνται και προσαρμόζονται στην ανάγκη ταυτοτικής διαφοροποίησης, χωρίς να παύουν να δίνουν μιαν άλλη διαφορετική μορφή στα υποδεχόμενα ταυτοτικά στοιχεία (δεν είναι δηλαδή απλά δοχεία).
    Πραγματικά σε ευχαριστώ Σμερδαλέε για την ανταπόκρισή σου..,.είσαι όντως Σμερδαλέος!
    Μια τελευταία παρατήτηση (σχετική και με το αρχικό θέμα):
    δεν ξέρω αν υπάρχει έρευνα για το πως το ίδιο το θεολογικό δογματικό “σώμα” μιας θρησκείας επηρεάζει το σύστημα της εθνοτικής ταυτότητας, και ειδικά των βιβλικών θρησκειών με την τάση τους να δομούν αποκλειστικότητα και κλειστότητα πάνω σε λίγες αυστηρές αρχές, και κατά πόσο αυτό μπερδεύει τα πράγματα και για τους τότε αλλά και για μάς σήμερα (για να καταλάβουμε δηλαδή)..λίγο χάος το πράγμα φαίνεται όταν μπλέκει με τα μπούνια το θρησκευτικό στοιχείο ειδικά αν είναι κατά κάποιο τρόπο οικουμενικής απεύθυνσης, εφόσον πρέπει να χωρέσει το εθνοτικό στοιχείο κάπως και να εκφραστεί αλλά όταν έχουμε οικουμενικές θρησκείες αυτό δημιουργεί αλληλοεπικαλύψεις και μη ευχερώς διακριτές ταυτότητες.
    Ξεφύγαμε λίγο, αλλά δες τι γίνεται ακόμα και τωρα στον αραβικό κόσμο.
    Χάνει η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα παρά το γενικό “αραβικός κόσμος”..

    • δεν ξέρω αν υπάρχει έρευνα για το πως το ίδιο το θεολογικό δογματικό “σώμα” μιας θρησκείας επηρεάζει το σύστημα της εθνοτικής ταυτότητας,
      —-

      Για τη σχέση θρησκείας και κοσμικής συλλογικής ταυτότητας υπάρχουν δύο διαφορετικές γραμμές.

      1) Σύμφωνα με την Αρβελέρ, η διάδοση του Χριστιανισμού στη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία αποδυνάμωσε τα εθνοτικά τοιχία των λαών που κατοικούσαν σ΄αυτή.

      Γράφει η Αρβελέρ (σλδ 54 Πόσο Ελληνικό είναι το Βυζάντιο; Πόσο Βυζαντινοί οι Νεοέλληνες;): «Ἀλλὰ κυρίως θα πω ότι λίγο μετά εμφανίζεται και ο Χριστιανισμός, ο οποίος θα αποδυναμώσει τις εθνικές ταυτότητες με την γνωστή ρήση του Αποστόλου Παύλου (οὐκ ἔνι Ἰουδαῖος ἢ Ἕλλην). Ο Θεός των χριστιανών δημιουργεί μια πανανθρώπινη θα έλεγα ταυτότητα ισότητας, όλων ισότιμων παιδιών του μοναδικού Θεού. Να σημειώσω όλως παρεμπιπτόντως ότι η χριστιανική θεώρηση αυτή καταργεί κατά κάποιον τρόπο την έννοια του «ξένου».

      2) Ο Adrian Hastings, από την άλλη, πιστεύει ότι οι Εβραίοι στην Παλαιά Διαθήκη τους, έχουν καταθέσει τα σχέδια εθνογένεσης των μελλοντικών εθνών. Η ιδέα του ξεχωριστού «περιούσιου λαού» με κοινή καταγωγή, κοινή θρησκεία και κοινά έθιμα και με την «δικαιωματικά» δική του «Γη της Επαγγελίας» στην οποία επιθυμεί να αναβιώσει του δικό του Δαβιδικό βασίλειο … είναι πανίσχυρο μοντέλο εθνογένεσης σε όποιον ταυτιστεί ως «Νέος Ισραήλ» μαζί τους. Σύμφωνα με τον Hastings, Κάθε πολιτικά ανεξάρτητος λαός που αρχίζει να παρουσιάζεται ως «Νέος Ισραήλ», εισέρχεται σε διαδικασία διαμόρφωσης εθνικής ταυτότητας.

      Χαρακτηριστικά, ο Hastings παραθέτει ένα παράδειγμα από την Αγγλία του 1000 μ.Χ., λίγες γενιές αφού είχε ολοκληρωθεί η πολιτική ενοποίηση των αγγλοφώνων, με το σλόγκαν «η Αγγλία για τους Άγγλους» που χρησιμοποιήθηκε από τους Σάξονες ηγεμόνες του Wessex, όπως ο Μέγας Αλφρέδος και ο Εγγονός του Έθελσταν (Wessex = «Νότια Σαξονία», πρόσεξε όχι Άγγλοι αλλά Σάξονες ηγεμόνες που καιροσκοπικά υιοθέτησαν/προώθησαν μια ευρύτερη Αγγλική ταυτότητα] για την εκδίωξη των Δανών/Βικιγκ που είχαν κατακτήσει τα ανατολικότερα εδάφη (Danelaw) των τωόντι Άγγλων (λ.χ. η περιοχή Anglia).

      Γύρω στο 1000, λοιπόν, ο Άγγλος ιερέας Aelfric μετέφρασε το Βιβλίο της Ιουδίθ σε Παλαιά Αγγλική ( η καθομιλουμένη γλώσσα των Αγγλο-Σαξόνων) λέγοντας «το μετέφρασα στην Αγγλική μας γλώσσα για να υπάρχει ως παράδειγμα για εσένα λαέ ώστε να μάθεις ότι πρέπει να υπερασπίζεσαι με όπλα την χώρα σου από ξένους εισβολείς».

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s