Τα πάκτα και οι πακτιώτες στο DAI #1

Στη σημερινή και την επόμενη ανάρτηση θα περιγράψω την χρήση των όρων «πάκτον» και «πακτιώτης» στο DAI (De Administrando ImperioΠρὸς τὸν ἴδιον υἱὸν Ρωμανόν) του Κωνσταντίνου Ζ΄ Πορφυρογέννητου. Στο σύγγραμμα αυτό ο Πορφυρογέννητος εξηγεί στον γιο του πως να διοικεί την αυτοκρατορία και, ειδικότερα, πως να ασκεί την εξωτερική πολιτική της αυτοκρατορίας.

Ο βυζαντινός όρος «πάκτον» (συνήθως στον πληθυντικό «τὰ πάκτα») προέρχεται από τον λατινικό όρο pactum = «συμφωνία, συνθήκη», τον οποίο θα βρείτε στον κανόνα του διεθνούς δικαίου pacta sunt servanda = «οι συμφωνίες πρέπει να τηρούνται». Ο ουδέτερος λατινικός όρος pactum είναι ουσιαστικοποιημένη μετοχή παρακειμένου (ρηματικό επίθετο) του ρήματος paciscor = «κάνω συμφωνία, συνθηκολογώ» και κυριολεκτικά σημαίνει «συμφωνημένον». Οι όροι pactum και paciscor είναι ομόρριζοι με τον λατινικό όρο pāx/pācem = «ειρήνη», ο οποίος έχει μια ενδιαφέρουσα ετυμολογία. Προέρχεται από την ΙΕ ρίζα *peh2g’- «στερεώνω, προσδένω σταθερά» που έδωσε το ελληνικό ρήμα IE *peh2g’-nu-miπήγνῡμι = «στερεώνω» και τα παράγωγά του (πῆξις, πήζω, πηχτόςπάγος, ἐμπήγνῡμι >  μπήγω/έμπηξα κλπ) και το λατινικό ρήμα IE *peh2g’- > *ph2-n-g- (έρρινη ένθεση) > pangō = «στερεώνω, φυτεύω» (λ.χ. compactus = συμπαγής) και, μεταφορικά, «καταλήγω σε συμφωνία». Επομένως, η λατινική «ειρήνη» pāx ετυμολογικά σημαίνει «σύναψη/στερέωμα φιλίας και συμμαχίας» αν και ο Ρωμαίος ιστορικός Τάκιτος βάζει τον Καληδόνιο φύλαρχο Κάλγακο πριν τη μάχη του Γραυπίου Όρους να πει τα περίφημα λόγια ubi solitudinem faciunt, pacem appellant (Agricola, 30.5) = «[οι Ρωμαίοι] δημιουργούν ερημιά/μοναξιά και την ονομάζουν ειρήνη», δηλαδή οι Ρωμαίοι στην προσπάθειά τους να γίνουν οι μοναδικοί κοσμοκράτορες κατέστρεψαν τους άλλους λαούς και αυτήν την μοναξιά εκ καταστροφής την ονομάζουν «ειρήνη».

Ενώ, λοιπόν, ο όρος «πάκτον» αρχικά σήμαινε «συμφωνία, συνθήκη», με τον καιρό απέκτησε και τη σημασία του «συμφωνημένου τακτικού φόρου/τέλους/δασμού». Αυτή η σημασιακή αλλαγή φαίνεται στην αλλαγή της σημασίας του ρήματος pacāre: ενώ στη Λατινική σήμαινε «συμφωνώ, συνάπτω συνθήκη ειρήνης» στις σημερινές ρωμανικές γλώσσες σημαίνει «πληρώνω» (= καταβάλλω το συμφωνημένο ποσό, λ.χ. το ιταλικό pagare, το ισπανικό pagar και το γαλλογενές αγγλικό pay). Η σημασιακή αλλαγή από τη «συμφωνία/συνθήκη» στο «συμφωνημένο φόρο» προέκυψε επειδή, κατά την συνθήκη ειρήνης μεταξύ εμπολέμων, είναι ο ισχυρότερος που επιβάλλει τους όρους του και, συχνά, ο ασθενέστερος εξαγόραζε την ειρήνη μέσα από την πληρωμή φόρου υποτέλειας.

Οι Ρωμαίοι λάμβαναν τακτικά «πάκτα» από τους βάρβαρους πελάτες τους και, ταυτόχρονα, πλήρωναν οι ίδιοι τακτικά «πάκτα» σε βάρβαρους φυλάρχους για την διατήρηση του status quo. Ήδη από την αρχαιότητα, η πληρωμή πάκτων προς βαρβάρους θεωρούνταν από μερικούς συγγραφείς ως ένδειξη ρωμαϊκής αδυναμίας. Στην πραγματικότητα, όμως, τα «πάκτα» αυτά πολλές φορές ήταν επιχορήγηση προς φιλορωμαίους βάρβαρους φυλάρχους, η οποία είχε σαν σκοπό την διατήρησή τους στην εξουσία. Ήταν προς όφελος των ίδιων των Ρωμαίων η διατήρηση στην εξουσία εκείνων των βαρβάρων φυλάρχων, με τους οποίους οι Ρωμαίοι είχαν συνάψει ευνοϊκές γι΄αυτούς συνθήκες («πάκτα»). Αυτή η επιχορήγηση «πάκτων» δεν διέφερε από το σημερινό «στήσιμο κυβερνήσεων» που οι Μεγάλες Δυνάμεις πραγματοποιούν στα κράτη που ανήκουν στη σφαίρα επιρροής τους.

O Peter Heather περιγράφει αυτό το συγκεκριμένο είδος επιχορηγητικών «πάκτων» (subsidies) προς φιλορωμαίους (ή λιγότερο εχθρικούς) βάρβαρους φύλαρχους στη σελίδα 84 του βιβλίου του Empires and Barbarians:

Diplomatic subsidies were, in addition, a standard feature of Rome’s diplomatic armoury. In the past, some historians have doubted this, supposing payments to barbarian leaders to be a sign of Rome’s military weakness in the late period. This is mistaken. We would call such subsidies “foreign aid”, and they were utilized throughout Rome’s history, even after major Roman victories. After he crushed the Alamanni at Strasbourg, for instance, Julian granted the defeated kings annual subsidies. The reason is simple. Subsidies helped keep in power the kings with whom Rome had just made its agreements. As such, they were an excellent investment.

Ο Heather αναφέρει ως παράδειγμα τον Ιουλιανό ο οποίος, μετά τη συντριπτική νίκη του στη μάχη του Στρασβούργου εναντίον των Αλαμαννών, συμφώνησε να πληρώνει ετήσιες επιχορηγήσεις στους βάρβαρους βασιλείς που μόλις είχε κατατροπώσει. Ο λόγος ήταν απλός. Για να διατηρηθούν οι συμφωνημένες συνθήκες έπρεπε να διατηρηθούν στην αλαμαννική εξουσία οι συγκεκριμένοι ηγεμόνες. Όταν το 365, επί βασιλείας Βαλεντινιανού Α΄, μειώθηκαν οι «συνήθεις επιχορηγήσεις» (ex more mūneraminora et vilia sunt attributa) που είχαν συμφωνηθεί με τον Ιουλιανό, οι Αλαμαννοί ηγεμόνες ξεσήκωσαν τα γερμανικά φύλα σε πόλεμο κατά των Ρωμαίων.

[Amm. 26.5.7] Alamanni enim perrupere Germaniae limites, hac ex causa solito infestius moti. Cum legatis eorum, missis ad comitatum, certa et praestituta ex more munera praeberi deberent, minora et vilia sunt attributa, quae illi suscepta, furenter agentes ut indignissima proiecere. Tractatique asperius ab Ursatio, tunc magistro officiorum, iracundo quodam et saevo, regressi factumque exaggerentes, ut contumeliose despectas gentes immanissimas concitarunt.

Παραθέτω τα λόγια του Heather από ένα άλλο βιβλίο του.

heather-julian

Αφού περιέγραψα αυτήν την εξαίρεση διπλωματικής επιχορήγησης που οι Ρωμαίοι έκαναν από θέση ισχύος, επιστρέφω στη συνήθη ερμηνεία του «πάκτου». Κατά κανόνα, όταν κάποιο έθνος πληρώνει «πάκτα» σε κάποιο άλλο, δηλαδή φόρο υποτέλειας, αυτομάτως το αναγνωρίζει ως ισχυρότερό του. Οι «πακτιώτες», δηλαδή τα έθνη που πληρώνουν πάκτα σε άλλα, περιγράφονται από τις πηγές ως έθνη «υποτελή», «υπόφορα» και «δασμοφόρα» (tribūtum = «φόρος, τέλος, δασμός» > tribūtārius = «υποτελής/υποφόρος/δασμοφόρος» > αγγλ. tributary).

Ο Αττίλας είναι ίσως το πιο γνωστό παράδειγμα ισχυρού βαρβάρου, ο οποίος κατάφερε να εκβιάσει τόσο τους Εώους όσο και τους Εσπέριους Ρωμαίους εξασφαλίζοντας την πληρωμή ετήσιων «πάκτων», τα οποία ο Πρίσκος περιγράφει ως «ετήσιο φόρο/τέλος χρυσού». Οι Ούννοι στην αρχή έπαιρναν 350 λίτρα χρυσού (1 λίτρο = 1 ρωμαϊκή λίβρα ~330 γραμ.), μετά αύξησαν τις απαιτήσεις τους σε 700 και, τέλος, ο Αττίλας ζήτησε ετήσιο φόρο 2100 λίτρων χρυσού, σε μια εποχή που οι ετήσιες φορολογικές εισπράξεις της Ανατολικής και Δυτικής αυτοκρατορίας (όσο η δεύτερη ήταν ακέραια) εκτιμώνται σε 66.000 και 20.000 λίτρα χρυσού αντίστοιχα.

priscus-pacta

Ῥωμαίοις καὶ Οὔννοις […] τὰς συνθήκας ἑπτακοσίων λίτρων χρυσοῦ ἔτους ἑκάστου τελουμένων παρὰ Ῥωμαίων τοῖς βασιλείοις Σκύθαις. Πρότερον δὲ πεντήκοντα δὲ καὶ τριακόσιαι αἱ τοῦ τέλους ἐτύγχανον οῦσαι. […] φόρον δὲ ἔτους ἑκάστου δισχιλίας καὶ ἑκατὸν λίτρας χρυσοῦ σφίσι τεταγμένον εἶναι.

Ο Θεοφύλακτος Σιμοκάττης αναφέρει του «Ὁμηρίτες» της Υεμένης ως «ὑπήκοον» στους Ρωμαίους γένος (εννοεί ότι ήταν «πακτιώτες» των Ρωμαίων) και, επιπλέον, ότι ο αυτοκράτορας Μαυρίκιος απέρριψε την συμμαχία με τους Φράγκους εναντίον των Αβάρων, επειδή οι Φράγκοι απαιτούσαν ως προϋπόθεση «συνθήκες φορολογίας (δηλαδή «πάκτα») και δώρα» και ο Μαυρίκιος δεν ανεχόταν την αργυρολογία των Ρωμαίων από βαρβάρους.

[3.9.6] καταιτιῶνται δὲ Ῥωμαῖοι τοὺς Πάρθους καὶ τοῦ πολέμου δημιουργοὺς ἀνεκήρυττον, φάσκοντες τοὺς Ὁμηρίτας (Ἰνδικὸν δὲ τὸ γένος καὶ Ῥωμαίοις ὑπήκοον) πρὸς ἀπόστασιν ὑπ‘ αὐτῶν ὑποπείθεσθαι,

[6.3.6-8] τρίτη δὲ ἡμέρα, καὶ οἱ τῆς Κελτικῆς Ἰβηρίας πρέσβεις ἐς τὸ βασίλειον παραγίγνονται ἄστυ· (Φράγγοι δὲ ἄρα οὗτοι τῇ νεωτέρᾳ γλώττῃ κατονομάζονται) αἱ δὲ προσηγορίαι τοῖς πρέσβεσι Βόσος καὶ Βέττος. τούτους ὁ τοῦ ἔθνους δυνάστης (ὄνομα δὲ Θεοδώριχος αὐτῷ) ἐς βασιλέα ἐξέπεμπεν ἠξίου τε συνθήκαις φορολογίας τῷ Ῥωμαϊκῷ συμμαχῆσαι καὶ δώροις ἀνελέσθαι πρὸς τὸν Χαγάνον τὸν πόλεμον. ὁ μὲν οὖν αὐτοκράτωρ τοὺς πρέσβεις φιλοφρονησάμενος δώροις ἀπόμισθον τὴν ξυμμαχίαν ἐκέλευσε Φράγγοις παρέχεσθαι, ἀργυρολογεῖσθαι τὸ Ῥωμαϊκὸν ὑπὸ τῶν βαρβάρων οὐκ ἀνεχόμενος.

Μετά την συντριπτική τους ήττα στη μάχη της Αγχιάλου το 917, οι Ρωμαίοι αναγκάστηκαν να πληρώνουν ετήσια «πάκτα» στον Συμεών της Βουλγαρίας. Τα «πάκτα» συνεχίστηκαν να πληρώνονται και στους διαδόχους του Συμεών μέχρι το 963 που ανέβηκε ο Νικηφόρος Φωκάς στο ρωμαϊκό θρόνο. Όταν επί Φωκά οι Βούλγαροι («Μυσοί») πρέσβεις ήρθαν στην Κωνσταντινούπολη για να συλλέξουν «τοὺς εἰθισμένους φόρους», ο Φωκάς διέταξε το ράπισμα των πρέσβεων «κατὰ κόρρης» επειδή είχαν την αυθάδεια να ζητήσουν από τον σεβάσμιο βασιλέα των Ρωμαίων να γίνει υπόφορος ενός «μιαρού και πενεστάτου Σκυθικού έθνους». Είπε, τέλος, στους πρέσβεις να πληροφορήσουν τον «διφθερία» (ζωοτομαρένδυτο), «σκυτοτρώκτη» (δερματοφάγο) και «τρίδουλο ἐκ προγόνων» άρχοντά τους πως θα έπρεπε ν΄αναγνωρίζει ως δέσποτες τους ηγεμόνες των Ρωμαίων και όχι να τους φέρεται ως ανδράποδα απαιτώντας από αυτούς φόρους.

[Λέων Διάκονος, 4.5] ἄγγελοι τῶν Μυσῶν, πρὸς αὐτὸν ἀφιγμένοι, τοὺς εἰθισμένους ἀπαιτεῖν ἔλεγον φόρους τὸν ἀρχηγὸν ἑαυτῶν […] ἔθνει Σκυθικῷ, πενιχρῷ τε τὴν ἄλλως καὶ μιαρῷ, […] καὶ τῶν Ῥωμαίων σεβάσμιος βασιλεύς ἔθνει πενεστάτῳ καὶ μιαρῷ φόρους τελῶν ὑποκείσομαι; Ῥαπίζειν οὖν κατὰ κόρρης θᾶττον τοὺς ἀγγέλους προσέταττε, καὶ, ἄπιτε, ἔφη, καὶ τῷ σκυτοτρώκτῃ καὶ διφθερίᾳ ὑμῶν ἄρχοντι ἀπαγγείλατε, […] τρίδουλος ὢν ἐκ προγόνων, δέσποτας τοὺς Ῥωμαίων ἡγεμόνας ἀνακηρύττειν, οὐχ ὡς ἀνδράποδα τούτους φόρους αἰτεῖν!

Φυσικά, ο Φωκάς είχε την πολυτέλεια αυτής της αλκίφρονος απαντήσεως επειδή ήταν «ἀλκὶ πεποιθώς», με έναν ρωμαϊκό στρατό που εκείνη την περίοδο ήταν έμπλεος αλκής και τον οποίο «φρίττει καὶ τέθηπε ἅπαν τὸ βάρβαρον» (τον τρέμουν και τον θαυμάζουν όλοι οι βάρβαροι), σύμφωνα με τον Λέοντα τον Διάκονο.

Πριν περάσω στην χρήση των όρων «πάκτον» και «πακτιώτης» στο DAI θα περιγράψω πρώτα τη χρήση του όρου «πάκτον» στο Πασχάλιο Χρονικό (~640 μ.Χ.) και στη Χρονογραφία Θεοφάνους (813 μ.Χ.). Και πριν περάσω σ΄αυτές τις αναφορές θα παραθέσω την διάκριση που κάνει η Αρβελέρ στο «Γιατί το Βυζάντιο» (σλδ 183-187) των υποφόρων στη Ρωμαϊκή Αρχή πληθυσμών σε «συντελεστές/collatores» (κανονικά φορολογούμενοι Ρωμαίοι πολίτες) και «πακτιώτες/tributarii» (οι πληθυσμοί που κατά κανόνα -αλλά όχι πάντα- κατοικούσαν εκτός Ρωμανίας, αλλά βρίσκονταν εντός της βυζαντινής σφαίρας επιρροής και αναγνώριζαν την ισχύ του Βασιλέα των Ρωμαίων μέσα από την πληρωμή ετήσιων πάκτων).

ahrweiler1

ahrweiler2

Για την ταυτοσημία των όρων συντελεστής = collātor παραθέτω την παρακάτω δίγλωσση επιγραφή από την Μικρασιατική Λυκία της εποχής του Ιουστινιανού (527 μ.Χ):

collatores

Η επιγραφή ξεκινάει με την προκήρυξη του αζημίωτου (indemnitas) των συντελεστών (η νομοθεσία πρέπει να προστατεύει τους φορολογούμενους πολίτες από ζημία και να καθορίζει την αποζημίωσή τους όταν αυτοί ζημιώνονται), ένα βασικό θέμα της Ρωμαϊκής Νομοθεσίας κατά την ύστερη αρχαιότητα.

Ελληνικά: ἀζημίους προσήκει τοὺς ἡμετέρους φυλάττεσθαι συντελεστὰς

Λατινικά: indemnes convenit servari collatores nostros

Ο Ιουστινιάνειος Κώδικας αναφέρεται συχνά σε αυτό το αζήμιον των συντελεστών/φορολογουμένων (indemnis, illaesus = αζήμιος, αβλαβής, nullum damnum nullamque laesionem = καμία ζημία και καμία βλάβη, indemnes tributarii nostri custodiantur = [οι επίσημοι του στρατού και της πολιτείας πρέπει] να συντηρούν αζήμιους τους φορολογούμενούς μας):

CJ.1.27.1.15: Imperator Justinianus

Optamus ergo, ut omnes iudices nostri secundum voluntatem et timorem dei et nostram electionem atque ordinationem sic suas administrationes gubernare studeant, ut nullus eorum aut cupiditati sit deditus aut violentias aliquas vel ipse inferat vel iudicibus aut officiis eorum aut quibuscumque aliis collatoribus inferre permittat. licet enim per omnes provincias nostras deo iuvante festinemus, ut illaesos habeant collatores, maxime tamen tributariis dioeceseos africanae consulimus, qui post tantorum temporum captivitatem meruerunt deo iuvante per nos lumen libertatis adspicere.

CJ.1.27.2.11: Imperator Justinianus

Sicut autem iubemus audaces et feroces contra inimicos iudices ac milites nostros esse, sic volumus eos mites et benevolos circa collatores nostros existere et nullum damnum nullamque laesionem in eos efficere. si autem quisquam de militibus ausus fuerit quamcumque laesionem tributariis nostris inferre, periculo viri spectabilis ducis seu tribuni et principis digna vindicta adficiatur et indemnes tributarii nostri custodiantur.

Στο «Στρατηγικόν του Μαυρικίου», όποιος έχει ζημιώσει συντελεστή και αρνείται να τον αποζημιώσει, υποχρεώνεται να τον αποζημιώσει με το διπλάσιο της ζημιάς που του προκάλεσε.

maurice

[Στρατηγικόν, 1.6.10] Εἴ τις ζημιώσει συντελεστὴν καὶ μὴ τοῦτον προαιρέσει ἀποθεραπεύσει, κατὰ τὸ διπλάσιον τὴν ζημίαν αὐτῷ ἀποκαταστήσει.

[Στρατηγικόν, 1.7.13] Εἴ τις ζημιώσει στρατιώτην, ἐν διπλῇ ποσότητι τοῦτο αὐτῷ ἀποκαταστήσει, ὁμοίως καὶ συντελεστήν.

Κατά τη μεταβατική περίοδο 650-750 μ.Χ. οι φορολογικές μεταρρυθμίσεις κατεληξαν σε ένα φορολογικό σύστημα όπου οι «συντελεστές» πλήρωναν δύο φόρους: το «καπνικόν» (2 μιλιαρήσια για κάθε τζάκι ~ οικογένεια) και την «συνωνή» (< coemptio), που ήταν ο φόρος για την καλλιεργήσιμη γη, ο οποίος υπολογιζόταν βάσει της μέγιστης εκτιμώμενης παραγωγικής ικανότητας των χωραφιών (μέγιστη εκτιμώμενη, για να αναγκάζει τον κόσμο να καλλιεργεί εις έπακρον την γη του). Η συνωνή κατά την πρώτο καιρό της εφαρμογής της πρέπει να ήταν πληρωμή σε είδος (οι αγρότες κατέβαλαν ως αγροτικό φόρο μέρος της παραγωγής τους στον θεματικό πρωτονοτάριο, ο οποίος την χρησιμοποιούσε κυρίως για τη σίτηση του θεματικού στρατού). Ο λατινικός πρόγονος της coemptiο ήταν η καταναγκαστική προνομή τροφίμων και εφοδίων του ρωμαϊκού στρατού κατά την πρώιμη αυτοκρατορική περίοδο, η οποία αργότερα απαγορευόταν αυστηρά από το ρωμαϊκό νόμο (επιτρεπόταν μόνο σε περιόδους κρίσεως). Το γεγονός ότι οι Βυζαντινοί κατέληξαν να χρησιμοποιούν για τον συνήθη αγροτικό τους φόρο έναν όρο που παλαιότερα χρησιμοποιούνταν για μια εν γένει απαγορευμένη διαδικασία που επιτρεπόταν μόνο σε περίοδο κρίσης, δείχνει ακριβώς την διαρκή κρίση της περιόδου ~650-750 μ.Χ. (οξύ αραβικό επεκτατικό κύμα στην Ασία, Αβαρο-Σλάβοι και Βούλγαροι στα Βαλκάνια, Λομβαρδοί στην Ιταλία) κατά την οποία τέθηκαν τα θεμέλια της μεσαιωνικής αυτοκρατορίας.

kapnikon-synone

Μετά από αυτή την παρένθεση για τους συντελεστές και την βυζαντινή φορολογία, περνάω στα «πάκτα» και τους «πακτιώτες».

Α. Πασχάλιο Χρονικό

Η πρώτη αναφορά είναι κατά την επείγουσα στέψη του Ιοβιανού το 363 μ.Χ. μετά τον θάνατο του Ιουλιανού στην αποτυχημένη Περσική του εκστρατεία, όταν οι Ρωμαίοι έπρεπε να συνάψουν «είρήνης πάκτα» με τους Πέρσες, για να μπορέσουν να επιστρέψουν ανενόχλητοι στην Ρωμανία.

[553-5] ὄντινα δεξάμενος ἀσμένως Ἰοβιανὸς ὁ βασιλεὺς ἐπένευσεν δέχεσθαι τὴν πρεσβείαν τῆς εἰρήνης, εἰρηκὼς καὶ αὐτὸς πέμπειν πρεσβευτὴν πρὸς τὸν βασιλέα Περσῶν. Ἀκούσας δὲ τοῦτο Σουρένας πρεσβευτὴς Περσῶν, τησε τὸν βασιλέα Ἰοβιανὸν τυπῶσαι εὐθέως καὶ παράχρημα εἰρήνης πάκτα. Καὶ ἀφορίσας ὁ βασιλεύς Ἰοβιανὸς ἕνα συγκλητικὸν αὐτοῦ, τὸν πατρίκιον Ἀρίνθαιον, δεδωκὼς αὐτῷ τὸ πᾶν, συνθέμενος ἐμμένειν τοῖς παρ΄αὐτοῦ δοκιμαζομένοις ἤτοι τυπουμένοις μετὰ τῆς συγκλήτου καὶ τοῦ πρεσβευτοῦ Περσῶν ποιῆσαι ἐιρήνης πάκτα, […] Καὶ μετὰ τὸ ποιῆσαι πάκτα εἰρήνης μετὰ Περσῶν ἀπολιπὼν τὴν ἀνατολὴν ὁ βασιλεὺς Ἰοβιανὸς πρὸς ὀλίγον χρόνον ἐξώρμησεν ἐπὶ Κωνσταντινούπολιν μετὰ τοῦ στρατοῦ σπουδαίως διὰ τὸν χειμώνα.

Β. Χρονογραφία Θεοφάνους

Ο Θεοφάνης χρησιμοποιεί πολλές φορές τον όρο «πάκτα» τόσο για την «συνθήκη» όσο και για τον «συμφωνημένο φόρο».

«Εἰρήνης πάκτα» μεταξύ Ρωμαίων και Περσών μετά από ρωμαϊκή νίκη:

[ΑΜ 6022-3, 529-531 μ.Χ.] καὶ ἐνίκησαν οἱ Ῥωμαῖοι νίκην μεγάλην. γνοὺς δὲ τοῦτο ὁ τῶν Περσῶν βασιλεὺς ἐπέτρεψεν εἰσελθεῖν πρὸς αὐτὸν τὸν πατρίκιον Ῥουφῖνον μόνον ἅμα τῷ κόμητι Ἀλεξάνδρῳ. καὶ τῷ Αὐγούστῳ μηνὶ εἰσῆλθε πρὸς αὐτόν, καὶ πολλὰ διαλεχθέντες καὶ εἰρήνης πάκτα κατατυπώσαντες ἐξῆλθον ἐν εἰρήνῃ. […] ἐν δὲ τῇ συμπληρώσει τοῦ Νοεμβρίου μηνὸς κατέλαβεν ὁ πατρίκιος Ῥουφῖνος ἐκ τῆς πρεσβείας τῶν Περσῶν πρὸς τὸν βασιλέα Ἰουστινιανὸν εἰρήνης πάκτα στοιχήσας· ὅν τινα δεξάμενος ὁ βασιλεὺς ἐχάρη λίαν διὰ τὴν εἰρήνην, καὶ ἠσμένισε τὰ στοιχηθέντα πάκτα, καὶ ἔτυχον εἰρήνης τὰ πράγματα ἀμφοτέρων.

Ο Χαγάνος των Αβάρων υποσχέθηκε να τηρήσει την ειρήνη σύμφωνα με τους όρους των «πάκτων» (ἐπὶ ταῖς τῶν πάκτων συνθήκαις).

[ΑΜ 6075, 582/3 μ.Χ.] ὁ δὲ βασιλεὺς Ἐλπίδιον τὸν πατρίκιον σὺν Κομεντιόλῳ πρέσβεις πρὸς τὸν Χαγάνον ἐξαπέστειλεν. καὶ ὁ βάρβαρος ἐπὶ ταῖς τῶν πάκτων συνθήκαις εἰρήνην ἄγειν καθωμολόγησεν.

Ο σφετεριστής Φωκάς αύξησε τα «πάκτα» προς τον Χαγάνο, νομίζοντας ότι έτσι θα ηρεμούσε το έθνος των Αβάρων (εδώ ο όρος «πάκτα» σημαίνει ξεκάθαρα «συμφωνημένη τακτική πληρωμή», “tribute” το μετέφρασαν οι Mango-Scott), .

[ΑΜ 6096, 603/4 μ.Χ.] ὁ δὲ Φωκᾶς τὰς δυνάμεις ἀπὸ τῆς Εὐρώπης ἐπὶ τὴν Ἀσίαν μετέφερε τῷ Χαγάνῳ τὰ πάκτα ἐπαυξήσας, νομίζων ἠρεμεῖν τῶν Ἀβάρων τὸ ἔθνος.

tribute

Ο Ηράκλειος έστειλε πρέσβεις στον Χοσρόη Β΄ ζητώντας του να σταματήσει την αιματοχυσία, να ορίσει φόρους και να λάβει πάκτα. Ο Χοσρόης απέλυσε άπρακτους τους πρέσβεις, γιατί είχε σκοπό να κατακτήσει όλη την ρωμαϊκή πολιτεία.

[ΑΜ 6105, 612/3 μ.Χ.] Ἡράκλειος δὲ ὁ βασιλεὺς πρέσβεις πρὸς Χοσρόην ἀπέστειλε παύσασθαι τοῦ ἐκχέειν ἀνηλεῶς τὰ αἵματα τῶν ἀνθρώπων καὶ ὁρίσαι φόρους καὶ λαμβάνειν πάκτα. ὁ δὲ τοὺς πρέσβεις ἀπράκτους ἀπέλυσεν, μὴ ποιησάμενος αὐτοῖς λόγον, ἐλπίζων τελείως παραλαβεῖν τὴν τῶν Ῥωμαίων ἀρχήν.

Όταν ο Ηράκλειος έφτασε στην Αρμενία με σκοπό να εισβάλει στην Περσία, είχαν σκοπό να του επιτέθούν λάθρα ιππείς των Σαρακηνών, που τότε ήταν «πακτιώτες» των Περσών («ὑπὸ πάκτων», “the Saracens were then tributaries of the Persians” το μεταφράζουν οι Mango-Scott).

[ΑΜ 6111, 618/9 μ.Χ.] παραγενόμενος δὲ ἐπὶ τὰ μέρη Ἀρμενίας προτρέχειν ἐκέλευσεν ἐπιλέκτους· τῶν δὲ Σαρακηνῶν τότε ὑπὸ πάκτων ὄντων τῶν Περσῶν πλῆθος ἱππέων λάθρα ἐπιπεσεῖν τῷ βασιλεῖ διενοεῖτο.

Κατά την μεγάλη εξέγερση των Μαρδαϊτών που εξαπλώθηκε από το «Μαύρο όρος» (Αμανός) ως την Ιερουσαλήμ, ο Άραβας χαλίφης Μουαβίας Α΄, φοβούμενος ότι το βασίλειο των Ρωμαίων είναι θεοφρούρητο, έστειλε πρέσβεις στον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Δ΄ ζητώντας ειρήνη και υποσχόμενος την πληρωμή ετήσιων πάκτων.

[ΑΜ 6169, 676/7 μ.Χ.] Τούτῳ τῷ ἔτει εἰσῆλθον Μαρδαῖται εἰς τὸν Λίβανον καὶ ἐκράτησαν ἀπὸ τοῦ Μαύρου ὄρους ἕως τῆς ἁγίας πόλεως καὶ ἐχειρώσαντο τὰς τοῦ Λιβάνου περιωπάς· καὶ πολλοὶ δοῦλοι καὶ αἰχμάλωτοι καὶ αὐτόχθονες πρὸς αὐτοὺς κατέφυγον, ὥστε διὀλίγου χρόνου εἰς πολλὰς χιλιάδας γενέσθαι. καὶ ταῦτα μαθὼν Μαυΐας καὶ οἱ σύμβουλοι αὐτοῦ ἐφοβήθησαν σφόδρα συλλογισάμενοι, ὅτι τὸ βασίλειον τῶν Ῥωμαίων ὑπὸ θεοῦ φρουρεῖται. καὶ ἀποστέλλει πρέσβεις πρὸς τὸν αὐτοκράτορα Κωνσταντῖνον ζητῶν εἰρήνην, ὑποσχόμενος καὶ ἐτήσια τῷ βασιλεῖ παρέχειν πάκτα. […] συνεφωνήθη πρὸς ἑκατέρους ἔγγραφον γενέσθαι εἰρήνης μεθὅρκου λόγον ἐπὶ συμφώνου ἐτησίου πάκτου, παρέχεσθαι τῇ Ῥωμαϊκῇ πολιτείᾳ παρὰ τῶν Ἀγαρηνῶν χρυσοῦ χιλιάδας τρεῖς καὶ ἄνδρας αἰχμαλώτους νʹ καὶ ἵππους εὐγενεῖς νʹ. ταῦτα στοιχηθέντα μεταξὺ τῶν δύο μερῶν ἐπὶ χρόνους λʹ φυλάττεσθαι πλατεῖαν εἰρήνην ἀναμέσον Ῥωμαίων καὶ Ἀράβων πεποίηκεν·

Οι στεπαίοι Βούλγαροι όταν εγκαταστάθηκαν στην Μυσία πρώτα έκαναν «πακτιώτες» τους («ὑπὸ πάκτον ὄντας») τις «ἑπτά σλαβικές γενεές» (φυλές) της περιοχής και, στη συνέχεια, παρενοχλώντας τη Ρωμαϊκή Πολιτεία κατάφεραν να εξασφαλίσουν συνθήκη ειρήνης που περιελάμβανε την πληρωμή ετήσιων πάκτων που ήταν εξευτελιστικά («ἐπ΄ αἰσχύνη») για τους Ρωμαίους.

[ΑΜ 6171, 678/9 μ.Χ.] οἱ δὲ Βούλγαροι τοῦτο θεασάμενοι ἐπεδίωκον ὀπίσω αὐτῶν καὶ τοὺς πλείστους ξίφει ἀνεῖλον, πολλοὺς δὲ καὶ ἐτραυμάτισαν. καὶ καταδιώξαντες αὐτοὺς μέχρι τοῦ Δανουβίου καὶ τοῦτον περάσαντες καὶ ἐλθόντες ἐπὶ τὴν λεγομένην Βάρναν πλησίον Ὀδύσσου καὶ τοῦ ἐκεῖσε μεσογαίου, τὸν τόπον ἑωρακότες ἐν πολλῇ ἀσφαλείᾳ διακείμενον, ἐκ μὲν τῶν ὄπισθεν διὰ τοῦ Δανουβίου ποταμοῦ, ἔμπροσθεν δὲ καὶ ἐκ πλαγίων διὰ κλεισουρῶν καὶ τῆς Ποντικῆς θαλάσσης, κυριευσάντων δὲ αὐτῶν καὶ τῶν παρακειμένων Σκλαυινῶν ἐθνῶν τὰς λεγομένας ἑπτὰ γενεάς, τοὺς μὲν Σέβερεις κατῴκισαν ἀπὸ τῆς ἔμπροσθεν κλεισούρας Βερεγάβων ἐπὶ τὰ πρὸς ἀνατολὴν μέρη, εἰς δὲ τὰ πρὸς μεσημβρίαν καὶ δύσιν μέχρις Ἀβαρίας τὰς ὑπολοίπους ἑπτὰ γενεὰς ὑπὸ πάκτον ὄντας· ἐν τούτοις οὖν πλατυνθέντων αὐτῶν ἐγαυρίασαν, καὶ ἤρξαντο τὰ ὑπὸ τὴν Ῥωμαϊκὴν πολιτείαν ὄντα κάστρα τε καὶ χωρία ἐπιρρίπτειν καὶ αἰχμαλωτίζειν. ὅθεν ἀναγκασθεὶς ὁ βασιλεὺς εἰρήνευσε μεταὐτῶν, ἐτήσια αὐτοῖς συμφωνήσας πάκτα παρέχειν ἐπαἰσχύνῃ Ῥωμαίων διὰ πλῆθος πταισμάτων·

Το 796 ο Βούλγαρος ηγεμόνας Κάρδαμος απείλησε τον Κωνσταντίνο ΣΤ΄ ότι θα ερχόταν με το στρατό του μέχρι την Χρυσή Πύλη της Κωνσταντινουπόλεως ερημώνοντας στην πορεία όλη τη Θράκη, αν δεν του πλήρωνε πάκταἢ τέλεσόν μοι πάκτα, ἔρχομαι ἕως τῆς Χρυσῆς πόρτης καὶ ἐρημῶν τὴν Θρᾴκην»). Ο Κωνσταντίνος του έστειλε κοπριά αλόγου τυλιγμένη σε μαντήλικαβαλλίνας ἀλόγου εἰς μανδήλιν») με το μήνυμα «οἷα μέν σοι πρέπει πάκτα, ἀπέστειλα σοι» και τον παρότρυνε να πολεμήσουν. Αφού οι δύο στρατοί παρέμειναν ενώπιοι για 17 ημέρες, οι Βούλγαροι τελικά αποχώρησαν.

[ΑΜ 6288, 795/6 μ.Χ.] Κάρδαμος δέ, ὁ κῦρις Βουλγαρίας, ἐδήλωσε τῷ βασιλεῖ, ὅτι ἢ τέλεσόν μοι πάκτα, ἔρχομαι ἕως τῆς Χρυσῆς πόρτης καὶ ἐρημῶν τὴν Θρᾴκην.” ὁ δὲ βασιλεὺς βαλὼν καβαλλίνας ἀλόγου εἰς μανδῆλιν ἔπεμψεν αὐτῷ εἰπών, ὅτι οἷα μέν σοι πρέπει πάκτα, ἀπέστειλά σοι. γέρων δὲ εἶ· καὶ οὐ θέλω ἵνα κοπιάσῃς ἕως τῶν ὧδε· ἀλλἐγὼ ἔρχομαι ἕως Μαρκέλλων, καὶ ἔξελθε. καὶ εἴ τι κρίνει ὁ θεός.” καὶ ἀποστείλας ὁ βασιλεὺς εἰς τὰ περατικὰ θέματα ἐσώρευσε τὸν λαὸν αὐτοῦ καὶ ἦλθεν ἕως Βερσινικίας, καὶ ὁ Κάρδαμος ἦλθεν ἕως τοῦ δασέος Ἀβρολέβα καὶ δειλιάσας ἔμεινεν ἐν τῷ ἄλσει. ὁ δὲ βασιλεὺς παραθαρρύνας τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπῆλθεν ἕως τοῦ γυμνοῦ Ἀβρολέβα, προσκαλούμενος αὐτὸν ἐπὶ ἡμέρας ιζʹ. ὁ δὲ οὐκ ἐτόλμησεν, ἀλλἐπανῆλθε φυγὰς εἰς τὰ ἴδια.

Γ. Πορφυρογέννητος (DAI)

Οι όροι «πάκτα» και «πακτιώτες» απαντούν συχνά στο DAI. Ξεκινώ παραθέτοντας τις απαντήσεις των όρων από το ευρετήριο.

pakta

Οι Ανατολικοί Σλάβοι ως «πακτιώτες» των Ρως

Ο όρος «πακτιώτης» απαντά στα χωρία [9.9/109] (κεφάλαιο 9, γραμμές 9 και 109), όταν ορισμένα φύλα Ανατολικών Σλάβων αναφέρονται ως «πακτιῶται» των [σκανδιναβών] Ρως. Εδώ ο Πορφυρογέννητος διακρίνει συχνά τους δύο πληθυσμούς ως αλλόγλωσσους, γιατί αναφέρει τα ονόματα των διαδοχικών ποτάμιων φραγμάτων που πρέπει να διασχίσουν οι Ρως με τα μονόξυλα τόσο «Ῥωσιστί» όσο και «Σκλαβηνιστί». Το επίθετο «πακτιωτικός» χρησιμοποιείται στο [9.21] για να περιγράψει ένα κάστρο του οποίου οι κάτοικοι ήταν «πακτιώτες» των Ρως.

paktiotai

[9.9] Οἱ δὲ Σλάβοι, οἱ πακτιῶται αὐτῶν (Ῥῶς)

[9.109] εἰς τὰς Σκλαβηνίας, τῶν τε Βερβιανῶν καὶ τῶν Δρουγουβιτῶν καὶ Κριβιτζῶν καὶ τῶν Σεβερίων καὶ λοιπῶν Σκλάβων οἵτινες εἰσιν πακτιῶται τῶν Ῥῶς.

[9.21] κατέρχονται εἰς τὸ Βιτετζέβη, ὅπερ ἐστί πακτιωτικὸν κάστρον τῶν Ῥῶς.

Για την αλλογλωσσία των δύο πληθυσμών (οι ετυμολογίες του Πορφυρογέννητου κατά κανόνα δεν στέκουν):

[9.25/40/46] Ῥωσιστὶ καὶ Σκλαβηνιστὶ, Ῥωσιστὶ μὲνΣκλαβηνιστὶ δὲ

Το χωρίο του Θεοφάνη για τα πάκτα του Χαλίφη Μουαβία Α΄

Η επόμενη αναφορά του όρου «πάκτον» στο DAI είναι στο κεφάλαιο 21 (21.14), όπου ο Πορφυρογέννητος σχολιάζει το χωρίο του Θεοφάνη για τους Μαρδαΐτες και τον χαλίφη Μουαβία Α΄ που έχω ήδη παραθέσει.

muwahiya-pakton

[21.14] καὶ συνεφωνήθη πρὸς ἀμφοτέρους ἔγγραφον γενέσθαι εἰρήνης μεθ΄ὅρκου λόγον ἐπὶ συμφώνου ἐτησίου πάκτου, παρέχεσθαι τῷ τῶν Ῥωμαίων βασιλεῖ παρὰ τῶν Ἀγαρηνῶν χρυσίου χιλιάδας τρεῖς καὶ ἄνδρας αἰχμαλώτους ω΄ καὶ ἵππους εὐγενεῖς ν΄ (ω=800, ν=50)

Εδώ βλέπουμε ότι το πάκτον μερικές φορές συμφέρει και τον ίδιο τον πακτιώτη. Ο φόβος του χαλίφη Μουαβία ήταν πως οι Ρωμαίοι θα μπορούσαν να εκμεταλλευτούν την παροδική αδυναμία του χαλιφάτου (που προκάλεσε η εξέγερση των Μαρδαϊτών) και να επιτεθούν ως σύμμαχοι των Μαρδαϊτών. Για να αποτρέψει, λοιπόν, αυτό το χειρότερο σενάριο, ο χαλίφης προτίμησε «το μη χείρον βέλτιστον», φροντίζοντας να εξασφαλίσει μια συνθήκη ειρήνης με τους Ρωμαίους που περιελάμβανε πληρωμή ετησίων πάκτων. Η συνθήκη ειρήνης που εξασφάλισε ο Χαλίφης δεν επέτρεπε στους Ρωμαίους να επιτεθούν στο χαλιφάτο ως σύμμαχοι των Μαρδαϊτών.

Οι κάτοικοι του θέματος Λογγοβαρδίας ως «πακτιώτες» των Ρωμαίων

Το επόμενο παράδειγμα «πακτιωτών» είναι από το κεφάλαιο 27 (27.18) και είναι  ενδιαφέρον για δύο λόγους. Ο ένας είναι ότι ο Πορφυρογέννητος παρουσιάζει τους κατοίκους του θέματος Λογγοβαρδίας (που στα χρόνια του ήταν κάτοικοι ρωμαϊκού θέματος ήδη εδώ και δύο γενιές) ως «πακτιώτες» των Ρωμαίων. Ο άλλος λόγος που κάνει το χωρίο αυτό ενδιαφέρον είναι ότι η χρονολογία των γεγονότων που παρουσιάζονται σ΄αυτό το κεφάλαιο έχει αλλοιωθεί σε τέτοιο βαθμό που έχει χαθεί η αίσθηση του ιστορικού χρόνου. Ο Πορφυρογέννητος περιγράφει τη στρατηγία του Ναρσή στην Ιταλία (6ος αιώνας), τη μετανάστευση των Λομβαρδών από την Παννονία στην Ιταλία (που συνέβη το 568) και τον Πάπα Ζαχαρία (ήταν πάπας κατά την περίοδο 741-752) ως γεγονότα που συνέβησαν στα χρόνια της αυτοκράτειρας Ειρήνης (780-802). Επιπρόσθετα, ο Πορφυρογέννητος παρουσιάζει τον Πάπα Ζαχαρία ως «Αθηναίο», ενώ βλέπω ότι ήταν γραικοκαλαβρέζος από την Σάντα Σεβερίνα.

Ο σκοπός του Πορφυρογέννητου είναι να διηγηθεί πως οι Λομβαρδοί απέσπασαν από τους Ρωμαίους την «πάλαι ποτέ Ρωμαϊκή Ιταλία». Η χρονολογική σύγχυση του Πορφυρογέννητου ξεκινάει από τη σύγχυση της λομβαρδικής μετανάστευσης στην Ιταλία το 568 με την οριστική λομβαρδική κατάλυση της Εξαρχίας της Ραβέννας το 751, όταν στο προτελευταίο έτος της θητείας του Πάπα Ζαχαρία (751) ο λομβαρδός βασιλιάς Αϊστούλφος κατέκτησε οριστικά την Ραβέννα. Από το 751 μέχρι την ίδρυση του θέματος Λογγοβαρδίας (~890), ύστερα από τις επιτυχείς εκστρατείες του στρατηγού Νικηφόρου Φωκά του Πρεσβυτέρου (ο παππούς του αυτοκράτορα), μεσολαβεί μια νεφελώδης περίοδος όπου δεν ξέρουμε τι μορφή πολιτικού ελέγχουν ασκούν οι Ρωμαίοι στη Νότιο Ιταλία. Από τη μια είναι λογικό να υποθέσουμε ότι η Ρωμαϊκή Αρχή ασκούσε κάποια μορφή πολιτικής εξουσίας γύρω στο 800, γιατί επί Νικηφόρου Α΄ γραικοκαλαβρέζοι από το Ρήγιον μεταφέρθηκαν στην Αχαΐα για την επανίδρυση της Πάτρας. Ωστόσο, δεν αποκλείεται να πρόκειται για πρόσφυγες εκτός Ρωμανίας που προτίμησαν να συμμετάσχουν στα εποικιστικά προγράμματα του Νικηφόρου για να γλιτώσουν από την σταδιακά αυξανόμενη Αραβική απειλή (η πρώτη εφήμερη αραβική άλωση των Συρακουσών έγινε το 740, η έναρξη του Εμιράτου Σικελίας ως πολιτικής οντότητας θεωρείται το 831, ενώ το 847 οι Άραβες κατέλαβαν το Μπάρι, ιδρύοντας το Εμιράτο του Βαρίου). Σαν να μην φτάνουν όλες οι παραπάνω αβεβαιότητες για τη «Λαγουβαρδία», το βασικό πρόσωπο της διήγησης του Πορφυρογέννητου είναι ο στρατηγός Ναρσής, ο οποίος κατά την περίοδο 551-554 ολοκλήρωσε την ανάκτηση της Ιταλίας που ξεκίνησε ο Βελισάριος και, μέχρι το θάνατό του γύρω στο 570, ήταν υπεύθυνος για τις μεταρρυθμίσεις επανένταξης της Ιταλίας στη Ρωμαϊκή Πολιτεία.

Ο στρατός που χρησιμοποιήσε ο Ναρσής στην Ιταλία αποτελούνταν κυρίως από βάρβαρους μισθοφόρους (είχε ιδιαίτερα καλές σχέσεις με τους Ερούλους), ανάμεσα στους οποίους ήταν και οι Λομβαρδοί, οι οποίοι πρωτογνώρισαν την Ιταλία ως φοιδεράτοι/μισθοφόροι του Ναρσή. Γι΄αυτό το λόγο ο Πορφυρογέννητος παρουσιάζει την εκδοχή που υπάρχει στο Origo Gentis Langobardorum (και στην Historia Langobardorum του Παύλου του Διακόνου που χρησιμοποίησε την Origo ως πηγή), σύμφωνα με την οποία ο Ναρσής «προσκάλεσε» τους Λομβαρδούς στην Ιταλία. Το πλεονέκτημα αυτής της εκδοχής για τους Ρωμαίους είναι φυσικά ότι παρουσιάζει τους Λομβαρδούς ως «φοιδεράτους» των Ρωμαίων κάτι που κάνει τα λομβαρδικά ιταλικά εδάφη de jure ρωμαϊκά. Επομένως, η αλλοιωμένη εικόνα που παρουσιάζει ο Πορφυρογέννητος δεν είναι απλά προϊόν ιστορικής άγνοιας και σύγχυσης, αλλά περιλαμβάνει και εσκεμμένη κατασκευή μιας «βολικής» εκδοχής. Η «εξάλειψη» της χρονικής περιόδου από το Ναρσή μέχρι την αποκατάσταση της Ορθοδοξίας από την Ειρήνη (567-787) από τη μια διατηρεί «στο ψυγείο» τους Λομβαρδούς ως «φρέσκους νεήληδες φοιδεράτους», αφαιρώντας όλη την λομβαρδική πολιτική ιστορία δύο αιώνων (Λομβαρδικό Βασίλειο και Λομβαρδικά Δουκάτα) και, από την άλλη, αφαιρεί την πρώτη εικονοκλαστική περίοδο, όπου το Βατικανό ήταν «ορθόδοξο» (εικονόφιλο) και η Κωνσταντινούπολη «αιρετική» (εικονοκλαστική). Η μετάθεση του Ναρσή και της λομβαρδικής μετανάστευσης «στα χρόνια της Ειρήνης», η οποία το 787 αποκατέστησε την Ορθοδοξία, εξασφαλίζει την ορθοδοξία των Ρωμαίων καθ΄όλη τη διήγηση. Στην πραγματικότητα η εικονοκλαστική πολιτική των πρώτων Ισαύρων δημιούργησε ένα χάσμα Ρώμης-Κωνσταντινούπολης το οποίο συνέβαλε στην σταδιακή κατάλυση της Εξαρχίας της Ραβέννας. Μόλις ο Λέων Γ΄ ο Ίσαυρος εγκαινίασε την εικονοκλαστική πολιτική, αμέσως ξέσπασε εικονόφιλη εξέγερση στην Ιταλία.

Ο Προκόπιος αναφέρει πολλάκις την χρήση Λομβαρδών φοιδεράτων/μισθοφόρων από τον Ναρσή.

Όταν ο Ναρσής στάλθηκε το 551 στην Ιταλία για να συνεχίσει τη δουλειά του Βελισάριου, ο Ιουστινιανός συμφώνησε με τον λομβαρδό βασιλιά Αυδουίνο την αποστολή πλήθους Λομβαρδών στρατιωτών στην Ιταλία, τους οποίους θα διοικούσε ο Ναρσής εναντίον των Γότθων.

[Πόλεμοι, 8.25.15] Αὐδουίν τε, ὁ τῶν Λαγγοβαρδῶν βασιλεύς, τῶν οἱ ἑπομένων τινὰς ἐς Βυζάντιον πέμψας εὐαγγέλια μὲν Ἰουστινιανῷ βασιλεῖ ἐδήλου, νενικημένων τῶν πολεμίων, ἐμέμφετο δὲ οὐ παραγενέσθαι οἱ κατὰ τὸ ξυμμαχικὸν τὸν τοῦ βασιλέως στρατόν, καίπερ Λαγγοβαρδῶν τοσούτων τὸ πλῆθος ἔναγχος ἐσταλμένων ἐφ̓ ᾧ Ναρσῇ ξυστρατεύσωσιν ἐπὶ Τουτίλαν τε καὶ Γότθους. ταῦτα μὲν οὖν ἐφέρετο τῇδε.

[Πόλεμοι, 8.26.19] οἱ δὲ τοῦτο Ναρσῇ ἐπιτρέψειν οὐδεμιᾷ μηχανῇ ἔφασαν, ἐς μὲν τὸ ἐμφανὲς τὴν αἰτίαν οὐκ ἐξενεγκόντες, ἀλλ̓ ὡς ἔνι μάλιστα κατακρυψάμενοι, τοῦ Φράγγων ἕνεκα ξυμφόρου ἢ τῆς ἐς τοὺς Γότθους εὐνοίας τὴν κωλύμην ποιεῖσθαι, σκῆψιν δέ τινα οὐ λίαν εὐπρόσωπον δόξασαν εἶναι προβεβλημένοι, ὅτι δὴ Λαγγοβάρδας τοὺς σφίσι πολεμιωτάτους οὗτος ἐπαγόμενος ᾕκει.

[Πόλεμοι, 8.31.5] πεζοὺς μέντοι τοξότας ἐκ τῶν καταλόγου στρατιωτῶν ὀκτακισχιλίους μάλιστα ἔστησαν ἐς ἄμφω τὰ κέρα. κατὰ δὲ τὰ μέσα τῆς φάλαγγος τούς τε Λαγγοβάρδας καὶ τὸ Ἐρούλων ἔθνος καὶ πάντας τοὺς ἄλλους βαρβάρους ὁ Ναρσῆς ἔταξεν, ἔκ τε τῶν ἵππων ἀποβιβάσας καὶ πεζοὺς εἶναι καταστησάμενος, ὅπως ἂν μὴ κακοὶ ἐν τῷ ἔργῳ γενόμενοι ἢ ἐθελοκακοῦντες, ἂν οὕτω τύχῃ, ἐς ὑπαγωγὴν ὀξύτεροι εἶεν.

Η OGL και η HL γράφουν για την «πρόσκληση» του Ναρσή (invitati) προς τους Λομβαρδούς να έρθουν στην Ιταλία ως “foederati/sociati/adiutores Romanae Rei Publicae”  («φοιδεράτοι/σύμμαχοι/αρωγοί της Ρωμαϊκής Πολιτείας») εναντίον των Γότθων του Τοτίλα (bellum adversus Totilam Gothorum regem, Romanis adversus Getas):

[OGL, σλδ 4] Ipse Albuin adduxit Longobardos in Italia, invitatos a Narsete scribarum.

Έτσι ο ίδιος ο Αλβουίνος οδήγησε τους Λογγοβάρδους στην Ιταλία, προσκεκλημένος από τον σκρίβωνα Ναρσή.

[HL, 2.1] Igitur cum circumquaque frequentes Langobardorum victoriae personarent, Narsis chartularius imperialis, qui tunc praeerat Italiae, bellum adversus Totilam Gothorum regem. praeparans, cum iam pridem Langobardos foederatos haberet, legatos ad Alboin dirigit, quatenus ei pugnaturo cum Gothis auxilium ministraret. Tunc Alboin electam e suis manum direxit, qui Romanis adversus Getas suffragium ferrent. Qui per maris Adriatici sinum in. Italiam transvecti, sociati Romanis pugnam inierunt cum Gothis; quibus usque ad internicionem pariter cum Totila suo rege deletis, honorati multis muneribus victores ad propria remearunt. Omnique tempore quo Langobardi Pannoniam possederunt, Romanae rei publicae adversus aemulos adiutores fuerunt.

Προσέξτε ότι οι νυν επονομαζόμενοι«Βυζαντινοί», τους οποίους το Βατικανό όταν θα συμπεθεριάσει με τους Φράγκους (2° μισό 8ου αιώνα) θα επαναπροσδιορίσει προπαγανδιστικά ως «Γραικούς» (για να μπορέσει να ισχυριστεί ότι η Ρωμανία είχε εκπέσει και η κληρονομιά του «νεκρού» ανήκε στο Βατικανό και στον Καρλομάγνο), σε αυτά τα συγγράμματα (που βασίζονται σε παραδόσεις του 7ου αιώνα) αποκαλούνται κανονικά Romani/Ρωμαίοι και η νυν επονομαζόμενη «Βυζαντινή» αυτοκρατορία (που επαναπροσδιορίστηκε προπαγανδιστικά ως «Γραικία» από τη δύση στο δεύτερο μισό του 8ου αιώνα) είναι η μία και κανονική Res publica Romana. Οι ίδιοι οι Λομβαρδοί, όταν κατέκτησαν οριστικά την Ραβέννα το 751, πίστευαν ότι την πήραν από τους Ρωμαίους (η περιοχή της Ραβέννας ονομάζεται μέχρι σήμερα Romagna = Ρωμανία, ακριβώς επειδή ήταν η έδρα του «βυζαντινού» εξάρχου, όταν οι Λομβαρδοί είχαν κατακτήσει το μεγαλύτερο μέρος της Ιταλίας).

Romagna/etymology:

The name Romagna comes from the Latin name Romània, which originally was the generic name for “land inhabited by Romans”, and first appeared on Latin documents in the 5th century. It later took on the more detailed meaning of “territory subjected to Eastern Roman rule”, whose citizens called themselves Romans (Romani in Latin; Romàioi in Greek). Thus the term Romània came to be used to refer to the territory administered by the Exarchate of Ravenna in contrast to other parts of Northern Italy under Lombard rule, named Langobardia or Lombardy. Romània later became Romandìola in Vulgar Latin, meaning “little Romània”, which became Romagna in modern times.

Ο Walter Pohl στο Strategies of Distinction: Construction of Ethnic Communities 300-800 αναφέρει ένα νόμο του Λομβαρδού βασιλιά Αϊστούλφου λίγο πριν την οριστική λομβαρδική κατάκτηση της Ραβέννας, με τον οποίο επέβαλε εμπάργκο στο Ρωμαϊκό («βυζαντινό») Εξαρχάτο της Ραβέννας. Όποιος υπήκοος του Αϊστούλφου παραβίαζε το εμπάργκο θα έχανε την περιουσία του, θα ξυριζόταν (decalvatus) και θα διαπομπευόταν στον δρόμο λέγοντας «αυτά παθαίνουν όσοι συνεχίζουν να εμπορεύονται με Ρωμαίο (Romanus), αντίθετα με την βούληση του βασιλιά και όσο οι Ρωμαίοι (Romani) είναι εχθροί μας». Την ίδια περίοδο (750) ο ίδιος Λομβαρδός βασιλιάς Αϊστούλφος θ΄αρχίσει να προσδιορίζεται ως Dominus Populum Romanorum = «Άρχων του Ρωμαϊκού λαού», επειδή η οριστική πτώση της Ραβέννας ήταν θέμα χρόνου. Το παράλογο σκεπτικό του ήταν πως από τη στιγμή που είχε κατακτήσει την ιταλική Romagna/Ρωμανία είχε το δικαίωμα να φέρει τον τίτλο «Άρχων του Ρωμαϊκού λαού», σα να λέμε ότι αν κάποιος κατακτήσει την πολιτεία της Χαβάης αποκτά το δικαίωμα να λέγεται Πρόεδρος των ΗΠΑ). Η οικειοποίηση της κληρονομιάς του «νεκρού» έγινε πριν καλά καλά ξεψυχήσει ο «μακαρίτης» (ο οποίος, φυσικά, το 751 δεν «ξεψύχησε», απλώς «ακρωτηριάστηκε»).

aistulf-romani

Δύο αιώνες αργότερα, όταν ο Λομβαρδός Λιουπράνδος της Κρεμόνας παρουσιάστηκε «με ρωμαϊκό αέρα» στην Κωνσταντινούπολη ως πρέσβης του Πάπα και του γερμανού «Ανίκητου Ρωμαίου Αυτοκράτορα» Όθωνα Α΄ ζητώντας να δει τον αυτοκράτορα «των Γραικών» Νικηφόρο Φωκά, οι απαντήσεις που πήρε (ελληνιστί, τις οποίες όμως κατέγραψε λατινιστί) από την ρωμαϊκή αυλή ήταν:

[Rel., 12]vos non Romani, sed Langobardi estis! = «εσείς δεν είστε Ρωμαίοι, αλλά Λογγοβάρδοι!».

[Rel, 47] Imperatorem, inquiunt, universalem Romanorum, augustum, magnum, solum Nicephorum scripsisse Graecorum, hominem quendam barbarum, pauperem Romanorum, non piguit! O coelum! o terra! o mare! Sed quid, inquiunt, faciemus hominibus istis sceleratis, criminosis?

«Δεν ντράπηκε [ο Πάπας] (non piguit, ο τελευταίος ορισμός Β.2 εδώ) όταν έγραψε τον οικουμενικό (universalem), σεβάσμιο (augustum), τρανό (magnum) και μοναδικό (solum) Αυτοκράτορα των Ρωμαίων Νικηφόρο ως [αυτοκράτορα] «των Γραικών» και, ταυτόχρονα, [όταν έγραψε] έναν βάρβαρο και πένητα [ως αυτοκράτορα] «των Ρωμαίων»; Ω Ουρανέ! Ω Γη! Ω Θάλασσα! Τι θα κάνουμε μ΄αυτά τα συκοφαντικά παλιοτόμαρα!»

[Rel., 51] Audi ergo; sed papa fatuus, insulsus, ignorat Constantinum sanctum imperialia sceptra huc transvexisse, senatum omnem cunctamque Romanam militiam, Romae vero vilia mancipia, piscatores scilicet, cupediarios, aucupes, nothos, plebeios, servos, tantummodo dimisisse.

Άκου λοιπόν! Ο χαζός και ανόητος Πάπας αγνοεί ότι ο Άγιος Κωνσταντίνος μετέφερε εδώ [στην Κων/πολη] τα αυτοκρατορικά σκήπτρα, και μαζί μ΄αυτά όλη τη σύγκλητο και όλη την τάξη των Ρωμαίων ιππέων, και δεν άφησε [τίποτε το σημαντικό] πίσω στην Ρώμη παρά μόνο ουτιδανούς ψαράδες, πλανόβιους πραγματευτές, κυνηγούς πουλιών, νόθους γιους, πληβείους και δούλους.

Μετά από αυτή την πολύ μεγάλη παρέκβαση επιστρέφω στο κείμενο του Πορφυρογέννητου.

longobardia

[27.3-7] Ἱστέον ὅτι ἐν τοῖς παλαιοῖς χρόνοις κατεκρατεῖτο ἡ πᾶσα ἐξουσία Ἰταλίας, […] παρὰ τῶν Ῥωμαίων, δηλονότι βασιλευομένης τῆς Ῥώμης. Μετὰ δὲ τὸ ἀνελθεῖν τὸ βασίλειον ἐν Κωνσταντινουπόλει διεμερίσθησαν ταῦτα πάντα εἰς ἀρχὰς δύο, ἐξ οὗ καὶ παρὰ τοῦ βασιλεύοντος ἐν Κωνσταντινουπόλει ἀπεστέλλοντο πατρίκιοι δύο.

Εδώ ο Πορφυρογέννητος θυμίζει στον αναγνώστη ότι κάποτε όλη η Ιταλία ανήκε στους Ρωμαίους, όταν βασίλευε η Παλαιά Ρώμη και πως, μετά την μεταφορά του βασιλείου στην Κωνσταντινούπολη (translatio imperii) , κάποια στιγμή ο βασιλιάς έστελνε δύο πατρίκιους στην νότιο Ιταλία (έναν για Σικελία-Καλαβρία-ΝάποληΑμάλφι και έναν για Βενεβέντον και Κάπυα (το δεύτερο μάλλον είναι το λομβαρδικό Δουκάτο του Βενεβέντου).

[27.12-19] Καὶ ἐτέλουν κατ΄ἔτος τῷ βασιλεῖ τὰ νενομισμένα τῷ δημοσίῳ. Αὐταὶ δὲ πᾶσαι αἱ προρρηθεῖσαι χῶραι κατῴκουντο παρὰ τῶν Ῥωμαίων. Ἐν δὲ τοῖς καιροῖς Εἰρήνης τῆς βασιλίδος ἀποσταλεὶς ὁ πατρίκιος Ναρσῆς ἐκράτει τὴν Βενεβενδὸν καὶ τὴν Πάπιαν. Καὶ Ζαχαρίας, ὁ Πάπας Ἀθηναῖος ἐκράτει τὴν Ῥώμην. Συνέβη δὲ πολέμους γενέσθαι εἰς τὰ τῆς Παπίας μέρη καὶ ἐξωδίασεν ὁ πατρίκιος Ναρσῆς εἰς τὸν στρατὸν τὰ εἰσκομιζόμενα πάκτα τῷ δημοσίῳ, καὶ οὐκ ἀπεστάλη ἡ κατὰ τύπον εἰσκομιδή παρ΄αυτοῦ.

Εδώ είναι το ενδιαφέρον σημείο. «Πᾶσαι αἱ προρρηθεῖσαι χῶραι κατῴκουντο παρὰ τῶν Ῥωμαίων» και «ἐτέλουν κατ΄ἔτος τῷ βασιλεῖ τα νενομισμένα τῷ δημοσίῳ». Μέχρι εδώ ο Πορφυρογέννητος μας έχει πει ότι οι κάτοικοι της νότιας Ιταλίας ήταν κάποτε όλοι τους Ρωμαίοι και πλήρωναν κάθε χρόνο τα τέλη τους («ἐτέλουν κατ΄ἔτος») στο δημόσιο ταμείο. Στα χρόνια της αυτοκράτειρας Ειρήνης («ἐν δὲ τοῖς καιροῖς Εἰρήνης τῆς βασιλίδος») στάλθηκε στην Ιταλία ο πατρίκιος Ναρσής, «τότε» που ο «Αθηναίος» Πάπας Ζαχαρίας κρατούσε τη Ρώμη. Εξαιτίας των πολέμων, ο Ναρσής ξόδεψε («ἑξωδίασεν») στο στρατό του «τὰ εἰσκομιζόμενα πάκτα τῷ δημοσίῳ» (τα «πάκτα» που είχαν συλλεχθεί για το σημόσιο ταμείο) και δεν τα απέστειλε στην Κωνσταντινούπολη.

Στη συνέχεια ακολουθεί μια φιλονεικία Ναρσή-Ειρήνης και ο πρώτος, για να εκδικηθεί την αυτοκράτειρα, προσκάλεσε τους Λομβαρδούς -που τότε ζούσαν στην Παννονία «εκεί που τώρα ζουν οι “Τούρκοι” (Ούγγροι)»- στην Ιταλία, περιγράφοντας την περιοχή ως χώρα στην οποία ρέει «μέλι και γάλα»:

[27.30-37] Οἰ δὲ Λαγούβαρδοι τῷ τότε καιρῷ κατῴκουν εἰς Παννονίαν, ἔνθα ἀρτίως οἰκοῦσιν οἱ Τοῦρκοι. Καὶ ἀποστείλας ὁ πατρίκιος Ναρσῆς πρὸς αὐτοὺς ὀπώρας παντοίας, ἐδηλοποίησεν αὐτοῖς ὅτι: «Δεῦτε ἐνταῦτα καὶ θεάσασθε γῆν ῥέουσαν κατὰ τὸ εἰρημένον μέλι καὶ γάλα, ἧς, ὡς οἶμαι, ὁ Θεὸς κρείτονα οὐκ ἔχει. Καὶ εἴ ἔστιν ὑμῖν ἀρεστὸν, κατοικήσατε ἐν αὐτῇ, ὅπως εἰς αἰώνας αἰώνων μακαρίζητε μὲ». Ταῦτα δὲ ἀκούσαντες οἱ Λαγουβαρδοὶ καὶ πεισθέντες, ἀναλαβόμενοι τὰς φαμίλιας αὐτῶν, ἦλθον εἰς Βενεβενδόν.

Προσέξτε ότι οι Λομβαρδοί φτάνουν κατευθείαν «είς Βενεβενδόν». Δεν γίνεται πουθενά λόγος για το λομβαρδικό βασίλειο στην βόρεια Ιταλία που είχε πρωτεύουσα την Παβία. Οι Λομβαρδοί ήρθαν στο Μπενεβέντο και ξεκίνησαν τις κατακτήσεις τους:

[27.46-50] Καὶ ἔκτοτε ἐκστρατεύσαντες πᾶσαν τὴν γῆν ἐκείνην ὑπέταξαν τοῦ τε θέματος Λαγουβαρδίας καὶ Καλαβρίας καὶ ἕως Παπίας ἄνευ τῆς Ὑδρεντοῦ καὶ Καλλιπόλεως καὶ τοῦ Ῥουσιάνου καὶ τῆς Νεαπόλεως καὶ τῆς Γαϊτῆς καὶ Συρεντοῦ καὶ Ἀμαλφῆς.

[27.67-70] Ἡ δὲ Νεάπολις καὶ ἡ Ἀμάλφη καὶ ἡ Συρεντὸς ὑπῆρχον ἀεὶ ὑπὸ τὸνβασιλέα τῶν Ῥωμαίων.

Ἱστεόν, ὅτι μαστρομίλης ἑρμηνεύεται τῇ Ῥωμαίων διαλέκτῳ «κατεπάνω τοῦ στρατοῦ».

Το τελευταίο το υπογράμμισα γιατί πίσω από το αξίωμα «μαστρομίλης» κρύβεται το ρωμαϊκό magister militum = «κατεπάνω του στρατού». Η εξέλιξη magister > μαγίστωρ/μάγιστρος > μαστρο- είναι αυτή που συνέβη και στη λέξη μάστορας (λ.χ. ο μάστορας Γιάννης > Μαστρογιάννης ~ Mastroianni). Ο τίτλος «μαστρομίλης» συνέχισε να χρησιμοποιείται για Ρωμαίους («βυζαντινούς») διοικητές κάστρων στην Ιταλία, λ.χ. παρακάτω θα αναφέρω τον μαστρομίλη Βενετίας Μαρκέλλο.

Αυτό που μένει ως απορία από το κεφάλαιο 27 του DAI είναι γιατί οι κάτοικοι της Νότιας Ιταλίας «που κάποτε ήταν όλοι τους Ρωμαίοι» πληρώνουν ετήσια «πάκτα» ήδη πριν από την έλευση των «προσκεκλημένων από τον Ναρσή» Λομβαρδών; Στην διήγηση του Πορφυρογέννητου οι κάτοικοι ήταν όλοι τους «κανονικοί» Ρωμαίοι πριν έρθουν οι Λομβαρδοί, ωστόσο πληρώνουν πάκτα. Μήπως τα «πάκτα» είναι ανάμνηση μιας περιόδου εντός του νεφελώδους διαστήματος 751-890, κατά την οποία οι νοτιοϊταλοί που δεν κατέληξαν στα λομβαρδικά δουκάτα ήταν απλά «πακτιώτες» των Ρωμαίων;

Οι Βενετοί ως «πακτιώτες» των Φράγκων

Η επόμενη αναφορά «πάκτων» είναι στο κεφάλαιο 28, όπου ο Πορφυρογέννητος διηγείται πως ο Φράγκος «ρήγας» Πιπίνος (μάλλον εννοεί τον γιο και όχι τον πατέρα του Καρλομάγνου) κατεβίασε με πόλεμο τους «Βενέτικους» (Βενετούς) και τους έκανε «πακτιώτες» του ([28.39/40] ἐποιήσαντο εἰρηνικὰς σπονδάς πρὸς τὸν ῥῆγα Πιπῖνον τοῦ παρέχειν αὐτῷ πλεῖστα πάκτα. Ἔκτοτε δὲ καθ΄ἕκαστον χρόνον ἠλαττούτο τὸ πάκτον […]). Όπως θα εξηγήσω παρακάτω, ο πατέρας του Καρλομάγνου Πιπίνος ο Βραχύς το 753 εισέβαλε στη λομβαρδική βόρειο Ιταλία ως σύμμαχος του Πάπα, αλλά είναι ο γιος του Καρλομάγνου Πεπίνος της Ιταλίας (κληρονόμησε τα λομβαρδικά βορειοϊταλικά εδάφη που κατέλαβε ο ομώνυμος παππούς του) που είναι γνωστός για την ανεπιτυχή πολιορκία της Βενετίας γύρω στο 810.

Όπως ανέφερα στο προηγούμενο κεφάλαιο, το 751 ο λομβαρδός βασιλιάς Αϊστούλφος κατέκτησε οριστικά την Ραβέννα, καταλύοντας τη ρωμαϊκή εξαρχία της Ραβέννας. Στη συνέχεια ο Αϊστούλφος κινήθηκε κατά του παπικού Δουκάτου της Ρώμης. Πάντοτε το 751 ο προρρηθείς Πιπίνος ο Βραχύς ανακηρύχθηκε βασιλιάς των Φράγκων από την Φραγκική αριστοκρατία και το 753 ο Πάπας Στέφανος Β΄ πήγε στο Παρίσι όπου με επίσημη τελετή έστεψε τον Πιπίνο βασιλιά των Φράγκων και του έδωσε τον τίτλο του «Πατρικίου των Ρωμαίων» (Patricius Romanorum). Ο Πιπίνος, με τη σειρά του, ανταπέδωσε την αναγνώριση από τον Πάπα εισβάλοντας στη βόρειο Ιταλία και καταλύοντας την εξουσία του Λομβαρδού Αϊστούλφου. Τα πρώην βυζαντινά εδάφη που είχε κατακτήσει ο Αϊστούλφος, τώρα πέρασαν στα χέρια του Πιπίνου, ο οποίος δώρισε τα παλαιά αυτοκρατορικά κτήματα στο Βατικανό. Αυτή ήταν η αρχή της Παπο-Καρολιδικής συνεργασίας που θα οδηγήσει μετά το 770 στον προπαγανδιστικό επαναπροσδιορισμό των Ρωμαίων ως «Γραικών», της Ρωμανίας ως «νεκρής» ή «Γραικίας» και του Πάπα ως επιτρόπου της κληρονομιάς του «νεκρού» στη Δύση. Τουλάχιστον μέχρι το 772 όλα τα Παπικά έγγραφα χρονολογούνταν με τα χρόνια βασιλείας του Βασιλέα των Ρωμαίων στην Κωνσταντινούπολη. Το 778, σε ένα γράμμα του Πάπα Αδριανού Α΄ προς τον Καρλομάγνο γίνεται η πρώτη αναφορά στην πλαστογραφημένη «Δωρεά του Κωνσταντίνου», σύμφωνα με την οποία ο Μέγας Κωνσταντίνος διόρισε τον Πάπα της Ρώμης ως επίτροπο της (δυτικής) ρωμαϊκής κληρονομιάς. Το 781 το νομισματοκοπείο της Ρώμης παύει να παράγει ρωμαϊκά («βυζαντινά») νομίσματα, το 798 στην χρονολόγηση των Παπικών εγγράφων για πρώτη φορά αναφέρονται τα χρόνια βασιλείας του Καρλομάγνου, ο οποίος στέφθηκε επίσημα από τον Πάπα Λέοντα Γ΄ Imperator Romanorum τα Χριστούγεννα του 800.

donation

Παραθέτω το κεφάλαιο 28 του Πορφυρογέννητου:

venetia

Ο Πορφυρογέννητος ξεκινάει με τα χρόνια του Αττίλα (τον οποίο περιγράφει ως «βασιλέα τωνΑβάρων“»), κατά τα οποία τα νησιά της Βενετίας ήταν ακόμα ακατατοίκητα, επειδή οι Βενέτικοι κατοικούσαν ακόμα στην ξηρά. Έχει ενδιαφέρον ότι οι Βενέτικοι περιγράφονται ήδη από εκείνη την εποχή ως «Φράγγοι ἀπὸ Ἀκουϊλεγίας». Εδώ πρέπει να διαρωτηθούμε τι εννοεί ο Πορφυρογέννητος όταν χαρακτηρίζει τους Βενετούς του 5ου αιώνα «Φράγγους»; Ένα χαρακτηριστικό του DAI, το οποίο το ξεχωρίζει από τη συνήθη κλασικίζουσα βυζαντινή ιστοριογραφία είναι πως ο Πορφυρογέννητος, αντί να χρησιμοποιεί κλασικά εθνωνύμια για σύγχρονους λαούς (λ.χ. «Σκύθαι», «Μυσοί», «Κελτοί»), μεταφέρει στην αρχαιότητα τα εθνωνύμια των μεσαιωνικών λαών. Ενώ ο Σιμοκάττης λ.χ. περιγράφει τους Αβάρους ως «Ούννους» και «Σκύθες», ο Πορφυρογέννητος ονομάζει τον Αττίλα «Βασιλέα των “Αβάρων“». Στο κεφάλαιο 13 ο Πορφυρογέννητος εξηγεί την πρόφαση που πρέπει να χρησιμοποιείται για την απόρριψη ανεπιθύμητης πρότασης συμπεθεριάσματος με τον βασιλικό οίκο κάποιου αβάπτιστου έθνους. Η πρόφαση είναι πως μόνο με τους Φράγγους επιτρέπεται να συμπεθεριάσουν οι Ρωμαίοι, επειδή ο Μεγάλος Κωνσταντίνος είχε γεννηθεί στα μέρη των Φράγγων:

[13.16-19] [συμπενθεριάσαι] […] εἰ μὴ μετὰ μόνων τῶν Φράγγων · τούτους γὰρ μόνους ὑπεξείλετο ὁ μέγας ἐκεῖνος ἀνήρ, Κωνσταντῖνος ὁ ἅγιος, ὅτι καὶ αὐτὸς τὴν γένεσιν ἀπὸ τῶν τοιούτων ἔσχε μερῶν, ὡς συγγενείας καὶ ἐπιμιξίας πολλῆς τυγχνούσης Φράγγοις τε καὶ Ῥωμαίοις.

Και σε αυτό το χωρίο ο Πορφυρογέννητος έχει μπερδέψει την καταγωγή του Κωνσταντίνου [Ναϊσσός/Διοίκηση Δακίας] με την περιοχή (Gallia et Hispania) από την οποία ξεκίνησε την τετραρχική του καριέρα ως διάδοχος του πατέρα του Κωνσταντίου. Το ίδιο σφάλμα έχει κάνει στον πρόλογο του «Περί Θεμάτων» όταν χαρακτηρίζει τον Ηράκλειο ως «Λίβυο», επειδή ξεκίνησε την καριέρα του διαδεχόμενος τον πατέρα του ως Έξαρχος Αφρικής. Η καταγωγή του Ηρακλείου και του ομώνυμου πατέρα του ήταν από τα μέρη της Θεοδοσιουπόλεως.

[Περί Θεμάτων, πρόλογος] Νυνὶ δὲ στενωθείσης κατὰ τε ἀνατολὰς καὶ δυσμὰς τῆς Ῥωμαϊκῆς βασιλείας καὶ ἀκρωτηρισθείσης ἀπὸ τῆς ἀρχῆς Ἡρακλείου τοῦ Λίβυος,

Επομένως, η απάντηση στο ερώτημα τι εννοεί ο Πορφυρογέννητος όταν χαρακτηρίζει τους Βενετούς του 5ου αιώνα «Φράγκους» είναι πως εννοεί ότι ήταν «ἑσπέριοι Ῥωμαίοι».

Ο λόγος που οι «Φράγγοι» πρόγονοι των Βενετών εγκατέλειψαν την ξηρά και εγκαταστάθηκαν στα νησιά ήταν ο φόβος για τον Αττίλα.

[28.4-12] Οἰ δὲ νῦν καλούμενοι Βενέτικοι ὑπῆρχον Φράγγοι ἀπὸ Ἀκουϊλεγίας καὶ ἀπὸ τῶν ἑτέρων τόπων τῆς Φραγγίας, καὶ κατῴκουν εἰς τὴν ξηρὰν ἄντικρυ τῆς Βενετίας. Τοῦ δὲ Ἀττίλα τοῦ βασιλέως τῶν Ἀβάρων ἐλθόντος καὶ πάσας τὰς Φραγγίας καταληϊσαμένου καὶ ἀφανίσαντος, ἤρξαντο φεύγειν μὲν πάντες οἱ Φράγγοι ἀπὸ Ἀκουϊλεγίας καὶ ἀπὸ τῶν ἑτέρων τῆς Φραγγίας κάστρων, ἔρχεσθαι δὲ πρὸς τὰς ἀοικήτους νήσους τῆς Βενετίας καὶ ποιεῖν ἐκεῖσε καλύβια διὰ τὸν τοῦ βασιλέως Ἀττίλα φόβον.

Στη συνέχεια ο Πορφυρογέννητος φέρνει την διήγηση στις αρχές του 9ου αιώνα όταν ο Φράγκος «ρήγας» Πιπίνος της Ιταλίας πολιόρκησε τους Βενετούς, επιθυμώντας να τους κάνει «πακτιώτες» του, ενώ οι Βενετοί επιθυμούσαν να παραμείνουν «δοῦλοι» του βασιλεά των Ρωμαίων. Τελικά, ύστερα από μακροχρόνιο καταβιασμό, οι Βενετοί υπέκυψαν και δέχτηκαν να πληρώνουν ετήσια πάκτα στον Πιπίνο. Προσέξτε ότι, ενώ ο Πορφυρογέννητος δεν είχε πρόβλημα να αποκαλέσει τον Αττίλα «βασιλιά», ο Πιπίνος χαρακτηρίζεται «ῥήξ», επειδή ένας ήταν ο «Βασιλεύς Ῥωμαίων» και αυτός βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη. Ο Πιπίνος είχε τρεις αδελφούς που εξουσίαζαν όλες τις Φραγγίες και Σκλαβηνίες. Προσέξτε ότι ο Πορφυρογέννητος χρησιμοποιεί τόσο τον ενικό «Φραγγία» για την ευρύτερη περιοχή που κάποτε ήταν η Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, όσο και τον πληθυντικό «Φραγγίες», ακριβώς για να δείξει ότι «η Φραγγία» δεν αποτελούσε πολιτική ενότητα, όπως η Ρωμανία. Όταν ο Καρλομάγνος στέφθηκε Imperator Romanorum, η περιοχή την οποία εξουσίαζε δεν ήταν ενιαία πολιτεία (res publica). Ο Καρλομάγνος απλώς ήταν ο «επικυρίαρχος» (overlordελάσσονων ηγεμόνων (η προέκταση της φεουδαρχικής πυραμίδας σε ευρύτερη κλίμακα).

[28.16-19] Μετὰ δὲ τὸ ἀναχωρῆσαι τὸν Ἀττίλαν, μετὰ χρόνους πολλοὺς παρεγένετο πάλιν Πιπῖνος ὁ ῥήξ, ὅς ἦρχε τότε τῆς τε Παπίας καὶ ἑτέρων ῥηγάτων. Εἶχεν γὰρ οὗτος ὁ Πιπῖνος ἀδελφοὺς τρεῖς, οἵτινες ἤρχον πασῶν τῶν Φραγγιῶν καὶ Σκλαβηνιῶν.

[28.33-40] Ἀπορῆσας οὖν ὁ ῥήξ Πιπῖνος, εἶπεν πρὸς τοῦς Βενετίκους, ὅτι: «Ὑπὸ τὴν ἐμὴν χεῖρα καὶ πρόνοιαν γίνεσθε, ἐπειδὴ ἀπὸ τῆς ἐμῆς χώρας καὶ ἐξουσίας ἐστέ.» Οἰ δὲ Βενέτικοι ἀντέλεγον αὐτῷ, ὅτι: «Ἡμεῖς δοῦλοι θέλομεν εἶναι τοῦ βασιλέως Ῥωμαίων καὶ οὐχὶ σοῦἘπὶ πολὺ δὲ βιασθέντες οἱ Βενέτικοι ἀπὸ τῆς γεγονυίας ὀχλήσεως πρὸς αὐτοὺς, ἐποιήσαντο εἰρηνικὰς σπονδάς πρὸς τὸν ῥῆγα Πιπῖνον τοῦ παρέχειν αὐτῷ πλεῖστα πάκτα. Ἔκτοτε δὲ καθ΄ἕκαστον χρόνον ἠλαττούτο τὸ πάκτον, ὅπερ καὶ μέχρι τῆς σήμερον διασώζεται.

Ο Βενετός χρονογράφος Ιωάννης ο Διάκονος στο «Χρονικό των Βενετών» (γράφτηκε γύρω στο 1008) αναγνωρίζει ως πρώτο «Δόγη» της Βενετίας τον δούκα Παύλο Λούκιο (~720 μ.Χ.). Στην πραγματικότητα ο Παύλος/Παυλίκιος δεν ήταν ούτε Βενετός ούτε «δόγης», αλλά ο Ρωμαίος («βυζαντινός») έξαρχος Ραβέννας Παύλος (που έφερε το αξίωμα του δούκα) ο οποίος, μαζί με τον μαστρομίλη Μαρκέλλο (ο υποτιθέμενος δεύτερος Δόγης Βενετίας), καθόρισαν τα χερσαία σύνορα της Βενετίας με τους Λομβαρδούς, όταν οι Βενετοί ήταν ακόμα υποτελείς του Βασιλέα των Ρωμαίων στην Κωνσταντινούπολη.

doge

Οι «Ῥωμᾶνοι» της Δαλματίας ως «πακτιώτες» των Σλάβων

Το επόμενο κεφάλαιο όπου ο Πορφυρογέννητος αναφέρει τον όρο «πάκτα» είναι το 30. Ωστόσο, αυτό πρέπει να διαβαστεί μαζί με το κεφάλαιο 29. Σε αυτά τα μακρά κεφάλαια ο Πορφυρογέννητος διηγείται διάφορα θέματα που αφορούν την Δαλματία και την ευρύτερη περιοχή της Αδριατικής, όπως η Αβαρο-Σλαβική άλωση της Σαλώνας, οι εφήμερες αραβικές κατακτήσεις στην Δαλματική ακτή, η αραβική άλωση του Μπάρι, η ίδρυση του Εμιράτου του Βαρίου και η ανακατάληψη της πόλης από τους Ρωμαίους επί Βασιλείου Α΄. Ωστόσο, το κυρίως θέμα είναι η Δαλματία και οι σχέσεις των «Ρωμάνων» που κατοικούσαν στην παράλια Δαλματία και των Σλάβων της δαλματικής ενδοχώρας.

Με τον όρο «Ῥωμᾶνοι» ο Πορφυρογέννητος εννοεί τους ομιλητές της Δαλματικής Ρωμανικής. Μάλιστα μας παρέχει την ενδιαφέρουσα πληροφορία ότι μέχρι τις ημέρες του οι δαλματόφωνοι αυτοπροσδιορίζονταν ως «Ῥωμᾶνοι», αν και -όπως συνηθίζει- ο Πορφυρογέννητος δίνει την λάθος ετυμολογική εξήγηση του ενδωνυμίου «Ῥωμᾶνοι», πλάθοντας μια μετανάστευση των προγόνων τους από την Ρώμη στη Δαλματία επί Διοκλητιανού.

Ο όρος «Ῥωμᾶνοι» είναι φυσικά ο λατινικός όρος Rōmānus = «Ρωμαίος». Και οι ομιλητές της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής έχουν ενδωνύμια που ανάγονται στον ίδιο λατινικό όρο:

Rōmānus > Rūmānu > βλαχικό/αρουμανικό Armãn(u) (λ.χ. βορειοελλαδίτικα ρεβίθι > ριβίθ΄> αρβίθ΄, λυπούμαι > αλπούμι), παραδοσιακό ρουμανικό Rumân και Ιστρορουμανικό Rumăr (με τυπικό ιστρορουμανικό ρωτακισμό -n->-r-, λ.χ. λατ. bene,vinum > ΑΒΡ bine,vinu > ΙΡ bir,vir).

Οι Σλάβοι ονόμαζαν τους Δαλματούς Ρωμάνους «Βλάχους», όπως έκαναν (και κάνουν) και με τους Αρουμάνους/Αρμάνους (και, παλαιότερα, με τους Ρουμάνους), συνήθεια που πέρασε και στη μεσαιωνική Ελληνική. Έτσι ο βάνος της Βοσνίας Ματθαίος Νίνοσλαβ, στο διάταγμά που εξέδωσε κάποια στιγμή μεταξύ 1232-1235 προς την Δημοκρατία της Ραγούσας, στο οποίο καθορίζει τις νομικές συμβάσεις των δύο κρατών, χαρακτηρίζει ως «Σέρβους» τους δικούς του υπήκοους (και διαφωνούν μέχρι σήμερα στις πρώην γιουγκοσλαβικές χώρες για το τι ακριβώς εννοεί με τον όρο «Σέρβοι») και ως «Βλάχους» τους Δαλματούς της Ραγούσας (Vlaχŭ/Vlasi). Εδώ δεν υπάρχει πρόβλημα εμηνείας, γιατί είναι γνωστό ότι οι Σλάβοι κληρονόμησαν τον γερμανικό όρο PGmc *Walhaz > PSlv Volχŭ για τον χαρακτηρισμό των ρωμανόφωνων πληθυσμών (οι Πολωνοί ονομάζουν «Βλάχους» τους Ιταλούς και «Βλαχία» την Ιταλία).

ninoslav

Θα παραθέσω πρώτα την αρχή του κεφαλαίου 29, όπου ο Πορφυρογέννητος εξηγεί το δαλματικό ενδωνύμιο «Ῥωμᾶνοι» και διηγείται πως οι Σλάβοι κατέκτησαν τη δαλματική Σαλώνα. Η ιστορία ξεκινάει από τον καιρό που οι Ρωμάνοι κατοικούσαν μέχρι το Δούναβη και «οι Σλάβοι που λέγονται και Άβαροι» πέραν του Δουνάβεως.  Σε αυτό το κεφάλαιο ο Πορφυρογέννητος συγχέει πολλάκις τους Σλάβους με τους Άβαρους. Εδώ πρέπει επιπλέον να πω ότι δεν υπήρξε στιγμή που η Δαλματική γλώσσα μιλιόταν μέχρι τον Δούναβη. Το «βάθος» της Δαλματικής γλώσσας είναι ένα άλυτο μυστήριο, αλλά είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν ξεπερνούσε τους ποταμούς Δρείνο/Ντρίνα και Σάβο/Σάβα. Στην όχθη του Δούναβη από το Βελιγράδι και κάτω μιλιόταν σίγουρα η Ανατολική Βαλκανική Ρωμανική, αλλά δεν έχουμε στοιχεία για το είδος της ρωμανικής ποικιλίας που μιλιόταν στην Παννονία και το Νωρικόν.

29-romani

[29.3-7] Ὅτι Διοκλητιανὸς ὁ βασιλεὺς πάνυ τῆς χώρας Δελματίας ἠράσθη, διὸ καὶ ἀπὸ τῆς Ῥώμης λαὸν ἀγαγὼν μετὰ τὰς φαμιλίας αὐτῶν, ἐν τῇ αὐτῇ τῆς Δελματίας χώρα τοῦτους κατεσκήνωσεν, οἵ καὶ Ῥωμᾶνοι προσηγορεύθησαν διὰ τὸ ἀπὸ Ῥώμης μετοικισθῆναι, καὶ ταύτην μέχρι τῆς σήμερον τὴν ἐπωνυμίαν ἐναποφέρονται.

[29.14-18] Ἡ δὲ καὶ τῶν αὐτῶν Ῥωμάνων διακράτησις ἦν μέχρι τοῦ Δουνάβεως ποταμοῦ, οἱ καὶ πότε θελήσαντες τὸν ποταμὸν διαπεράσι καὶ καταμαθεῖν, τίνες κατοικοῦσιν ἐκεῖθεν τοῦ ποταμοῦ, εὗρον ἔθνη Σκλαβήνικα ἄοπλα ὄντα, ἅτινα καὶ Ἄβαροι ἐκαλοῦντο.

Παρακάτω εξηγεί πως οι Ρωμάνοι συνήθιζαν να διαπεραιώνονται στην άλλη όχθη του Δούναβη και να λεηλατούν/πραιδεύουν «τα άοπλα τότε Σλαβικά έθνη που λέγονται και Άβαροι». Πρώτα συναθροίζονταν στη Σαλώνα, όπου εξοπλίζονταν και μετά περνούσαν από την κλεισούρα «που λέγεται μέχρι σήμερα Κλείσα» (έλεγχε την πρόσβαση από την ενδοχώρα στη Σαλώνα) και από εκεί έφταναν στον Δούναβη, τον οποίο διέσχιζαν και λεηλατούσαν τους «Σλάβους/Αβάρους».

[29.25-31] Καὶ γὰρ πλησίον τῆς θαλάσσης ὑπὸ τὸ αὐτὸ κάστρον κάστρον ἐστὶ, τὸ ἐπιλεγόμενον Σαλῶνα, μέγεθος ἔχον τὸ ήμισυ Κωνσταντινουπόλεως, ἐν ὧ πάντες οἱ Ῥωμᾶνοι συνήγοντο καὶ καθωπλίζοντο καὶ προσαπεκίνουν ἐκ τῶν ἐκεῖσε, καὶ πρὸς τὴν κλεισοῦραν ἀπήρχοντο, τὴν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ κάστρου ὑπάρχουσαν μίλια τέσσαρα, ἥτις καὶ μέχρι τοῦ νῦν καλεῖται Κλεῖσα, διὰ τὸ συγκλείειν τοὺς διερχομένους ἐκεῖσε.

«Οι Σλάβοι που λέγονται και Άβαροι», αφού υπέστησαν πολλές λεηλασίες, αποφάσισαν να κατακτήσουν τα Σαλώνα, για να σταματήσουν τις λεηλασίες των Ρωμάνων. Αφού, λοιπόν, νίκησαν τους Ρωμάνους που είχαν διαπεραιωθεί για να τους λεηλατήσουν, φόρεσαν τον εξοπλισμό τους και πήραν τα φλάμμουλά τους (ο πρόγονος του φλάμπουρου, λατ. flammula «σημαιάκι στο χρώμα της φωτιάς» > πορτογαλικό flâmula, ΑΒΡ flamurə > ρουμανικό flamură, αλβανικό flamur, βλαχικό flãmburã  ~ νεοελληνικό φλάμπουρο). Μεταμφιεσμένοι ως Ρωμάνοι, οι Σλάβοι/Άβαροι κατάφεραν να ξεγελάσουν την φρουρά Ρωμάνων της κλεισούρας Κλείσας, η οποία τους πέρασε για ομόφυλους, η οποία τους άφησε να διέλθουν. Αφού διήλθαν από την κλεισούρα οι Σλάβοι στη συνέχεια εκπόρθησαν την Σαλώνα, έδιωξαν τον Ρωμάνικο πληθυσμό και κράτησαν το κάστρο γι΄αυτούς. Στη συνέχεια οι Σλάβοι «ἡφάνισαν» τους Ρωμάνους της δαλματικής ενδοχώρας που κατοικούσαν σε βουνά και κάμπους και οι επιβιώσαντες Ρωμάνοι κατέφυγαν στα παράλια κάστρα, στα οποία κατοικούν «μέχρι σήμερα», διατηρώντας το όνομα «Ῥωμᾶνοι».

[29.33-53] οἱ ἐκεῖθεν τοῦ ποταμοῦ Σκλάβοι, οἱ καὶ Ἄβαροι καλούμενοι, καθ΄ἑαυτοὺς ἐσκόπησαν λέγοντες, ὅτι: «Οὖτοι οἱ Ῥωμᾶνοι, επὶ ἐπέρασαν καὶ εὗρον πραίδα, ἀπὸ τοῦ νῦν καθ΄ἡμῶν οὐ παύσονται διαπερῶντες, καὶ διὰ τοῦτο μηχανησόμεθα κατ΄αὐτῶν.» Οὕτως οὖν οἱ Σκλάβοι, οἱ καὶ Ἄβαροι, βουλευσάμενοι, καὶ διαπερασάντων ποτὲ τῶν Ῥωμάνων, ποιήσαντες οὗτοι ἐγκρύμματα καὶ πολεμήσαντες, ἐνίκησαν αὐτούς. Καὶ ἀναλαβόμενοι τά τε ὅπλα καὶ τὰ φλάμμουλα καὶ τὰ λοιπὰ πολεμικὰ σημεῖα,διαπεράσαντες οἱ προειρημένοι Σκλάβοι τὸν ποταμὸν, ἦλθον εἰς τὴν κλεισοῦραν, οὓς καὶ εἰδόντες οἱ ἐκεῖσε ὄντες Ῥωμᾶνοι, θεασάμενοι δὲ τὰ φλάμμουλα καὶ τὴν ἐξόπλισιν τῶν ὁμοφύλων αὐτῶν, τοὺς αὐτῶν ὁμοφύλους εἶναι νομίσαντες, ἡνίκα κατέλαβον οἱ Σκλάβοι οἱ προρρηθέντες εἰς τὴν κλεισοῦραν παρεχώρησαν αὐτοῖς διελθεῖν. Διελθόντων δὲ, εὐθὺς τοὺς Ῥωμάνους οὗτοι ἐξήλασαν, καὶ τὴν Σαλῶνα, τὸ προειρημένον κάστρον ἐκράτησαν. Καὶ κατοικήσαντες ἐκεῖσε, ἔκτοτε κατὰ μικρὸν ἀρξάμενοι πραιδεύειν τοὺς Ῥωμάνους, τοὺς εἰς κάμπους καὶ εἰς ὑψηλότερα μέρη κατοικοῦντας ἠφάνισαν καὶ τοὺς τόπους αὐτῶν κατεκράτησαν. Οἱ δὲ λοιποὶ Ῥωμᾶνοι εἰς τὰ τῆς παραλίας κάστρα διεσώθησαν, καὶ μέχρι τοῦ νῦν κρατοῦσιν αὐτὰ, […] καὶ οἰκήτορες μέχρι τοῦ νῦν Ῥωμᾶνοι καλοῦνται.

Ύστερα από αυτήν την εισαγωγή του κεφαλαίου 29, περνάω στο τέλος του κεφαλαίου 30 όπου ο Πορφυρογέννητος εξηγεί πως οι «Ῥωμᾶνοι» έγιναν «πακτιώτες» των Σλάβων επί βασιλείας Βασιλείου. Αφού οι Σλάβοι/Χρωβάτοι κατέκτησαν όλη την δαλματική ενδοχώρα, απαιτούσαν πάκτα για να επιτρέψουν τους Ρωμάνους να καλλιεργήσουν την ήπειρο πίσω από τα κάστρα καιτα νησιά τους. Οι Ρωμάνοι μέχρι τότε τελούσαν φόρους  (πάκτα; ) στον Ρωμαίο («βυζαντινό») στρατηγό Δαλματίας και διαμαρτηρήθηκαν στον Βασίλειο Α΄ ότι δεν μπορούσαν να πληρώνουν ταυτόχρονα και τους Ρωμαίους και τους Σλάβους. Τότε ο Βασίλειος τους είπε να δίνουν το μεγαλύτερο μέρος του φόρου που πλήρωναν σ΄αυτόν («πάκτα»; ) ως πάκτα στους Σλάβους, ώστε να μπορέσουν να ζήσουν ειρηνικά μαζί τους και ένα μικρό συμβολικό μέρος (βραχύ τι) στον Ρωμαίο στρατηγό, ώστε να δείχνουν την «υποταγή και δούλωσή τους» στους βασιλείς των Ρωμαίων και τον Ρωμαίο στρατηγό τους.

[30, 132-3] «Καὶ ἔκτοτε ἐγένοντο πάντα τὰ τοιαύτα κάστρα ὑποφόρα τῶν Σκλάβων, καὶ τελοῦσιν αὐτοῖς πάκτα, […]»

Το λογικό συμπέρασμα είναι πως οι Ρωμάνοι της Δαλματίας ήταν πακτιώτες των Ρωμαίων και έγιναν πακτιώτες των Σλάβων.

30-dalmatia

[31,119-121] Ἀφ΄οὗ δὲ κατεσκήνωσαν οἱ εἰρημένοι Σκλάβοι, κατεκράτησαν πᾶσαν τὴν πέρίχωρον Δελματίας· ἠργάζοντο δὲ τὰ κάστρα τῶν Ῥωμάνων καὶ τὰς νήσους καὶ ἔζουν ἐξ αὐτῶν.

[31, 124-126] Ἐκωλύοντο δὲ παρὰ τῶν Χρωβάτων· οὔπω γὰρ ἐτέλουν αὐτοὺς φόρους, ἀλλὰ πάντα, ἅπερ ἀρτίως παρέχουσι τοῖς Σκλάβοις, τῷ στρατηγῷ ταῦτα παρεῖχον.

[31.127-133] Ὁ οὖν ἀοίδιμος ἐκεῖνος βασιλεὺς Βασίλειος προετρέψατο πάντα τὰ διδόμενα τῷ στρατηγῷ δίδοσθαι παρ΄αὐτῶν τοῖς Σκλάβοις καὶ εἰρηνικῶς ζῆν μετ΄αὐτῶν καὶ βραχύ τι δίδοσθαι τῷ στρατηγῷ, ἵνα μόνον δείκνυται ἡ πρὸς τοὺς βασιλεῖς τῶν Ῥωμαίων καὶ πρὸς τὸν στρατηγὸν αὐτῶν ὑποταγή καὶ δούλωσις. Καὶ ἔκτοτε ἐγένοντο πάντα τὰ τοιαύτα κάστρα ὑπόφορα τῶν Σκλάβων, καὶ τελοῦσιν αὐτοῖς πάκτα,

Θα συνεχίσω στο δεύτερο μέρος.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Αρχαιότητα, Ιστορία, Μεσαίωνας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s