Η διάσπαση της Λατινικής σε Ρωμανικές γλώσσες #5

Στις προηγούμενες τέσσερις αναρτήσεις (#1, #2, #3, #4) ασχολήθηκα με τη στοιχειώδη φωνολογία των ρωμανικών γλωσσών, ώστε να γίνει κατανοητό πως προέκυψαν όλες αυτές οι διαφορετικές προφορές στις θυγατρικές ρωμανικές γλώσσες. Στην παρούσα ανάρτηση θα επιχειρήσω να καλύψω τα στοιχειώδη στο θέμα της σταδιακής απλοποίησης της δημώδους λατινικής κλιτικής μορφολογίας, ώστε να επισημάνω την πρωτορωμανική μορφολογία από την οποία προέκυψε η μορφολογία των θυγατρικών ρωμανικών γλωσσών.

Για να γίνουν όμως κατανοητές οι μορφολογικές εξελίξεις πρέπει πρώτα να περιγράψω ένα βασικό φωνολογικό ισόγλωσσο που διαιρεί το ρωμανικό συνεχές σε δυτικό (σαρδηνικό και γαλλοϊβηρικό) και ανατολικό (ιταλοβαλκανικό) τμήμα. Το ισόγλωσσο αυτό διαιρεί τις ρωμανικές ποικιλίες σε συντηρητικές δυτικές που διατήρησαν αυτούσιο το ληκτικό /s/ και σε καινοτομικές ανατολικές που πραγματοποίησαν την καινοτομική τροπή /s/>/j/. Φυσικά μιλάμε για εκείνα το τελικά/s/ που είχαν διατηρηθεί στην ύστερη δημώδη Λατινική πολύ καιρό αφού τα lupus/lupum (ονομαστική και αιτιατική ενικού) είχαν συμπέσει στον ρωμανικό τύπο *lupo. Τα διατηρητέα αυτά ληκτικά /s/ ήταν αυτά των λειτουργικών μορφημάτων και των επιρρημάτων. Η γεωγραφική κατανομή του ισογλώσσου δείχνει ότι η τροπή /s/>/j/ πρέπει να συνέβη σε μια περίοδο όπου οι ρωμανικές ποικιλίες της Ιταλίας και των Βαλκανίων διατηρούσαν αποκλειστικές διαύλους επικοινωνίας και αλληλεπιδράσεως και μια τέτοια περίοδος ήταν ο 6ος μ.Χ. αιώνας μετά την reconquista του Ιουστινιανού. Η μη πολιτική ανάκτηση της «Γαλλοϊβηρικής» και η γεωγραφική απομόνωση της ανακτηθείσας Σαρδηνίας ως νησί είναι πειστικοί λόγοι που θεωρητικά μπορούν να εξηγήσουν γιατί η καινοτομία /s/>/j/ δεν διαδόθηκε σ΄αυτές τις περιοχές. Η πολιτισμική απομόνωση της Σαρδηνίας ήταν τόσο παροιμιώδης που, σύμφωνα με τις επιστολές του Πάπα Γρηγορίου Α΄, οι Barbaricini (= «Βαρβαρικῖνοι» = οι κάτοικοι της σαρδηνικής ορεινής ενδοχώρας, τους οποίους ο Κικέρων είχε χαρακτηρίσει mastrūcātī lātruncoli = «σισυροφόροι/διφθερίες ληστίσκοι», mastrūca ~ σισύρα, διφθέρα) δεν είχαν ακόμα εκχριστιανιστεί «και ζούσαν σαν αγρίμια» (μόνον ο αρχηγός τους Hospito/Οσπίτων είχε εκχριστιανιστεί και ο Γρηγόριος τον παρότρυνε να επισπεύσει τον εκχριστιανισμό της φυλής του). Ο χαρακτηρισμός “Barbaricini επιβιώνει στο τοπωνύμιο Barbagia (μια ορεινή περιοχή της σαρδηνικής ενδοχώρας).

[Κικέρων, De provinciis consularibus, 7.15] quod est primum dissimile, res in Sardinia cum mastrucatis latrunculis a propraetore una cohorte auxiliaria gesta,

barbaricini

Σύμφωνα με την (αμφιλεγόμενη; ) μαρτυρία του Προκόπιου, οι ληστρικοί «Βαρβαρικῖνοι» της Σαρδηνίας ήταν Μαυρούσιοι/Μαυριτανοί που οι Βάνδαλοι είχαν εκδιώξει από την επαρχία της Αφρικής.

[Πόλεμοι, 4.13.41-44] ἅμα δὲ καὶ στρατηγούς τε καὶ στρατιὰν ἄλλην καὶ νηῶν στόλον ἐπὶ Μαυρουσίους ἐξηρτύετο, οἳ ἐν Σαρδοῖ τῇ νήσῳ ἵδρυνται· αὕτη γὰρ ἡ νῆσος μεγάλη μέν ἐστι καὶ ἄλλως εὐδαίμων, ἐς τὰς δύο μάλιστα τῆς Σικελίας κατατείνουσα μοίρας (ἡμερῶν γὰρ ὁδὸν εἴκοσιν εὐζώνῳ ἀνδρὶ τὸ τῆς γῆς περίμετρον ἔχει), Ῥώμης τε καὶ Καρχηδόνος ἐν μέσῳ κειμένη πρὸς Μαυρουσίων τῶν ταύτῃ ᾠκημένων πιέζεται. Βανδίλοι γὰρ τὸ παλαιὸν ἐς τούτους τοὺς βαρβάρους ὀργῇ χρώμενοι ὀλίγους δή τινας σὺν ταῖς γυναιξὶν ἐς Σαρδὼ πέμψαντες ἐνταῦθα εἷρξαν. χρόνου δὲ προϊόντος τὰ ὄρη καταλαμβάνουσιν, Καρανάλεως ἐγγύς πού ἐστι, τὰ μὲν πρῶτα λῃστείας ἐκ τοῦ ἀφανοῦς ἐς τοὺς περιοίκους ποιούμενοι, ἐπεὶ δὲ οὐχ ἧσσον ἐγένοντο ἢ τρισχίλιοι, καὶ ἐς τοὐμφανὲς καταθέοντες, λανθάνειν τε ἥκιστα ἀξιοῦντες ἅπαντα ἐληίζοντο τὰ ἐκείνῃ χωρία, Βαρβαρικῖνοι πρὸς τῶν ἐπιχωρίων καλούμενοι. ἐπὶ τούτους δὴ τοὺς Μαυρουσίους ὁ Σολόμων ἐν τούτῳ τῷ χειμῶνι τὸν στόλον ἡτοίμαζε. ταῦτα μὲν οὖν ἐν Λιβύῃ ἐφέρετο τῇδε.

Αυτά για την πολιτισμική απομόνωση των «σισυροφόρων Βαρβαρικινών» της Σαρδηνικής ενδοχώρας. Ας γυρίσουμε στα γλωσσολογικά.

Α. Ο νεωτερισμός /s/>/j/ σε ληκτική θέση της ανατολής

Ο παρακάτω χάρτης του Ian Mladjov δείχνει την Ρωμαϊκή αυτοκρατορία λίγο πριν τον θάνατο του Ιουστινιανού.

reconquista-565

Στον παρακάτω χάρτη έχω παραθέσει την ισογλωσσική διαίρεση των ρωμανικών ποικιλιών στο δεύτερο μισό του 6ου μ.Χ. αιώνα και τους διαγνωστικούς όρους που αναδεικνύουν την δυτική διατήρηση του ληκτικού /s/ (/s/>/s/) και τον ανατολικό νεωτερισμό /s/>/j/.

nos-noi

λατ. nōs/vōs = «εμείς/εσείς» > δυτικά nos/vos (ισπανικά nos/vos, σαρδηνικά no(i)s/vo(i)s, γαλλικά nous/vous), αλλά ανατολικά *noj/voj (ιταλικά, δαλματικά, βλαχικά και ρουμανικά noi/voi)

λατ. (ad) post > VL (a)pos = «μετά, έπειτα» > δυτικό pɔs (ισπανικό pues , πορτογαλικά pois/após και γαλλικό puis), αλλά ανατολικό pɔj (ιταλικό poi, βλαχικό και ρουμανικό apoi)

λατ. crās = «αύριο» > δυτικό cras (ισπανικό, σαρδηνικό και πορτογαλικό cras), αλλά ανατολικό *kraj (λ.χ. παλαιό ιταλικό και σικελικό crai).

λατ. lav-āre/lavās = «(εσύ) πλένεις» > δυτικό *lavas (ισπανικό lavas, σαρδηνικό lavas, γαλλικό laves [το /s/ προφερόταν στην Παλαιά Γαλλική]), αλλά ανατολικό *lavaj > *lave (παλαιό ιταλικό lave, νέο ιταλικό lavi, βλαχικό και ρουμανικό lai = /laj/).

λατ. tim-ēre/timēs = «(εσύ) φοβάσαι» (λ.χ. timeo Danaos et dona ferentes = φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντες) > δυτικό *temes (ισπανικό temes, σαρδηνικό times), αλλά ανατολικό *temej > temi (ιταλικό temi και ρουμανικό temi = /temj/).

λατ. vēnd-ere/vēndis = «(εσύ) πουλάς» > δυτικό *vendes (ισπανικό, πορτογαλικό και γαλλικό vendes), αλλά ανατολικό *vendej > vendi (ιταλικό vendi και ΑΒΡ *vindzj > βλαχικό vindzi και ρουμανικό vinzi)

λατ. noctēs = «(τὰς) νύκτας» (αιτ. πληθ.) > δυτικός ρωμανικός πληθυντικός *noctes = «νύχτες» (ισπανικό noches, πορτογαλικό noites, σαρδηνικό no(t)tis, γαλλικό nuits), αλλά ανατολικός ρωμανικός πληθυντικός *noctej > nocti = «νύχτες» (ιταλικό notti και ΑΒΡ *nopti > noptj > noptsʲ > βλαχικό noptsã και ρουμανικό nopți).

Νομίζω πως τα παραπάνω παραδείγματα αρκούν για να δείξουν το βασικό αυτό ρωμανικό ισόγλωσσο, η γνώση του οποίου είναι απαραίτητη για την κατανόηση των καταλήξεων στους ρωμανικούς πληθυντικούς και στο δεύτερο ενικό πρόσωπο των ρημάτων.

Οι Alkire-Rosen (6.3.1-2) περιγράφουν τον ανατολικό νεωτερισμό /s/>/j/ στην παράγραφο όπου εξετάζουν την κατάληξη -i στο δεύτερο ενικό πρόσωπο των ιταλικών ρημάτων. Η παλαιά Ιταλική έκανε την διάκριση *lavaj > lave από τη μια και, από την άλλη, *temej > temi, *vendij > vendi και *partij > parti αλλά, μετά το 1300, η αναλογική πίεση οδήγησε στην αλλαγή lave>lavi, ώστε να συμφωνεί με τις άλλες τρεις κατηγορίες ρημάτων (temi,vendi,parti).

noi-poi

Το ανατολικό άκρο των δυτικών σιγματικών ποικιλιών είναι η κίτρινη προεξοχή  που φαίνεται στα βόρεια και ανατολικά της Βενετίας. Πρόκειται για την Αλπική Ρωμανική (Romansh/Ρομανσική) και την υβριδική Φριουλιανική γλώσσα. Η μεν Αλπική Ρωμανική είναι πλήρως σιγματική (/s/>/s/), η δε Φριουλιανική είναι κατά κανόνα σιγματική, με αρκετές όμως ασίγματες/ανατολικές «ανωμαλίες» (/s/>/j/).

Εδώ μπορείτε να δείτε τα εξής δυτικά/σιγματικά παραδείγματα της Αλπικής Ρωμανικής:

λατ. nōs/vōs «εμείς/εσείς» > Αλπ. nus/vus

λατ. mūrōs (αιτ. πληθ.) > Αλπ. mir/mirs = «τοίχος/τοίχοι»

λατ. casās (αιτ. πληθ.) > Αλπ. casa/casas = «σπίτι/σπίτια»

Αν περάσουμε στην Φριουλιανική γλώσσα που μιλιόταν και μιλιέται στην περιοχή του Ούντινε (Φριούλι-Βενέτσια Τζούλια, μεταξύ Βενετίας και Τεργέστης) βρίσκουμε μια ενδιαφέρουσα υβριδική κατάσταση.

λατ. nōs/vōs > Φριουλ. /

Οι συνήθεις πληθυντικοί όμως είναι σιγματικοί:

cjase/cjasis = «σπίτι/σπίτια» («cj» = /kʲ/)

lune/lunis = «φεγγάρι/φεγγάρια»

man/mans = «χέρι/χέρια»

cjan/cjans = «σκύλος/σκύλοι»

Αλλά υπάρχουν και ορισμένοι ανατολικοί πληθυντικοί (συνήθως ορισμένοι απόγονοι των λατινικών όρων σε -(l)lus/-(l)lum και σε θέμα που λήγει σε /t/) που δείχνουν τον νεωτερισμό /s/>//j/:

cjaval/cjavai = «άλογο/άλογα» (=/kʲavaj/ < cjavalj < cavall-i, όπως το ιταλικό cavalli , το ρουμανικό cai = /kaj/ και το βλαχικό calj)

dint/dincj = «δόντι/δόντια» (=/din/ < din, όπως το ιταλικό denti, το ρουμανικό dinți = /dintsʲ/ και το βλαχικό dintsã)

dut/ducj = «όλος/όλοι» (= /du/ < tu, όπως το ιταλικό tutti, το ρουμανικό toți = /totsʲ/ και το βλαχικό tuts)

Β. Το κλιτικό ονοματικό σύστημα της Κλασικής Λατινικής

Τα ονόματα (ουσιαστικά και επίθετα) της Κλασικής Λατινικής ταξινομούνται σε 5 κατηγορίες:

Ι. Πρωτόκλιτα σε -a (< ΙΕ *-eh2, κατά κανόνα θηλυκά όπως capra = «γίδα» και porta, αλλά και λίγα αρσενικά όπως ποιητής > poēta)

ΙΙ. Δευτερόκλιτα σε -us (< IE *-os, κατά κανόνα αρσενικά όπως lupus = «λύκος» και mūrus = «τοίχος», αλλά και λίγα θηλυκά όπως fāgus = «οξιά»)

III. Τριτόκλιτα (αθεματικά συμφωνόληκτα όπως dux = «δούκας/αρχηγός» και pater = «πατήρ» και ονόματα σε -is όπως pānis = «ψωμί» και canis = «σκύλος»)

IV. Τεταρτόκλιτα σε -us (IE u-ληκτα, όπως manus = «χέρι» και frūctus > φρούτο)

V. Πεμπτόκλιτα σε -ēs (κατά κανόνα θηλυκά όπως faciēs > φάτσα και diēs = «ημέρα»)

Η κλίση του κάθε ονόματος (που μπορεί να ήταν γένους αρσενικού, θηλυκού ή ουδετέρου) περιελάμβανε 6 πτώσεις (ονομαστική/nominative, γενική/genitive, δοτική/dative, αιτιατική/accusative, αφαιρετική/ablative και κλητική/vocative) και δύο αριθμούς (γενικός/πληθυντικός).

Οι Alkire-Rosen παραθέτουν τον εξής πίνακα με τα βασικά της κλίσης των 5 κατηγοριών (capra, mūrus, pānis, frūctus, diēs):

latin-declensions

Β.1. Η εμπρόθετη αντικατάσταση γενικής και δοτικής

Ήδη από τον 2° π.Χ. αιώνα η Λατινική εμφανίζει  τάση αντικατάστασης της γενικής και δοτικής με εμπρόθετες περιφράσεις.

Η περίφραση +ΑΦΑΙΡΕΤΙΚΗ ~ «από τον/την/το» ήδη από τον 2° π.Χ. αιώνα αντικαθιστά την γενική πτώση (λ.χ. η χαίτη των αλόγων ~ η χαίτη απ΄τα άλογα).

Ο Τίτος Μάκκιος Πλαύτος στον «Ψεύδολο» (191 π.Χ.) γράφει:

[Plautus, Pseudolus, 1164/4.7.62] Heus, memento ergo dimidium istinc mihi de praeda dare:

dimidiumpraeda” = «το μισό από τη λεία» ~ “dimidium … praedae” = «το μισό της λείας»

Ο Μάρκος Τερρέντιος Βάρρων στο Dē Rē Rūstica («Περί Αγροτικών ζητημάτων») γράφει:

[Dē Rē Rūstica, 1.41.5] quare [ex terra] potius in seminariis surculos de ficeto quam grana de fico expedit obruere

grāna fīcō” = «σπόροι από το σύκο» ~ “grāna fīcī” = «σπόροι του σύκου»

Αυτά τα πρώιμα παραδείγματα αντικατάστασης της γενικής πτώσης με εμπρόθετη περίφραση δείχνουν αυτό που, αργότερα, θα γίνει ο κανόνας στις ρωμανικές γλώσσες.

accusative

Ο τίτλος «Το όνομα του ρόδου» του βιβλίου του Ουμπέρτο Έκο στα ιταλικά είναι Il nome della rosa, στα Ισπανικά είναι El nombre de la rosa, στα γαλλικά Le Nom de la rose” κλπ. Η μόνη διαφορά από τις προρρηθείσες πρώιμες λατινικές περιφράσεις είναι το οριστικό άρθρο (dē+illa > de la) που η Ύστερη Λατινική απέκτησε από την επίδραση της Ελληνικής και η μη χρήση της αφαιρετικής πτώσης. Κατάλοιπα της λατινικής γενικής πτώσης είναι ο δημώδης λατινικός μονολεκτισμός terrae mōtus = «γῆς κίνησις» > terraemōtus > PR terremoto = «σεισμός» (λ.χ. ιταλικό και ισπανικό terremoto, αλβανικό tërmet κλπ), ορισμένες ρωμανικές ημέρες της εβδομάδας όπως η ιταλική «Δευτέρα» Lūnae diēs = «Σελήνης ἧμαρ» > lunedì και «Πέμπτη» Iovis Diēs = «Διός ἧμαρ» > giovedì κλπ.

Επιπρόσθετα, ήδη από τον 2° π.Χ. αιώνα η Λατινική εμφανίζει την τάση αντικατάστασης της δοτικής πτώσης με την περίφραση ad+ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ.

Ο προρρηθείς Πλαύτος στο έργο του «Αιχμάλωτοι» (Captivi)  χρησιμοποιεί κανονικά την δοτική patrī, αλλά σαράντα στίχους πιο πριν την περίφραση ad patrem για να πει «στον πατέρα».

[Captivi, 360-1] dice monstra praecipe quae ad patrem vis nuntiari.

«Εξήγησέ του τι θέλεις ν΄ανακοινώσει στον πατέρα σου

[Captivi, 400] Numquid aliud vis patri nuntiari?

«Θέλεις ν΄ανακοινωθεί κάτι άλλο στον πατέρα σου

Η περίφραση ad+ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ στην ύστερη δημώδη Λατινική θ΄αντικαταστήσει εντελώς την κλασική Λατινική δοτική, ακριβώς όπως η νεοελληνική περίφραση «(λέω) στον πατέρα» αντικατέστησε την δοτική «(λέγω) τῷ πατρί». Η φράση « Ἀπόδοτε οὖν τὰ Καίσαρος Καίσαρι καὶ τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ» από το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο [22:21] στη Λατινική μετάφραση του λόγιου Ιερωνύμου είναι “Reddite ergo quae sunt Caesaris, Caesari: et quae sunt Dei, Deo, δηλαδή χρησιμοποιούνται κανονικότατα η γενική και δοτική πτώση της Κλασικής Λατινικής (Caesaris/Caesarī, Deī/Deō). Στις σημερινές ρωμανικές γλώσσες η ίδια φράση έχει ως εξής:

Ιταλικά (ad/dē > a/di): “Rendete dunque a Cesare quello che è di Cesare e a Dio quello che è di Dio (a Cesare/Dio = «στον Καίσαρα/Θεό», di Cesare/Dio = «του Καίσαρα/Θεού»

Ισπανικά (ad/dē  > á/de): “Pagad pues á César lo que es de César, y á Dios lo que es de Dios.” (á César/Dios, de César/Dios)

Όπως βλέπετε, οι όροι «Καίσαρ/Θεός» παραμένουν άκλιτοι στην Ιταλική και την Ισπανική και οι προθέσεις ad > a~á και dē > di/de είναι αυτές που έχουν απορροφήσει τη λειτουργία της παλαιάς λατινικής δοτικής και γενικής πτώσης αντίστοιχα.

Β.2. Οι γραμματικές συνέπειες των φωνολογικών εξελίξεων

Ξαναδείτε τον πίνακα με τα πέντε κλιτικά παραδείγματα της Λατινικής, προσπαθώντας να αντιληφθείτε την γραμματική σύγχυση που προκλήθηκε από τη μονοφθογγοποίηση ae>ē>e, την απώλεια των τελικών /s/ και /m/ σε ονομαστική και αιτιατική ενικού, από την απώλεια διάκρισης του μήκους των φωνηέντων και από την πρωτορωμανική φωνηεντική συγχώνευση (i,ē > e και u,ō > o).

Στη λέξη capra = «γίδα», η ονομαστική (capra), αιτιατική (capram) και αφαιρετική (caprā) ενικού συνέπεσαν στον τύπο capra, στη λέξη panis = «ψωμί» η αιτιατική (panem) και η αφαιρετική (pane) ενικού συνέπεσαν στον τύπο pane κοκ.

Το αποτέλεσμα ήταν η ελάττωση των λειτουργικών πτώσεων στην δημώδη Λατινική. Κατά την ύστερη Λατινική περίοδο, οι 6 πτώσεις της κλασικής Λατινικής είχαν μειωθεί σε 2: ονομαστική και «πλάγια». Γρήγορα η αιτιατική γενικεύθηκε ως η κυρίαρχη πλάγια πτώση και, λίγο αργότερα, άρχισε ν΄απειλεί και την ίδια την ονομαστική. Στην τελική μορφή των ρωμανικών ποικιλιών που εξελίχθηκαν στο σώμα Ιταλικών και Ιβηρικών γλωσσών η αιτιατική πτώση χρησιμοποιούνταν λίγο πολύ παντού, ακόμα και στη θέση της ονομαστικής.

[επιγραφή CIL III 3551] hic quescunt duas matras, duas filias = «εδώ κείνται δύο μητέρες, δύο κόρες»

[Ορειβάσιος, 5.9] aquas coquendae sunt = «τα νερά να βραστούν»

[Edictus Rothari, 46] si duas plagas fuerint = «αν προκύψουν δύο πληγές»

Για να καταλάβετε πόσο άτοπες είναι οι αιτιατικές πληθυντικού που εν τέλει γενικεύθηκαν (matrēs > VL matras, filiās, aquās, plagās), παραθέτω την μετάφραση των παραπάνω παραδειγμάτων, βάζοντας στην θέση τους το ουσιαστικό «λύκος»:

«εδώ κείνται δύο λύκους» (αντί για «εδώ κείνται δύο λύκοι»)

«τους λύκους να βραστούν» (αντί για «οι λύκοι να βραστούν»)

«αν προκύψουν δύο λύκους» (αντί για «αν προκύψουν δύο λύκοι»)

Στα πρώτα Ιταλικά και Ισπανικά κείμενα (10ος αι.), οι δύο γλώσσες έχουν ήδη χάσει όλες τις πτώσεις. Αντίθετα η Γαλλική, κατά την περίοδο 800-1200 διατηρούσε ακόμα το δημώδες σύστημα δύο πτώσεων (ονομαστική/πλάγια ~ cas sujet/cas régime), το οποίο έχασε αργότερα κατά τη μετάβαση από την Παλαιά στη Μέση Γαλλική.

case-reduction

Β.3. Η μετάθεση των ονομάτων προς πιο οικείες κλιτικές κατηγορίες

Επειδή η πλειοψηφία των πεμπτόκλιτων ονομάτων είναι θηλυκά, στην δημώδη Λατινική συνέβη η μετατροπή τους σε πρωτόκλιτα θηλυκά τύπου capra.

λατ. faciēs > VL facia > ιταλ. faccia κλπ

λατ. rabiēs > VL rabia > ιταλ. rabbia κλπ

λατ. māteriēs > VL māteria > ιταλ. materia κλπ

Επειδή τα u-ληκτα τεταρτόκλιτα μοιάζουν με τα πιο οικεία δευτερόκλιτα (λ.χ. frūtus, mūrus), τα περισσότερα μετατράπηκαν σε δευτερόκλιτα (λ.χ. ο σημερινός ιταλικός όρος frutto συμπεριφέρεται γραμματικά ακριβώς όπως ο όρος muro). Τα λίγα τεταρτόκλιτα θηλυκά που δεν μπορούσαν λόγω σημασίας να μετατραπούν σε δευτερόκλιτα αρσενικά, μετατράπηκαν σε πρωτόκλιτα θηλυκά. Το Appendix Probi γράφει:

nurus non nura (νύφη = γυναίκα του γιου)

sοcrus non sοcra (πεθερά)

Τα σημερινά ιταλικά nuora/suocera , τα βλαχικά norã/soacrã κλπ συνεχίζουν τα «κατάκριτα» δημώδη πρωτόκλιτα nora και socra.

Με την αποβολή των τεταρτόκλιτων και πεμπτόκλιτων ονομάτων, το ονοματικό σύστημα της δημώδους Λατινικής περιορίστηκε σε 3 κλιτικές κατηγορίες: θηλυκά πρωτόκλιτα, αρσενικά δευτερόκλιτα και τριτόκλιτα. Η δημώδης Λατινική της ύστερης αρχαιότητας είχε αυτές τις τρεις ονοματικές κατηγορίες και ένα σύστημα δύο πτώσεων (ονομαστική/πλάγια) που σταδιακά έδινε τη θέση του στην γενικευμένη αιτιατική.

Γ. Το ονοματικό κλιτικό σύστημα της ανατολικής και δυτικής ρωμανικής

Το πρωτορωμανικό κλιτικό σύστημα ονομάτων με τις τρεις κλίσεις και τις δύο πτώσεις (ονομαστική/πλάγια = αιτιατική) φαίνεται στα παρακάτω παραδείγματα:

sg.nom.   capra            muro         pani

sg.obl      capr            muro         pane

pl.nom.   capre             mur         panes

pl.obl.     capras           muros       panes

Γ.1. Ανατολική (ιταλοβαλκανική) Ρωμανική

Αν εφαρμόσουμε τον ανατολικό νεωτερισμό /s/>/j/ και την μονοφθογγοποίηση /as/>/aj/>/e/, /os/>/oj/>/o/ (όταν είναι άτονο), /es/>/ej/>/i/, τότε προκύπτει το παρακάτω ανατολικό (ιταλοβαλκανικό) κλιτικό σύστημα.

sg.nom.   capra            muro         pani

sg.obl      capr            muro         pane

pl.nom.   capre             mur         pani

pl.obl.     capre             muro         pani

Η πρώτη κλίση (capra) έχει απωλέσει πλήρως την ικανότητα διάκρισης ονομαστικής-πλάγιας πτώσης. Το τελικό άκλιτο ζεύγος capra/capre = «γίδα/γίδες» ήταν φυσιολογική συνέπεια της φωνολογικής εξέλιξης.

Η δεύτερη κλίση (muro) έχει χάσει την ικανότητα πτωτικής διάκρισης στον ενικό, ενώ την διατηρεί στον πληθυντικό (muri/muro). Ενώ η αναμενόμενη εξέλιξη είναι η γενίκευση της αιτιατικής πληθυντικού (muro), αυτό δεν συνέβη, επειδή τότε ο πληθυντικός θα ταυτιζόταν με τον ενικό. Έτσι προτιμήθηκε η ονομαστική πληθυντικού, ώστε να είναι δυνατή η διάκριση muro/muri = «τοίχος/τοίχοι».

Η τρίτη κλίση έχασε την ικανότητα πτωτικής διάκρισης στον πληθυντικό, αλλά την διατήρησε στον ενικό (pani/pane). Εδώ η γενίκευση της αιτιατικής ενικού εκτός από αναμενόμενη ήταν και απαραίτητη για την διάκριση ενικού/πληθυντικού (pane/pani).

Έτσι το ανατολικό (ιταλοβαλκανικό) πρωτορωμανικό κλιτικό σύστημα κατέληξε να είναι:

capra/capre = «γίδα/γίδες» > ιταλ. capra/capre, ρουμανικό capră/capre και βλαχικό caprã/capri (e>i)

lupo/lupi = «λύκος/λύκοι» > ιταλ. lupo/lupi, ρουμανικό lup/lupi (=/lupʲ/) και βλαχικό lupu/luchi (=/lukʲ/ < /lupʲ/)

cane/cani = «σκύλος/σκύλοι» > ιταλ. cane/cani, ρουμανικό câine/câini και βλαχικό cãni/cãnj (e>i, i>j)

Ένα ενδιαφέρον ερώτημα στην ανατολική (ιταλοβαλκανική) ρωμανική είναι από που προέρχεται ο πρωτόκλιτος πληθυντικός capre: από την λατιινκή ονομαστική caprae > capre ή από την λατινική αιτιατική caprās>capraj > capre;

Την λύση μας την δίνουν τα πρωτόκλιτα θηλυκά με υπερωικό θέμα. Ο πληθυντικός των θηλυκών αυτών δεν είναι ποτέ ουρανωμένος στην Ιταλική και, κατά συνέπεια, η καταγωγή τους είναι από την αιτιατική και όταν ολοκληρώθηκε η τροπή -kas > -kaj > -ke, η ρωμανική προστριβοποίηση των υπερωικών είχε παύσει να συμβαίνει.

λατ. amīca > acc.pl amīcās > PR amicas (/amikas/) > amicaj > amiche (/amike/) > ιταλικό amiche (/amika-amike/, αλλά αρσενικό /amiko-amii/)

Γ.2. Δυτική (γαλλοϊβηρική) Ρωμανική

Όπως ήδη ανέφερα η δυτική/γαλλοϊβηρική ρωμανική χαρακτηρίζεται από την διατήρηση του ληκτικού /s/.

Στην Ισπανική βλέπουμε την πιο ομαλή εξέλιξη του πρωτορωμανικού κλιτικού συστήματος. Η αιτιατική επικράτησε παντού και το /s/ της αιτιατικής πληθυντικού έγινε ο δείκτης του πληθυντικού αριθμού:

cabra/cabras = «γίδα/γίδες»

lobo/lobos = «λύκος/λύκοι»

can/canes = «σκύλος/σκύλοι»

Στην Γαλλική η κατάσταση είναι πιο μπερδεμένη, επειδή η γλώσσα στην παλαιότερη μορφή της διατηρεί το δημώδες λατινικό σύστημα των δύο πτώσεων και, αργότερα, όταν το απλοποίησε, ταυτόχρονα απέβαλε την τρίτη κλιτική κατηγορία μετατρέποντας τα μέλη της σε αρσενικά δευτερόκλιτα ή θηλυκά (κατά κανόνα πρωτόκλιτα).

Στη σύγχρονη Γαλλική τα πράγματα έχουν ως εξής:

chèvre/chèvres = «γίδα/γίδες»

loup/loups = «λύκος/λύκοι»

chien/chiens = «σκύλος/σκύλοι» (δευτερόκλιτο αρσενικό όπως το loup/loups), αλλά θηλυκό forte/fortes = «δυνατή/δυνατές» (όπως  chèvre/chèvres)

it-sp-fr

Advertisements

6 Comments

Filed under Ινδοευρωπαϊκά θέματα

6 responses to “Η διάσπαση της Λατινικής σε Ρωμανικές γλώσσες #5

  1. Ρ=Γ=Ε, μπλα μπλα μπλα

    Σύμφωνα με την (αμφιλεγόμενη; ) μαρτυρία του Προκόπιου…

    Τον Προκόπιο δεν θα τον ξαναμφισβιτήσεις ! 👿 Τον Προκόπιο… 😡

    —————————————————–

    Για δες άλλη μια μαρτυρία του για τους Μαυρουσίους που επιβεβαιώνει την Παλαιά Διαθήκη μας και τη Έξοδο ❗ :

    4.10.12 ἐπεὶ δὲ ἡμᾶς ὁ τῆς ἱστορίας λόγος ἐνταῦθα ἤγαγεν, ἐπάναγκες εἰπεῖν ἄνωθεν ὅθεν τε τὰ Μαυρουσίων ἔθνη ἐς Λιβύην ἦλθον καὶ ὅπως ἐνταῦθα ᾠκήσαντο. 4.10.13 Ἐπειδὴ Ἑβραῖοι ἐξ Αἰγύπτου ἀνεχώρησαν καὶ ἄγχι τῶν Παλαιστίνης ὁρίων ἐγένοντο, Μωσῆς μὲν σοφὸς ἀνὴρ, ὃς αὐτοῖς τῆς ὁδοῦ ἡγήσατο, θνήσκει, διαδέχεται δὲ τὴν ἡγεμονίαν Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ παῖς, ὃς ἔς τε τὴν Παλαιστίνην τὸν λεὼν τοῦτον εἰσήγαγε καὶ ἀρετὴν ἐν τῷ πολέμῳ κρείττω ἢ κατὰ ἀνθρώπου φύσιν ἐπι4.10.14 δειξάμενος τὴν χώραν ἔσχε. καὶ τὰ ἔθνη ἅπαντα καταστρεψάμενος τὰς πόλεις εὐπετῶς παρεστήσατο, 4.10.15 ἀνίκητός τε παντάπασιν ἔδοξεν εἶναι. τότε δὲ ἡ ἐπιθαλασσία χώρα ἐκ Σιδῶνος μέχρι τῶν Αἰγύπτου ὁρίων 4.10.16 Φοινίκη ξύμπασα ὠνομάζετο. βασιλεὺς δὲ εἷς τὸ παλαιὸν αὐτῇ ἐφειστήκει, ὥσπερ ἅπασιν ὁμολογεῖται, οἳ Φοινίκων 4.10.17 τὰ ἀρχαιότατα ἀνεγράψαντο. ἐνταῦθα ᾤκηντο ἔθνη πολυανθρωπότατα, Γεργεσαῖοί τε καὶ Ἰεβουσαῖοι καὶ ἄλλα ἄττα ὀνόματα ἔχοντα, οἷς δὴ αὐτὰ ἡ τῶν Ἑβραίων 4.10.18 ἱστορία καλεῖ. οὗτος ὁ λεὼς ἐπεὶ ἄμαχόν τι χρῆμα τὸν ἐπηλύτην στρατηγὸν εἶδον, ἐξ ἠθῶν τῶν πατρίων ἐξαναστάντες ἐπ’ Αἰγύπτου ὁμόρου οὔσης ἐχώρησαν. 4.10.19 ἔνθα χῶρον οὐδένα ἱκανὸν σφίσιν ἐνοικήσασθαι εὑρόντες, ἐπεὶ ἐν Αἰγύπτῳ πολυανθρωπία ἐκ παλαιοῦ 4.10.20 ἦν, ἐς Λιβύην ἐστάλησαν. πόλεις τε οἰκήσαντες πολλὰς ξύμπασαν Λιβύην μέχρι στηλῶν τῶν Ἡρακλείων ἔσχον, ἐνταῦθά τε καὶ ἐς ἐμὲ τῇ Φοινίκων φωνῇ χρώμενοι 4.10.21 ᾤκηνται. ἐδείμαντο δὲ καὶ φρούριον ἐν Νουμιδίᾳ, 4.10.22 οὗ νῦν πόλις Τίγισίς ἐστί τε καὶ ὀνομάζεται. ἔνθα στῆλαι δύο ἐκ λίθων λευκῶν πεποιημέναι ἄγχι κρήνης εἰσὶ τῆς μεγάλης, γράμματα Φοινικικὰ ἐγκεκολαμμένα ἔχουσαι τῇ Φοινίκων γλώσσῃ λέγοντα ὧδε «ἡμεῖς ἐσμεν οἱ φυγόντες ἀπὸ προσώπου Ἰησοῦ τοῦ λῃστοῦ υἱοῦ 4.10.23 «Ναυῆ.» ἦσαν δὲ καὶ ἄλλα ἔθνη ἐν Λιβύῃ πρότερον ᾠκημένα, οἳ διὰ τὸ ἐκ παλαιοῦ ἐνταῦθα ἱδρῦσθαι 4.10.24 αὐτόχθονες εἶναι ἐλέγοντο. καὶ ἀπ’ αὐτοῦ Ἀνταῖον, τὸν αὐτῶν βασιλέα, ὃς ἐν Κλιπέᾳ Ἡρακλεῖ ἐπάλαισε, 4.10.25 τῆς γῆς υἱὸν ἔφασαν εἶναι. χρόνῳ δὲ ὕστερον καὶ ὅσοι μετὰ ∆ιδοῦς ἐκ Φοινίκης ἀνέστησαν ἅτε πρὸς ξυγγενεῖς τοὺς ἐν Λιβύῃ ᾠκημένους ἀφίκοντο. οἳ δὴ αὐτοῖς Καρχηδόνα κτίσαι τε καὶ ἔχειν ἐθελούσιοι 4.10.26 ξυνεχώρησαν. προϊόντος δὲ τοῦ χρόνου ἡ τῶν Καρχηδονίων δύναμις μεγάλη ἐγίνετο καὶ πολυάνθρωπος. 4.10.27 μάχης τε σφίσι γενομένης πρὸς τοὺς ὁμόρους, οἳ πρότεροι, ὥσπερ ἐρρήθη, ἐκ Παλαιστίνης ἀφίκοντο καὶ τὰ νῦν Μαυρούσιοι καλοῦνται, ἐκράτησάν τε αὐτῶν οἱ Καρχηδόνιοι καὶ ὡς ἀπωτάτω οἰκεῖν Καρχηδόνος ἠνάγκα4.10.28 σαν. ἔπειτα δὲ Ῥωμαῖοι πάντων καθυπέρτεροι τῷ πολέμῳ γενόμενοι Μαυρουσίους μὲν ἐς τὰς ἐσχατιὰς τῆς ἐν Λιβύῃ οἰκουμένης χώρας ἱδρύσαντο, Καρχηδονίους δὲ καὶ Λίβυας τοὺς ἄλλους κατηκόους 4.10.29 σφίσιν ἐς φόρου ἀπαγωγὴν ἐποιήσαντο. ὕστερον δὲ οἱ Μαυρούσιοι πολλὰς κατὰ Βανδίλων νίκας ἀνελόμενοι Μαυριτανίαν τε τὴν νῦν καλουμένην ἐκ Γαδείρων μέχρι τῶν Καισαρείας ὁρίων τείνουσαν καὶ Λιβύης τῆς ἄλλης τὰ πλεῖστα ἔσχον. τὰ μὲν δὴ τῆς Μαυρουσίων ἐν Λιβύῃ ἐνοικήσεως ταύτῃ πη ἔσχε.

    (σελ. 150)
    http://khazarzar.skeptik.net/pgm/PG_Migne/Procopius%20Caesariensis_PG%2089/De%20bellis.pdf

    (Τον Προκόπιο αναφέρει και ο Ευάγριος ο Σχολαστικός, αλλά μήπως αυτό το αξιάγαστον δέ καί παντός θαύματος υπερβολής εκβαίνον να σημαίνει ότι δεν τον πολυπιστεύει ❓

    https://books.google.gr/books?id=aNw7AQAAMAAJ&pg=PA123&lpg=PA123&dq=%CE%B5%CE%BD%CE%B8%CE%B1+%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BB%CE%B1%CE%B9+%CE%B4%CF%85%CE%BF+%CE%B5%CE%BA+%CE%BB%CE%B9%CE%B8%CF%89%CE%BD&source=bl&ots=TgI-OO6zr-&sig=rG_vrOUigJI8-gGyPGdulNrCq_Y&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwil-bnmiPnPAhUGfywKHeJkDTAQ6AEIIzAB#v=onepage&q=%CE%B5%CE%BD%CE%B8%CE%B1%20%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BB%CE%B1%CE%B9%20%CE%B4%CF%85%CE%BF%20%CE%B5%CE%BA%20%CE%BB%CE%B9%CE%B8%CF%89%CE%BD&f=false )

    Και αν τυχόν πούμε τον Προκόπιο “αμφιλεγόμενο” έχουμε και Σούδα 🙂 :

    Χαναάν
    Χαναάν: ὄνομα κύριον. καὶ ἐξ αὐτοῦ Χαναναῖοι. ὅτι Μωϋσῆς μ# ἔτη συμφιλοσοφήσας τῷ λαῷ τελευτᾷ, διάδοχον καταλιπὼν Ἰησοῦν τὸν τοῦ Ναυῆ: ὅστις κατῴκισε τὸν Ἰσραὴλ ἐν γῇ, ᾗ ἐπηγγείλατο κύριος τῷ Ἀβραάμ: ἔστι δὲ ἀπὸ τοῦ ποταμοῦ Αἰγύπτου κυκλουμένη διὰ θαλάσσης καὶ ξηρᾶς: ἐκβαλὼν πάντας τοὺς βασιλεῖς καὶ δυνάστας τῶν ἐθνῶν: οἵτινες ὑπ’ αὐτοῦ διωκόμενοι διὰ τῆς παραλίου Αἰγύπτου τε καὶ Λιβύης κατέφυγον εἰς τὴν τῶν Ἄφρων χώραν, τῶν Αἰγυπτίων μὴ προσδεξαμένων αὐτούς, διὰ τὴν μνήμην τὴν προτέραν, ἣν ἔπαθον δι’ αὐτοὺς ἐν τῇ Ἐρυθρᾷ καταποντισθέντες θαλάσσῃ: καὶ προσφυγόντες τοῖς Ἄφροις, τὴν ἔρημον αὐτῶν ᾤκησαν χώραν, ἀναδεξάμενοι τὸ σχῆμα καὶ τὰ ἤθη, καὶ ἐν πλαξὶ λιθίναις ἀναγραψάμενοι τὴν αἰτίαν, δι’ ἣν ἀπὸ τῆς Χαναναίων γῆς ᾤκησαν τὴν Ἀφρικήν. καὶ εἰσὶ μέχρι νῦν αἱ τοιαῦται πλάκες ἐν τῇ Νουμιδίᾳ, περιέχουσαι οὕτως: ἡμεῖς ἐσμὲν Χαναναῖοι, οὓς ἐδίωξεν Ἰησοῦς ὁ λῃστής. καὶ θηλυκὸν Χαναναία. καὶ Χανανῖτις γῆ.

    • Πάντως ίσως να υπάρχει ένας κόκκος αλήθειας με την συσχέτιση των Βαρβαρικινών με τους «Μαυρούσιους». Ένα από τα μεγάλα μυστήρια είναι η παλαιοσαρδηνική γλώσσα, δλδ η γλώσσα που μιλούσαν οι Σαρδήνιοι πριν από τον εκλατινισμό τους. Δυστυχώς δεν έχει γίνει ούτε η παραμικρή πρόοδος στο θέμα της διαλεύκανσης της παλαιοσαρδηνικής γλώσσας, αλλά δύο ελκυστικές υποθέσεις είναι ή μια συγγενής της Βασκικής γλώσσα ή μια συγγενική μορφή της Νουμιδικής γλώσσας.

  2. Ρ=Γ=Ε

    Για τους Βάσκους δεν είχα ακούσει. Με τους Ίβηρες είχα ακούσει ότι ίσως είχαν συγγένεια και μήπως ήταν Προϊνδοευρωπαίοι όλοι μαζί.

    Ο Παυσανίας (Φωκικά 17) αναφέρει ότι στην Σαρδηνία είχαν κατοικήσει Λίβυες και Ίβηρες :

    πρῶτοι δὲ διαβῆναι λέγονται ναυσὶν ἐς τὴν νῆσον Λίβυες : ἡγεμὼν δὲ τοῖς Λίβυσιν ἦν Σάρδος ὁ Μακήριδος, Ἡρακλέους δὲ ἐπονομασθέντος ὑπὸ Αἰγυπτίων τε καὶ Λιβύων

    μετὰ δὲ Ἀρισταῖον Ἴβηρες ἐς τὴν Σαρδὼ διαβαίνουσιν ὑπὸ ἡγεμόνι τοῦ στόλου Νώρακι, καὶ ᾠκίσθη Νώρα πόλις ὑπὸ αὐτῶν: ταύτην πρώτην γενέσθαι πόλιν μνημονεύουσιν ἐν τῇ νήσῳ, παῖδα δὲ Ἐρυθείας τε τῆς Γηρυόνου καὶ Ἑρμοῦ λέγουσιν εἶναι τὸν Νώρακα.

    Πολλοί όμως λένε ότι θα κάνει λάθος και το σωστό θα ήταν Λίγυ(ρ)ες και όχι Λίβυες.

    Λίβυες ζούσαν και στην Κορσική (ακόμα περισσότερο υποπτευόμαστε ότι πρόκειται για Λίγυρες). Κορσοί (Κορσικανοί) ζούσαν και στην Βόρεια Σαρδηνία :

    ἔστι δὲ νῆσος οὐ πολὺ ἀπέχουσα τῆς Σαρδοῦς, Κύρνος ὑπὸ Ἑλλήνων, ὑπὸ δὲ Λιβύων τῶν ἐνοικούντων καλουμένη Κορσική. ἐκ ταύτης μοῖρα οὐκ ἐλαχίστη στάσει πιεσθεῖσα ἀφίκετο ἐς τὴν Σαρδώ, καὶ ᾤκησαν τῆς χώρας ἀποτεμόμενοι τῆς ἐν τοῖς ὄρεσιν: ὑπὸ μέντοι τῶν ἐν τῇ Σαρδοῖ τῷ ὀνόματι ὀνομάζονται τῷ οἴκοθεν Κορσοί.

    Όταν πήγαν οι Καρχηδόνιοι στην Σαρδηνία, οι Τρώες(1) και οι Κορσοί της Σαρδηνίας την έκαναν στο εσωτερικό του νησιού. Σε αυτούς προστέθηκαν και στασιαστές μισθοφόροι των Καρχηδονίων. Αυτοί οι μισθοφόροι που πήγαν με τους Τρώες και τους Κορσούς στα ορεινά ήταν Λίβυες ή Ίβηρες. Στην γλώσσα των Κυρνίων/Κορσικανών ονομάστηκαν Βαλαροί, δηαλαδή φυγάδες.

    (1)Στην Σαρδηνία πήγαν και Τρώες. Επίσης και Έλληνες υπό τον Αρισταίο (γιός του Απόλλωνα και της Κυρήνης) και τον Ιόλαο (Θεσπιείς, Αθηναίοι). Τρώες και Έλληνες ανακατεύτηκαν. Οι Λίβυες εξόντωσαν τους Έλληνες. Οι Τρώες/Ίλιοι όμως κατέφυγαν στα ορεινά.

    Καρχηδόνιοι δὲ ὅτε ναυτικῷ μάλιστα ἴσχυσαν, κατεστρέψαντο μὲν καὶ ἅπαντας τοὺς ἐν τῇ Σαρδοῖ πλὴν Ἰλιέων τε καὶ Κορσῶν—τούτοις δὲ μὴ ἐς δουλείαν ὑπαχθῆναι τὸ ἐχυρὸν ἤρκεσε τῶν ὀρῶν—, ᾤκισαν δὲ ἐν τῇ νήσῳ καὶ αὐτοὶ πόλιν οἱ Καρχηδόνιοι Κάραλίν τε καὶ Σύλκους. τοῦ δὲ ἐπικουρικοῦ τῶν Καρχηδονίων Λίβυες ἢ Ἴβηρες ἐς ἀμφισβήτησιν λαφύρων ἀφικόμενοι καὶ ὡς εἶχον ὀργῆς ἀποστάντες ἐσῳκίσαντο ἐς τὰ ὑψηλὰ καὶ οὗτοι τῆς νήσου. Βαλαροὶ τὸ ὄνομά ἐστιν αὐτοῖς κατὰ γλῶσσαν τὴν Κυρνίων: Βαλαροὺς γὰρ τοὺς φυγάδας καλοῦσιν οἱ Κύρνιοι.

    http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0159%3Abook%3D10%3Achapter%3D17%3Asection%3D4

    Τους βάρβαρους Βαλαρούς που ζούσαν στ εσωτερικό ορεινό του νησιού αναφέρει και ο Στράβων .

    ῾η δὲ Κύρνος ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων καλεῖται Κορσίκα.(…)τῆς δὲ Σαρδόνος καὶ τετρακισχιλίους. ἔστι δὲ αὐτῆς τὸ πολὺ μέρος τραχὺ καὶ οὐκ εἰρηναῖον, πολὺ δὲ καὶ χώραν ἔχον εὐδαίμονα τοῖς πᾶσι, σίτῳ δὲ καὶ διαφερόντως. πόλεις δ᾽ εἰσὶ μὲν πλείους, ἀξιόλογοι δὲ Κάραλις καὶ Σοῦλχοι. τῇ δ᾽ ἀρετῇ τῶν τόπων ἀντιτάττεταί τις καὶ μοχθηρία: νοσερὰ γὰρ ἡ νῆσος τοῦ θέρους καὶ μάλιστα ἐν τοῖς εὐκαρποῦσι χωρίοις: τὰ δ᾽ αὐτὰ ταῦτα καὶ πορθεῖται συνεχῶς ὑπὸ τῶν ὀρείων οἳ καλοῦνται Διαγησβεῖς, Ἰολαεῖς πρότερον ὀνομαζόμενοι. λέγεται γὰρ Ἰόλαος ἄγων τῶν παίδων τινὰς τοῦ Ἡρακλέους ἐλθεῖν δεῦρο καὶ συνοικῆσαι τοῖς τὴν νῆσον ἔχουσι βαρβάροις: Τυρρηνοὶ δ᾽ ἦσαν: ὕστερον δὲ Φοίνικες ἐπεκράτησαν οἱ ἐκ Καρχηδόνος, καὶ μετὰ τούτων Ῥωμαίοις ἐπολέμουν: καταλυθέντων δὲ ἐκείνων πάνθ᾽ ὑπὸ Ῥωμαίοις ὑπῆρξε. τέτταρα δ᾽ ἐστὶ τῶν ὀρείων ἔθνη, Πάρατοι Σοσσινάτοι Βάλαροι Ἀκώνιτες, ἐν σπηλαίοις οἰκοῦντες, εἰ δέ τινα ἔχουσι γῆν σπόριμον, οὐδὲ ταύτην ἐπιμελῶς σπείροντες, ἀλλὰ τὰς τῶν ἐργαζομένων καθαρπάζοντες, τοῦτο μὲν τῶν αὐτόθι τοῦτο δ᾽ ἐπιπλέοντες τοῖς ἐν τῇ περαίᾳ, Πισάταις μάλιστα. οἱ δὲ πεμπόμενοι στρατηγοὶ τὰ μὲν ἀντέχουσι, πρὸς ἃ δ᾽ ἀπαυδῶσιν, ἐπειδὰν μὴ λυσιτελῇ τρέφειν συνεχῶς ἐν τόποις νοσεροῖς στρατόπεδον. λείπεται δὲ στρατηγεῖν τέχνας τινάς: καὶ δὴ τηρήσαντες ἔθος τι [p. 309] τῶν βαρβάρων (πανηγυρίζουσι γὰρ ἐπὶ πλείους ἡμέρας ἀπὸ τῆς λεηλασίας), ἐπιτίθενται τότε καὶ χειροῦνται πολλούς. γίνονται δ᾽ ἐνταῦθα οἱ τρίχα φύοντες αἰγείαν ἀντ᾽ ἐρέας κριοί, καλούμενοι δὲ μούσμωνες, ὧν ταῖς δοραῖς θωρακίζονται. χρῶνται δὲ πέλτῃ καὶ ξιφιδίῳ.

    http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text;jsessionid=593FE6E610FB7A5F76B8135F865030F5?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0197%3Abook%3D5%3Achapter%3D2%3Asection%3D7

    • Άντε να βγάλουμε άκρη τώρα ποια γλώσσα ή ποιες γλώσσες μιλιούνταν στην αρχαία Σαρδηνία. 🙂 🙂

      • Ρ=Γ=Ε

        Βλέπουμε όμως να πηγαίνουν συνεχώς Βορειοαφρικανοί Χαμίτες (Λίβυες, Μαυρούσιοι) στην Σαρδηνία.

        Να πρόκειται για δυο ανεξάρτητα μεταξύ τους γεγονότα ή να γνώριζε ο Προκόπιος τις ιστορίες περί Λιβύων στην Σαρδηνία και είπε να στείλει και αυτός μερικούς Μαυρουσίους ; 🙂

      • Ό,τι και να σου πω θα είναι εντελώς στα κουτουρού υπόθεση.

        Μπορεί να άκουσε προφορικές παραδόσεις λαϊκές παραδόσεις στην Καρχηδόνα που στηριζότνα στην γλωσσική συγγένεια Μαυρουσίων και Παλαιοσαρδηνίων. Δλδ μπορεί ο απλός κόσμος να είχε παρατηρήσει κάποια γλωσσική συγγέεναι και να είχε πλάσει ιστορίες για να την εξηγήσει.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s