Η Ιστορία του Λέοντος του Διακόνου #2: εθνολογικά

Μετά την πρώτη ανάρτηση της σειράς με τα ιστορικά προλεγόμενα, στην σημερινή δεύτερη ανάρτηση θα παραθέσω το εθνολογικό μέρος της Ιστορίας του Λέοντα του Διακόνου.

Ο κόσμος του Λέοντα, όπως και κάθε άλλου «βυζαντινού» ιστορικού, χωρίζεται σε Ρωμαίους και βάρβαρους. «Ἡ βάρβαρος γῆ» (βάρβαρος οικουμένη) είναι όλος ο κόσμος που βρίσκεται εκτός των ορίων της «Ἀρχῆς/Ἡγεμονίας τῶν Ῥωμαίων» και κατοικείται από «τὰ Ἔθνη». Οι εντός των ορίων περιοχές συνιστούν την «Ῥωμαϊκή ἐπικράτεια/χώρα». Το αντιθετικό ζεύγος «Ῥωμαῖοι-βάρβαροι» χρησιμοποιείται ειδικά για να περιγράψει τις μάχες των Ρωμαίων με τους Άραβες/Μουσουλμάνους.  Αντίθετα, στις αντιπαραθέσεις των Ρωμαίων με τα βόρεια «Ἔθνη», όπως οι Βούλγαροι, οι Ρως και οι Ούγγροι, ο Λέων χρησιμοποιεί το αντιθετικό ζεύγος «Ῥωμαῖοι-Σκύθαι». Οι κατεξοχήν «Σκύθαι» της ιστορίας του είναι οι «Ταυροσκύθαι» Ρως.

Η «βάρβαρος γη/οικουμένη»:

Στον θρίαμβό που έκανε στην Κωνσταντινούπολη ο Νικηφόρος Φωκάς μετά την κατάκτηση της Κρήτης παρουσίασε τόσα λάφυρα «που όποιος τα έβλεπε θα έλεγε πως είχε μαζευτεί όλος ο πλούτος της βάρβαρης γης»:

[2.8] μεγαλοπρεπῶς τε πρὰ τοῦ αὐτοκράτορος Ῥωμανοῦ ὑποδεχθεὶς, θρίαμβον ἐπὶ τοῦ θεάτρου κατήνεγκε […] εἶπεν ἄν τις ἔκεῖσε παρατυχὼν, τῆς βαρβάρου γῆς τὸν ἅπαντα πλοῦτον συγκομισθῆναι τότε κατὰ τὸ θέατρον.

Όταν ο Τσιμισκής πληροφόρησε τον Νικηφόρο Φωκά ότι ο ευνούχος Ιωσήφ Βρίγγας επιχείρησε να τον εξαγοράσει εναντίον του παροτρύνοντάς τον στην συνέχεια να πάρει τον θρόνο, του θύμισε πως οι δυό τους ήταν «άνδρες που είχαν αποκτήσει τόση ακαταγώνιστη ισχύ, ώστε τους έτρεμε και θαύμαζε όλη η βάρβαρος οικουμένη», ενώ άτομα όπως ο  ευνούχος Βρίγκας ήταν «απαλά και σκιατραφή γυναικάρια».

[3.3] ὡς ἂν γνῷ καὶ Ἱωσὴφ, […] μὴ πρὸς ἁπαλὰ καὶ σκιατραφὴ διαμιλλώμενοι γυναικάρια, πρὸς ἄνδρας δὲ ἀκαταγώνιστον κεκτημένους ἰσχὺς, καὶ οὓς ἡ βάρβαρος φρίττει καὶ τέθηπε.

Η «Ρωμαϊκή Επικράτεια, Χώρα, Γη, Αρχή, Ηγεμονία»:

Οι «Ἀραβῖται Κρῆται» ληΐζονταν τα παράκτια της «Ῥωμαϊκῆς ἐπικρατείας»:

[1.2] τὴν τῶν Ἀραβιτῶν Κρητῶν δυναστείαν, […] τὰ παράκτια τῆς Ῥωμαϊκῆς ἐπικρατείας ἐληΐζετο μάλιστα.

Ο «Χαμβδᾶν» (Hamdan, Sayf Al-Dawla) εκστράτευσε κατά της «Ῥωμαϊκῆς ἐπικρατείας» και, ειδικότερα, κατά του τμήματος της Ανατολής (Μικρά Ασία) που ανήκει στην «Ῥωμαϊκὴ Ἀρχὴ».

[2.1] ἐν τούτῳ δὲ Χαμβδᾶν, ὁ τῶν τῆς Κιλικίας προσοίκων Ἀγαρηνῶν ἀρχηγός […] ἀδεῶς τε τῆς ἀνατολῆς καταδραμεῖν, ὁπόσον ἡ Ῥωμαϊκὴ διέπει ἀρχὴ, […] καῖ δῆτα τὸ ἀκμαῖον καὶ νεανικὸν τῶν Ἀρἀβων καὶ Ἀγαρηνῶν συναλίσας, κατὰ τῆς Ῥωμαϊκῆς ἐπικρατείας ἐχώρει,

Ανάμεσα στους λόγους που παραθέτει ο πατριάρχης Πολύευκτος για την ενθρόνιση του Νικηφόρου Φωκά είναι και το ότι «τα βαρβαρικά φύλα δεν θα σταματήσουν να ληΐζονται την Ρωμαϊκή γη» (η οποία χρειάζεται σαν προστάτη της τον αγχίνου και «ἀγαθὸν τὰ πολέμια» Φωκά)

[2.12] ἐπεὶ δὲ καὶ τὰ βαρβαρικὰ φῦλα ληΐζεσθαι τὴν Ῥωμαϊκὴν οὐκ ἀπέχονται γῆν, συμβουλεύω, τὸν ἄνδρα τουτονὶ (τὸν Νικηφόρον ὑποδεικνὺς), ἀγχίνουν τε ὄντα καὶ ἀγαθὸν τὰ πολέμια […]

Ο Νικηφόρος Φωκάς με τα πολεμικά του ανδραγαθήματα πρόσφερε τα πλείστα στην [Ρωμαϊκή] Πολιτεία (Res Publica Romana), πλάτυνε τα «Ῥωμαϊκὰ ὅρια» και αύξησε «τὴν ἐπικράτειαν τῆς Ῥωμαϊκῆς Ἀρχῆς».

[2.11] ἐπεὶ εἰς λόγους ἦλθεν ὁ Νικηφόρος, καλάς γε, ἔφη, […] τὰ Ῥωμαϊκὰ μοι πλατύνοντι ὅρια […]

[3.6] καὶ προσέτι τὰ μέγιστα τὴν πολιτείαν ὀνήσοντα, καὶ τῆς Ῥωμαϊκῆς ἀρχῆς τὴν ἐπικράτειαν αὐξήσοντα τοῖς κατὰ πολέμους ἀνδραγαθήμασιν,

Όταν αποφάσισε να συλλέξει τα στρατεύματά του και να πάει στην Κωνσταντινούπολη για να αναλάβει επίσημα το στέμμα, ο Φωκάς:

[3.6] ἐντάλματά τε καὶ διατάγματα πανταχοῦ τῆς Ῥωμαϊκῆς ἡγεμονίας ἐξέπεμπε,

ενώ όταν τελικά στέφθηκε Βασιλεύς Ρωμαίων:

[4.1] τὴν τῶν Ῥωμαίων ἡγεμονίαν ἀνδρείᾳ ἀγχινοίᾳ παρειληφώς

Οι «βάρβαροι» Άραβες:

Οι «βάρβαροι» «(Αραβίτες) Κρήτες»:

Η αποτυχημένη κρητική εκστρατεία του «τομία» (ευνούχου) Κωνσταντίνου Γογγύλη, στην οποία σχεδόν όλη η στρατιά κατεκόπη από τους βάρβαρους Κρήτες:

[1.2] Κωνστανῖνος ὁ αὐτοκράτωρ, μὴ στέγων τὴν τῶν Κρητῶν ὕβριν καὶ τὰς λαθραίους ὲπιδρομὰς, στρατιὰν ἀξιόμαχον συνειληχὼς καὶ τριήρεις ἐξαρτύσας πυρφόρους μάλα συχνὰς, κατὰ τῆς Κρήτης ἔστελλεν […] Ἀλλ΄ ἀναδρίᾳ καὶ ἀπειρίᾳ στρατηγοῦ, τομίου θαλαμηπόπολου τελοῦντος, καὶ άνδραρίου σκιατραφοῦς ἐκ τῆς τῶν Παφλαγόνων ὡρμημένου -Κωνσταντῖνος ὄνομα τούτῳ, Γογγύλης ἐπίκλησις- […] ἅπασα ἡ λεχθεῖσα στρατιὰ, πλὴν ὀλίγων ἀνδρῶν, κατεκόπη πρὸς τῶν βαρβάρων καὶ παραπώλειτο.

Η επιτυχημένη απόβαση του Νικηφόρου Φωκά στην Κρήτη, ο οποίος κατέπληξε τους βάρβαρους Κρήτες επειδή είχε ετοιμάσει τους κατάφρακτους ιππείς ήδη μέσα στα πλοία, ώστε να κάνουν αμέσως έφοδο μόλις τα πλοία θα ακουμπούσαν στην παραλία, χρησιμοποιώντας «κλίμακες» (ράμπες αποβάσεως) που είχε φροντίσει να φέρει μαζί του:

[1.3] Ταύτην τὴν ἧτταν ὁ αύτοκράτωρ Ῥωμανὸς ἀνακαλέσασθαι προθυμούμενος, Νικηφόρον τὸν Φωκᾶν, τοῖς μαγίστροις ἐνδιαπρέποντα καὶ τῶν τῆς Ἀνατολῆς στρατευμάτων κατάρχοντα -δομέστικον τῶν σχολῶν Ῥωμαῖοι ἀρχὴν τὴν τοιαύτην ἐπιφημίζουσιν-, ἄνδρα ῥέκτην τε καὶ δραστήριον, ἀγαθὸν τὰ πολεμικὰ καὶ τὴν ἰσχὺν ἀνυπόστατον, αὐτοκράτορα-στρατηγὸν τῆς πρὸς τοὺς Κρῆτας μάχης κεχειροτόνηκεν. […] ἐπεὶ δὲ τῆς ἀποβάσεως ἐδὀκει καιρὸς, ἔδειξε πρακτικῶς, ἣν εἶχεν ἐμπειρίαν ἔργων πολιεμικῶν. Κλίμακας γὰρ ἐπὶ πορθμείων ἐπιφερόμενος, ταύτας ἐπὶ τὴν ἡϊόνα προσυφαπλῶν, τὴν στρατιὰν ἔνοπλον τε καὶ ἔφιππον ἀπὸ τῆς ὑγρᾶς ἐπὶ τὴν ξηρὰν μεταβίβαζε. Τῷ δὲ καινῷ καὶ ἀλλόκοτῳ τοῦ ὁράματος καταπλαγέντες οἱ βάρβαροι κατὰ χώραν ἔμενον ἰλαδὸν,

Αν και συνήθως ο όρος «Κρήτες» δηλώνει τους Άραβες κατοίκους του νησιού, ο Λέων διακρίνει τους «ἰθαγενεῖς τῶν τόπων ἡγεμόνες» (ντόπιοι Κρήτες, προφανώς Χριστιανοί) που βοήθησαν τους Ρωμαίους ως οδηγοί από τους «βάρβαρους ἰθαγενείς» εχθρούς του νησιού.

[1.7] καὶ ἡγεμόνας τῶν τόπων ἰθαγενεῖς ἄνδρας ἀνειληφώς, […] καὶ κυκλόθεν τὸν γεώλοφον περιεστοίχισεν, ἵνα βαθὺν οἱ βάρβαροι ὕπνον ἐκάθευδον.

[2.1] Ὁ μὲν δὴ τῶν Ῥωμαίων στρατηγὸς Νικηφόρος ἐς τὴν τῶν Κρητῶν νῆσον, ᾖπὲρ μοι εἴρηται, ἤδη τὴν Ῥωμαϊκὴν περαιωσάμενος δύναμιν, καὶ τῶν ἰθαγενῶν βαρβάρων ἐν τῇ συστάδην μάχῃ τοὺς μὲν παρανάλωμα μαχαίρας ἀπεργασάμενος

ithageneis

Οι «βάρβαροι» Άραβες/Αγαρηνοί του Χαμβδᾶν που εισέβαλαν για λεηλασία στην Μικρά Ασία και κατανικήθηκαν από τους Ρωμαίους του Λέοντα Φωκά, οι οποίοι παραλίγο θα αιχμαλώτιζαν και τον ίδιο τον Χαμβδᾶν:

[2.1] ἐν τούτῳ δὲ Χαμβδᾶν, ὁ τῶν τῆς Κιλικίας προσοίκων Ἀγαρηνῶν ἀρχηγός […] ἀδεῶς τε τῆς ἀνατολῆς καταδραμεῖν, ὁπόσον ἡ Ῥωμαϊκὴ διέπει ἀρχὴ, […] καῖ δῆτα τὸ ἀκμαῖον καὶ νεανικὸν τῶν Ἀρἀβων καὶ Ἀγαρηνῶν συναλίσας, κατὰ τῆς Ῥωμαϊκῆς ἐπικρατείας ἐχώρει,

[2.5] καὶ κἂν καὶ αὐτὸς ὁ Χαμβδᾶν ἥλω μικροῦ πρὸς τῶν Ῥωμαίων δορυάλωτος. […] λέγεται δὲ τοσοῦτον αὐτουργηθῆναι φόνον τοῦ βαρβαρικοῦ πλήθους πρὸς τῶν Ῥωμαίων κατὰ τουτονὶ τὸν πόλεμον, […] τὴν πολυάνθρωπον πληθὺν τῶν βαρβάρων ὁ στρατηγὸς ἡγωνίσατο καὶ διέφθειρε, καὶ τὸ ὑψαύχενον τοῦ Χαμβδᾶν καὶ τετυφωμένον εἰς ἀγεννῆ καὶ ἄνανδρον δειλίαν καὶ φυγαδείαν κατέσπασε καὶ συνέκλεισε […] καὶ τὴν λείαν ἐπισυνάξας, ὅση τε ἦν βαρβαρικὴ, καὶ ὁποση Ῥωμαϊκὴ ἐκ τῆς προνομῆς τοῖς βαρβάροις συνήθροιστο, ταύτης τὸ πλείστον τῇ στρατιᾷ διένειμε.

 Οι «Σκύθες»:

Η «Σκυθική στρατιά» του «έθνους των Οὔννων» (Ούγγροι) που πέρασε τον Ίστρο και ηττήθηκε από τον Δομέστικο Δύσεως Λέοντα Φωκά:

[2.2] τῷ τοι καὶ Σκυθικῆς στρατιᾶς τὸν Ἴστρον περαιωθείσης τὸ κατ΄ἐκεῖνο καιροῦ (Οὕννους τὸ ἔθνος κατονομάζουσιν) […] ὁ στρατηγὸς Λέων ἐξ ἀντιπάλου ταύτῃ συμπλέκεσθαι […] καὶ δόξαν εὐκλεᾶ σφετερίσασθαι.

Οι ΒούλγαροιΜυσοί») ως «Σκύθες»:

Ο «τῶν Μυσῶν ἀρχηγός Συμεών», ήθελε να αναγνωριστεί βασιλεύς των Ρωμαίων επειδή, ως «Σκύθης», μετά τις νίκες του εναντίον των Ρωμαίων, πήραν τα μυαλά του αέρα, λόγω της «σκυθικής» του απόνοιας, ύβρεως και αλαζονείας.

[7.7] Συμεὼν, ὁ τῶν Μυσῶν ἀρχηγὸν, ἀνὴρ τολμητίας καὶ θερμουργὸς τὰ πολεμικὰ, παλαι σφαδάζων, καὶ τὴν κατὰ Ῥωμαίων μάχην ὠδίνων, εύκαιρίας δραξάμενος, λεηλατῶν οὐκ ἀνίη Μακεδονίαν καὶ Θρᾴκην. εἰς ἀπόνοιαν τε τὴν Σκυθικὴν καὶ συνήθη ἐπαρθεὶς, αὐτοκράτορα ἑαυτὸν ἀνακηρύττειν Ῥωμαίοις ἐκέλευεν. Οἱ δὲ, τὴν ὕπαιθρον ἀλαζονείαν καὶ ὕβριν τοῦ Σκύθου μὴ φέροντες, τὰ ὅπλα κινεῖν κατ΄αὐτοῦ ἔγνωσαν

Όταν οι άγγελοι των Μυσών ήρθαν στον ιππόδρομο για να πάρουν τους «εἰθισμένους» φόρους που οι Ρωμαίοι πλήρωναν στον Βούλγαρο ηγεμόνα από τις ημέρες του Συμεών, ο Νικηφόρος Φωκάς διέταξε να ραπιστούν για την «αυθάδεια» που έδειξαν όταν τόλμησαν να ζητήσουν από τον σεβάσμιο βασιλέα των Ρωμαίων να πληρώσει φόρο στον «σκυτοτρώκτη» (τομαροφάγο;), «διφθερία» (τομαρένδυτο) και «τρίδουλο εκ προγόνων» (δούλος που είναι γιος και εγγονός δούλων) άρχοντα ενός «ΣΚΥΘΙΚΟΥ, πενιχρού, μιαρού και πενέστατου έθνους». Ο άρχων των Μυσών πρέπει να αναγνωρίζει ως δεσπότες τους ηγεμόνες των Ρωμαίων και όχι να τους ζητεί φόρους σαν να ήταν ανδράποδα! (σημειώνω όμως ότι για περίπου 50 χρόνια οι ηγεμόνες των Ρωμαίων πλήρωναν αυτούς τους φόρους στον Συμεών και τους διαδόχους του 🙂 ).

[4.5] ἄγγελοι τῶν Μυσῶν, πρὸς αὐτὸν ἀφιγμένοι, τοὺς εἰθισμένους ἀπαιτεῖν ἔλεγον φόρους τὸν ἀρχηγὸν ἑαυτῶν […] ἔθνει Σκυθικῷ, πενιχρῷ τε τὴν ἄλλως καὶ μιαρῷ, […] καὶ τῶν Ῥωμαίων σεβάσμιος βασιλεύς ἔθνει πενεστάτῳ καὶ μιαρῷ φόρους τελῶν ὑποκείσομαι; Ῥαπίζειν οὖν κατὰ κόρρης θᾶττον τοὺς ἀγγέλους προσέταττε, καὶ, ἄπιτε, ἔφη, καὶ τῷ σκυτοτρώκτῃ καὶ διφθερίᾳ ὑμῶν ἄρχοντι ἀπαγγείλατε, […] τρίδουλος ὢν ἐκ προγόνων, δέσποτας τοὺς Ῥωμαίων ἡγεμόνας ἀνακηρύττειν, οὐχ ὡς ἀνδράποδα τούτους φόρους αἰτεῖν!

Με αυτές τις προσβολές ο Νικηφόρος Φωκάς κήρυξε τον πόλεμο στους Βούλγαρους και ότρυνε τους Ρως εναντίον τους. Επειδή όμως ο Τσιμισκής, αργότερα, έχασε χρόνο μέχρι να σιγουρέψει τον θρόνο του και οι Ρως κατέκτησαν γρήγορα την (ανατολική) Βουλγαρία, ο Λέων αλλάζει πρόσωπο και παρουσιάζει τον Τσιμισκή ως τον «σωτήρα/επιτιμήτορα» των «αδελφών Χριστιανών» Βούλγαρων, οι οποίοι έπαθαν πολλά δεινά από τους «Σκύθες» Ρως. Οι ίδιοι οι Βούλγαροι αριστοκράτες χωρίστηκαν σε «ρωμαιόφρονες» και «ρωσόφρονες» και οι δεύτεροι πολέμησαν μαζί με τους Ρως κατά των Ρωμαίων.

Μετά την αλλαγή προσώπου, ο κατά τον Φωκά «σκυτοτρώκτης, διφθερίας και τρίδουλος εκ προγόνων» Βούλγαρος Τσάρος Πέτρος Α΄ ξαφνικά γίνεται «θεοφιλής και σεβάσμιος» άνθρωπος που έπαθε επιληψία από την εισβολή των Ρως, ενώ οι «Σκύθες, πενιχροί, μιαροί και πενέστατοι» «Μυσοί» ξαφνικά γίνονται «αναντίρρητοι Χριστιανοί» που συνδέονται με τους Ρωμαίους «με την ίδια πίστη και αδιάρρηκτη φιλία» και των οποίων ο βασιλικός οίκος παρέχει όμορφες πριγκηποπούλες στα πριγκηπόπουλα των Ρωμαίων! 🙂

[5.2] τηνικαῦτα δὲ λέγεται καὶ Πέτρον, τὸν ἡγήτορα τῶν Μυσῶν, ἄνδρα θεοφιλῆ καὶ σεβάσμιον, τῷ ἀπροσδοκήτῳ τῆς τροπῆς περιαλγήσαντα, ἐπιληψίας πάθος περιπεσεῖν, καὶ ὀλίγον ἐπιβιώσαντα, τῶν τῇδε ὑπαπελθεῖν.

[5.2] πρὸς τοὺς ὁμοθρήσκους Μυσοὺς ἐβουλεύσατο μᾶλλον πρεσβείαν στείλασθαι. Καὶ δῆτα πρέσβεις ὡς αὐτοὺς ἔστελλε, […] καὶ τῆς τε θρησκείας τοὺς ὑπεμίμνησκε -τὰ Χριστιανῶν γὰρ ἀναντιρρήτως πρεσβεύουσιν οἱ Μυσοὶ- καὶ παρθένους τοῦ βασιλικοῦ γένους ἐξῄτει, ὡς συνάψῃ ταύτας τοῖς τοῦ αὐτοκράτορος Ῥωμανοῦ παισὶ, καὶ ἀδιάρρηκτος ἐκ τοῦ κήδους ἥ τε πρὸς Ῥωμαίους καὶ τοὺς Μυσοὺς καταλλαγὴ καὶ φιλία ἐμπεδωθῇ.

[8.6] [ο Τσιμισκής] ἥκειν Μυσοῖς τιμωρήσων, δεινὰ πεπόνθοσι πρὸς τῶν Σκυθῶν.

Όπως ανέφερα και στην προηγούμενη ανάρτηση, ο Λέων ο Διάκονος ήταν παρών στην Μάχη των Πυλών του Τραϊανού, όπου οι Ρωμαίοι ηττήθηκαν από τους Βούλγαρους και γράφει πως η θεία πρόνοια τον έσωσε από το να γίνει «παρανάλωμα της Σκυθικής μάχαιρας»:

[10.8] καὶ μάχαιρας Σκυθικῆς γέγονα παρανάλωμα, εἰ μὴ με θεία τις ἐξ αὐτοῦ τοῦ κινδύνου ἀπήγαγε πρόνοια,

Στο ίδιο πάντα χωρίο γράφει για την Σαρδική/Σερδική (Σόφια) πως «καὶ Τριάδιτζαν ἡ Σκυθικὴ συνήθεια κέκληκεν» (το κείμενο είναι διεφθαρμένο και γράφει Τράλιτζαν):

[10.8] κατὰ τὴν Σαρδικὴν ἐπεχωρίασεν, ἣν καὶ Τράλιτζαν [sic] ἡ Σκυθικὴ συνήθεια κέκληκεν

Σημειώνω εδώ ότι ο Βουλγαρικός διαλεκτικός τύπος *Stryadets που κρύβεται πίσω από τον βυζαντινό τύπο «Τριάδιτζα» είναι απόλυτα φυσιολογικός γλωσσολογικά:

Σερδική/Serdica > Srědĭkĭ > Srědĭtsĭ > Srědets > Stryadets

δείχνοντας νοτιοσλαβική μετάθεση των υγρών (serd- > srěd-), επένθεση sr>str (λ.χ. sramota ~ stramota, SrebrenicaΣτρέμπενο) και γιακαβική εξέλιξη του γιατ (ě>ya, λ.χ. mlěko > mlyako).

Ο Ατταλειάτης παρέχει τον σωστό τύπο «Τριάδιτζα» που στο κείμενο του Λέοντα εμφανίζεται ως «Τράλιτζα» (κάποιος μεταγραφέας του Λέοντα προφανώς μπέρδεψε τα γράμματα Δ~Λ):

[Ατταλειάτης, 3.2] καὶ μετὰ τῶν δυνάμεων τῇ Σαρδικῇ τῇ νῦν λεγομένῃ Τριαδίτζῃ

Οι Ρῶς ως «Ταῦροι/Ταυροσκύθαι/Σκύθαι»:

Ο πατρίκιος Καλοκυρός/Καλοκύρης στάλθηκε στην «Σκυθία» για να οτρύνει μετά δώρων τους «Ταυροσκύθες»/Ρως να επιτεθούν στους «Μυσούς»/Βούλγαρους και αυτοί δέχτηκαν αμέσως γιατί είναι υπερβολικά φιλοκερδές «ἅπαν τὸ Σκυθικὸν» (γένος/έθνος):

[4.6] καὶ Καλοκύρην […] ἐς τοὺς Ταυροσκύθας ἐξέπεμψεν, οὓς ἡ κοινὴ διάλεκτος Ῥῶς εἴωθεν ὀνομάζειν

[5.1] ὁ πρὸς τοὺς Ταυροσκύθας σταλεὶς βασιλικῷ νεύματι Καλοκύρης ὁ Πατρίκιος, κατὰ τὴν Σκυθίαν γενόμενος, καὶ τῷ τῶν Ταύρων κατάρχοντι φιλιωθεὶς, δώροις τε τοῦτον διαφθείρας καὶ λόγοις καταγοητεύσας ἐπαγωγοῖς -φιλοκερδὲς δὲ ἅπαν ἐκτόπως τὸ Σκυθικὸν– […] ἐλαύνειν κατὰ Μυσῶν.

Το τελεσίγραφο του «Σφενδοσθλάβου»/Svyatoslav προς τον Τσιμισκή είναι οι Ρωμαίοι να εγκαταλείψουν αμέσως την Ευρώπη που δεν τους ανήκει και να μετασκευαστούν στην Ασία αν θέλουν να υπάρξουν σπονδές μεταξύ Ταυροσκυθών και Ρωμαίων!

[6.10] Ὁ δὲ Σφενδοσλάβος, […] ἀλλὰ τῆς Εύρώπης θᾶττον ἀφίστασθαι, ὡς μὴ προσηκούσης αὐτοῖς, καὶ πρὸς τὴν Ἀσίαν μετασκευάζεσθαι. Ἄλλως γὰρ μὴ οἴεσθαι, Ταυροσκύθας εἰς σπονδὰς Ῥωμαίων ξυμβήσεσθαι.

Μετά την μάχη του Δορυστόλου, ο Λέων παρουσιάζει τις απώλειες των Ρωμαίων (350) και των «Σκυθών» Ρως (15500):

[9.10] λέγεται δὲ παρὰ ταύτην τὴν μάχην πέντε καὶ δέκα χιλιάδας πρὸς τοῖς πεντακοσίοις ἀναιρεθῆναι Σκυθῶν, ληφθῆναι δὲ δισμυρίαν ἀσπίδα, καὶ ξίφη πάμπολλα. Ῥωμαίων δὲ τριακοσίους ἀποκτανθῆναι πρὸς τοῖς πεντήκοντα, τρωθῆναι δὲ συχνούς. Ἀλλὰ τοιαύτην μὲν Ῥωμαῖοι τὴν νίκην παρὰ τὸν ἀγῶνα ἡνέγκαντο τουτονί.

Ενίοτε, οι «Σκύθαι» περιγράφονται και ως «βάρβαροι», λ.χ. ο «Σκύθης» «Σφενδοσθλάβος»/Svyatoslav του Κιέβου κατά τα τελεσίγραφα που αντάλλαξε με τον Τσιμισκή έδειξε την βαρβαρική του αυθάδεια, μανία και απόνοια:

[6.10] Ὁ δὲ Σφενδοσλάβος, ταῖς κατὰ τῶν Μυσῶν νίκαις ἐπὶ μέγα αἰρόμενος, καὶ τῇ βαρβαρικῇ αὐθαδείᾳ ὑπεροπλα βρενθυόμενος […] τῇ ἐμφύτῳ ἀπηνείᾳ κατεργασάμενος […] Ἰωάννης δὲ ὁ αὐτοκράτωρ, τὰς τοιαύτας ἀποκρίσεις τοῦ Σκύθου δεξάμενος […] Ὁ δὲ Σφενδοσλάβος, ἐπὶ ταῖς τοιαύταις ἀποκρίσεσι σχετλιάσας, τῇ τε βαρβαρικῇ μανίᾳ καὶ ἀπονοίᾳ παραφερόμενος, ἀντέλεξε τοιαῦτα […]

Οι «Πατζινάκοι»:

Μετά την αποχώρηση των Ρως από την Βουλγαρία, οι Πετσενέγκοι/Πατσινάκοι τους επιτέθηκαν -ίσως με βυζαντινή παρότρυνση- και σκότωσαν πάρα πολλούς από αυτούς. Ανάμεσα στους νεκρούς ήταν και ο Σβιάτοσλαβ, το κρανίο του οποίου ο αρχηγός των Πατσινακών το έκανε κρασοπότηρο, όπως είχε κάνει και ο (στεπαίος και όχι σλάβος) Βούλγαρος Κρούμος το κρανίο του αυτοκράτορα Νικηφόρου Α΄. Παρόλο που οι Πατσινάκοι είναι οι μόνοι «τωόντι Σκύθαι» (νομαδικοί ιπποτοξότες) στην ιστορία του Λέοντα, ο δεύτερος δεν τους ονομάζει «Σκύθες», αλλά τους περιγράφει απλά ως έθνος νομαδικό, πολυάνθρωπο, ψειροφάγο και φερέοικο (φέρει μαζί του τις «οικίες»/άμαξες του):

[9.12] Πατζινάκαι δὲ παρὰ τὸν ἀπόπλουν ἐλλοχήσαντες, ἔθνος νομαδικὸν τοῦτο καὶ πολυάνθρωπον, φθειροφάγον τε καὶ φερέοικον, ἐπ΄ἀμαξῶν ὡς τὰ πολλὰ βιωτεῦον, σχεδὸν διέφθειραν ἅπαντας, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν Σφενδοσθλάβον τοῖς λοιποῖς συγκατέσφαξαν.

«Θυμηθείτε ότι είστε Ρωμαίοι» ~ «Δεν αρμόζει σε Ρωμαίους»

Ενώ τα «Τακτικά» του Λέοντος του Σοφού (~900) συνιστούν στον στρατηγὀ να θυμίζει στους στρατιώτες του ότι είναι Χριστιανοί που μάχονται υπέρ του Χριστιανικού έθνους και υπέρ του αληθινού θεού, οι προτρεπτικοί λόγοι των πρωταγωνιστών του Λέοντα του Διακόνου τονίζουν ότι «είμαστε Ρωμαίοι και πρέπει να συμπεριφερθούμε δεόντως»!

Ο Νικηφόρος Φωκάς λέει στους στρατιώτες του κατά την Κρητική εκστρατεία:

[1.6] καὶ ὅλῃ σπουδῇ καὶ ῥώμη ἐξερευνῆσαι καὶ ἀνιχνεῦσαι τὰ ἐλλοχώντα τῇδε βάρβαρα θηρία, καὶ τῶν χηραμῶν καὶ φωλεῶν ἐξερύσαντας ἀπωλείᾳ παραπέμψασθαι. Μὴ οὖν νωθείᾳ καὶ μέθῃ προϊστάμεθα τὸν καιρὸν, ἁλλὰ Ῥωμαῖοι τελοῦντες τὸ νεανικὸν καὶ γενναῖον τῆς ἡμῶν εὐγενείας παράστημα ἐν τοῖς ἀγῶσιν ἐπιδειξόμεθα.

Μετάφραση: Και πρέπει με πλήρη σπουδή και ρώμη να εξερευνήσουμε και να ανιχνεύσουμε τα ελλοχεύοντα «βάρβαρα θηρία» (Άραβες Κρήτες), να τα βγάλουμε από τους «χηραμούς» (τρύπες/κουφάλες) και τις φωλιές τους και να τα ξεπαστρέψουμε. Δεν πρέπει να διαχειμάσουμε με νωθεία (τεμπελιά/αδράνεια) και μέθη, αλλά όντας Ρωμαίοι, πρέπει να επιδείξουμε στους αγώνες μας το νεανικό και γενναίο παράστημα της ευγένειάς μας.

Ο Λέων Φωκάς λέει στους στρατιώτες του πριν την συμπλοκή με τους πολυπληθέστερους  Άραβες/Αγαρηνούς του Χαμβδάν:

[2.3] πλήθει δὲ καὶ ταῖς φάλαγξιν οὐκ ἂν φαίη τις ἀξιόμαχον. Δεῖ οὖν Ῥωμαίους ὄντας μεμηχανῆσθαι τε καὶ βεβουλεύσθαι δεόντως, ἐν τοῖς ἀπόροις ἐξευρίσκειν τὰ πρόσφορα, αἱρείσθαι τε πρὸ τῶν δεινῶν τὰ ξυμφέροντα.

Μετάφραση: Αλλά κανείς δεν μπορεί να πει ότι ο αριθμός της στρατιάς μας είναι αξιόμαχος (δηλαδή υστερούμε αριθμητικά). Πρέπει, επομένως, όντας Ρωμαίοι να προσχεδιάσουμε και να διαβουλευτούμε δεόντως, ώστε να βρούμε το πρόσφορο μέσα στο αδιέξοδο και να επιλέξουμε αντί των δεινών τα συμφέροντα.

Ο Πατριάρχης Πολύευκτος στον λόγο του στην Σύγκλητο υπέρ της στέψεως του Νικηφόρου Φωκά λέει:

[2.12] Τούτων τῶν ῥημάτων ὁ πατριάρχης ἐνωτισθεὶς […] καὶ τὴν σύγκλητον είσκαλέσας, […] ἔφη […] Δεὶ Ῥωμαίους ὄντας ἡμᾶς, καὶ θείοις ῥυθμιζομένους προστάγμασι, […]

Μετάφραση: Επειδή είμαστε Ρωμαίοι και πρέπει να ρυθμίζουμε την ζωή μας βάσει θεϊκών προσταγμάτων, […]

Ο Ιωάννης Τσιμισκής, όταν πληροφορεί τον Νικηφόρο Φωκά ότι ο ευνούχος Ιωσήφ Βρίγγας επιχείρησε να τον εξαγοράσει εναντίον του και τον προτρέπει να σφετεριστεί τον θρόνο, λέει:

[3.3] Ἄτοπον γὰρ ἐμοὶ καὶ οὐ φορητὸν καταφαίνεται, ὑπὸ τομίου οἰκτροῦ ἐκ τῆς Παφλαγονικῆς ἐρημίας τῇ πολιτείᾳ παρεισφθαρέντος, τοὺς τῶν Ῥωμαίων ἄγεσθαι στρατηγοὺς, καὶ τῇδε κἀκεῖσε παρέλκεσθαι τῆς ῥινὸς, ὠς ἀνδράποδα.

Μετάφραση: Γιατί μου φαίνεται άτοπο και αβάσταχτο οι στρατηγοί των Ρωμαίων να άγονται και να σέρνονται από την μύτη σαν ανδράποδα από έναν οικτρό εκτομία που κατάγεται από τις ερημιές της Παφλαγονίας και κατάφερε να χωθεί στην κυβέρνηση.

Ο Ιωάννης Τσιμισκής σε λόγο του προς τους στρατιώτες του πριν την μάχη με τους Ρως λέει:

[8.3] Ἐπιρρώσαντες οὖν τοὺς θυμοὺς, καὶ λογισάμενοι, ὅτι Ῥωμαῖοι ἐστε, οἱ τὸ ἀντίξουν ἅπαν τὸ πρόσθεν ὅπλοις καταστρεφόμενοι, ἕπεσθε τὴν ταχίστην, τὴν σφῶν ἀρετὴν ἐπὶ τῶν ἔργων ἐπιδεικνύμενοι.

Μετάφραση: Επιρρώστε, λοιπόν, το τσαγανό σας και αναλογιστείτε ότι είστε Ρωμαίοι που στο παρελθόν έχετε συντρίψει όλους τους αντιπάλους σας, ώστε να με ακολουθήσετε αμέσως επιδεικνύοντας την αρετή σας με τα έργα σας.

Πάντοτε ο Τσιμισκής πριν από άλλη μάχη με τους Ρως λέει:

[8.10] ἤδη δὲ τοῦ φωσφόρου καταφερομένου πρὸς δυσμὰς, τὴν ἵππον ὁ βασιλεὺς ἀνὰ κράτος αὐτοὶς ἐπιρράξας, ἐμβοήσας τε, Ῥωμαίους ὄντας ἐπὶ τῶν ἔργων τὴν σφῶν ἀρετὴν ἐπιδείκνυσθαι, τῶν ἀνδρῶν ἐπέρρωσε τὰ φρονήματα. Ἐπέβρισαν γὰρ ἐκτόπῳ φορᾷ, καὶ οἱ σαλπιγκταὶ τὸ ἐνυάλιον ἐπηλάλαξαν, καὶ βοή τις ἀθρόα παρὰ Ῥωμαίων ἤρθη. Σκύθαι δὲ, τὴν τούτων οὐκ ἐνέγκοντες ῥοπὴν, ἐς φυγὴν ἔκλιναν καὶ πρὸς τὸ τεῖχος συνώσθησαν,

Μετάφραση: Και ενώ ο ήλιος έδυε, ο βασιλέας τους επιτέθηκε με το ιππικό, φωνάζοντας στους άνδρες πως είναι Ρωμαίοι που αποδεικνύουν την αρετή τους με τα έργα τους και τονώνοντας έτσι το φρόνημά τους. […] και παράχθηκε μεγάλος αλαλαγμός από τους Ρωμαίους. Οι Σκύθες, μην μπορώντας να αντέξουν την ροπή τους, τράπηκαν σε φυγή και κλείστηκαν εντός των τειχών,

Θα συνεχίσω το υπόλοιπο εθνολογικό μέρος στην επόμενη ανάρτηση.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s