Ο Ζουράρις και η βλακώδης επιχειρηματολογία του περί συνέχειας

Οι περισσότεροι πιστεύω ότι έτυχε να δείτε την ομιλία του Ζουράρι στην Βουλή, με την οποία ο κατά φαντασίαν λόγιος πιστεύει ότι «απέδειξε» τη συνέχεια της ελληνικής εθνοτικής ταυτότητας.

Εδώ πρέπει να ομολογήσω ότι, κάθε φορά που ακούω το Ζουράρι να μιλάει, θυμάμαι την φράση από την τανία Ace Ventura: Pet detective:

“You see, the engine is running, but there’s nobody behind the wheel.”

«Βλέπεις, η μηχανή δουλεύει, αλλά δεν υπάρχει κανένας πίσω από το τιμόνι.» 🙂

Αυτή εδώ είναι η «αποδεικτική» ομιλία του Ζουράρι, με την οποία ο ίδιος, λόγω της απύθμενης άγνοιάς του και των ιδεών ανοήτου μεγαλείου που τον χαρακτηρίζουν, πιστεύει ότι έβαλε στην θέση του αυτό που ο ίδιος αποκαλεί «σκῶρ» (με πληθυντικό τα σκατά, ετερόκλιτο ουδέτερο r/n).

Ζουράρις #1 [02:30] Όταν μιλάς για ασυνέχεια πρέπει να μας πεις επιστημονικά σε ποιο σημείο [και] πότε τελείωσε ο Ελληνισμός.

Με άλλα λόγια, ο εικαιορρήμων (εἰκαῖος = άσκοπος, άχρηστος) και ακριτόμυθος Ζουράρις ρωτάει να μάθει πότε συνέβη η ρωγμή στη συνέχεια της ελληνικής εθνοτικής ταυτότητας, η οποία προκάλεσε την ασυνέχεια.

Λοιπόν, ο πατέρας της Σύγχρονης Εθνολογίας Fredrik Barth στο βιβλίο “Ethnic Groups and Boundaries” (1969, βιβλίο που σήμερα θεωρείται ως το πρώτο πόνημα σύγχρονης εθνολογίας) πολύ απλά λέει πως, για να κατανοήσουμε την εθνοτικότητα (ethnicity) ως φαινόμενο πρέπει να επικεντρώσουμε την προσοχή μας στο εθνοτικό τοιχίο (ethnic boundary) «εμείςαυτοί (οι άλλοι)» και στις συνειδητές και υποκειμενικές διαδικασίες κοινωνικής διαπραγμάτευσης με τις οποίες αυτό ανεγείρεται, διατηρείται ή/και αναδιαμορφώνεται.

Η συνειδητή διατήρηση ενός στατικού εθνοτικού τοιχίου σημαίνει εθνοτική «συνέχεια», ενώ η αναδιαμόρφωσή του σημαίνει εθνοτική «ασυνέχεια» και επανεθνοτισμό.

Fredrik-Barth

Μετάφραση:

Τα τοιχία των εθνοτικών ομάδων

Το κυρίως θέμα πάνω στο οποίο πρέπει να επικεντρωθεί η [εθνολογική] έρευνα, από αυτήν την άποψη (δλδ την συνειδητοποίηση ότι οι εθνοτικές ομάδες δεν είναι απλά αναπαραγόμενες βιολογικές οντότητες αλλά κοινωνικές συλλογικότητες που διαπραγματεύονται συνεχώς την έννοια του «εμείς»), γίνεται πια το εθνοτικό τοιχίο που αφορίζει την εθνοτική ομάδα και όχι το περιεχόμενο που αυτό περιέχει. Τα τοιχία αυτά είναι φυσικά κοινωνικά (δλδ κοινωνικές (εφήμερες) κατασκευές) […] Αν μία εθνοτική ομάδα διατηρεί την ταυτότητά της όταν τα μέλη της αλληλεπιδρούν [κοινωνικά] με άλλους, αυτό προϋποθέτει κριτήρια καθορισμού του ανήκειν (membership) και τρόπους σημάνσεως του ανήκειν και μη ανήκειν (αποκλεισμός, exclusion).

Το εθνοτικό τοιχίο «εμείς-αυτοί» πρέπει να εξεταστεί τόσο σε συγχρονικό επίπεδο όσο και σε διαχρονικό. Αν σκεφτούμε τον ιστορικό χρόνο σαν τον άξονα ενός σαλαμιού, το συγχρονικό τοιχίο είναι η διάκριση «εμείς-αυτοί» στην παρούσα χρονική τομή (φέτα του σαλαμιού) ή, με άλλα λόγια, είναι η απάντηση στην ερώτηση ποιοι είμαστε «εμείς» τώρα και ποιοι είναι οι τωρινοί «άλλοι»;

Το διαχρονικό εθνοτικό τοιχίο είναι η προβολή στο παρελθόν της εθνοτικής διάκρισης «εμείς-αυτοί» ή, με άλλα λόγια, είναι η απάντηση στην ερώτηση ποιους θεωρούμε εμείς τώρα ως προγόνους μας και ποιους δεν θεωρούμε ως προγόνους μας σε μια προγενέστερη χρονική τομή;

salami

Όπως ήδη έχω αναφέρει, κάθε φορά που υπάρχει αναδιαμόρφωση σε αυτά τα δύο τοιχία «εμείς-αυτοί» υπάρχει εθνοτική ασυνέχεια ή, διαφορετικά, επανεθνοτισμός.

Ο Πλούταρχος κατά τον 2ο μ.Χ. αιώνα πίστευε πως ήταν Έλλην, απόγονος των προγενέστερων ενδόξων Ελλήνων (των οποίων τους βίους περιγράφει στα πάμπολλα βιβλία του και των οποίων τα λόγια παραθέτει, όταν αυτοί οι προγενέστεροι Έλληνες πρόγονοί του χαρακτήριζαν τους Ρωμαίους ως βάρβαρους και αλλόφυλουςκαι θεωρούσε τους Ρωμαίους της εποχής του ως βάρβαρους/αλλόφυλους κατακτητές αλλά, επειδή ο Τίτος Φλαμινίνος ήταν χρηστός και λογικός άρχων, αυτό έκανε τους Ρωμαίους υποφερτή «αλλόφυλη αρχή» της Ελλάδος η οποία, επειδή προτιμά τις συνηθισμένες μορφές αυτοδιακυβέρνησής της, δεν αγάπησε εύκολα τους «αλλόφυλους αφέντες» της.

[Πλούταρχος, Φλαμινίνος, 2.4]

δ᾽ Ἑλλὰς οὔπω πολλὰ συνενηνεγμένη Ῥωμαίοις, ἀλλὰ τότε πρῶτον ἐπιμιγνυμένη ταῖς πράξεσιν, εἰ μὴ φύσει τε χρηστὸς ἦν ἄρχων καὶ λόγῳ μᾶλλον πολέμῳ χρώμενος, ἐντυγχάνοντί τε προσῆν πιθανότης καὶ πρᾳότης ἐντυγχανομένῳ καὶ τόνος πλεῖστος ὑπὲρ τῶν δικαίων, οὐκ ἂν οὕτως ῥᾳδίως ἀντὶ τῶν συνήθων ἀλλόφυλον ἀρχὴν ἠγάπησε. ταῦτα μὲν οὖν ἐπὶ τῶν πράξεων αὐτοῦ δηλοῦται.

Ειδικότερα, ο Πλούταρχος αναφέρει ότι κάποιος Ρωμαίος χαρακτήρισε τον Φιλοποίμενα ως «τον έσχατον των Ελλήνων» (τον τελευταίο των (ένδοξων) Ελλήνων), γιατί μετά από αυτόν η Ελλάς δεν γέννησε κανέναν άξιο άνδρα. Επίσης, στον Βίο του Αράτου, ο ίδιος ο Πλούταρχος θεωρεί ότι η ανάκτηση του Ακροκορίνθου από τους Αχαιούς του Αράτου και η εκδίωξη της Μακεδονικής/βασιλικής φρουράς από εκεί ήταν «η έσχατη Ελληνική πράξη». Άντε τώρα ο Ζουράρις να καταλάβει γιατί η εκδίωξη των Μακεδόνων από τον Ακροκόρινθο θεωρείται από τον Πλούταρχο ως  «η τελευταία (ένδοξη) Ελληνική πράξη», αλλά αυτό είναι για άλλη ανάρτηση.

[Πλούταρχος, Φιλοποίμην, 1.4]

αὐτοί γε μὴν ἐν τοῖς ἄλλοις ἔργοις καὶ τὴν Φιλοποίμενος ἐποιοῦντο παίδευσιν, ὡς κοινὸν ὄφελος τῇ Ἑλλάδι τὸν ἄνδρα τοῦτον ὑπὸ φιλοσοφίας ἀπεργασόμενοι. καὶ γὰρ ὥσπερ ὀψίγονον ἐν γήρᾳ ταῖς τῶν παλαιῶν ἡγεμόνων ἐπιτεκοῦσα τοῦτον ἀρεταῖς Ἑλλὰς ἠγάπησε διαφερόντως καὶ συνηύξησε τῇ δόξῃ τὴν δύναμιν. Ῥωμαίων δέ τις ἐπαινῶν ἔσχατον αὐτὸν Ἑλλήνων προσεῖπεν, ὡς οὐδένα μέγαν μετὰ τοῦτον ἔτι τῆς Ἑλλάδος ἄνδρα γειναμένης οὐδὲ αὑτῆς ἄξιον.

[Πλούταρχος, Άρατος, 24.1-2]

δὲ Ἄρατος εὐθὺς τό τε Ἡραῖον ὑφ᾽ ἑαυτῷ καὶ τὸ Λέχαιον ἐποιήσατο: καὶ νεῶν μὲν εἰκοσιπέντε βασιλικῶν ἐκυρίευσεν, ἵππους δὲ πεντακοσίους καὶ Σύρους τετρακοσίους ἀπέδοτο τόν τε Ἀκροκόρινθον ἐφύλαττον οἱ Ἀχαιοὶ τετρακοσίοις ὁπλίταις καὶ πεντήκοντα κυσὶ καὶ κυνηγοῖς ἴσοις ἐν τῷ φρουρίῳ τρεφομένοις.

Οἱ μὲν οὖν Ῥωμαῖοι τὸν Φιλοποίμενα θαυμάζοντες Ἑλλήνων ἔσχατον προσηγόρευον, ὡς μηδενὸς μεγάλου μετ᾽ ἐκεῖνον ἐν τοῖς Ἕλλησι γενομένου: ἐγὼ δὲ τῶν Ἑλληνικῶν πράξεων ταύτην ἐσχάτην καὶ νεωτάτην φαίην ἂν πεπρᾶχθαι, τοῦτο μὲν τόλμῃ, τοῦτο δὲ τύχῃ ταῖς ἀρίσταις ἐνάμιλλον, ὡς ἐδήλωσεν εὐθὺς τὰ γινόμενα.

Από ένα σημείο και μετά, οι ελληνικές πόλεις-κράτη και τα Κοινά απώλεσαν κάθε ουσιαστική δυνατότητα αυτονομίας σε μείζονα θέματα και δεν κουνιόταν ούτε φύλλο αν δεν το ενέκρινε η «ἀλλόφυλος ἀρχή» των Ρωμαίων. Το μόνο που μπορεί να κάνει ένας Έλληνας σήμερα, γράφει αλλού ο Πλούταρχος, είναι να ασχοληθεί με τα τοπικά κοινά της πόλης του και να έχει ισχυρούς Ρωμαίους φίλους, γιατί οι Ρωμαίοι φροντίζουν τους φίλους τους. Αλλού ο Πλούταρχος συμβουλεύει τους σύγχρονούς του Έλληνες να μην προσπαθήσουν να μιμηθούν τις ένδοξες πράξεις [ελευθερίας] των προγόνων τους, επειδή δεν είναι καιροί για τέτοια γελοία πράγματα. Η Ρωμαϊκή αιχμή ήταν νηλεής και ανίκητη και δεν συγχωρούσε ατασθαλίες.

[Πλούταρχος, Πολιτικά Παραγγέλματα, 814α]

τὰ μὲν γὰρ μικρὰ παιδία τῶν πατέρων ὁρῶντες ἐπιχειροῦντα τὰς κρηπῖδας ὑποδεῖσθαι καὶ τοὺς στεφάνους περιτίθεσθαι μετὰ παιδιᾶς γελῶμεν, οἱ δ᾽ ἄρχοντες ἐν ταῖς πόλεσιν ἀνοήτως τὰ τῶν προγόνων ἔργα καὶ φρονήματα καὶ πράξεις ἀσυμμέτρους τοῖς παροῦσι καιροῖς καὶ πράγμασιν οὔσας μιμεῖσθαι κελεύοντες ἐξαίρουσι τὰ πλήθη, γέλωτά τε ποιοῦντες οὐκέτι γέλωτος ἄξια πάσχουσιν, ἂν μὴ πάνυ καταφρονηθῶσι. πολλὰ γὰρ ἔστιν ἄλλα τῶν πρότερον

Επιπλέον, μετά από τρεις αιώνες αδιατάρακτης εξουσίας, όπως παραδέχεται και η Ελληνίδα ποιήτρια Μελιννώ στον Ύμνο της υπέρ της Ρώμης, η Μοίρα φαινόταν να είχε δώσει στην «δαΐφρονα άνασσα» και «Άρηος θυγατέρα» Ρώμη το «βασίλειον κύδος αρρήκτου αρχής.» Η Μελιννώ μάλλον ήταν από τους Επιζεφύριους Λοκρούς αλλά, επειδή προσπάθησε να μιμηθεί την αιολική διάλεκτο της Σαπφούς, σχηματίστηκε η λάθος εντύπωση κατά την ύστερη αρχαιότητα ότι ήταν Λέσβια.

Romans-barbariansΟ Ύμνος της Μελιννούς για την Ρώμη:

melinno-rome

Χαίρε μοι Ῥωμα, θυγάτηρ Ἄρηος,

χρυσεομίτρα δαΐφρων ἄνασσα,

σεμνὸν ἃ ναίεις ἐπὶ γᾶς Ὄλυμπον

αἰὲν ἄθραυστον.

Σοι μόνᾳ, πρέσβιστα, δέδωκε Μοῖρα

κῦδος ἀρρήκτω βασιλῇον ἀρχᾶς,

ὄφρα κοιρανῇον ἔχοισα κάρτος

ἁγεμονεύεις

«Χαίρε Ρώμη, θυγάτηρ Άρηος, χρυσεομίτρα δαΐφρων ἄνασσασε εσένα μόνον, ω πρέσβιστη, έχει δώσει η Μοίρα βασίλειον κύδος αρρήκτου αρχής

δαΐφρων ἄνασσα = Βασίλισσα με μαχητικό φρόνημα

βασίλειον κύδος αρρήκτου αρχής = βασιλική δόξα αδιάκοπης (δλδ αιώνιας) εξουσίας.

Στην παρακάτω σελίδα παραθέτω την περιγραφή της άποψης του Πλουτάρχου για τους Ρωμαίους και τους «πάλαι καὶ νῦν» Έλληνες από τον Αντώνη Καλδέλλη στις σελίδες 55-6 του Hellenism in Byzantium:

kaldellis-plutarch

Επαναλαμβάνω το identikit του Πλουτάρχου:

  1. Ομόφυλοί μου Συνέλληνες, «εμείς» είμαστε Έλληνες, απόγονοι των ενδόξων [Ελλήνων] προγόνων μας που έχουμε κατακτηθεί από «αυτούς» τους βάρβαρους/αλλόφυλους Ρωμαίους, οι οποίοι είναι μια υποφερτή αλλόφυλος αρχή, επειδή δεν είναι εντελώς βάρβαροι.
  2. Δεν είναι καιρός «εμείς» να μιμηθούμε τις ένδοξες πράξεις των Ελλήνων προγόνων μας, αλλά είναι καιρός να σκύψουμε το κεφάλι, γιατί «αυτή» η Ρωμαϊκή αιχμή είναι νηλεής και ανίκητη και δεν συγχωρεί ανόητες ατασθαλίες.
  3. Το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε «εμείς» οι νυν Έλληνες είναι να γίνουμε «βλαχοδήμαρχοι» στις πόλεις μας και ν΄αποκτήσουμε ισχυρούς Ρωμαίους φίλους για κάνα ρουσφέτι, γιατί «αυτοί» οι αλλόφυλοι/βάρβαροι Ρωμαίοι φροντίζουν τους φίλους τους.

Το εθνοτικό τοιχίο «εμείς-αυτοί» που έχει ανεγείρει ο Πλούταρχος είναι ξεκάθαρο.

Σχεδόν έναν αιώνα μετά τον Πλούταρχο, ο ελληνόφωνος Ρωμαίος συγκλητικός από την Βιθυνία Δίων ο Κάσσιος είναι ο πρώτος γνωστός εκρωμαϊσμένος ελληνόφωνος και το άκρως αντίθετο του Πλουτάρχου. Ίσως ήταν εξαίρεση στην εποχή του, αλλά ήταν ο πρόδρομος αυτών που ακολούθησαν. Συνέγραψε στην Ελληνική μία Ρωμαϊκή Ιστορία, η οποία περιγράφει τα πράγματα από την Ρωμαϊκή οπτική γωνία. Ήταν η αγαπημένη πηγή των «Βυζαντινών» για την αρχαία Ρωμαϊκή ιστορία και ο «βυζαντινός» διοικητής του θέματος Ελλάδος Κεκαυμένος, που έγραψε γύρω στο 1070, τον χαρακτηρίζει «Δίωνα τον Ρωμαίο» για να τον ξεχωρίσει από τον «Δίωνα τον Χρυσόστομο».

Dion

Από τη μια, ο πολιτικός εκρωμαϊσμός των ελληνοφώνων αρχίζει σταδιακά να διαβρώνει την εθνοτική αντίθεση Έλλην-Ρωμαίος ενώ, από την άλλη, οι Ρωμαίοι αρχίζουν να διαβρώνουν την αντίθεση Έλλην-βάρβαρος, όταν υιοθετούν τον όρο «βάρβαρος» για τους μη Ρωμαίους (ιδίως αυτούς που κατοικούσαν στο Barbaricum εκτός της αυτοκρατορίας). Τέλος, ο Χριστιανισμός ανεγείρει ένα νέο θρησκευτικό τοιχίο «εμείς-αυτοί» μεταξύ των νυν ελληνόφωνων Χριστιανών και των πάλαι και νυν πολυθεϊστών «Ἑλλήνων».

Μετά το 400 μ.Χ. η κυρίαρχη σημασία του όρου «Ἕλλην» είναι αυτή με την οποία χρησιμοποιεί τον όρο ο Χριστιανισμός: «Ἕλλην» είναι πια ο «δυσσεβής» πολυθεϊστής, για το 90% περίπου του πληθυσμού της αυτοκρατορίας που είναι πια χριστιανικό και, από τον Θεοδόσιο και μετά, ζει σε μια επισήμως «Φιλόχριστο των Ρωμαίων Πολιτεία».

Στα χρόνια του Ιουστινιανού, στον επίσημο νομικό κώδικα του κράτους, «οι Ἕλληνες» είναι οι «δυσσεβείς, μυσαροί, ανόσιοι, αλιτήριοι, νοσούντες από “ανοσιομανία” και δήθεν παιδευόμενοι (επειδή μορφώνονται στην λάθος και «θύραθεν/έξωθεν» παιδεία), εξαιτίας των οποίων η Φιλόχριστος των Ρωμαίων Πολιτεία πλήττεται από την δίκαια οργή του φιλάνθρωπου Θεού.» Όλοι αυτοί οι χαρακτηρισμοί απαντούν στο άρθρο [CJ, 1.11] του Ιουστινιανικού κώδικα που φέρει τον τίτλο De Pagani/Περὶ Ἑλλήνων.

CJ-1-11

Αν δούμε τι πιστεύουν οι «Βυζαντινοί» κατά την περίοδο 600-1000 μ.Χ θα δούμε ότι έχουν διαβρωθεί/αναδιαμορφωθεί όλα τα εθνοτικά τοιχία του Πλουτάρχου και έχει ανεγερθεί ένα νέο θρησκευτικό.

Εδώ κάθε νοήμον πρωτεύον που ξέρει να μετράει μέχρι το 10 είναι σε θέση να καταλάβει ότι μεταξύ Πλουτάρχου και των πρώιμων Βυζαντινών έχει συμβεί ένας ριζικότατος επανεθνοτισμός και, κατά συνέπεια, υπάρχει μια σαφέστατη εθνοτική ασυνέχεια στην διαχρονική ελληνόφωνη κοινότητα.

Ενώ για τον Πλούταρχο «οι πρόγονοί μας» ήταν οι παλαιότεροι [ελεύθεροι] Έλληνες και οι Ρωμαίοι ήταν οι βάρβαροι/αλλόφυλοι κατακτητές, οι ελληνόφωνοι πρώιμοι «Βυζαντινοί» πιστεύουν ότι είναι «ἑλληνίζοντες Ῥωμαίοι» (= Ρωμαίοι που έμαθαν να μιλάνε Ελληνικά), ότι η «πάτριος/πατρώα» (προγονική) γλώσσα τους ήταν τα Λατινικά, ότι οι πρόγονοί τους ήταν οι «Πάλαι Ῥωμαῖοι» που ίδρυσαν την Ἀρχή τῶν Ῥωμαίων/Ῥωμαίων Πολιτεία (Imperium Romanum, Res Publica Romana) και, τέλος, πιστεύουν ότι οι [αρχαίοι] Έλληνες ήταν οι «δυσσεβείς» και «μυσαροί» εχθροί των Χριστιανών προγόνων τους. Πριν από κάθε μάχη του 10ου μ.Χ. αιώνα, τα εμψυχωτικά λόγια ενός «βυζαντινού» στρατηγού προς τους «βυζαντινούς» στρατιώτες του είναι «θυμηθείτε ότι είστε Ρωμαίοι!»

Οι ελληνόφωνοι ως «ἑλληνίζοντες Ῥωμαίοι»:

Οι «ἑλληνίζοντες Ῥωμαῖοι» πλέον λένε τις clausurae κλεισούρες και τον rationalis λογοθέτη.

[Προκόπιος, Πόλεμοι, 2.29.25] κλεισούρας ἑλληνίζοντες τὰς τοιάυτας ὁδούς καλοῦσι Ῥωμαίοι.

[Προκόπιος, Πόλεμοι, 7.128] λογοθέτην τὴν τιμὴν ταύτην ἑλληνίζοντες καλοῦσι Ῥωμαίοι.

Οι «πάλαι Ρωμαίοι» που για τον Πλούταρχο ήταν «ἀλλόφυλοι», για τον Βασιλέα των Ρωμαίων Θεόφιλο είναι οι αγαθοί τα πολέμια πρόγονοι των Ρωμαίων στρατιωτών του και ζητάει  από τους τελευταίους να επανακτήσουν την πολεμική αρετή των Ρωμαίων προγόνων τους (πρὸς τὴν τῶν προγόνων Ῥωμαίων ἐπανάγεσθαι ἀρετὴν).

capillare

Για τον Πλούταρχο ο Ιούλιος Καίσαρ ήταν ένας «αλλόφυλος Ρωμαίος». Για τον Βασιλέα των Ρωμαίων Κωνσταντίνο Πορφυρογέννητο, αντίθετα, ο Ιούλιος Καίσαρ ήταν ένας εκ των «ὅτε βασιλέων» που μιλούσε την «πάτριο Ρωμαϊκή φωνή» την οποία, μετά τον Ηράκλειο, οι «ἑλληνίζοντες» διάδοχοί του Καίσαρα απέβαλαν.

ConstPorph-patrios

Για τον Ιωάννη Κυριώτη τον Γεωμέτρη, ο Ιούλιος Καίσαρ είναι ο ένδοξος αγαθός τα πολέμια πρόγονος των «Αὐσονίων» (= γνήσιων Ρωμαίων, «βυζαντινών») τον οποίο καλεί ν΄αναστηθεί και να πάρει γρήγορα τα όπλα (ὅπλα λάμβανε θᾶττον), επειδή τα τόξα των «Μυσών» (Βουλγάρων) αποδείχθηκαν ισχυρότερα από τα δόρατα των «Αυσονίων» και ο «Ίστρος » (Βουλγαρία) κατάφερε να πάρει το στεφάνι της «Ρώμης» (αναφέρεται στην ταπεινωτική ήττα του νεαρού Βασιλείου Β΄ από τον Τσάρο Σαμουήλ στην μάχη των Πυλών του Τραϊανού το 986).

Ausonians-Geometres

Για τον Πλούταρχο, η gens Fabia ήταν ένας αριστοκρατικός οίκος των «αλλόφυλων Ρωμαίων». Για τον Ατταλειάτη ήταν οι «πάλαι Ῥωμαίοι» και οι πρόγονοι των Φωκάδων και του Νικηφόρου Βοτανειάτη.

Ἐκ τούτων οὖν, ὡς ὁ λόγος αἱρεῖ καὶ ἡ τοῦ γένους ἀναφορὰ περιάγει, οἱ Φωκάδες αὐτοὶ καταγόμενοι τὴν τε περιφάνειαν ἄνωθεν ἔσχον καὶ τὸ τῆς ἀνδρίας ἀλκιμώτατον καὶ ἀνύποιστον ἐκ τῶν ἐκείνων Φαβίων, ὥς που διὰ βίβλου τινὸς παλαιᾶς ἐχειραγωγήθην ποτέ, τὴν ἀρχὴν τοῦ γένους ἐφέλκοντες. Οὖτοι δὲ οἱ Φάβιοι ἐν τῇ παλαιᾷ Ῥώμῃ τὰς πρώτας ἔσχον ἀρχὰς καὶ τιμὰς καὶ ῥίζα πάντων τῶν εὐγενῶν καὶ κατὰ χεῖρα καρτερῶν ἐγνωρίζοντο καὶ οὐδεὶς τούτων ἐσφάλη ποτὲ περὶ πολέμους καὶ κινδύνους ἀγωνιζόμενος.

Μετάφραση: Εκ τούτων λοιπόν, όπως δείχνει η διήγηση και περιγραφή της καταγωγής, αυτοί οι Φωκάδες κατάγονται από τους ξακουστούς Φαβίους, από τους οποίους έχουν κληρονομήσει την περιφάνεια και το αλκιμώτατο (= τολμηρό) και ανύποιστο (=ακαταμάχητο) της ανδρείας τους. Αυτοί οι Φάβιοι κατείχαν τα υψηλότερα αξιώματα και τιμές στην Παλαιά Ρώμη και ήταν η ρίζα όλόκληρης της αριστοκρατίας και όλων των «κατὰ χεῖρα καρτερῶν» ανδρών (~ τρανών πολεμιστών). Ουδείς εξ αυτών ουδέποτε απέτυχε αγωνιζόμενος σε πολέμους και κινδύνους.

Όσο για την Λατινική ως την «πάτριο/πατρώα» (=προγονική) γλώσσα των «βυζαντινών» (ἑλληνιζόντων Ῥωμαίων), εκτός από το χωρίο του Πορφυρογέννητου που παρέθεσα παραπάνω, υπάρχουν άλλες δύο αναφορές.

Ο Θεοφύλακτος ο Σιμοκάττης που εξιστόρησε γύρω στο 630 μ.Χ. τα γεγονότα της βασιλείας του Μαυρικίου πολλάκις αναφέρεται στην «Λατινίδα φωνή» ως την «πάτριο/πατρώα», «επιχώριο» και «συνήθη» γλώσσα των Ρωμαίων, στους οποίους πιστεύει ότι ανήκει, ασχέτως αν έγραψε την ιστορία του σε αυτήν που ονομάζει ως «εὐγενίδα Ἑλλάδα γλῶττα» (εννοεί την κλασική γλώσσα στην οποία γράφει και όχι την «ἰδιώτιδα» φωνή του απλού κόσμου).

skulka

[…] τῆς διαφρουρᾶς κατημέλησεν, ἣν σκούλκαν σύνηθες τῇ πατρίῳ φωνῇ Ῥωμαίοις ἀποκαλεῖν.

Η «διαφρουρά», στην πάτριο φωνή των [νῦν ἑλληνιζόντων] Ρωμαίων λέγεται «σκούλκα».

Θα καταλάβετε τον δημώδη λατινικό όρο «σκούλκα» μόλις σας δώσω τον ορισμό του όρου «σκουλκάτωρες» από τα «Τακτικά» του Λέοντος του Σοφού.

[Τακτικά, 4.26] Σκουλκάτωρες δὲ οἱ κατάσκοποι λέγονται οἵτινες μανθάνοντες τὰ τῶν ἐχθρῶν ἀπαγγέλλουσιν.

«Σκουλκάτωρες», λοιπόν, είναι οι κατάσκοποι που στέλνονται για να κρυφακούσουν αυτά που λένε οι εχθροί. Ευχαριστώ τον Simplizissimus που μου υπέδειξε πως ο όρος ανάγεται στο λατινικό exculcatores = « πρόσκοποι» και όχι στο auscultatores = «ακουστές»,  όπως νόμιζα μέχρι τώρα.

Ο Θεοφάνης ο Ομολογητής που έγραψε την Χρονογραφία του κατά την περίοδο 810-814 μ.Χ., όταν περιγράφει μια ρωμαϊκή εκστρατεία του 587 μ.Χ. κατά των Αβάρων στην Θράκη, γράφει:

ἑνὸς γὰρ ζώου τὸν φόρτον διαστρέψαντος, ἕτερος τὸν δεσπότην τοῦ ζώου προσφωνεῖ τὸν φόρτον ἀνορθῶσαι τῇ πατρῴᾳ φωνῇ· τόρνα, τόρνα, φράτερ.” καὶ ὁ μὲν κύριος τῆς ἡμιόνου τὴν φωνὴν οὐκ ᾐσθάνετο, οἱ δὲ λαοὶ ἀκούσαντες καὶ τοὺς πολεμίους ἐπιστῆναι αὐτοῖς ὑπονοήσαντες εἰς φυγὴν ἐτράπησαν, “τόρνα, τόρναμεγίσταις φωναῖς ἀνακράζοντες. ὁ δὲ Χαγάνος μεγάλην δειλίαν περιβαλόμενος ἀκρατῶς ἔφυγεν. καὶ ἦν ἰδεῖν Ἀβάρους τε καὶ Ῥωμαίους ἀλλήλους διαδιδράσκοντας, μηδενὸς διώκοντος.

Κάποιος Ρωμαίος στρατιώτης, βλέποντας ότι ο φόρτος πάνω σε σε έναν νωτοφόρο ημίονο ήταν έτοιμος να πέσει, προσεφώνησε προς τον δεσπότη (χειριστή) του ζώου στην πατρώα φωνή «τόρνα, τόρνα φράτερ!» («γύρνα (τον), γύρνα (τον), αδελφέ! (τον φόρτο)»). Οι δε λαοί (οι υπόλοιποι στρατιώτες) κατάλαβαν ότι με το «τόρνα, τόρνα!» εννοούσε «γύρνα (πίσω), γύρνα (πίσω)!» και, πανικόβλητοι, άρχισαν να υποχωρούν ατάκτως. Το περίεργο του συμβάντος είναι ότι και οι Άβαροι υποχώρησαν πανικόβλητοι, κάτι που γεννά το ερώτημα ποια ήταν η lingua franca των ετερογενών αβαρικών εκστρατευτικών σωμάτων; Στα αβαρικά στρατεύματα υπήρχαν, εκτός από τους μάλλον τουρκόφωνους Αβάρους, γερμανόφωνοι Γήπες/Γήπιδες, Σλάβοι και, μεταξύ άλλων, αυτόμολοι Ρωμαίοι). Μήπως η lingua franca του Αβαρικού Χαγανάτου ήταν η δημώδης Λατινική της εποχής; Τέλος πάντως, δεν είναι αυτό το θέμα της παρούσης αναρτήσεως.

Οι ελληνόφωνοι «Βυζαντινοί» (δηλαδή οι μεσαιωνικοί ελληνίζοντες Ρωμαίοι) όχι μόνο θεωρούσαν ως προγόνους τους «αλλόφυλους Ρωμαίους» του Πλουτάρχου και τη λατινική γλώσσα αυτών ως την «πάτριο/πατρώα» γλώσσα τους, αλλά θεωρούσαν τον ίδιο τον Πλούταρχο «ἀλλότριο». Ο δάσκαλος του Μιχαήλ Ψελλού Ιωάννης Μαυρόπους (ανήκε στο ίδιο λόγιο ρεύμα με τον Ψελλό που ισχυρίζεται στα γραπτά του ότι μόνος του αναβίωσε την λησμονημένη μελέτη της Ελληνικής φιλοσοφίας) σε ένα ποίημά του ζητάει από τον Χριστό, αν έχει διάθεση να σώσει [από την καταδίκη στην κόλαση] την ψυχή κάποιων αλλότριων, ας σώσει τις ψυχές του Πλάτωνα και του Πλουτάρχου.

εἴπερ τινός βούλοιο τῶν ἀλλοτρίων

τῆς σῆς ἀπειλῆς ἐξελέσθαι, Χριστέ μου,

Πλάτωνα καί Πλούταρχον ἐξέλοιό μοι,

ἄμφω γάρ εἰσι καί λόγον καί τόν τρόπον

τοῖς σοῖς νόμοις ἔγγιστα προσπεφυκότες,

εἰ δ’ ἠγνόησαν ὡς Θεός εἶ τῶν ὅλων,

ἐνταῦθα τῆς σῆς χρηστότητος δεῖ μόνον

δι’ ἥν ἅπαντας δωρεάν σῲζειν θέλεις.

Εδώ φυσικά, ο όρος «ἀλλότριος» σημαίνει ειδικά «αλλόπιστος», δηλαδή ο Πλάτων και ο Πλούταρχος είναι «Ἕλληνες» (=μη Χριστιανοί) όπως είναι και οι μουσουλμάνοι Άραβες και οι ζωροαστριστές Πέρσες, καθώς και οι τεγκριστές Βούλγαροι και οι Ρώς πριν από τον εκχριστιανισμό τους.

hellenes-polytheists

Στο [10:40] του παρακάτω βίντεο, η Αρβελέρ αναφέρει τα λόγια με τα οποία ο Πατριάρχης Φώτιος ανακοίνωσε τον εκχριστιανισμό των Βουλγάρων στους άλλους Πατριάρχες της Ανατολής.

«Έχω την ευχάριστη είδηση να σας πω ότι το Βουλγαρικόν έθνος απεποιήθη την Ελληνικήν [του] ειδωλολατρεία και έγινε χριστιανόν […]»

Η «ελληνική ειδωλολατρεία» των (στεπαίων/τουρκόφωνων) Βουλγάρων ήταν ο Τεγκρισμός (ο Τεγκρί ήταν ο Τουρκομογγολικός θεός του Ουρανού).

Τις «ελληνικές» θυσίες και τα «ελληνικά» όργια που οι παγανοί «Ταυροσκύθες» Ρως κληρονόμησαν από τον «Σκύθη» Αχιλλέα και τους Μυρμιδόνες του, τα έχω περιγράψει εδώ, ενώ εδώ έχω περιγράψει τον αυτοχαρακτηρισμό του Ζωροάστρη Σασσανίδη βασιλέα Χοσρόη Β΄ ως «Έλληνα» (σε αντίθεση με την Χριστιανή γυναίκα του «Σειρέμ»/Shirin), σε μια επιστολή του στα Ελληνικά που διέσωσε ο Θεοφύλακτος ο Σιμοκάττης.

Επομένως, για να περάσω στις άλλες κοτσάνες του Ζουράρι, η απάντηση στην ερώτηση του «πότε συνέβη η ασυνέχεια της ελληνικής εθνοτικής ταυτότητας;» είναι κατά τον βαθμιαίο επανεθνοτισμό και την αναδιαπραγμάτευση ταυτοτήτων που υπέστησαν οι ελληνόφωνοι πληθυσμοί κατά την περίοδο 350-600 μ.Χ. Ο όρος που περιγράφει αυτή τη διαδικασία είναι «εκρωμαϊσμός» (romanization).

Τα λόγια του Αντώνη Καλδέλλη για το θέμα, σε μια πρόσφατη συζήτηση που είχε με τον διευθυντή του Ινστιτούτου Μελέτης του Δυτικού Πολιτισμού στο Texas Tech Steve Balch μπορείτε να τα ακούσετε στο [08:20-10:20]

 Καλδέλλης: Ανέφερες την [ρωμαϊκή] συνέχεια του Βυζαντίου που είναι ένα πολύ σημαντικό θέμα. Πρέπει πρώτα να ξεκαθαρίσω ότι δεν ενδιαφέρομαι για τις συνέχειες που συνήθως συζητούνται στις ημέρες μας, δηλαδή τις σύγχρονες εθνικιστικές ιδεολογίες συνέχειας. Στην Ελλάδα, ειδικότερα, «Βυζάντιο και συνέχεια» σημαίνει πως οι Νεοέλληνες είναι οι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων και το Βυζάντιο είναι η απαραίτητη για την σύνδεση γέφυρα.

Steve Balch: Εσύ όμως πιστεύεις ότι οι Βυζαντινοί αν και ελληνόφωνοι ένοιωθαν Ρωμαίοι.

Καλδέλλης: Απολύτως! Όταν προτάσσεις την ρωμαϊκή συνέχεια του Βυζαντίου, αυτό αυτομάτως σημαίνει ότι δέχεσαι πως υπάρχει μια ελληνική [εθνοτική] ασυνέχεια. Αυτό που συναντάς [στις πηγές] είναι ότι, κατά την ύστερη αρχαιότητα, οι ελληνόφωνοι πληθυσμοί του ανατολικού μέρους της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας σταματούν να αυτοπροσδιορίζονται ως Έλληνες, για ποικίλους λόγους, γίνονται Ρωμαίοι και Χριστιανοί και τέτοιοι παραμένουν για τα επόμενα 1000 χρόνια [του Βυζαντίου]. Βρίσκω ενδιαφέρουσα την ασυμφωνία πραγματικότητας και ιδεολογίας που υπάρχει στους κλασικιστές που πιστεύουν ότι η Ρώμη κατέκτησε την Ελληνική Ανατολή, αλλά κατακτήθηκε από τον ανώτερο πολιτισμό της τελευταίας. Δεν έγιναν έτσι ακριβώς τα πράγματα! Οι κλασικιστές έχουν αυτήν την εντύπωση επειδή σπανίως εξετάζουν την περίοδο μετά τον 2ο/3ο μ.Χ. αιώνα [όταν οι Έλληνες υπάρχουν ακόμα σαν εθνότητα που αντιστέκεται στον εκρωμαϊσμό και όταν ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Μάρκος Αυρήλιος γράφει στην Ελληνική το προσωπικό του ημερολόγιο και ολόκληρο φιλοσοφικό σύγγραμμα]. Αν εξετάσεις όμως την κατάσταση μερικούς αιώνες αργότερα, βρίσκεις τους ελληνόφωνους να είναι Ρωμαίοι, χωρίς να κρύβουν πίσω από αυτόν τον αυτοπροσδιορισμό τους κάποια λανθάνουσα και ελλοχεύουσα Ελληνική ταυτότητα. Οι Νεοέλληνες μελετητές, όχι όλοι τους φυσικά, αλλά αυτοί που δέχονται το Εθνικό Αφήγημα, πιστεύουν ότι οι Έλληνες συνεχίζουν να υπάρχουν «υπογείως» και ότι η Ελληνική τους ταυτότητα συνεχίζει να υπάρχει «υποβρυχίως» για 1200 περίπου χρόνια, μέχρι που τελικά ξαναναδύεται στην επιφάνεια. Δεν έγιναν φυσικά έτσι τα πράγματα!

Πάμε στην επόμενη κοτσάνα του Ζουράρι.

Ζουράρις #2 [03:07]: Η γλώσσα … οι λέξεις θεός, θάλασσα, χέζω υπάρχουν από τα ομηρικά χρόνια καταλαβαίνετε ότι δεν μπορύμε να μιλούμε περί ασυνεχείας.

Εδώ ο ακριτόμυθος παλιάτσος δείχνει περίτρανα την εθνολογική του άγνοια, μην μπορώντας να κατανοήσει ότι η γλωσσική συνέχεια και η εθνοτική συνέχεια είναι δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα. Είμαι σίγουρος ότι ψεύδεται και για την υποτιθέμενη γλωσσολογική μελέτη στην οποία αναφέρεται. Η γλωσσική «συνέχεια» δεν «αποδεικνύεται» ούτε με 4 λέξεις ούτε με 14. Όταν οι γλωσσολόγοι εξετάζουν την εξέλιξη μιας γλώσσας, εξετάζουν την φωνολογία της, την μορφολογία της, το συντακτικό της, το λεξιλόγιό της και τις σημασιακές αλλαγές των όρων.

Οι Αμερικάνοι συνεχίζουν να μιλάνε την αποικιακή Αγγλική που έφεραν οι Άγγλοι άποικοι στον νέο κόσμο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι Αμερικάνοι είναι Άγγλοι επειδή συνεχίζουν να μιλάνε Αγγλικά και συνεχίζουν να τα ονομάζουν Αγγλικά. Ήδη στα τέλη του 19ου αιώνα, και ύστερα από μια διαδικασία επανεθνοτισμού που διήρκεσε έναν περίπου αιώνα, οι αγγλόφωνοι Αμερικάνοι και οι Βρετανοί ανέγειραν ένα εθνικό τοιχίο, το οποίο πλέον χωρίζει δύο διαφορετικά νεωτερικά έθνη.

Ένας Αμερικάνος σχολιαστής του Άμαζον (ιταλοαμερικάνος αν κρίνω από το όνομά του), αφού διάβασε το τελευταίο βιβλίο του Καλδέλλη, κατάλαβε πόσο λάθος είναι ο όρος «Βυζάντιο» έναντι του όρου Ανατολική/Μεσαιωνική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και, κατάλαβε πόσο ακόμα πιο λάθος είναι να θεωρούνται οι «Βυζαντινοί» ως «Γραικοί» [από την Δύση] λέγοντας «πρέπει επειδή μιλάμε Αγγλικά εμείς να θεωρούμαστε Άγγλοι και όχι Αμερικάνοι;»

Michael Popolino:

This is a excellent and scholarly work that puts the so-called “Byzantine” Empire into a clearer perspective. Connected to his thesis that the emperors did not have the absolute power we have always assumed them to have, and that a form of republicanism was very much alive in the empire, Kaldellis approaches this civilization as the continuation of the late Roman empire in the East, and not what other scholars of the period have fabricated into a “Byzantine”, or even worse, “Greek” one. [Consider that the common language of the United States is English. So, should we consider ourselves to be English rather that American?] I am looking very forward to the second volume that will go deeper into arguing that the empire was a continuation, albeit transformed in many ways, of the late Roman empire. Although, I am somewhat puzzled as to why he retains “Byzantine” in the title of his book.

Αντίστοιχα, το ότι οι Βραζιλιάνοι είναι πορτογαλόφωνοι δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει ένα Βραζιλιάνικο έθνος διαφορετικό του Πορτογαλικού και η κοινή ισπανοφωνία Ισπανών, Μεξικάνων και Αργεντίνων δε σημαίνει ότι οι λαοί αυτοί δεν αποτελούν τρία διαφορετικά έθνη (και υπάρχουν άλλα πολλά πολλά ισπανόφωνα έθνη). Τέλος, οι Σέρβοι και οι Κροάτες μιλάνε την ίδια γλώσσα και όχι μόνο δεν ανέπτυξαν ποτέ στην ιστορία τους μία κοινή εθνοτική ταυτότητα, αλλά δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν σε ένα κοινό όνομα για την κοινή τους γλώσσα. Ο όρος «Σερβο-Κροατική» γλώσσα (ή καλύτερα Βοσνιο-Σερβο-Κροατο-Μαυροβουνιακή) είναι, κατά μία άποψη, τόσο παράλογος όπως ο όρος «Μεξικο-Κολομβιανο-Αργεντινική» για την Ισπανική της Νοτίου Αμερικής.

Η γλώσσα είναι ένα σημαντικό κριτήριο εθνοτικότητας, αλλά από μόνη της δεν αρκεί για να καθορίσει την εθνοτική ταυτότητα. Ανήκει σε αυτό που ο Fredrik Barth, στο χωρίο που έχω παραθέσει παραπάνω, ονόμασε «πολιτισμικό περιεχόμενο», συνιστώντας μας να μην εστιάσουμε την προσοχή μας σε αυτό -αν θέλουμε να κατανοήσουμε τα εθνοτικά φαινόμενα- αλλά στο εθνοτικό τοιχίο (υποκειμενική και συνειδητή ανέγερση, διατήρηση ή/και αναδιαμόρφωση της διάκρισης «εμείς-αυτοί»), στο οποίο μας προτρέπει να εστιάσουμε την προσοχή μας.

Ένας από τους μεγαλύτερους εθνολόγους της εποχής μας, ο Anthony D. Smith, στην σελίδα 27 του μνημειώδους βιβλίο του “The Ethnic Origin of Nations” γράφει:

Smith-language

Υπάρχουν πολλά ακόμα παραδείγματα που δείχνουν ότι η γλώσσα, που για πολύ καιρό θεωρούνταν ως ο βασικότερος, αν όχι ο μόνος, δείκτης εθνοτικότητας, συχνά είναι ασήμαντη ή και διαχωριστική στην αντίληψη της εθνοτικής κοινότητας. […] Παρόλα αυτά, κάποιοι μελετητές συνεχίζουν να θεωρούν την γλώσσα ως το διακριτικό σημάδι της εθνοτικότητας (το Volksgeist = ιδιάζον χαρακτηριστικό ενός λαού, όπως το όρισε ο Χέρντερ στα τέλη του 18ου αιώνα), μία θεώρηση που οδηγεί σε χονδροειδή απλοποίηση και παρεξήγηση των εθνοτικών κοινοτήτων, τόσο στην προνεωτερική όσο και στην σύγχρονη περίοδο.

Ο Peter Heather, στην εθνολογική εισαγωγή του βιβλίου του Empires and Barbarians, περιγράφει με ένα πολύ ωραίο παράδειγμα πως το «πολιτισμικό περιεχόμενο» του Barth έχει δευτερεύουσα σημασία στην Εθνολογία. Όταν βλέπουμε κάποιον να φοράει σκωτσέζικο κιλτ καταλαβαίνουμε ότι είναι Σκωτσέζος. Ωστόσο, το ίδιο άτομο παραμένει Σκωτσέζος ακόμα και όταν δεν φοράει κιλτ ή, ακόμα και όταν γνωρίζει μόνο αγγλικά, αγνοώντας την Σκωτική Γαελική γλώσσα των προγόνων του (όπως συμβαίνει με την πλειοψηφία των Σκωτσέζων σήμερα που αρκούνται να δείχνουν την ιδιατερότητά τους με την σκωτσέζικη προφορά της Αγγλικής). Αυτό που κάνει κάποιον Σκωτσέζο είναι η συνειδητή (και φυσικά υποκειμενική) αποδοχή της σκωτσέζικης ταυτότητας των προγόνων του και τα εθνοτικά τοιχία με τα οποία η σκωτσέζικη εθνότητα απέκτησε την δική της υπόσταση, σε αντιπαραβολή με τις άλλες εθνότητες της Βρετανίας.

Heather-kilt

Επομένως, πιστεύω πως εξήγησα επαρκώς και την δεύτερη κοτσάνα του ακριτόμυθου και εικαιορρήμονα Ζουράρι.

Πάμε παρακάτω.

Ζουράρις #3 [03:45]: Το 1237 π.χ. ο Βατάτζης …

Επειδή ο Βατάτζης παραδέχτηκε αυτό που του είπε ο Πάπας, ότι δηλαδή η σοφία πηγάζει από το «γένος μας» (των Ελλήνων), ο Ζουράρις πιστεύει οτι υπήρχε ελληνικό έθνος κατά τον 13ο αιώνα.

Αυτό που δεν γνωρίζει ο Ζουράρις είναι πως για να υπάρχει Ελληνική εθνοτική κοινότητα δεν αρκεί να αυτοπροσδιορίζονται ως «Έλληνες» μόνον οι αττικίζοντες λόγιοι οι οποίοι, σύμφωνα με μια εκτίμηση, τον 10ο αιώνα ήταν 300 ψυχές σε 18 εκατομμύρια «χυδαίας» λαοθάλασσας (δηλαδή αποτελούσαν το 0,00166% της αυτοκρατορίας), αλλά χρειάζεται αυτό που οι εθνολόγοι ονομάζουν «κοινωνικό βάθος» και «ευθυγράμμιση των κοινωνικών στρωμάτων». Ελληνική εθνότητα υπάρχει από τότε που η πλειοψηφία των «χυδαίων» ελληνοφώνων που γνώριζαν μόνο την «ἰδιώτιδα» (= άτεχνη, άκομψη, ανεπιτήδευτη) Ελληνική γλώσσα άρχισαν και αυτοί να αυτοπροσδιορίζονται ως «Έλληνες» και να θεωρούν τους εαυτούς τους ως απόγονους των αρχαίων Ελλήνων. Αυτή η κατάσταση επιτεύχθηκε μετά τον νεοελληνικό διαφωτισμό (από τον οποίο προέκυψε μια μέση αστική τάξη πλήρως συνειδητοποιημένη για την Ελληνική της ταυτότητα) και, ειδικότερα για την λαοθάλασσα, μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους το οποίο, μέσα από την δωρεάν κρατική παιδεία, επανεθνότισε αυτήν την λαοθάλασσα.

Η λαοθάλασσα αυτή μέχρι και τον 19ο αιώνα πίστευε ότι οι Έλληνες ήταν ή κακόψυχοι γίγαντες που ο θεός τους τιμώρησε στέλνοντάς τους τεράστια κουνούπια με σιδερένιες μύτες για να τους πιουν το αίμα ή ότι οι Έλληνες ήταν οι πρόγονοι των Φράγκων και των Μυλόρδων που έρχονταν και προσκυνούσαν τα «παλιολιθάρια» (αρχαιοελληνικά ερείπια).

(Πηγές για τα παραπάνω εδώ και εδώ)

Επιπλέον, το ότι ο Βατάτζης και ένα σωρό άλλοι λόγιοι μετά τον Ιωάννη Τζέτζη και των Γεώργιο Τορνίκη (που πρώτοι γύρω στο 1150 αυτοπροσδιορίστηκαν ως «Έλληνες») κάνουν χρήση της Ελληνικής ταυτότητας, δεν σημαίνει ότι δεν έπαψε να υπάρχει η προϋπάρχουσα πλήρης εθνοτική ασυνέχεια (ακόμα και στην λόγια αντίληψη) μεταξύ των αρχαίων Ελλήνων και των «ἑλληνιζόντων Ῥωμαίων» της περιόδου 600-1100 μ.Χ.

Για την απόδειξη της Ελληνικής εθνοτικής ασυνέχειας αρκεί μία και μόνο ρωγμή και αυτή υπάρχει σαφέστατα κατά την περίοδο 600-1100 μ.Χ.

Ζουράρις #4 [04:30] 1237 [ο Βατάτζης]. 5 αιώνες πιο πριν στις επιστολές που γίνονται στη σύγκρουση με τον Λιουπράνδο … πολλές φορές όπως ξέρετε [η ταυτότητα ενός λαού] μαθαίνεται από τους αντιπάλους, από τους ξένους … Όλες οι επιστολές των δυτικών στα λατινικά μιλάνε για τους «Έλληνες» επισκόπους. Episcopi Graeci …

Λοιπόν ο Ζουράρις εδώ όχι μόνο δείχνει την ανιστοριογνωσία του όταν χρονολογεί τον Λιουτπράνδο της Κρεμόνας «5 αιώνες πιο πριν από το 1237», όταν ο άνθρωπος ήρθε στην Κων/πολη δυο φορές τον 10ο αιώνα, δηλαδή 3 αιώνες πριν το 1237, αλλά κατάφερε να δείξει περίτρανα την ασχετοσύνη του σε εθνολογικά θέματα.

Λέει ότι η ταυτότητα ενός λαού μαθαίνεται από το πως τον βλέπουν οι άλλοι. Εδώ έχει παραβιάσει εντελώς την βασική αρχή της εθνολογίας που λέει ότι για την κατανόηση της εθνοτικής ταυτότητας εξετάζουμε την ημική (emic) αντίληψη ενός λαού (αυτοπροσδιορισμό) και όχι τις διάφορες ητικές (etic, αντιλήψεις άλλων για τον λαό).

Δεν θα καταλάβουμε την ταυτότητα των Ούγγρων λαμβάνοντας υπόψη το ότι οι «βυζαντινοί» τους αποκαλούσαν «Τούρκους», «Δάκες» και «Παίονες». Οι Ούγγροι μια ζωή αυτοπροσδιορίζονται ως «Μαγκιάροι» (Magyars) και δεν έδειξαν ποτέ καμία διάθεση συσχέτισης με τους αρχαίους Δάκες και τους Παίονες.

Αντίστοιχα, οι Αμερικάνοι δεν είναι «Γραικοί» μόνο και μόνο επειδή όλοι οι ισπανόφωνοι νοτιοαμερικάνοι και οι πορτογαλόφωνοι Βραζιλιάνοι τους αποκαλούν “Gringos” (< ισπανικό Griegos = «Γραικοί»).

Οι λατινοαμερικάνοι κληρονόμησαν από τους γλωσσικούς τους προγόνους που κάποτε ζούσαν στην Ισπανία και την Πορτογαλία την συνήθεια να ονομάζουν τους αλλόγλωσσους «Γραικούς» (λ.χ. η λατινική παροιμία Graeca sunt non leguntur = «Ελληνικά είναι δεν διαβάζονται» και η αγγλική παροιμία it’s all Greek to me). Σε κάποια φάση, οι αγγλόφωνοι άποικοι ήταν οι αρχετυπικοί αλλόγλωσσοι «άλλοι» που ήξεραν οι λατινόφωνοι του νέου Κόσμου και ο όρος «Γραικός» άρχισε να σημαίνει ειδικά «Αμερικάνος». Οι ίδιοι οι αγγλόφωνοι Αμερικάνοι δεν έδειξαν ποτέ καμία διάθεση ταύτισης με τους «Γραικούς».

Στο παρακάτω βίντεο, μια Βραζιλιάνα ρωτάει έναν Αμερικάνο αν θεωρεί προσβλητικό τον χαρακτηρισμό “Gringo”.

[01:00]

Βραζιλιάνα: Είναι προσβλητικός για εσάς τους Αμερικάνους ο χαρακτηρισμός Gringo;

Αμερικάνος: Σε εμάς είναι λίγο προσβλητικός, γιατί συνήθως τον ακούμε από Μεξικάνους που χρησιμοποιούν το Gringo με προσβλητική διάθεση για εμάς τους Αμερικάνους. Αλλά ξέρουμε ή, καλύτερα, εγώ προσωπικά γνωρίζω, ότι εσείς οι Βραζιλιάνοι δεν τον χρησιμοποιείτε προσβλητικά, αλλά για εσάς είναι ένας γενικός όρος που σημαίνει «ξένος, μη Βραζιλιάνος».

Ο εικαιορρήμων Ζουράρις πιστεύει ότι θα καταλάβει την ταυτότητα των «Βυζαντινών» (= Μεσαιωνικών Ρωμαίων) από τον Λιουτπράνδο και όχι από την αντίδραση των ίδιων των Ρωμαίων όταν, εντελώς προπαγανδιστικά, ο Λιοτπράνδος αποκάλεσε τον Νικηφόρο Φωκά «αυτοκράτορα των Γραικών».

Η αντίδραση των Ρωμαίων στο «Γραικοί» του Λιουτπράδου ήταν:

[Περιγράφει ο Λιουτπράνδος στα Λατινικά τις συζητήσεις που έγιναν στην Κωνσταντινούπολη στα Ελληνικά]

[Rel, 47] Imperatorem, inquiunt, universalem Romanorum, augustum, magnum, solum Nicephorum scripsisse Graecorum, hominem quendam barbarum, pauperem Romanorum, non piguit! O coelum! o terra! o mare! Sed quid, inquiunt, faciemus hominibus istis sceleratis, criminosis?

«Δεν ντράπηκε [ο Πάπας] (non piguit, ο τελευταίος ορισμός Β.2 εδώ) όταν έγραψε τον οικουμενικό (universalem), σεβάσμιο (augustum), τρανό (magnum) και μοναδικό (solum) Αυτοκράτορα των Ρωμαίων Νικηφόρο ως [αυτοκράτορα] «των Γραικών» και, ταυτόχρονα, [όταν έγραψε] έναν βάρβαρο και πένητα [ως αυτοκράτορα] «των Ρωμαίων»; Ω Ουρανέ! Ω Γη! Ω Θάλασσα! Τι θα κάνουμε μ΄αυτά τα συκοφαντικά παλιοτόμαρα!»

[Rel., 51] Papa fatuus, insulsus, ignorat Constantinum sanctum imperialia sceptra huc transvexisse, senatum omnem, cunctamque Romanam militia. Romae vero vilia mancipia, piscatores scilicet, cupedinarios, aucupes, nothos, plebeios, servos tantummodo dimisisse.

Δηλαδή «ο χαζός και ανόητος Πάπας αγνοεί ότι ο Άγιος Κωνσταντίνος μετέφερε εδώ τα σκήπτρα της αυτοκρατορικής εξουσίας, μαζί με όλη τη σύγκλητο και όλους τους Ρωμαίους Ιππείς και δεν άφησε πίσω στην παλαιά Ρώμη παρά τους ασήμαντους ψαράδες, μάγειρες, τους κυνηγούς, τα νόθα παιδιά, τους πληβείους και τους δούλους».

Τι είναι πιο σημαντικό για την κατανόηση της «βυζαντινής» ταυτότητας: το ότι οι δυτικοί προπαγανδιστικά τους αποκαλούσαν «Γραικούς» για να τους απορρωμαιοποιήσουν ή το ότι οι ίδιοι οι «βυζαντινοί» ένιωθαν προσβεβλημένοι όταν τα «συκοφαντικά παλιοτόματα» (homines scelerati, criminosi) τους παρωνυμίαζαν ως «Γραικούς» αντί για Ρωμαίους, που ήταν το πραγματικό τους όνομα, μιας και η βασική ιδεολογία τους ήταν η translatio Urbis και το γεγονός ότι πίστευαν πως ήταν (και ήταν) οι μόνοι «ἄπτωτοι Ῥωμαίοι» που είχαν απομείνει;

Τέλος, το άλλο σφάλμα του Ζουράρι είναι πως υπέθεσε ότι το λατινικό “Graeci” σημαίνει μόνον «Ἕλληνες». Όταν όμως ο Fazio Degli Uberti τον 14ο αιώνα μεταφράζει στην Ελληνική το ιταλικό “sono Greco“, γράφει “ime Romeos” (είμαι Ρωμαίος)!

dittamondo

Όποιος θέλει να κατανοήσει την «βυζαντινή» ταυτότητα πρέπει να καταλάβει την ημική αντίληψη των «Βυζαντινών». Και αυτή κατά την περίοδο 600-1100 μ.Χ. είναι ξεκάθαρη: είμαστε «ἀληθεῖς Ῥωμαῖοι», είμαστε «Αὔσονες/Αὐσόνιοι» (= γνήσιοι Ρωμαίοι) και δεν έχουμε καμία σχέση -πέρα από την γλωσσική- με τους «δυσσεβείς, μυσαρούς και ανόσιους Ἕλληνες».

[Τακτικά, 20.40] Ἀλλὰ μετὰ Θεὸν καὶ ἐν τοῖς ὅπλοις ἔχε τὴν πεποίθησιν, καὶ μὴ τοῦτων ἀμέλει διὰ τὴν ἄλλην φρουράν, εἴγε Ῥωμαῖος ὑπάρχεις ἀληθής. Πρώτη γὰρ σωτηρία καὶ τελευταία τῷ ἀληθινῷ στρατιώτῃ ἡ τῶν ὅπλων ἐστὶν ἐπιμέλεια καὶ μεταχείρισις, τὰ δὲ ἄλλα καὶ τοῖς χυδαίοις τῶν ὄχλων ἐπινοείται πολλάκις. Καὶ γὰρ καὶ τοῖς πάλαι Ῥωμαίοις κατ΄ἀρχὰς ἀντὶ τειχῶν τῇ Ῥώμῃ φόσσαν καὶ τὰ ὅπλα χρηματίζειν λέγεται. Καὶ Λακεδαιμονίῳ ποτὲ στρατιώτῃ ἐρωτώμενῳ: «ποῦ οἱ τῆς γῆς ὑμῶν ὅροι;» λέγεται εἰπεῖν «ὧδε» δείξαν τὸ ἐν τῇ χερὶ κατεχόμενον δόρυ.

Μετάφραση: [Στρατηγέ] μετά τον Θεό να βασίζεσαι στα όπλα σου, τα οποία δεν πρέπει ν΄αμελήσεις βασιζόμενος μόνο στην θεοφύλαξη (ἄλλην φρουράν), αν είσαι αληθινός Ρωμαίος. Γιατί η πρώτη και τελευταία σωτηρία για τον αληθινό στρατιώτη είναι η επιμέλεια και συντήρηση των όπλων, κι ας νομίζουν ένα σωρό άλλα πράγματα οι χυδαίοι (= κοινοί) των όχλων. Λέγεται δε ότι οι «πάλαι Ῥωμαῖοι» στην αρχή προστάτευαν την Ρώμη όχι με τείχη, αλλά μόνο με μια τάφρο (φόσσα) και τα όπλα τους. Και όταν ρωτήθηκε ένας Λακεδαιμόνιος στρατιώτης «που είναι τα όρια της γης σας;» λέγεται ότι απάντησε «εδώ» δείχνοντας το δόρυ που κρατούσε στο χέρι του.

Advertisements

30 Comments

Filed under Εθνολογία, Μυθοθρυψία

30 responses to “Ο Ζουράρις και η βλακώδης επιχειρηματολογία του περί συνέχειας

  1. Pertinax

    Καλησπέρα Σμερδαλέε!

    5.40 κ.ε. του ζουρλάρειου βιδέου: δηλαδή ο Τσιτσάνης αντέγραψε το «Υπερμάχω»; 🙂

    Μιας και ο λόγος περί ασυνέχειας, να κριτικάρουμε λίγο και τον φίλτατο Καλδέλη που μιλάει με τόση ευκολία για «ρωμαϊκή συνέχεια»; Ποια η συνέχεια ανάμεσα στη ρωμαϊκότητα του Ιουλίου Καίσαρα, του Ιουστινιανού, του Λέοντα του Σοφού αλλά και σε αυτή που περιγράφεται στο Χρονικό του Μορέως, όταν αλλάζουν κάθε φορά τα εθνοτικά τοιχία (στις τρεις πρώτες περιπτώσεις το συγχρονικό και τέλος και το ιστορικό);

  2. Pertinax

    Καλησπέρα Σμερδαλέε!

    5.40 κ.ε. του ζουρλάρειου βιδέου: δηλαδή ο Τσιτσάνης αντέγραψε το «Υπερμάχω»; 🙂

    Μιας και ο λόγος περί ασυνέχειας, να κριτικάρουμε λίγο και τον φίλτατο Καλδέλη που μιλάει με τόση ευκολία για «ρωμαϊκό συνεχές»; Ποιά η συνέχεια ανάμεσα στη ρωμαϊκότητα του Ιουλίου Καίσαρα, του Ιουστινιανού, του Λέοντα του Σοφού, αλλά και σε αυτή που περιγράφεται στο Χρονικό του Μορέως, όταν αλλάζουν κάθε φορά τα εθνοτικά τοιχία (στις τρεις πρώτες περιπτώσεις το συγχρονικό και τέλος και το ιστορικό);

    • Γειά σου Πέρτιναξ!

      Η ρωμαϊκή συνέχεια που έχει κατά νου ο Καλδέλλης δεν είναι σίγουρα εθνοτική συνέχεια. Πρώτον γιατί ο Καλδέλλης στο Hellenism in Byzantium (HiB) δέχεται την άποψη του JM Hall περί «μη εθνοτικής φύσης της Romanitas» (δηλαδή οι αρχαίοι Ρωμαίοι δεν είχαν φτάσει σε σημείο να γίνουν εθνότητα) και, δεύτερον, γιατί ο Καλδέλλης επιμένει ότι η βυζαντινή Ρωμαϊκή ταυτότητα ήταν πρωτίστως εθνική και όχι εθνοτική (αν και δέχεται ότι, μετά το 1071 -μία από τις συμβατικές χρονολογίες έναρξης της παρακμής- μπορούσε να εκφραστεί και ως εθνοτική). Γράφει στην σλδ 76 του HiB:

      Conversely, Romans could not long retain their identity as captives in foreign states, unless they redefined themselves as a religious group or a true genos, options that were considered in the West after the fifth century and in the East as the empire lost ground after 1071. But this denatured their identity as Romans; usually they simply adapted to their new circumstances and were lost to Rome.

      Με άλλα λόγια, στο παραπάνω χωρίο ο Καλδέλλης πιστεύει ότι η εθνοτική ταυτότητα ήταν μια επιλογή (η άλλη ήταν η «σκέτη» Χριστιανική) που εμφανιζόταν μόνο σε περιόδους κρίσεως (5ος αιώνας στην Δύση και μετά το 1071 στο Βυζάντιο) και ήταν μια «μετουσιωμένη» Ρωμαϊκή ταυτότητα για «επείγουσες» καταστάσεις. Όταν «όλα δούλευαν ρολόι» η μόνη ρωμαϊκή ταυτότητα που τους ενδιέφερε ήταν η πολιτική κοινότητα (πολιτεία, res publica) όπως την όρισε ο Κικέρων και την οποία ορίζει στην ίδια πάντοτε σελίδα ως:

      The res publica, Cicero had maintained “is the property of the people. But a people is not just any collection of human beings brought together in any sort of way, but an assemblage of people in large numbers associated in a agreement (consensus) with respect to justice and a partnership for the common good” (Κικέρων, De Res Publica, 1.39). This definition prefigures modern definitions of the nation as “the goal of citizen loyalties and the expression of the common will of the citizens” (έχει υποσημείωση εδώ στον AD Smith).

      Επομένως, η ρωμαϊκή συνέχεια που συνδέει τον Κικέρωνα με τον Συριανό (έναν βυζαντινό που όρισε την Πολιτεία των Ρωμαίων παρόμοια με τον Κικέρωνα), κατά τον Καλδέλλη, είναι αυτή της πολιτικής κοινότητας που τηρεί το συμβόλαιο της Res publica/Ρωμαϊκής πολιτείας (μία κοινότητα που σέβεται τον Ρωμαϊκό νόμο και θεωρεί ως χρέος της το Κοινό Ρωμαϊκό καλό).

      Η επιμονή του Καλδέλλη στην εθνική Ρωμαϊκή ταυτότητα και ο προσδιορισμός της εθνοτικής ρωμαϊκής ταυτότητας ως «περιστασιακής» (μόνο σε περιόδους κρίσεως) είναι η βασική διαφορά του με την Gill Page, η οποία θεωρεί ότι η βυζαντινή Ρωμαϊκή ταυτότητα είχε και μια εθνοτική συνιστώσα ακόμα και όταν «όλα πήγαιναν καλά» (αν και μελετά την περίοδο μετά τον Χωνιάτη, όπου η κρίση και όχι η κανονικότητα είναι ο κανόνας στο Βυζάντιο).

      Τέλος πάντων, άνοιξες ένα ωραίο θέμα που χωράει μεγάλη συζήτηση για την οποία αξίζει ειδική ανάρτηση.

  3. Simplizissimus

    Σμερδελέε, γεια σου. Προτείνω να συγχωρήσουμε τον Κώστα Ζουράρη (με ήτα) για το αριθμητικό του λάθος (τους πέντε –όπως θέλει– αιώνες μεταξύ μέσων του 10ου και μέσων του 13ου αιώνα), γιατί αυτό είναι εύκολα συγγνωστό. Δεν είναι δύσκολο να μπεδευτεί κανείς όταν μιλά από το βήμα του κοινοβουλίου κι έχει στα νώτα του τον Νικήτα Κακλαμάνη για πρόεδρο με την κουδούνα του. Αντίθετα, θα έλεγα να τον τσιμπήσουμε για το άλλο, το όντως μέγα λάθος του, ότι τάχα ο Ιωάννης Βατάτζης είναι ο μόνος Βυζαντινός αυτοκράτορας που ανακηρύχθηκε άγιος. Τον ιερόσυλο! Θα σηκωθεί ο Νικηφόρος Φωκάς από τον τάφο να του τις βρέξει. Κι όχι μόνο ο Νικηφόρος Φωκάς. Δες εδώ πλήρη κατάλογο (απ’ τον οποίο δεν θα μπορούσε να λείπει ο μέγας Ιουστινιανός).

    Και κάτι άλλο, τριτεύον και πάλι, αλλά που καλό είναι να διορθωθεί, για να είναι το κείμενό σου άψογο: οι σκουλκάτορες του βυζαντινού στρατού δεν ετυμολογούνται από το ausculcatorew < ausculto, αλλά από το exculcatores (ανιχνευτές). Αν έχεις διάθεση για εξαντλητική ανάλυση, δες εδώ ένα περίφημο άρθρο του Philip Rance («Sculca, *sculcator, exculcator κ.τ.λ.»).

    Σε χαιρετώ.
    S.

    • Γειά σου Simplizissimus!

      Και εγώ με /η/ ήθελα να το γράψω, αλλά πρόσεξα ότι και η Βικιπαίδεια το έχει «Ζουράρις» με /ι/.

      Δεν ξέρω ο ίδιος ο Ζουράρις/Ζουράρης ποια μορφή προτιμά.

      Χίλια ευχαριστώ για την διόρθωση περί exculcator > σκουλκάτωρ. Θα το διορθώσω μετά το σχόλιο!

  4. Q.E.D., αν και κλέβεις εκκλησία. 🙂

    Ευχαριστούμε για την εξαιρετική ανάλυση.

  5. Simplizissimus

    Γεια σου και πάλι, Σμερδαλέε.

    Προτείνω να αθωώσουμε τον παραληρούντα Ζουράρη (με ήτα παρακαλώ) για το αριθμητικό του ολίσθημα. Δεν είναι δα και τόσο δύσκολο να μπλέξει κανείς τους αιώνες όταν έχει πίσω του τον Νικήτα Κακλαμάνη να προεδρεύει στο Κοινοβούλιο χτυπώντας την καμπάνα του. Ανθρώπινη αδυναμία. Αντίθετα, λέω να τον ταράξουμε στο δούλεμα για τη μπαρούφα που πέταξε, ότι τάχα απ’ όλους τους Βυζαντινούς αυτοκράτορες μόνο ο Ιωάννης Βατάτζης ανακηρύχθηκε άγιος. Οποία ιεροσυλία! Θα σηκωθεί από τον τάφο ο Νικηφόρος Φωκάς να του τις βρέξει. Ούτε ένας ούτε δύο είναι οι αυτοκράτορες άγιοι. Ρίξε μια ματιά σ’ αυτόν εδώ τον κατάλογο. Ούτε βέβαια έχει καμιά αξία η παρατήρηση ότι η Συννεφιασμένη Κυριακή και το Τη Υπερμάχω ξεκινούν με τις ίδιες νότες. Το έχουν επισημάνει εδώ κα δεκαετίες πολύ σπουδαιότεροί του.

    Κι αν έχεις υπομονή, κάτι δευτερεύον: οι σκουλκάτορες (με όμικρον, όπως οι ρήτορες και οι δόκτορες) δεν ετυμολογούνται από το ausculcatores, δηλαδή από το ρήμα ausculto, αλλά από το exculcatores, όπως εξηγεί διά μακρών εδώ ο Philip Rance. Σκουλκάτορες λέγονταν οι ανιχνευτές (éclaireurs), οι προπορευόμενοι του στρατού.

  6. bill

    ζουραρις ο ορισμος της γραφικοτητας!!!κατα τα αλλα χαιρετω μετα απο πολυ καιρο!!

  7. Βάταλος

    Εντιμώτατε κύριε Σμερδαλέε, προσκυνώ…

    Είσθε περισσότερον μέγας ανήρ απ’ όσον υπέθετα. Κατετροπώσατε οριστικώς τον «Διογένην του Καφενείου» Κώσταν Ζουράριν και όλους τους εθνικοπαράφρονας που βαυκαλίζονται ότι είναι Έλληνες. Διατί, όμως, αποκρύπτετε ότι η εξαφάνισις των Ελλήνων από τον παγκόσμιον χάρτην οφείλεται εις τον αποσυνάγωγον Εβραίον Ραββίνον Τζόσουα Μπέν Γιοζέφ (καλλιτεχνικόν ψευδώνυμον Ιησούς Χριστός), όστις ήτο ο πρώτος που συνέλαβε την μεγαλοφυή ιδέα να αποδώση εις την λέξιν «Έλλην» καθαρώς θρησκευτικήν σημασίαν΄;

    Πόσον δίκαιον είχεν ο Εβραίος Πρωθυπουργός της Μεγάλης Βρετανίας, Βενιαμίν Ντισραέλι, όταν έλεγεν…

    «Ο μεγαλύτερος ευεργέτης όλων των εποχών δι’ ημάς τους Εβραίους είναι είς αποτυχημένος Ραββίνος ονομαζόμενος Ιησούς Χριστός. Εντός 18 αιώνων αποβλάκωσε τόσον πολύ την Λευκήν Φυλή, που ημείς οι Εβραίοι εκυριαρχήσαμε κατά τον 19ον Αιώνα εις κάθε τομέα της ζωής»!..

    Δέν χρειάζονται περισσότεραι αποδείξεις, αγαπητέ κ. Σμερδαλέε: Την εποχήν του Ραββίνου Χριστού, οι Εβραίοι ήσαν ασήμαντοι κτηνοτρόφοι και οι Ελληνο-Ρωμαίοι κυρίαρχοι του Κόσμου. Είκοσι αιώνες αργότερα, οι Εβραίοι διοικούν τον κόσμον, έχουσι λάβει τα μισά Νόμπελ, ελέγχουν πλήρως το τραπεζικόν σύστημα, ανεβοκατεβάζουν κυβερνήσεις και ημείς οι αυτοαποκαλούμενοι Έλληνες πεινάμε… Πόσο δίκαιον είχεν ο σοφός Ντισραέλι!.

    Μετά τιμής
    Γέρων Βάταλος
    αιμύλος και σπουδαιόμυθος.

    • Καλώς τον Βάταλο!

      Βάταλε, τα παράπονα στον Μεγάλο Κωνσταντίνο που αποφάσισε να νομιμοποιήσει τον μέχρι τότε παράνομο Χριστιανισμό. 🙂

  8. Χρήστος

    Καλημέρα Σμερδ πολύ καλό το άρθρο αυτό. Το πιο ολοκληρωμένο που έχεις κάνει νομίζω για το αντικείμενο αυτό.
    Οι θεωρίες αυτές παρέχουν χρήσιμες περιγραφικές έννοιες για την έννοια του έθνους. Δεν παρέχουν όμως αναλυτικές έννοιες, δηλαδή για την λειτουργία (πολιτική και ιδεολογική ) που επιτελεί το έθνος σε έναν κοινωνικό σχηματισμό, με τάξεις. Ποιός είναι ο ρόλος του έθνους δηλαδή?
    Αν θες να ανοίξει η συζήτηση στην κατεύθυνση αυτή.
    Επιπροσθέτως για τις ασυνέχειες που παρουσιάζεις, είναι και μια βασική που παράγεται ακριβώς από τον ρόλο που παίζει το έθνος. Δηλαδή και τίποτα να μην άλλαζε στην ιστορία ενός πληθυσμού κι ενός εδάφους, (προσπαθώ να χρησιμοποιήσω ουδέτερες έννοιεςγια μια ιστορία “εν γένει” ώστε η έννοια του έθνους να χρωματιστεί με διαφορετική σημασία σε κάθε επιμέρους τρόπο παραγωγής) πάλι δεν θα ήταν το ίδιο έθνος αφού έχει αλλάξει ο τρόπος παραγωγής. Άρα η θέση και ο ρόλος που παίζει το έθνος μέσα σ’ αυτόν.
    Παράδειγμα. Στον σύγχρονο κεφαλαιοκρατικό τρόπο παραγωγής το κράτος συγκροτείται ως έθνος τυπικά “ελεύθερων” πολιτών με “δημοκρατία” και τους λοιπούς ευφημισμούς. Η βασική ιδεολογία της κυρίαρχης ιδεολογίας είναι λοιπόν το έθνος. Έχει λοιπόν καθοριστικό ρόλο.
    Αντιθέτως στον φεουδαρχικό τρόπο παραγωγής το έθνος έχει άλλη σημασία και ασφαλώς δεν έχει την κυρίαρχη θέση στην κυρίαρχη ιδεολογία. Η κυριαρχία εκεί ανήκει στην θρησκεία. Το κράτος και ο αυτοκράτορας κυβερνούν ελέω θεού.
    Άρα και τίποτα να μην έχει αλλάξει από την βυζαντινή (ανατολικορωμαϊκή) περίοδο ως την σύγχρονη πρόκειται για δύο διαφορετικά έθνη. Το ίδιο ισχύει βέβαια και για τους άλλους τρόπους παραγωγής. Τον δουλοκτητικό του αρχαίου κόσμου πχ.
    *Κι ένα γλωσσολογικό. Μου είχε κάνει εντύπωση που ο Όμηρος χρησιμοποιεί το έθνος με την σημασία του πλήθους. “Έθνεα μελισσών”.

    • Γειά σου Χρήστο!

      Έχεις δίκαιο ότι χρειάζεται συζήτηση για τον σκοπό του έθνους/εθνοτικής ομάδας.

      Μία βασική λειτουργία της εθνοτικής ομάδας είναι να παράσχει κοινωνικά πλεονεκτήματα στα μέλη, δλδ ο «καιροσκοπισμός» του Fredrik Barth. Από εκεί και μετά, η κάθε περίπτωση μπορεί να έχει επιπλέον λειτουργίες.

  9. Καλημέρα Σμερδαλέε και Χρόνια Πολλά !

    Εξαιρετική η τοποθέτησή σου στο θέμα, αν και με στεναχωρεί να σκέφτομαι ότι δεν είμαι απ’ευθείας απόγονος του …Περικλέους !
    Λες ότι υπάρχει ασυνέχεια στο ελληνικό έθνος και χρησιμοποιείς μερικά πολύ εύστοχα επιχειρηματα, όπως αυτο της σύνδεσης γλώσσας – έθνους.
    Όμως, αν είναι εύλογο σε μας ότι οι Αμερικανοί δεν πρέπει να θεωρούνται Άγγλοι, άσχετα με την κοινή χρήση της αγγλικής, επειδή έχουμε φρέσκα τα ιστορικά στοιχεία του σχηματισμού των ΗΠΑ, τότε γιατί τους κατοίκους της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, που αρχικά μιλούσαν ως επίσημη γλώσσα τη Λατινική κι αυτοπροσδιορίζονταν ως Ρωμαίοι, αλλά πιστεύω ότι ήταν κατά μεγάλο ποσοστό δίγλωσσοι (Ελληνικά – Λατινικά), να τους δεχτούμε ώς Ρωμαίους κι όχι ως Έλληνες που επιθυμούσαν να ανήκουν σε μια πιο επιφανή κι άρχουσα εθνικότητα εκεινης της εποχής (καθαρά για λόγους καιροσκοπισμού) ; Όπως δηλαδή πολλοί σημερινοί Έλληνες θέλουν να λέγονται Ευρωπαίοι και γκρηκλικίζουν ασύστολα ή οι καθ’ όλα συμπαθείς Ρομά, που ενώ μιλούν την Ελληνική, ζουν στο ελληνικό κράτος και αισθάνονται πολίτες αυτού, εν τουτοις, έχουν τη δική τους μητρική γλώσσα και ξεκάθαρα διαφορετική γονιδιακή σύσταση, από το μέσο Έλληνα που δείχνει περισσότερο Ινδία, παρά Ευρώπη (προσοχή παρακαλώ εδώ – δε θέλω με κανενα τρόπο να συνδέσω έθνη με γονίδια, απλά χρησιμοποιώ το παραδειγμα των Ρομά, γιατί είναι μια ευδιακριτη εθνότητα μέσα σε ένα άλλο κράτος).
    Γιατί δηλαδή να μη δεχτούμε το Ρωμαίο, από την αυτοκρατορική περίοδο κι έπειτα, ως πολιτικό όρο, που δηλώνει τον κάτοικο δηλαδή της Αυτοκρατορίας που έχει δικαιώματα Ρωμαίου πολίτη κι όχι κατ’ ανάγκη τον απευθείας απόγονο του Ρωμύλου. Γιατί δηλαδή να μην εικάσουμε, ότι αν πετύχαινες εκείνον το Βυζαντινό στο καφενείο, μετά αφού είχε γράψει εκείνη την αράδα και τον ρωτούσες τι εννοεί, να σου απαντούσε : «Παιδάκι μου, Έλληνας/Ρομά/Μυσός/Δάκας γεννήθηκα, αλλά είμαι και Ρωμαίος/Ευρωπαίος/Αμερικανός πολίτης ! Και μάλιστα, ψιλοντρέπομαι για την ελληνική=εθνική καταγωγή της γιαγιάς μου, αφού το ελληνικό, άναρχο και φιλελευθερο πνεύμα έχει λοιδωροιθεί τα μάλα από τους Χριστιανούς, γι αυτό διαλαλώ όπου σταθώ τη …Ρωμαϊκότητά = Χριστιανικότητά μου !»
    Αν οι κάτοικοι πάλι της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, είχαν την Λατινική ως επίσημη και δεν αισθάνονταν Έλληνες, τότε γιατί η Βυζαντινή Αυτοκρατορία μετά τον 6-7ο (;) αιώνα μιλάει επίσημα την Ελληνική κι η Λατινική εξαφανίζεται ; Ενώ ας πούμε διαιωνίζεται στη Δακία, την Ιταλική και Ιβηρική χερσόνησο και στη Γαλατία, έστω και σαν διάλεκτοι μιας μητρικής γλώσσας ;
    Ποια είναι δηλαδή η μαγιά, αν όχι ο λαός, που κρατάει ζωντανή και επιβάλλει τελικά 8-9 αιώνες αργότερα, τη γλώσσα μιας εθνότητας (Ελλήνων) που δεν υπάρχουν ως αυτόνομη διοικητική οντότητα, όλους αυτούς τους αιώνες μετα τη Ρωμαϊκή κατάκτηση ; Και γιατί αυτοί οι κάτοικοι σταθερά αναφέρονται κι …αλληθωρίζουν προς το αρχαιοελληνικό παρελθόν κι όταν μετά την Οθωμανική σκλαβιά, ανασυστήνουν κράτος, δεν ονομάζουν αυτό Ρωμαϊκό (παρά το ότι δεν ξεχνούν το Ρωμηός και τη Ρωμιοσύνη) αλλά Ελληνικό ;
    Η δική μου εντύπωση είναι ότι ειδικά για την περίπτωση των Ελλήνων, μια εθνικότητα (η Ελληνική) με επιφανή πολιτισμό κατάφερε να διαιωνίσει τη γλώσσα και τον πολιτισμό της, χάριν ακριβώς αυτού του πολιτισμού που μάγευε κι αφομοίωνε όποιον ερχόταν σε επαφή μαζί του. Κι αν μετά από τόσους αιώνες και επιμειξεις με άλλες εθνοτικές ομάδες είμαστε περισσότερο ελληνόφωνοι, παρά γονιδιακά όμοιοι με τον Περικλή, η συνεχής προσήλωσή μας στην ελληνική γλώσσα και στον ελληνικό πολιτισμό, μας δίνει, ελπίζω το δικαίωμα να μιλάμε για συνέχεια του Ελληνισμού, τουλάχιστον.
    Συγγνώμη για το μακρύ σχόλιο κι ευχαριστώ για το χρόνο σου !

    • Γειά σου Οκτώβρη490!

      Έχεις θίξει μερικά ωραία ερωτήματα που οι απαντήσεις τους αξίζουν μια ξεχωριστή ανάρτηση.

      Εδώ στα γρήγορα θα απαντήσω ότι η «μόνο πολιτική Ρωμαϊκή ταυτότητα» ισχύει μέχρι και τον 5ο αιώνα. Μέχρι τότε, οι πηγές μας λένε ότι η Ρωμαϊκή ταυτότητα είναι «πολιτική» και οι συγγραφείς (λ.χ. Ιουλιανός, Συνέσιος) δείχνουν ότι έχουν συνείδηση και των εθνοτικών τους ταυτοτήτων (λ.χ. τόσο ο Ιουλιανός όσο και η Ευσέβια είναι Ρωμαίοι, αλλά ο Ιουλιανός ξέρει ότι κατάγεται από το γένος των Μυσών και ξέρει ότι η Ευσέβια κατάγεται από «γένος σφόδρα Ελληνικόν Ελλήνων το πάνυ»).

      Τα πράγματα αλλάζουν κατά τους τελευταίους 2 αιώνες της αρχαιότητας (400-600) όταν οι αναφορές σε εθνοτικές ταυτότητες ξαφνικά παύουν. Τα παλαιότερα εθνωνύμια τώρα απλώς δηλώνουν τόπο καταγωγής (λ.χ. ένας Κίλιξ το γένος είναι απλά ένας Ρωμαίος από την Κιλικία και ο Προκόπιος χρησιμοποιεί τους όρους «Ἔλληνες/Γραικοί» για να δηλώσει απλά τους Ελλαδικούς.

      Οι επόμενοι 3 αιώνες (600-900) είναι επίσης «μυστήριοι» από εθνολογική άποψη, γιατί ο κύριος εχθρός είναι οι «Αγαρηνοί αρνητές Χριστού» (Άραβες) και οι Βυζαντινοί προωθούν κυρίως την χριστιανική τους ταυτότητα (λ.χ. ὁ Χριστώνυμος Λαός, τὸ Ἔθνος Χριστιανῶν κλπ) η οποία καλύπτει σαν πέπλο τις όποιες εθνοτικές διακρίσεις που ενδεχομένως να υπήρχαν.

      Από τον 10ο αιώνα και μετά όμως, όταν ο κίνδυνος της Αραβικής απειλής έχει κοπάσει και αφού έχουν προκύψει και ένα σωρό εχθροί που ήταν Χριστιανοί, οι βυζαντινοί ιστορικοί αρχίζουν να κάνουν εθνοτικές διακρίσεις. Το ενδιαφέρον σ΄αυτές τις διακρίσεις είναι ότι αρχίζουν να χρησιμοποιούν τον όρο «Ρωμαίοι» «συρρικνωμένα», ειδικά για τους ελληνόφωνους. Με άλλα λόγια, οι ελληνόφωνοι «πολιτικοί Ρωμαίοι» αρχίζουν σιγά σιγά να διακρίνονται από τα «ετερόγλωσσα γένη» (= οι ετερόγλωσσοι «πολιτικοί Ρωμαίοι» όπως Αρμένιοι, Σλάβοι/Βούλγαροι, Αρβανίτες κλπ) που περιγράφονται ως «γένη Ρωμαίοις υπήκοα» (και αργότερα ως «μιξοβάρβαροι»).

      Εδώ πια δεν έχουμε να κάνουμε με «μόνο πολιτικά Ρωμαίους», αλλά με εθνοτικούς Ρωμαίους, οι οποίοι έχουν υψώσει εθνοτικά τοιχία ως προς τους ετερόγλωσσους πολιτικούς Ρωμαίους.

      Με άλλα λόγια, όταν οι πηγές μας αρχίζουν να αναφέρουν -έστω και σποραδικά- εθνοτικές διακρίσεις εντός της αυτοκρατορίας, οι ελληνόφωνοι δεν είναι εθνοτικοί «Έλληνες», αλλά εθνοτικοί Ρωμαίοι που έχουν ως μητρική την «φωνή των Ρωμαίων» (= Ελληνική), φοράνε την «στολή των Ρωμαίων» (στον Σκυλίτση Ρωμαίοι, Βούλγαροι, Αρμένιοι κλπ φοράνε διαφορετικές «στολές» = ενδυμασίες), έχουν χαρακτηριστικά «ρωμαϊκά ήθη» και «Ρωμαίους προγόνους» και όλα αυτά τους διαφοροποιούν από τους υπόλοιπους πολιτικούς Ρωμαίους. Αυτοί οι εθνοτικοί Ρωμαίοι δεν νιώθουν καμία σχέση με τους «δυσσεβείς» ομόγλωσσούς Έλληνες της αρχαιότητας.

      Οι ελληνόφωνοι πια δεν είναι «εθνοτικοί Έλληνες που απλά είναι και πολιτικοί Ρωμαίοι», αλλά είναι εθνοτικοί (ή κατά τον Καλδέλλη εθνικοί) Ρωμαίοι, έχουν πλήρη συνείδηση ότι η Ρωμανία είναι το κράτος τους.

      Όταν οι λόγιοι του 12ου αιώνα αρχίζουν να πειραματίζονται εκ νέου με την Ελληνική ταυτότητα, αυτό είναι καινοτομία η οποία, αρχικά δεν είχε εθνοτικό/εθνικό χαρακτήρα, αλλά κοινωνικό, μιας και, κύριο μέλημα των λογίων του 12ου αιώνα δεν είναι να περιγράψουν μια σύγχρονη Ελληνική εθνότητα (ή έθνος), αλλά να χρησιμοποιήσουν την διάκριση Έλλην-βάρβαρος για να διαχωρίσουν την αττικίζουσα λόγια τάξη από την «βάρβαρη» μάζα που μιλάει την «χυδαία/ιδιώτιδα» γλώσσα (= ποικιλίες της δημώδους μεσαιωνικής Ελληνικής) ή κάποια άλλη γλώσσα. Χαρακτηριστικά, ο Θεοφύλακτος που έγινε αρχιεπίσκοπος Οχρίδος και Πάσης Βουλγαρίας και ο Μιχαήλ Χωνιάτης που έγινε επίσκοπος Αθηνών, περιγράφουν τα ποίμνιά τους ως «βάρβαρα», χωρίς να έχει σημασία το ότι οι Αθηναίοι ήταν ελληνόφωνοι και οι Βούλγαροι σλαβόφωνοι. Η «βαρβαρικότητα» αμφοτέρων των ποιμνίων είναι το ότι ως απλοί άνθρωποι αδυνατούσαν να αττικίσουν. Τόσο ο Χωνιάτης όσο και ο Θεοφύλακτος χρησιμοποιούν τον ίδιο Ευριπίδειο στίχο («χρόνιος εν βαρβάροις βεβαρβάρομαι» από τον Ορέστη του Ευριπίδη), για να εκφράσουν το ότι ζουν «μέσα σε “βάρβαρους”» μακριά από τα θέατρα της Κωνσταντινουπόλεως (= λέσχες των αττικιζόντων λογίων). Φυσικά αυτός ο κοινωνικός ελληνισμός ήταν ο πρόδρομος του εθνοτικού/εθνικού Ελληνισμού που αναδύθηκε πιο ξεκάθαρα μετά το 1204 (πάντοτε όμως μόνο στα μυαλά των λογίων, γιατί ο απλός κόσμος παρέμεινε στην εθνοτική Ρωμαϊκή του φάση) όταν οι «Βυζαντινοί» εισέρχονται σε μια φάση «ταυτοτικής κρίσης» και οι διάφοροι λόγιοι πειραματίζονται με διαφορετικές λύσεις για την επίλυση αυτής της κρίσης.

      Θα κάνω μια αναλυτική ανάρτηση για να σου δείξω γιατί, από την εξέταση των πηγών από τον 10ο αιώνα και έπειτα, δεν ευσταθεί η θεώρηση ότι οι «Βυζαντινοί» ήταν «μόνον πολιτικά Ρωμαίοι».

  10. Βασικα σημερα δεν μιλαμε για εθνοτητες αλλα για εθνη! Και οχι για εθνοτικες αλλα για εθνικες ταυτοτητες ,δηλαδη για δυο διαφορετικα πραγματα.
    Μπορουμε να πουμε ,ας πουμε, οτι οι αρχαιοι ,μεσαιωνικοι Αρμενιοι και οι νεωτερικοι Αρμενιοι ειναι μια “αδιασπαστη συνεχεια”;;;
    Το παραδειγμα ειναι ασχετο ,αλλα δεν μετραει απλα τον εαν χρησιμοποιουσαν ή οχι το Έλληνες (η οποιονδηποτε αλλο προσδιορισμο) αλλα και ποια εννοια υπαρχει πισω απο αυτον.

    • Pertinax

      Πέτρο, πολύ σωστή η παρατήρησή σου. Δυστυχώς οι περισσότεροι δεν μπορούν να αντιληφθούν την τεράστια διαφορά ανάμεσα στους χλιαρούς εθνοτικούς/πολιτισμικούς δεσμούς και στη νεοτερική πολιτική ιδεολογία του εθνικισμού και του έθνους-κράτους. Αλλά, ακριβώς, επειδή οι Νεοέλληνες με τον όρο “έθνος” συνήθως αναφέρονται στην εθνοτική κοινότητα και συνείδηση, έχει ενδιαφέρον να εξετάσουμε κατά πόσο η τελευταία υφίσταται από την αρχαιότητα ή είναι ασυνεχής. Και αν όντως προκύπτει ασυνέχεια με την αρχαιοελληνική κοινότητα, τότε γεννάται το ερώτημα του πότε διαμορφώθηκε η νεοελληνική εθνότητα (η οποία μετασχηματίστηκε σε πολιτικό έθνος τον 19ο αι.). Ακόμα κι εδώ υπάρχουν διαφορετικές απόψεις: άλλοι εντοπίζουν την αρχή της από τότε που το όνομα Ρωμαίοι δηλώνει τους ελληνόφωνους του Βυζαντίου, άλλοι από τότε που αναβιώνει ο αυτοπροσδιορισμός Έλληνες στους κύκλους της υστεροβυζαντινής ελίτ και άλλοι από τότε που αρχίζει να διεισδύει στα λαϊκά στρώματα (18ος-19ος αι.). Στην τελευταία περίπτωση (θεωρία του μοντερνισμού) η γένεση της εθνότητας συμπίπτει σχεδόν με τη γένεση του έθνους.

    • Γειά σου Πέτρο.

      Σήμερα μιλάμε και για εθνότητες (ethnies) και για έθνη (nations). Η διαφορά των δύο στην εθνολογία είναι ότι το έθνος απαιτεί μια κεντρικά ελεγχόμενη πολιτική οντότητα που διαθέτει θεσμούς καλλιέργειας του εθνικισμού (nationalism, στην εθνολογία η έννοια «εθνικισμός» δεν έχει την καθημερινή/σοβινιστική σημασία που γνωρίζουμε, αλλά ορίζεται σαν η ιδεολογία που θεωρεί ως αίσιμο τέλος την ταύτιση πολιτικών και εθνικών συνόρων).

      Το χαρακτηριστικό των εθνοτήτων (ethnies), αντίθετα, είναι η εθνοτικότητα (ethnicity) και όχι ο εθνικισμός (nationalism). Η εθνοτικότητα μπορεί να υπάρχει και σε πληθυσμούς που δεν κατοικούν σε κεντρικά ελεγχόμενες πολιτικές οντότητες και έχει να κάνει περισσότερο με την χρήση συμβολικών «καταγωγών» για την διαμόρφωση του τοιχίου «εμείς-αυτοί».

      Με βάση αυτούς τους ορισμούς, οι αρχαίοι Έλληνες επειδή ουδέποτε ενοποιήθηκαν πολιτικά δεν μπορούν να οριστούν ως «έθνος», αλλά ως «εθνότητα» (έφτασαν να πιστεύουν ότι αποτελούσαν μια «όμαιμη» κοινότητα). Αντίθετα, πολλοί μελετητές έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι στα χρόνια του Περικλή υπήρχε ένα «Αθηναϊκό έθνος», επειδή υπήρχε μια πολιτική οντότητα που είχε αναπτύξει θεσμούς (λ.χ δημοτικό θέατρο) που προωθούσαν την διάδοση μιας Αθηναϊκής ταυτότητας στις μάζες (ο Περικλής πλήρωνε τους πολίτες για να πάνε να δούνε θέατρο, το οποίο προωθούσε την ιδέα ότι οι Έλληνες ήταν ανώτεροι των βαρβάρων και ότι οι Αθηναίοι ήταν ανώτεροι των άλλων Ελλήνων).

      Η άλλη ερώτηση σου σχετικά με το αν υπάρχει ή όχι Αρμενική εθνοτική συνέχεια μπορεί να απαντηθεί μόνον από κάποιον που είναι εξοικειωμένος με τις μεσαιωνικές αρμενικές πηγές. Εγώ δεν έχω τέτοια εξοικείωση.

      Μπορώ να σου πω κάποια γενικά συμπεράσματα, αλλά δεν μπορώ να σου δώσω οριστική απάντηση.

      Ξέρουμε ότι οι Αρμένιοι διατήρησαν το εθνωνύμιό τους (Hayer) από τότε που αρχίζουν να γράφουν (αρχές 4ου μ.Χ. αιώνα) μέχρι σήμερα, αλλά αυτό από μόνο του δεν αρκεί για να αποδείξει την εθνοτική τους συνέχεια. Αν κάποιος βασιστεί στην συνέχεια χρήσης του εθνωνυμίου θα καταλήξει στο συμπέρασμα πως υπάρχει μια εθνοτική συνέχεια των Βουλγάρων από το 1000 μ.Χ. μέχρι σήμερα. Βέβαια μία λεπτομερέστερη εξέταση της βουλγαρικής ταυτότητας δείχνει μια σημαντική ασυνέχεια μεταξύ της προνεοτερικής καιτης νεοτερικής Βουλγαρικής ταυτότητας. Κατά την περίοδο 1750-1850, η πλειοψηφία των Βουλγάρων λογίων είναι ελληνομαθείς, συμμετέχουν στον Νεοελληνικό Διαφωτισμό και πολλοί από αυτούς θεωρούν το εθνωνύμιο «Βούλγαροι» προσβλητικό και εφαρμόσιμο μόνο για την «αγράμματη βουλγαρόφωνη μάζα». Ενώ ο Παίσιος Χιλεντάρσκι ήδη από τον 18ο αιώνα είχε ασκήσει κριτική σε αυτούς τους ελληνομαθείς και «γραικομανείς» λόγιους, μόνο μετά το 1850 άρχισε να διαμορφώνεται μία βουλγαρική λόγια τάξη που αποδέχτηκε την κριτική του Παϊσίου ως «ορθή» και άρχισε να οραματίζεται συλλογικά ένα ξεχωριστό Βουλγαρικό έθνος.

      Επίσης, όταν εξετάσεις λεπτομερέστερα την «δημώδη» χρήση του εθνωνυμίου «Βούλγαρος» πάλι θα καταλήξεις σε παράξενα συμπεράσματα. Οι Σλαβομακεδόνες λ.χ. χρησιμοποιούσαν παραδοσιακά το εθνωνύμιο “Bugari”, αλλά μερικές φορές ο όρος αυτός περιγράφει αποκλειστικά τους Σλαβομακεδόνες και αποκλείονται από αυτόν οι άλλοι βουλγαρόφωνοι. Σε μερικές από τις ιστορίες του Μάρκο Τσεπέγκωφ, γίνεται αναφορά «σε έναν Βούλγαρο (Bugarin = Σλαβομακεδόνα) και έναν «Σιώπη» (Shop)» και ο Οχριδιώτης Kuzman (=Κοσμάς) Šapkarev, σε ένα γράμμα του προς τον γλωσσολόγο Marin Drinov επιβεβαιώνει αυτή την αποκλειστική σλαβομακεδονική χρήση του εθνωνυμίου «Βούλγαρος» ως τυπική του «απλού κόσμου».

      In a letter to Prof. Marin Drinov of May 25, 1888 Kuzman Shapkarev writes: “But even stranger is the name Macedonians, which was imposed on us only 10-15 years ago by outsiders, and not as some think by our own intellectuals…. Yet the people in Macedonia know nothing of that ancient name, reintroduced today with a cunning aim on the one hand and a stupid one on the other. They know the older word: “Bugari”, although mispronounced: they have even adopted it as peculiarly theirs, inapplicable to other Bulgarians. You can find more about this in the introduction to the booklets I am sending you. They call their own Macedono-Bulgarian dialect the “Bugarski language”, while the rest of the Bulgarian dialects they refer to as the “Shopski language”. (Makedonski pregled, IX, 2, 1934, p. 55; the original letter is kept in the Marin Drinov Museum in Sofia, and it is available for examination and study)

      Η αρμενική ταυτότητα έχει πολλά κοινά με την Εβραϊκή. Όπως η Εβραϊκή ταυτότητα χαρακτηρίζεται κυρίως από μια ιδιάζουσα θρησκεία και από την «ανάμνηση» της «χρυσής [μυθικής] εποχής» του Δαβίδ όπου είχαν ένα δικό τους Εβραϊκό κράτος το οποίο έχασαν, έτσι και η αρμενική ταυτότητα χαρακτηρίζεται από μια ιδιάζουσα μορφή του χριστιανισμού (αρμενικός μιαφυσιτισμός) και από την «ανάμνηση» της «χρυσής εποχής» των (ιρανικής καταγωγής) Αρσακιδών ηγεμόνων ενός Αρμενικού κράτους (το οποίο αργότερα έχασαν), «χρυσή εποχή» κατά την οποία οι Αρμένιοι εκχριστιανίστηκαν και ανέπτυξαν την Παλαιά Αρμενική τους γραμματεία.

      Ξέρω επίσης ότι ορισμένοι Χριστιανοί Αρμένιοι συγγραφείς του πρώιμου μεσαίωνα κατέγραψαν ήθη, έθιμα και δοξασίες από την «ειδωλολατρική» προχριστιανική Αρμενική περίοδο, αλλά αν δεν τα διαβάσω δεν μπορώ να μιλήσω για το είδος της σχέσης που οι Χριστιανοί Αρμένιοι ένοιωθαν με τους «ειδωλολάτρες» προγόνους τους.

  11. Simplizissimus

    Γεια σου Σμερδαλέε.

    Ένα μικρό σχόλιο σε αυτό που λές παραπάνω: «Από τον 10ο αιώνα και μετά όμως, όταν ο κίνδυνος της αραβικής απειλής έχει κοπάσει, και αφού έχουν προκύψει και ένα σωρό εχθροί που ήταν χριστιανοί, οι Βυζαντινοί ιστορικοί αρχίζουν να κάνουν εθνοτικές διακρίσεις».

    Νομίζω πως η κυριότερη αιτία γι’ αυτή την αλλαγή ήταν η ανάδυση ισχυρών χριστιανών ηγεμόνων στη Δύση που οικειοποιούνταν (ή σφετερίζονταν) τη ρωμαϊκότητα, και βέβαια την πολιτική της εκδήλωση, τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, σε ευθεία αντιπαράθεση με τον ηγεμόνα της Κωνσταντινούπολης, στον οποίο αρνούνταν να αναγνωρίσουν ακριβώς αυτή την ιδιότητα του Ρωμαίου.

    • Γειά σοτ Simplizissimus!

      Και η Χριστιανική Δύση μετά το 800, αλλά και η Χριστιανική Βουλγαρία μετά το βάπτισμα του Βόρις το 864 και, ιδίως, μετά την απειλητική επέκταση του Συμεών πού, σύμφωνα με τον Σκυλίτση, είχαν πάρει τα μυαλά του αέρα από τις πολλές του νίκες κατά των Ρωμαίων και ήθελε να γίνει Βασιλεύς των Ρωμαίων, γι΄αυτό οι Βούλγαροι στρατιώτες του, έξω από τα τείχη της Κων/πόλεως, τον σήκωσαν στα χέρια και τον αποκαλούσαν “Βασιλέα” «Ῥωμαϊκῇ τῇ φωνῇ» (στην φωνή των Ρωμαίων, δηλαδή στα Ελληνικά), για να τους ακούνε οι Κων/πολίτες που τους έβλεπαν από τα τείχη.

      παρεγένετο δὲ καὶ ὁ Συμεὼν πλῆθος ἐπαγόμενος εἰς πολλὰς διῃρημένον τὰς παρατάξεις καὶ τὰς ἰδέας. οἱ μὲν γὰρ ἦσαν χρυσάσπιδες καὶ χρυσᾶ δόρατα ἔχοντες, οἱ δὲ ἀργυράσπιδες, οἱ δὲ χαλκάσπιδες, οἱ δὲ ἄλλῃ χροιᾷ, ὥς πῃ ἑκάστῳ ἐδόκει, ἐκεκόσμηντο. οἵτινες μέσον αὐτῶν εἰληφότες τὸν Συμεὼν ὡς βασιλέα εὐφήμουν Ῥωμαϊκῇ τῇ φωνῇ. πάντες δὲ οἱ ἐν τέλει καὶ ὁ ἀστικὸς δῆμος ἐκ τῶν τειχῶν ἐθεῶντο τὰ δρώμενα.

      Βέβαια, ο Mark Whittow πιστεύει ότι ο Συμεών ουδέποτε αποσκοπούσε να καθίσει στον θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως, αλλά ήθελε να προσαρτήσει όσο περισσότερα Ρωμαϊκά εδάφη μπορούσε (και, μαζί με αυτά, να αποκτούσε Ρωμαίους υποτελείς)στην Βουλγαρική του αυτοκρατορία και να τα διοικούσε ως Βούλγαρος Τσάρος από την πρωτεύουσά του Πρεσλάβα ως «αυτοκράτορας Βουλγάρων και Ρωμαίων».

      Οι «βυζαντινοί» δεν άργησαν να τονίσουν την διαφορετικότητα των δύο «γενών» (Ρωμαίων και Βουλγάρων) παρά την κοινή τους πίστη και να προωθήσουν την ιδέα «οι Ρωμαίοι με τους Ρωμαίους και οι Βούλγαροι με τους Βούλγαρους».

  12. Mixalis

    Καλημέρα και πάλι. Ποστάρω εδώ κάποιους προβληματισμούς μου αν και ίσως είναι λίγο offtopic.

    Παρατηρώ πάρα πολλά “Ελληνικά” έθιμα να έχουν καθαρά σλαβικές ρίζες. Όχι απλά αμιγώς, αλλά καθαρά σλαβικές. Μερικά παραδείγματα:

    1) Η μεγάλη πλειοψηφία των παραδοσιακών “Ελληνικών” φορεσιών δεν παρουσιάζει σχεδόν κανένα Ελληνικό ή έστω Ρωμαικό στοιχείο. Δεν έχω δει στην ζωή μου μια στολή που να έχει κάτι που να φωνάζει Ελλάδα, έστω έναν μαίανδρο τέλος πάντων. Είναι σχεδόν 100% σλαβικές/ βλάχικες ενδυμασίες.

    2) Ο Άη Γιώργης και ο Δράκος. Οι δράκοι στην αρχαία Ελλάδα απεικονίζονταν ως φίδια, αντίθετα οι εικονογραφίες του Άγιου Γεωργίου αποτυπώνουν ξεκάθαρά δράκο zmey όπως περιγράφεται στην σλαβική μυθολογία. Ο Dobrynya Nikitich γίνεται Άγιος Γεώργιος. Σε αντιεπιρροή στα νότια Βαλκάνια η baba yaga αντικαθίσταται από την Λάμια.

    3) Οι Καλικάντζαροι. “Καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους είναι κρυμμένοι κάτω από τη γη και πελεκούν το δέντρο που τους στηρίζει. Όταν φτάσουν στο κρίσιμο σημείο για να μην πλακωθούν από τη γη βγαίνουν στην επιφάνεια και όταν νυχτώσει για να βλάψουν όσους αντικρίζουν.” Το παράδοξο; Δεν υπάρχει world tree (δέντρο που στηρίζει τον κόσμο) στην Ελληνική μυθολογία, ενώ είναι κοινό στοιχείο σχεδόν όλων των Ινδοευρωπαικών θρησκειών. Τι σύμπτωση που η παράδοση αυτή εμφανίζεται την περίοδο που ακμάζουν οι Σλάβοι στον Ελλαδικό χώρο! Το world tree εμφανίζεται επίσης συχνά σε κεντήματα στα βαλκάνια και είναι πιθανό να έχει επηρεάσει και την αγιογραφία της Αμπέλου: http://www.moulagiannis.com/wp-content/uploads/2012/03/23072406_ampelos2.jpg

    4) Τα κόκκινα αυγά του Πάσχα. “Η παράδοση των βαμμένων αβγών του Πάσχα στο σλαβικό πολιτισμό, όπου απαντώνται συχνά τέτοια αβγά τις ημέρες αυτές, έχει τις ρίζες της στους παγανιστικούς χρόνους, αλλά, μέσω της διαδικασίας της θρησκευτικής συγκριτικής και το πέρασμα του χρόνου, οι σλαβικές χώρες εισήγαγαν το έθιμο αυτό στη χριστιανική παράδοση.”

    http://web.ana-mpa.gr/balkans/article.php?doc_id=596666

    5) Πολλά δημοτικά τραγούδια όπως το “του νεκρού αδερφού” παρουσιάζουν ομοιότητες με την Σλαβική μυθολογία και συναντώνται σε όλα τα Βαλκάνια. Συχνές οπτικοποιήσεις όπως “η Πούλια και ο Αυγερινός” παραπέμπουν στην Zorica και στην Danica.

    Αν και αφανίστηκαν οι Σλαβικές γλώσσες από τον Ελλαδικό χώρο, τα έθιμα των Σλάβων επέζησαν και παρουσιάζονται ως Ελληνικά. Περισσότεροι πρόγονοι μας λατρεύαν τον Περούν, τον Βέλες, τον Γιαρίλο, την Μοράνα και τον Σβαρόγ από ότι τον Δία, τον Άδη, την Δήμητρα και τον Ήφαιστο. Πρόσφατα ανακάλυψα ότι το επώνυμο μου έχει σλαβική προέλευση, όπως τα περισσότερα και πως να μην έχουν δηλαδή; Αφού τα περισσότερα είναι ακαταλαβίστικα στα Ελληνικά! Έχουμε τόσα επώνυμα και τοπωνύμια που δεν βγάζουν καμία λογική στα Ελληνικά και το προσπερνάμε σαν να μην συμβαίνει τίποτα. Νομίζω όλοι χρωστάμε στον εαυτό μας έστω να μάθουμε λίγη πραγματική ιστορία και να αφού κάποιοι μας είπαν ότι είμαστε Έλληνες, ας είμαστε και από τα δυο!

    • Καλημέρα Μιχάλη. Θα σχολιάσψ στα γρήγορα τα παρακάτω:

      1) Η μεγάλη πλειοψηφία των παραδοσιακών “Ελληνικών” φορεσιών δεν παρουσιάζει σχεδόν κανένα Ελληνικό ή έστω Ρωμαικό στοιχείο. Είναι σχεδόν 100% σλαβικές/ βλάχικες ενδυμασίες.

      2) Περισσότεροι πρόγονοι μας λατρεύαν τον Περούν, τον Βέλες, τον Γιαρίλο, την Μοράνα και τον Σβαρόγ από ότι τον Δία, τον Άδη, την Δήμητρα και τον Ήφαιστο. […] Νομίζω όλοι χρωστάμε στον εαυτό μας έστω να μάθουμε λίγη πραγματική ιστορία και να αφού κάποιοι μας είπαν ότι είμαστε Έλληνες, ας είμαστε και από τα δυο!
      —-

      Στην σκέψη σου βλέπω μια μεγάλη απλοποίηση που χωρίζει τον κόσμο σε «αρχαίους Έλληνες» και «σλάβους/βλάχους κλπ». Πρέπει στον ιστορικό σου χρόνο να προσθέσεις και τους μεσαιωνικούς Ρωμαίους («Βυζαντινούς») … την κυρίαρχη πολιτισμικά εθνότητα στα βυζαντινά εδάφη για περίπου χίλια χρόνια.

      Φυσικά υπήρξαν πολλές επιδράσεις από τους Σλάβους (και είναι λογικότατο), αλλά οι πλειοψηφία των προγόνων μας δεν λάτρευε ούτε τον Δία ούτε τον Περούν, αλλά τον Χριστό (και οι Έλληνες και οι Σλάβοι, αργότερα, εκχριστιανίστηκαν και πολλοί από τους ιστορικά αλλόγλωσσους πληθυσμούς αφομοιώθηκαν όχι μόνο γλωσσικά αλλά αποκτώντας και τα ρωμαϊκά (βυζαντινά) ήθη και, με την σειρά τους, συνεισφέροντας τον οβολό τους στην διαμόρφωση αυτών).

      Νομίζω πως η σημαντικότερη σλαβική συνεισφορά στον νεοελληνικό πολιτισμό είναι τα θηλυκά υποκοριστικά σε -ica > -ίτσα (λ.χ. αρκούδα > αρκουδίτσα) και ο *vlĭko-(d)lakŭ > βρυκόλακας.

      Το θέμα των ενδυμασιών εξαρτάται από την περιοχή. Χωρίς να έχω εντρυφήσει ιδιαίτερα στο θέμα, νομίζω ότι αρκετά στοιχεία στις παραδοσιακές ενδυμασίες έχουν βυζαντινές καταβολές.

      Όσο για το «και να αφού κάποιοι μας είπαν ότι είμαστε Έλληνες, ας είμαστε και από τα δυο!», όχι μόνο «και από τα δύο», αλλά «και από πολλές κατηγορίες». Όμως, η βασικότερη από αυτές είναι ότι υπήρξαμε και «άπτωτοι Ρωμαίοι» για 1000 χρόνια και σε εκείνη την χιλιετία ανάγονται πολλά στοιχεία των τοπικών παραδοσιακών μας ταυτοτήτων.

      • Mixalis

        Συγνώμη που παραλείπω την Ρωμαική ταυτότητα έχεις δίκιο. Φταίει ότι για μένα ο Ρωμαικός πολιτισμός “τελείωσε” όταν τον κατάπιε ο Χριστιαννισμός, κάτι τόσο βάρβαρα αντι-Ρωμαικό. Αλλά η γνώμη μου δεν μετράει και πολύ όταν όλοι οι σοβαροί ιστορικοί χαρακτηρίζουν το Βυζάντιο ως καθαρά Ρωμαικό.

      • Όταν σε μια συνέντευξη ο Καλδέλλης ρωτήθηκε «πότε έπαψαν να είναι Ρωμαίοι οι Βυζαντινοί», απάντησε «αν θες την σύντομη απάντηση κατά τον 19ο αιώνα όταν το Ελληνικό σχολείο τους έμαθε να λένε ότι είναι Έλληνες» (μετά παραθέτει και την αναλυτική απάντηση εξηγώντας ότι, δεν υπήρχαν «Βυζαντινοί» μετά την απώλεια της Res publica Romana/Ρωμαϊκής πολιτείας το 1453).

        Sandusky Register: You have written, and other historians have written, that the Greek speakers in the Byzantine Empire referred to themselves as “Romans.” Did they do that right up until 1453? And if so, when did they finally stop?

        Kaldellis: The short answers are, Yes, and, Around 1900 AD. Of course, technically there weren’t any Byzantines after 1453. Being Roman in Byzantium – just as in ancient Rome – meant being part of the Roman polity: sharing its customs, obeying its laws, serving in its armies, taking part in its politics, and worshipping its gods (or God). But there was no Roman polity in Constantinople after 1453, only a multi-lingual Orthodox population which the Ottoman sultans grouped together, for their own purposes, as the Rum (Romans). The Greek-speaking portion of that group continued to call itself Roman well into the nineteenth century, and in some places into the twentieth. After the Greek Revolution in 1821, it had to be reeducated into accepting a Greek national identity. For a while the two labels and identities coexisted, then finally the Greek one won out.

      • Mixalis

        *Χριστιανισμός, από την απέχθεια ούτε να το γράψω σωστά δεν μπορώ!

    • Λοιπόν προσθέτω μερικά συμπληρωματικά, ύστερα από μια πρόχειρη αναζήτηση, για μερικά έθιμα που τα παρουσίασες ως σλαβικά.

      Το έθιμο των πασχαλινών κόκκινων αβγών ανάγεται στις χριστιανικές κοινότητες της Μεσοποταμίας, πολύ πριν την κάθοδο των Σλάβων.

      The Christian custom of the Easter egg, can be traced as far back as the early Christians of Mesopotamia, who stained eggs red in memory of the blood of Christ.[6]

      Η παράδοση που θέλει τον Άγιο Γεώργιο δρακοντοκτόνο/οφιοκτόνο πρωτοεμφανίζεται γύρω στο 1000 σε αγιογραφίες της Καππαδοκίας και της Γεωργίας.

      Αν θέλεις να δεις σε ποια οφιοκτονική παγανιστική παράδοση ανάγεται αυτό το χριστιανικό έθιμο (αν ανάγεται σε κάποια προχριστιανική παράδοση) τότε η λίστα υποψηφίων είναι πολύ μεγάλη. Η οφιοφονία/δρακοντοφονία ήταν από τους βασικότερους πρωτο-ινδο-ευρωπαϊκούς μύθους (κατά κανόνα, ο οφιοκτόνος θεός είναι ο θεός της καταιγίδας και του κεραυνού) και εμφανίζεται και σε μη ΙΕ λαούς.

      Οι αρχαίοι Χεττίτες στην Μικρά Ασία είχαν τον οφιοκτόνο θεό της καταιγίδας/κεραυνού Tarhun/Tarhuntas που σκότωσε τον όφι/δράκο Illuyankas.

      Οι αρχαίοι Έλληνες έχουν τους οφιοκτόνους/δρακοντοκτόνους θεούς Δία και Απόλλωνα, που σκότωσαν τον Τυφώνα και την/τον Πυθώ/Πύθωνα αντίστοιχα.

      Οι αρχαίοι Ινδοί έχουν τον ahihan = «οφιφόνο» θεό της καταιγίδας και του κεραυνού Indra που σκότωσε τον όφι/δράκοντα Vrtra.

      Οι Ιρανικοί λαοί έχουν τον «Κακό Όφι» Aži Dahāka (*h1ogwhis > ὄφις/ahi/aži) τον οποίο στην Αβέστα σκοτώνει ο Θraētaona.

      Στην Γερμανική μυθολογία, ο κατεξοχήν δρακοντοκτόνος θεός είναι πάντοτε ο θεός της καταιγίδας και του κεραυνού Θόρ που σκότωσε τον Jörmungandr.

      Αν η Καππαδοκική παράδοση του οφιοκτόνου/δρακοντοφόνου Αγίου Γεωργίου πρέπει να αναχθεί σε κάποια αρχαιότερη παγανιστική, τότε νομίζω πως οι καλύτεροι υποψήφιοι είναι η Χεττιτική και η Ιρανική παράδοση, χωρίς να έχω εξετάσει την πιθανότητα μη ΙΕ οφιοκτονικών/δρακοντοφονικών παραδόσεων.

      Αν σε ενδιαφέρει περισσότερο ο κεντρικός οφιοκτονικός ΙΕ μύθος, αυτό είναι το θέμα ενός ολόκληρου βιβλίου του Calvert Watkins (“How to Kill a Dragon” = «Πως να σκοτώσετε έναν Δράκο») και το έχω περιγράψει σε παλαιότερη ανάρτηση.

      • Mixalis

        Ευχαριστώ για τις τοποθετήσεις, σίγουρα θα το ψάξω παραπάνω.

  13. Simplizissimus

    Βάλε και τους δρακοκτόνους ήρωες Ιάσονα και Περσεά στο λογαριασμό, Σμερδαλέε. Γράφω από μνήμης και δεν μου έρχονται άλλοι, όμως είμαι βέβαιος ότι αν ανατρέξω στα βιβλία όλο και κάποιον θα βρω. Όσο για τις παραδοσιακές ενδυμασίες των λαών της Βαλκανικής, αυτές βασίζονται όλες (δηλαδή είναι δυνατόν να αναχθούν) στην υστερορωμαϊκή δαλματική (dalmatica). Δες εδώ τι εννοώ. (Κι έτσι οι αναγνώστες μας θα καταλάβουν έτσι τι είναι στην ουσία τα άμφια των χριστιανών ιερέων). Μια επίσκεψη στο Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα στο Ναύπλιο θα μπορούσε να διαλευκάνει αρκετές απορίες. Επί της ουσίας δεν νομίζω ότι μπορεί να διακρίνει κανείς στη μεσαιωνική Βαλκανική ενδυματολογικά στοιχεία που να αποδίδονται αποκλειστικά σε ένα «λαό». Η βασική ενδυμασία για όλους ήταν μια δαλματική και μια βράκα (κελτο-γερμανο-σκυθικής προέλευσης), παπούτσια (τσερβούλια) και κάπα.

    • Επί της ουσίας δεν νομίζω ότι μπορεί να διακρίνει κανείς στη μεσαιωνική Βαλκανική ενδυματολογικά στοιχεία που να αποδίδονται αποκλειστικά σε ένα «λαό».
      —-

      Καλώς τον κύριο Simplizissimus!

      Και εγώ έτσι πιστεύω.

      Πολλά ενδυματολογικά στοιχεία μπορεί κάλλιστα να ανάγονται στην ύστερη [Ρωμαϊκή] αρχαιότητα, αλλά κάθε άλλο παρά «αυσονικά» (= γνήσια ρωμαϊκά) μπορούν να θεωρηθούν.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s