Η ΙΕ ρίζα *gweyh3- «ζω»

Στην σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω την ινδοευρωπαϊκή (ΙΕ) ρίζα *gweyh3- = «ζω»  (περισσότεροι απόγονοι εδώ) και τους διάφορους ρηματικούς και ονοματικούς απογόνους της στις θυγατρικές ΙΕ γλώσσες.

Το βασικό oνοματικό Πρωτο-Ινδο-Ευρωπαϊκό (ΠΙΕ) παράγωγο της ΠΙΕ ρηματικής αυτής ρίζας είναι το μηδενόβαθμο (*gweyh3- > *gwih3-) επίθετο *gwih3-wos = «ζωντανός» που σχηματίστηκε με το στατικό επίθημα *-wos (άρα η σημασία είναι κυριολεκτικά «αυτός που βρίσκεται σε κατάσταση ζωής»).

Όπως έχω εξηγήσει στην ανάρτηση για την Λαρυγγική Θεωρία, η τροπή *iH>ī (δηλαδή η απώλεια λαρυγγικού με απαπληρωματική έκταση του προκείμενου *i>ī) είναι κανονικότατη εξέλιξη. Επομένως, αυτό που περιμένουμε να βρούμε είναι μακρό /ī/ σε όλους τους απογόνους του ΠΙΕ *gwih3-wos. Πράγματι αυτό συμβαίνει στην πλειοψηφία των θυγατρικών όρων.

Λατινική: vīvus = «ζωντανός» (η εξέλιξη *gw>v είναι κανονική στην Λατινική, λ.χ. *gworh3-ō > vorō ~ βιβρώσκω, *gwm.-yō > veniō ~ βαίνω).

Σανσκριτική: jīva = «ζωντανός» (το σανσκριτικό “j” αποδίδει το προστριβόμενο σύμφωνο του αγγλικού Jack)

Βαλτο-Σλαβικός κλάδος: Κοινό Βαλτο-Σλαβικό *gīvas «ζωντανός» που, με τη σειρά του, εξελίχθηκε στο πρωτοσλαβικό και παλαιοσλαβωνικό živŭ (θυμίζω πως στην ύστερη πρωτοσλαβική *i>ĭ και *ī>i), στο Λετονικό dzīvs και στο Λιθουανικό gyvas (*ī>y).

Στην Ελληνική και στον Κελτικό κλάδο συνέβη ανώμαλη απώλεια του λαρυγγικού χωρίς αναπληρωματική έκταση, δηλαδή *gwih3-wos > *gwiwos με βραχύ /i/. Στην Ελληνική, επιπρόσθετα, ο όρος τράπηκε από επίθετο με τη σημασία «ζωντανός» σε ουσιαστικό με τη σημασία «ζωή».

Ελληνική: *gwiwos > βίος

Κελτικός κλάδος: *gwiwos > πρωτοκελτικό *biwos > Παλαιό Ιρλανδικό béo

Γερμανικός κλάδος: Εδώ συνέβη η ενδιαφέρουσα σημασιακή αλλαγή «ζωντανός» > «ζωηρός» > «γρήγορος». Το ΠΙΕ *gwih3wos έδωσε το πρωτογερμανικό *kwikwaz που είναι ο πρόγονος του αγγλικού quick. Σύμφωνα με τον Warren Cowgill, η εξέλιξη *h3w>kw είναι κανονική στην Πρωτο-Γερμανική (διαβάστε τον «Γερμανικό» νόμο του Cowgill κάτω από τον «Ελληνικό» του).

Μετά από την παράθεση των βασικών απογόνων του ΙΕ *gwih3-wos συνεχίζω με τους άλλους απογόνους της ρίζας *gweyh3-.

Στην Λατινική βρίσκουμε το ρήμα vīvō = «ζω», το ουσιαστικό *gwih3-teh2 > vīta = «ζωή» και τον σύνθετο όρο longivīvāx = «μακρόβιος».

Όσοι τυχαίνει να γνωρίζετε τι είναι τα «γιουβάρια» (< γιβάρια < βιβάρια = διχτυόφρακτα μέρη ακροθαλασσιάς, ποταμών, λιμνών και βάλτων και μικρές τεχνητές λιμνούλες δίπλα από τις μεγάλες φυσικές υδάτινες μάζες για την εκτροφή ιχθύων) αυτά προέρχονται από το λατινικό ουδέτερο vīvārium = «περίφρακτος χώρος για ζώα». Η Πηνελόπη Δέλτα στα «Μυστικά του Βάλτου» αναφέρει τα «γιουβάρια» του Λουδιακού Βάλτου:

Το Τσέκρι, χτισμένο πλάγι σ’ ένα από τα δύο παραποτάμια του Λουδία, που σχημάτιζε πλωτό δρόμο μπροστά του, ήταν από τις μεγαλύτερες καλύβες, και είχε στεγάσει άλλα σώματα, είτε που έμειναν, είτε που πέρασαν μόνο από τη Λίμνη. Εκεί είχε σταθεί ο Άγρας με το σώμα του, σαν πέρασε στη Μακεδονία από τα Γιουβάρια και μπήκε στη Λίμνη από τη σκάλα της Κρυφής, πριν πάγει στη Νιάουσα, απ’ όπου ξαναγύρισε στη Λίμνη για να την ξεκαθαρίσει από τους κομιτατζήδες.

Η αλλαγή vivaria > yivaria > yuvaria = «γιουβάρια» περιέχει την βλαχική/αρουμανική τροπή vi>yi (λ.χ. vinum > yinu, vivus > yivu > yiu) και την μεσαιωνική ελληνική τροπή i>u πριν από χειλικό σύμφωνο (λ.χ. τρύπα > τρούπα, ρεβίθια > ριβίθια > ρουβίθια, τριβόλι > ντρουβόλʲ κλπ).

vivarium

[Προκόπιος, Πόλεμοι, 5.22.10] οὕτω  δὴ ἀμφὶ πύλην Πραινεστίναν ἐπὶ μοίραν τοῦ περιβόλου ἣν Ῥωμαῖοι Βιβάριον καλοῦσι,

Στην Αρμενική βρίσκουμε το ρήμα keam = «ζω» (*gw>g>k, όπως *gwous > kov και *gwēn > kin).

Από τον Ινδο-Ιρανικό κλάδο αναφέρω επί παραδείγματι το σανσκριτικό ρήμα jīvati = «ζω» και το ουσιαστικό jīvitá = «ζωή», το κουρδικό ουσιαστικό jiyan = «ζωή» και τους περσικούς όρους zividan = «ζω» και zist = «ζωή».

Στον Βαλτο-Σλαβικό κλάδο βρίσκουμε το πρωτοσλαβικό ρήμα žiti, το λιθουανικό ρήμα gyventi και το λετονικό ρήμα dzīvot, όλα με τη σημασία «ζω».

Αναφέρω και τo πανσλαβικό ουσιαστικό «ζωή» *gwih3w-ot-os > životŭ γιατί θα μας χρειαστεί παρακάτω στην εξέταση των ελληνικών όρων. Το μόρφημα *-ot- χρησιμοποιείται συχνά στον σλαβικό κλάδο για τον σχηματισμό αφηρημένων εννοιών (nomina abstracta λ.χ. *h2erbhos > *orbŭ = «δούλος, υπηρέτης» > *h3erbh-ot-eh2 > *orbota = «δουλειά, εργασία» > νοτιοσλαβικό rabota).

Όπως στην Αγγλική το «ζωντανός» *gwih3-wos > *kwikwaz > quick κατέληξε να σημαίνει «γρήγορος» και όπως στην Ελληνική (όπως θα εξηγήσω παρακάτω) η βίᾱ = «ζωτική ισχύς» έδωσε το ρήμα βιάζομαι και την βιασύνη, έτσι και στην Αλβανική βρίσκουμε το ρήμα *en-gwih3-ta > *endžita > nxit ~ nxitim (“x” = /dz/ στην Αλβανική και “xh”=/dž/) να σημαίνει «βιάζομαι» (κυριολεκτικά «ἐν βίᾳ» = «σε κατάσταση βιασύνης»). Άλλος Αλβανικός απόγονος της ρίζας είναι το ουσιαστικό *gweyh3-na > *džeina > τοσκ. ~ γκεγκ. = «αρπάζω με δύναμη» (Ετυμολογία 2, να μην συγχυστεί με το ομόηχο ζεύγος *g’hwonos > džana > ~ «φωνή» στην Ετυμολογία 1 της σελίδας του βικιλεξικού).

Η ρίζα *gweyh3- = «ζω» στην Ελληνική

Ανέφερα ήδη ότι ο ελληνικός απόγονος *gwih3wos > βίος εμφανίζει δύο ανωμαλίες: απώλεια του λαρυγγικού χωρίς αναπληρωματική έκταση και αλλαγή σημασίας από «ζωντανός» σε «ζωή». Μία τρίτη ανωμαλία είναι η τροπή *gwi>bi εκεί που θα περιμέναμε *gwi>di πανελληνίως και μόνο στην Αιολική *gwi>bi. Αλλά υπάρχουν και άλλοι τέτοιοι «ανώμαλοι» όροι όπως το *gwelh1os > βέλος που επηρεάστηκε από το κανονικό *gwl.h1-yō > βάλλω (= αρκαδικό ζέλλω με κανονική αρκαδική ουράνωση του χειλοϋπερωικού πριν από e,i όπως στο *gwerh3- > ζέρεθρον = βέρεθρον).

Πάντως, το θεωρητικά αναμενόμενο gw>d της ρίζας *gweyh3- απαντά στον όρο (τὰ) ἐνδεδιωκότα = ἐμβεβιωκότα σε μια επιγραφή από την Ιταλική Ηράκλεια που χρονολογείται γύρω στο ~300 π.Χ.

endediokos

Ένα ρήμα που οι περισσότεροι μάλλον θα ακούσετε τώρα για πρώτη φορά είναι το *gweyh3-omai > βέομαι/βείομαι = «ζω».

Αφού λοιπόν ο ελληνικός όρος βίος αρχικά σήμαινε «ζωντανός» (όπως και όλοι οι υπόλοιποι απόγονοι του ΙΕ *gwih3-wos) πρέπει να βρούμε το πρωτογενές ελληνικό ουσιαστικό με τη σημασία «ζωή» που συγγενεύει με το -πρωτογενώς- επίθετο βίος.

Ο καλύτερος υποψήφιος είναι το ουσιαστικό *gwih3w-ot-os > βίϝοτος > βίοτος επειδή έχει ακριβώς παρόμοια δομή με τo πανσλαβικό ουσιαστικό *gwih3w-ot-os > životŭ «ζωή», που αναφέρθηκε λίγο παραπάνω, καθώς και με το ομόρριζο λιθουανικό gyvatà (συνώνυμο του εναλλακτικού gyvenimas).

[Ιλιάδα, 7.104] βιότοιο τελευτή = «τέλος του βίου» (-οιο = ο πρόγονος της γενικής -ου, βιότοιο > βιότου)

ὣς ἄρα φωνήσας κατεδύσετο τεύχεα καλά.
ἔνθά κέ τοι Μενέλαε φάνη βιότοιο τελευτὴ

Ἕκτορος ἐν παλάμῃσιν, ἐπεὶ πολὺ φέρτερος ἦεν,

——

Έτσι τους μίλησε, και ντύθηκε την ώρια αρματωσιά του’
και τότε πια, Μενέλαε, θα ‘βλεπες την ύστερη σου μέρα,
στα χέρια του Έχτορα—τρανότερος πολύ μαθές εκείνος—

(Μετάφραση Κακριδή-Καζαντζάκη)

Ανέφερα ήδη την σημασιακή εξέλιξη «ζωή» > «ζωτική ισχύς» που συνέβη στον ελληνικό όρο *gwih3-yeh2 > βίᾱ. Η ίδια σημασιακή εξέλιξη συνέβη και στα Σανσκριτικά jyā = «ισχύς, καταπίεση» και jayá = «νίκη, επικράτηση».

Στα Ομηρικά Έπη επιβιώνει ακόμα η παλαιότερη οργανική πτώση βίηφι = «με βία» (IE *-bhi- > ελλ. -phi, λ.χ. *wiH-bhi- > ἶφι = «με δύναμη», ἴς = «δύναμη» και το a-ni-ja-pi = /hāniyāphi/ ~ «ἡνίηφι» = «με τα ηνία» από τις πινακίδες της Γραμμικής Β), αλλά στον Όμηρο παίζει και τον ρόλο δοτικής, όπως στο παρακάτω χωρίο

[Ιλιάδα, 12.135] πεποιθότες βίηφι = «πεπεισμένοι για την δύναμή τους» ~ ἀλκὶ πεποιθώς

ὣς ἄρα τὼ χείρεσσι πεποιθότες ἠδὲ βίηφι
μίμνον ἐπερχόμενον μέγαν Ἄσιον οὐδὲ φέβοντο.

——

Έτσι κι αυτοί, στα δυο τα χέρια τους και στην περίσσια αντρεία τους
θαρρεύοντας, τον Άσιο πρόσμεναν που ερχόταν, και δε φεύγαν.

(Μετάφραση Κακριδή-Καζαντζάκη)

Ακόμα πιο περίεργη είναι η σημασιακή εξέλιξη «ζωή» > «(ζωτική) ισχύς» > «χορδή τόξου, τένων, νεῦρον/νευρίς» (αντικείμενο που όταν τεντώνεται αποθηκεύει ελαστική «ισχύ» ~ τάση) του ελληνικού βιός, αλλά είναι μια σημασιακή εξέλιξη που συνέβη και στις άλλες θυγατρικές ΙΕ γλώσσες:

Σανσκριτική: jyā = «χορδή τόξου, τένων»

Αβεστική: jyā = «χορδή τόξου»

Σλαβική: žila = «τένων» και žica = «νήμα»

Αρμενική: ǰil = «χορδή, τένων»

Αλβανική: mzith = «η ποδοκνημική άρθωση ~ τα σφυρά» (< αρχικά όμως στην Πρωτο-Αλβανική «αχίλλειος τένων»)

Παραθέτω τα μέρη όπου οι Mallory-Adams και ο Vladimir Orel περιγράφουν όλους τους παραπάνω όρους.

tendon

Από την άλλη, η Ελληνική εμφανίζει και την μετατεθειμένη ποικιλία *gweyh3- > *gwyeh3-yō της ρίζας που έχει δώσει το ρήμα ζώω ~ ζῶ και τα ουσιαστικά *gwyeh3-yom > ζῷον και *gwyeh3-yeh2 > ζωή.

Η ΠΙΕ «δίφθογγος» *eh3 έδωσε κανονικά *eh3>oh3>ō και το σύμπλεγμα *gwy έγινε κανονικά *gwy>dz>zd>«ζ», όπως και το στο *(s)lh2gwyomai > λάζομαι (λαβή, αγγλικό latch).

Θα αναφέρω το ρήμα ζωγρέω = «αρπάζω κάποιον ζωντανό, αιχμαλωτίζω» (ἄγρᾱ = κυνήγι, αρπαγή ~ αβεστικό azrō- = «κυνήγι», απώτερη καταγωγή η ΙΕ ρίζα *h2eg’- «άγω»), γιατί υπάρχει το ταυτόσημο σανσκριτικό ρήμα jīva-gr.bh- = «ζωγρέω», με πρώτο συνθετικό την ρίζα *gwih3wo- (~ βιο-) και δεύτερο συνθετικό την ρηματική ρίζα *ghrebh- «αρπάζω» που έδωσε το αγγλικό grab και το σλαβικό ρήμα grabiti = «αρπάζω».

jivagrbh

Πάμε παρακάτω. Η άλλη πολύ γνωστή ελληνική λέξη που προέρχεται από την ρίζα *gweyh3- «ζω» είναι το επίθετο ὑγιής και το παράγωγο ουσιαστικό ὑγίεια.

Το επίθετο ὑγιής προέρχεται από το σιγμόληκτο σύνθετο *h2yu-gwih3-es- που ετυμολογικά σημαίνει «αιωνόβιος, αυτός που προορίζεται να ζήσει ζωή γεμάτη ~ αιώνα».

Το πρώτο συνθετικό *h2yu- είναι ο μηδενικός βαθμός της ρίζας *h2eyu- που έδωσε τη λέξη αἰϝ-ών > αἰών και ένα σωρό όρους με τη σημασία «νέος» (< έχων ζωντάνια ~ ζωτική ισχύ), όπως λ.χ. το αγγλικό young και η λατινική «Ήρα» Iūnō. Θυμίζω ότι και η Ήρα της Ελληνικής Μυθολογίας ανανέωνε κάθε χρόνο την νεότητά της και την παρθενιά της κολυμπώντας στα νερά της Κανάθου πηγής της Αργολίδος.

[Παυσανίας, 2.38.2]

Τημενίου δὲ ἀπέχει Ναυπλία πεντήκοντα ἐμοὶ δοκεῖν σταδίους, τὰ μὲν ἐφ᾽ ἡμῶν ἔρημος, οἰκιστὴς δὲ ἐγένετο αὐτῆς Ναύπλιος Ποσειδῶνος λεγόμενος καὶ Ἀμυμώνης εἶναι. λείπεται δὲ καὶ τειχῶν ἔτι ἐρείπια, καὶ Ποσειδῶνος ἱερὸν καὶ λιμένες εἰσὶν ἐν Ναυπλίᾳ καὶ πηγὴ Κάναθος καλουμένη: ἐνταῦθα τὴν Ἥραν φασὶν Ἀργεῖοι κατὰ ἔτος λουμένην παρθένον γίνεσθαι.

Μόνο με τέτοια ετήσια αποκατάσταση (και την ζώνη της Αφροδίτης) μπόρεσε η Ήρα να ξελογιάσει τον Δία στην Ραψωδία 14 της Ιλιάδος που φέρει τον τίτλο «Διός Απάτη», όπου η Ήρα ξελόγιασε και κοίμισε τον Δία, ώστε να μπορέσει η Αθηνά να βοηθήσει τους Αργείους. Όταν την βλέπει λοιπόν ο Δίας της λέει «Τι μου κάνεις τώρα μάνα μου! Τέτοιο ερωτικό φούντωμα δεν μου το προκάλεσε καμιά από αυτές με τις οποίες σε έχω απατήσει, ούτε η Ιπποδάμεια (γυναίκα Ιξίωνα), ούτε η Δανάη, ούτε η Ευρώπη (κόρη του Φοίνικα), ούτε η Σεμέλη, ούτε η Αλκμήνη, ούτε η Δήμητρα, ούτε η Λητώ, ούτε εσύ η ίδια παλαιότερα!»

[Ιλιάδα, 14.310-328]

μή πώς μοι μετέπειτα χολώσεαι, αἴ κε σιωπῇ
οἴχωμαι πρὸς δῶμα βαθυρρόου Ὠκεανοῖο.
τὴν δ᾽ ἀπαμειβόμενος προσέφη νεφεληγερέτα Ζεύς·
Ἥρη κεῖσε μὲν ἔστι καὶ ὕστερον ὁρμηθῆναι,
νῶϊ δ᾽ ἄγ᾽ ἐν φιλότητι τραπείομεν εὐνηθέντε.

οὐ γάρ πώ ποτέ μ᾽ ὧδε θεᾶς ἔρος οὐδὲ γυναικὸς
θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν,
οὐδ᾽ ὁπότ᾽ ἠρασάμην Ἰξιονίης ἀλόχοιο,
ἣ τέκε Πειρίθοον θεόφιν μήστωρ᾽ ἀτάλαντον·
οὐδ᾽ ὅτε περ Δανάης καλλισφύρου Ἀκρισιώνης,

ἣ τέκε Περσῆα πάντων ἀριδείκετον ἀνδρῶν·
οὐδ᾽ ὅτε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοῖο,
ἣ τέκε μοι Μίνων τε καὶ ἀντίθεον Ῥαδάμανθυν·
οὐδ᾽ ὅτε περ Σεμέλης οὐδ᾽ Ἀλκμήνης ἐνὶ Θήβῃ,
ἥ ῥ᾽ Ἡρακλῆα κρατερόφρονα γείνατο παῖδα·

ἥ δὲ Διώνυσον Σεμέλη τέκε χάρμα βροτοῖσιν·
οὐδ᾽ ὅτε Δήμητρος καλλιπλοκάμοιο ἀνάσσης,
οὐδ᾽ ὁπότε Λητοῦς ἐρικυδέος, οὐδὲ σεῦ αὐτῆς,
ὡς σέο νῦν ἔραμαι καί με γλυκὺς ἵμερος αἱρεῖ.

——

μην τύχει και θυμώσεις έπειτα, στο αρχοντικό αν ερχόμουν –
του Ωκεανού του βαθιορέματου χωρίς να το κατέχεις.»
Και τότε ο Δίας της αποκρίθηκεν ο νεφελοστοιβάχτης:
«Ήρα, για πέρα εκεί κι αργότερα μπορείς να ξεκινήσεις·
μον᾿ έλα τώρα να πλαγιάσουμε, τον πόθο να χαρούμε.
Ποτέ θνητής γυναίκας έρωτας για και θεάς ως τώρα
τόσο στα στήθη μου δε φούντωσε να πνίξει την καρδιά μου·
μηδέ και τότε σαν αγάπησα του Ιξίονα τη γυναίκα,
που τον Πειρίθοο γιο μου εχάρισε, θεό στη φρονιμάδα’
μηδέ και σαν τη λιγναστράγαλη Δανάη, τη θυγατέρα

του Ακρίσιου, αγάπησα, που μου ‘κανε τον ξακουστό Περσέα᾿
μηδέ του κοσμολόητου Φοίνικα την κόρη ως αγαπούσα,
που το Ραδάμανθη μου εγέννησε και τον ισόθεο Μίνω’
μηδέ και τη Σεμέλη επόθησα και την Αλκμήνη τόσο,
που η πρώτη εγέννησε το Διόνυσο, χαρά στην οικουμένη,
τον Ηρακλή στη Θήβα η δεύτερη, δικό μου γιο αντρειωμένο’
κι ουδέ τη ρήγισσα τη Δήμητρα την ομορφομαλλούσα,
για τη Λητώ την κοσμοξάκουστη για και την ίδια εσένα,
σαν όσο πόθο κι όσον έρωτα για σένα νιώθω τώρα

(Μετάφραση Κακριδή-Καζαντζάκη)

Τέτοιες δυσσεβέστατες και ασελγέστατες «ελληνικές εικαιομυθίες» για «λάγνους, μάχλουςπόρνους καὶ οὐκ ἐχεθύμους θεούς» διαβάζει ο γέρων Βάταλος όταν χρήται οκτωδακτύλων ολίσβων, φαλλών, και ετέρων τινών βεβήλων βακχικών θύσθλων, με αποτέλεσμα να έχει χάσει και το λίγο μυαλό που του άφησε η γεροντική άνοια. Τον βλέπει και η καημένη η κυρα-Βατάλαινα να παριστάνει το «λυκόπουλο» σαν τον Χατζηθωμά («θελκτικοτάτη κυρία Τζένη … ως άνδρας όμως είμαι θερμός 🙂 ) και του λέει:

Έ Βάταλε; 🙂

Τα λέει καλά ο Ιωάννης Καναβούτσης, Βάταλε, όταν γράφει για την «δυσωδίαν τῆς ἑλληνικῆς ἀσχημοσύνης» 🙂 , για «τὴν πλάνην τῶν Ἑλλήνων» 🙂 , για τους «πόρνους καὶ ἀσελγεῖς θεούς τῶν Ἑλλήνων» 🙂 και όταν γράφει πως ευτυχώς «ἔπαυσεν ὁ Ἑλληνισμός διὰ τῆς χάριτος τοῦ ἀληθινοῦ καὶ πρῶτου καὶ μόνου θεοῦ τῆς Ἁγίας Τριάδος;» 🙂

Η κριτική για τους «πόρνους και ασελγείς θεούς» του Ομήρου είχε ήδη ξεκινήσει από τους Προσωκρατικούς φιλοσόφους, όπως ο Ξενοφάνης και ο Ηράκλειτος.

[Ξενοφάνης, απόσπασμα 11 (Fr11)]

πάντα θεοῖς ἀνέθηκαν Ὅμηρός θ᾽ Ἡσίοδός τε,
ὅσσα παρ᾽ ἀνθρώποισιν ὀνείδεα καὶ ψόγος ἐστίν,
κλέπτειν, μοιχεύειν τε καὶ ἀλλήλους ἀπατεύειν.

Μετάφραση:

Όλους αυτούς τους μύθους που έχουμε για τους θεούς, στους οποίους αυτοί διαπράττουν όλες αυτές τις πράξεις που θεωρούνται γεμάτες ονείδη και ψόγο από εμάς τους ανθρώπους -κλοπές, μοιχείες και αλληλοεξαπατήσεις- μας τους έχουν αφήσει [ως παράδοση] ο Όμηρος και ο Ησίοδος.

Αλλά ας γυρίσουμε στο επίθετο ὑγιής.

Στην περίπτωση του επιθέτου ὑγιής, το αρκτικό λαρυγγικό *h2 δεν φωνηεντοποιήθηκε (όπως συμβαίνει μερικές φορές πριν από /y/) και, εξαιτίας του «νόμου του Βουκόλου» (χειλοϋπερωικό που γειτνιάζει άμεσα με /u/ τρέπεται σε υπερωικό), το χειλοϋπερωικό gw εξελίχθηκε κανονικά σε /g/ = «γ», ενώ το ημιφωνικό /y/ που μετά την απώλεια του λαρυγγικού έγινε αρκτικό, τράπηκε σε δασεία (y->h-) όπως στο *yeh1kwr. > ἧπαρ ~ iecur.

*h2yu-gwih3-es- > *yugwi-es- > *hugies- > ὑγιής.

Συγγενείς του ελληνικού επιθέτου ὑγιής είναι:

Το Λατινικό iūgis = «αιώνιος, αέναος»

Το Αβεστικό yavae-jī- = «αιωνόβιος» και

Το Πρωτο-Γερμανικό *ajukiz «αιώνιος» που έδωσε το αγγλικό eche.

Advertisements

7 Comments

Filed under Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

7 responses to “Η ΙΕ ρίζα *gweyh3- «ζω»

  1. Βάταλος

    Αγαπητοί κύριοι,

    ομολογώ ότι ηγνόουν πλήρως την ύπαρξιν του Ιωάννου Καναβούτζη, καίτοι έχω αναγνώσει πάνω από 3 φοράς κάθε έργον του Κωνσταντίνου Σάθα. Διό και είμαι ευγνώμων προς τον κ. Σμερδαλέον που μού τον εγνώρισε διά της παρούσης εξαιρέτου αναρτήσεως. Ιδίως τον ευχαριστώ, επειδή επέλεξε να αναρτήση το τμήμα του κειμένου όπου υβρίζει τας Ελληνικάς συνηθείας. Το οπλοστάσιόν μου εις τον πόλεμον με τους Γαλιλαίους ενισχύθη σημαντικώς, μετά από αυτάς τας 3 σελίδας του Καναβούτζη που ανήρτησε ο ρέκτης κ. Σμερδαλέος. Έχω την υποψίαν ότι ο Καναβούτζης ήτο κρυφοδωδεκαθεϊστής και ηναγκάζετο να υβρίζη τον Ελληνικόν Πολιτισμόν διά να μή τον κάψουν οι Γαλιλαίοι της εποχής του. Το ίδιο κάμνω κι εγώ, ότε συναντώ φανατισμένους Γαλιλαίους τους οποίους έχω ανάγκην.

    Όσον διά τους πόρνους και ασελγείς Θεούς των Ελλήνων που επισημαίνει ο κ. Σμερδαλέος, τιμή μας και καμάρι μας: Δι’ αυτό λατρεύομε τους Έλληνας, διότι ήσαν λάτρεις του ωραίου, συνεχώς γελαστοί, με φοβεράν αίσθησιν του χιούμορ, φιλοπερίεργοι μέχρι αηδίας και ουχί αγάμητοι, κομπλεξικοί και αγέλαστοι όπως ο αποτυχημένος Εβραίος ραββίνος Ιησούς Χριστός και ο κακάσχημος Εβραίος Ραββίνος Σαούλ, καλλιτεχνικόν ψευδώνυμον Απόστολος Σαύλος,

    Μετά τιμής
    Β.

    ΥΓ: Διατί ο μοναχοφάης κ. Σμερδαλέος δεν αναβιβάζει τα κείμενα του Ιωάννου Καναβούτζη εις τον ουρανόν του Διαδικτύου, ώστε να δυνηθώμε να τα καταβιβάσωμε και ημείς οι κοινοί θνητοί;

    • ΥΓ: Διατί ο μοναχοφάης κ. Σμερδαλέος δεν αναβιβάζει τα κείμενα του Ιωάννου Καναβούτζη εις τον ουρανόν του Διαδικτύου, ώστε να δυνηθώμε να τα καταβιβάσωμε και ημείς οι κοινοί θνητοί;
      —-

      Είπα και εγώ! Μέρα χωρίς σχόλιο Βατάλου; Γκρεμίστηκε κανένα Σεραπεῖον;

      Έχω παραθέσει το κείμενο του Καναβούτζη για κατέβασμα σε παλαιότερη ανάρτηση Βάταλε.

    • Έχω την υποψίαν ότι ο Καναβούτζης ήτο κρυφοδωδεκαθεϊστής και ηναγκάζετο να υβρίζη τον Ελληνικόν Πολιτισμόν διά να μή τον κάψουν οι Γαλιλαίοι της εποχής του. Το ίδιο κάμνω κι εγώ, ότε συναντώ φανατισμένους Γαλιλαίους τους οποίους έχω ανάγκην.
      ——

      Καλά εσύ μας έβγαλες και «ελληνόψυχο» τον Λέοντα τον Διάκονο που έγραψε ότι προτιμούσε τον δρόμο του θείου Δαβίδ παρά τις εικαιομυθίες των Ελλήνων … 🙂

    • Έχω την υποψίαν ότι ο Καναβούτζης ήτο κρυφοδωδεκαθεϊστής και ηναγκάζετο να υβρίζη τον Ελληνικόν Πολιτισμόν διά να μή τον κάψουν οι Γαλιλαίοι της εποχής του. Το ίδιο κάμνω κι εγώ, ότε συναντώ φανατισμένους Γαλιλαίους τους οποίους έχω ανάγκην.
      ——

      Δε μου λες «Δῶτορ Ἐάων», έτυχε ποτέ πριν απαρνηθείς την πίστη σου μπροστά σε φανατισμένους Γαλιλαίους να εμφανιστεί στον ύπνο σου ο Σκορπιός που πιάνει τους Ὀρχεις του Ταύρου στην Μιθραϊκή Ταυροκτονία (αλληγορία για τους αστερισμούς του Σκορπιού και των «Διδύμων» … εξού και επι-διδυμίς και επι-διδυμίτις) και να σου πει:

      «λέγω σοι, κουφάλα Βάταλε, οὐ φωνήσει σήμερον ἀλέκτωρ πρὶν ἢ τρὶς ἀπαρνήσῃ μὴ εἰδέναι με!»

  2. Βάταλος

    Εντιμώτατε κ. Σμερδαλέε,

    1) Αρχικώς σάς ενημερώνω ότι προ ολίγου εν τω Σαραντακείω Ιστολογίω, ο μπολσεβίκος φιλόλογος κ. Πέπε εζήτησε την βοήθειάν σας διά την γκάφφαν του Αλεξίου Τσίπρα με το ρήμα εκθέτω («… εκτίθει την χώρα»)

    https://sarantakos.wordpress.com/2015/11/01/meze-191/#comment-317980

    2) Κατά δεύτερον, ευχαριστώ διά το έξοχον άρθρον της Wikipedia περί ταυροκτονίας. Οι Ρωμιοί ουδέποτε θα το μεταφράσουν εις τα ρωμέικα, διότι δεν τους συμφέρει. Έξοχον και το λήμμα της Βικιπαιδείας διά την Αλληγορίαν. Ακόμη και από τα σχόλιά σας φαίνεται πόσον μέγας ανήρ είσθε. Κι αυτό το διαπιστώνομεν ημείς οι γνώσται με κάθε νέον σχόλιόν σας.

    3) Ευχαριστώ θερμώς διά την προσφοράν του κειμένου του Καναβούτζη. Είναι εξαίρετος και η παλαιά σας ανάρτησις διά τον διακεκριμένον αυτόν Χιώτην που ηναγκάζετο «να το παίζη» Γαλιλαίος διά να μή καταλήξη ανάσκελα σε κανένα χανδάκι. Η άποψίς μου αύτη επιβεβαιώνεται καθώς προχωρώ εις την ανάγνωσιν του κειμένου του Καναβούτζη που είχατε την καλωσύνην να μάς προσφέρετε.

    4) Έχετε άδικον να με κατηγορήτε ότι δεν υπερασπίζομαι την Πατρώαν Θρησκείαν ενώπιον των Γαλιλαίων και την κάμνω γυριστήν όπως ο Εβραίος ψαράς Πέτρος, που ηρνήθη τον Ραββίνον Χριστόν. Απλώς, ζώμεν εις μίαν χώραν όπου κυριαρχούν οι Γαλιλαίοι και η βρωμερά προπαγάνδα των και πρέπει να είμεθα προσεκτικοί. Δείτε την αγόρευσιν του Αλεξίου Τσίπρα την Παρασκευήν από το βήμα της Βουλής (αυτό είναι και το θέμα της σημερινής αναρτήσεως του χριστιανομπολσεβίκου κ. Σαραντάκου): Αντί να χρησιμοποιήση μαρξιστικά ή αριστερά επιχειρήματα, μάς φλόμωσε με τις χριστιανικές παπαριές για παιδάκια που πνίγονται, ότι όλα τα λεφτά του κόσμου δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την ζωή ενός πνιγμένου προσφυγόπουλου και άλλα τέτοια παρανοϊκά, που σε οποιαδήποτε άλλη Δυτική Χώρα θα προκαλούσαν το γέλιο. Εδώ, όμως, τα δεχόμαστε, διότι κυριαρχεί η Προπαγάνδα των Γαλιλαίων, ότι όποιος δεν αγαπά τους εισβολείς λαθροπρόσφυγες είναι ναζιστής και ρατσιστής. Εδώ και χρόνια εν Ελλάδι υπάρχει αυτό μου ημείς της Πατρώας Θρησκείας αποκαλούμεν «Ο Φασισμός της Αγάπης», τουτέστιν σώνει και καλά πρέπει να αγαπάς τον Άλλον, ειδάλλως είσαι Φασίστας.

    5) Επειδή παρασοβάρεψε το σχόλιόν μου, ο γέρων Βάταλος κλείει με μίαν φωτό που ελύσσαξε τους Γαλιλαίους. Είναι από την μαθητικήν παρέλασιν της Θεσσαλονίκης (ανήμερα του ανυπάρκτου Αγίου Δημητρίου 26-10-2015) και απεικονίζει μίαν ελληνόψυχον μαθήτριαν που εθεώρησε καλόν να μοστράρη τα κάλλη της ενώ παρήλαυνε

    Μετά πάσης τιμής
    Γέρων Βάταλος

    • 4) Έχετε άδικον να με κατηγορήτε ότι δεν υπερασπίζομαι την Πατρώαν Θρησκείαν ενώπιον των Γαλιλαίων και την κάμνω γυριστήν όπως ο Εβραίος ψαράς Πέτρος, που ηρνήθη τον Ραββίνον Χριστόν.
      —-

      Όχι και «Πέτρο» βρε Δώτορ! Εσύ ένας «Ἑλλην» έπρεπε να ξέρεις ότι το πραγματικό του σημιτικό παρωνύμιο ήταν «Κηφᾶς»/Keppa/Kepha (= πέτρα).

      The Syriac or Aramaic word for “rock” is kepa, which in Greek became Πέτρος, also meaning “rock”.[13][14] He is also known as Simon Peter, Cephas (Greek: Κηφᾶς) and Kepha (Hebrew: כיפא‎). Both Cephas and Kepha also mean rock.[15]

      5) Επειδή παρασοβάρεψε το σχόλιόν μου, ο γέρων Βάταλος κλείει με μίαν φωτό που ελύσσαξε τους Γαλιλαίους. Είναι από την μαθητικήν παρέλασιν της Θεσσαλονίκης (ανήμερα του ανυπάρκτου Αγίου Δημητρίου 26-10-2015) και απεικονίζει μίαν ελληνόψυχον μαθήτριαν που εθεώρησε καλόν να μοστράρη τα κάλλη της ενώ παρήλαυνε.

      Ωραία φωτογραφία!

      Λοιπόν, κάνε υπομονή μια ωρίτσα γιατί ετοιμάζω μία ανάρτηση που είμαι σίγουρος ότι θα σου αρέσει πάρα πολύ.

    • Βάταλε, σου είχα ετοιμάσει ένα ωραίο mix σκηνών από την ταινία «Αγορά» για την ζωή της Υπατίας, την Αλεξάνδρεια της εποχής της, τον «μουτζαχεντίν» Κύριλλο και τους «χρυσαβγο-ταλιμπάν» παραβαλανείς, αλλά η Youtube μου ακύρωσε το βίντεο για λόγους copyright.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s