H Αγιολατρεία και η Λειψανολατρεία ως φαινόμενα της Ύστερης Αρχαιότητας

Οι Έλληνες Προσωκρατικοί φιλόσοφοι (οι «Θεμελιωτές του Δυτικής Σκέψης», για να δανειστώ τον τίτλο ενός ωραίου βιβλίου του Κωνσταντίνου Βαμβακά) ήταν οι πρώτοι σοφοί του παλαιού κόσμου που προσπάθησαν να αναζητήσουν φυσικά αίτια για την ερμηνεία της φύσης, απορρίπτωντας την θεολογική κοσμογονία της εποχής τους. Ορισμένοι από αυτούς, όπως ο Ηράκλειτος ο Εφέσιος και ο Ξενοφάνης ο Κολοφώνιος, επιτέθηκαν ιδιαίτερα κατά του ομηρικού ανθρωπομορφικού Πανθέου και, κατά συνέπεια, κατά του «Ομήρου» (δηλαδή κατά της Ομηρικής Επικής παράδοσης που περιέγραφε την κοινωνία των Θεών και την αλληλεπίδρασή της με τους θνητούς).

Ο Ηράκλειτος λ.χ. (απόσπασμα Β42) πίστευε ότι ο «Όμηρος» έπρεπε να αποβληθεί από τους ποιητικούς διαγωνισμούς («αγώνες») και να ραπιστεί για τα παραμύθια που επιβίωσαν και τα οποία ο κόσμος πίστευε εξαιτίας «του»:

Ὅμηρος ἄξιος ἐκ τῶν ἀγώνων ἐκβάλλεσθαι καὶ ῥαπίζεσθαι καὶ Ἀρχίλοχος ὁμοίως.

Ο Ξενοφάνης, με τη σειρά του, επιτέθηκε σφόδρα κατά της ανθρωπομορφικής εικόνας του ομηρικού Πανθέου. Πίστευε ότι ο «Όμηρος» και ο Ησίοδος ήταν οι βασικοί υπαίτιοι που ο κόσμος είχε την εντύπωση ότι οι Θεοί έκαναν ασελγείς πράξεις σαν αυτές που κάνουν και οι άνθρωποι (λ.χ. η «οὐκ ἐχέθυμος» Αφροδίτη που απατούσε τον ανυποψίαστο Ήφαιστο με τον Άρη, μέχρι που ο πανόπτης Ήλιος αποφάσισε να του πει ότι ήταν κερατάς). Ο Ξενοφάνης επίσης πίστευε πως κάθε λαός έπλαθε την εικόνα των θεών του κατά την δική του εικόνα: οι Θράκες φαντάζονταν τους θεούς τους «πυρρούς και γλαυκούς», οι Αιθίοπες τους φαντάζονταν «μαύρους και σιμούς», ενώ αν οι γάιδαροι μπορούσαν να φτιάξουν αγάλματα των θεών τους, αυτά θα ήταν γαϊδουρόμορφα.

[Ξενοφάνης, απόσπασμα 11 (Fr11)]

πάντα θεοῖς ἀνέθηκαν Ὅμηρός θ᾽ Ἡσίοδός τε,
ὅσσα παρ᾽ ἀνθρώποισιν ὀνείδεα καὶ ψόγος ἐστίν,
κλέπτειν, μοιχεύειν τε καὶ ἀλλήλους ἀπατεύειν.

Μετάφραση:

Όλους αυτούς τους μύθους που έχουμε για τους θεούς, στους οποίους αυτοί διαπράττουν όλες αυτές τις πράξεις που θεωρούνται γεμάτες ονείδη και ψόγο από εμάς τους ανθρώπους -κλοπές, μοιχείες, αλληλοεξαπατήσεις- μας τους έχουν αφήσει [ως παράδοση] ο Όμηρος και ο Ησίοδος.

Ο Ξενοφάνης, για να γλιτώσει τον Περσικό ζυγό στην Ιωνία κατέφυγε στην Σικελία και στην Μεγάλη Ελλάδα. Εκεί συνέχισε να κριτική του στον Όμηρο και, μια μέρα, ο τύραννος των Συρακουσών Ιέρων Α΄ του απάντησε:

 [Πλούταρχος, Αποφθεύγματα Βασιλέων και Στρατηγών, 175c]

Πρὸς δὲ Ξενοφάνην τὸν Κολοφώνιον εἰπόντα μόλις οἰκέτας δύο τρέφειν ‘ἀλλ´ Ὅμηρος’ εἶπεν, ‘ὃν σὺ διασύρεις, πλείονας ἢ μυρίους τρέφει τεθνηκώς.

«Εσύ [ζωντανός] τρέφεις [μόνο] δύο οικέτες, αλλά ο Όμηρος τον οποίον εσύ διασύρεις, πεθαμένος τρέφει πλείονες και μύριους.»

Με άλλα λόγια, ο Ιέρων απάντησε στον Ξενοφάνη, πως ενώ αυτός ζωντανός συντηρούσε μόνο δύο δούλους, ο Όμηρος, τον οποίο επέκρινε, νεκρός («τεθνηκώς») συντηρούσε μύριους ακολούθους (εννοεί όλους τους επαγγελματίες Ραψωδούς που έβγαζαν το ψωμί τους τραγουδώντας τα ποιήματα του «Ομήρου»).

Αυτήν την φράση, «ἀλλ´ Ὅμηρος πλείονας ἢ μυρίους τρέφει τεθνηκώς», θυμήθηκα πριν από λίγο, όταν παρέθεσα για σχολιασμό σε μία άλλη ανάρτηση, την ιστορία με την δαψιλή δωρεά του Σασσανίδη Βασιλιά της Περσίας Χοσρόη Β΄ στην εκκλησία της Σεργιούπολης που φυλούσε τα λείψανα του Αγίου Σεργίου.

Το ιρανικό όνομα «Χοσρόης» (<Hu-srav) και το σανσκριτικό Su-srava είναι τα ακριβή Ινδο-Ιρανικά ομόλογα του ελληνικού ονόματος Ευκλής (< Εὐκλέϝης).

*h1sus «ἐΰς, καλός» + *k’lewos «κλέος» > Ελληνο-Άριο επίθετο *h1su-k’lewēs = εὐκλεϝής > Εὐκλῆς ~ Susrava ~ Husrav

Έχω περιγράψει αυτά το ονόματα σε παλαιότερη ανάρτηση για τα ΙΕ *h1su- > εὐ- και *dus- > δυσ-.

Ο Χοσρόης Β΄, όπως και κάθε Σασσανίδης Βασιλιάς, έφερε τον τίτλο “Šāhān Šāh Ērān ud Anērān” = «Βασιλεύς Βασιλέων Αρίων/Ιρανών και Αναρίων/μη Ιρανών». Τον ανέβασαν στον θρόνο στα τέλη του 590 οι θείοι του, αλλά η ήττα που υπέστη λίγους μήνες αργότερα (Φεβρουάριος 591) από τον σφετεριστή Βαχράμ Χοβίν, ανάγκασε τον Χοσρόη να καταφύγει στην αυλή του αυτοκράτορα Ρωμαίων Μαυρικίου στην Κωνσταντινούπολη.

Ο Μαυρίκιος συνέχισε τον «αιώνιο» Ρωμαιο-Περσικό πόλεμο, χρησιμοποιώντας ως δικαιολογία την επανενθρόνιση του νόμιμου Πέρση βασιλιά στον περσικό θρόνο. Αυτό το κατάφερε λίγους μήνες αργότερα, σε συνδυασμό με την εσωτερική αντίσταση που οργάνωσαν οι θείοι του Χοσρόη στην Περσία.

Τελικά ο Χοσρόης Β΄ ανέβηκε στον θρόνο υπογράφοντας συνθήκη ειρήνης με τους Ρωμαίους και έχοντας παντρευτεί την Χριστιανή Περσίδα «Σειρέμ» (Shirin). Οι Σασσανίδες βασιλείς ήταν πολύγαμοι και διέθεταν ένα χαρέμι «επίσημων» και «ανεπίσημων» γυναικών. Όταν ο Χοσρόης αποφάσισε να προβιβάσει την Σειρέμ σε «επίσημη» γυναίκα του, το περσικό ιερατείο αρνήθηκε να ευλογίσει τον γάμο επειδή, σύμφωνα με τους περσικούς νόμους, απαγορευόταν ο γάμος μεταξύ Ζωροαστρών και Χριστιανών.

Ο Χοσρόης πίστευε ότι ο Σειρέμ δεν μπορούσε να μείνει έγκυος επειδή την είχαν καταραστεί οι ζωροάστρες ιερείς του. Έτσι, πήρε την Σειρέμ και πήγε στην Σεργιούπολη, όπου πίστευε ότι τα λείψανα του Αγίου Σεργίου θα εμπόδιζαν την κατάρα και η Σειρέμ θα έμενε έγκυος. Μετά την ερωτική πράξη του ζεύγους στην Σεργιούπολη, λοιπόν, ο Άγιος Σέργιος εμφανίστηκε τρεις φορές στον ύπνο του Χοσρόη και τον διαβεβαίωσε ότι η Σειρέμ είχε μείνει έγκυος. Όταν επιβεβαιώθηκε η εγκυμοσύνη, ο Χοσρόης έστειλε στην Εκκλησία που φυλούσε τα λείψανα του Αγίου Σεργίου έναν δαψιλή θησαυρό που είχε κάνει τάμα στον Άγιο ο οποίος περιείχε, μεταξύ άλλων, και έναν ολόχρυσο σταυρό της Σειρέμ. Μαζί με τον θησαυρό έστειλε και μία επιστολή στα Ελληνικά την οποία διέσωσε στην Ιστορία του ο Ιστορικός του Μαυρικίου Θεοφύλακτος ο Σιμοκάττης.

Khosroes-Sergius

Ἐπιστολὴν δὲ ἐξέπεμψεν Ἑλληνικῇ συμφράσει χρησάμενος. Εἶχε δὲ ἡ ἐπιστολή ἐπὶ λέγεως οὕτως:

Τῷ μεγαλομάρτυρι Σεργίῳ Χοσρόης, Βασιλεύς Βασιλέων.

Ἐγὼ Χοσρόης, Βασιλεὺς Βασιλέων […] ἐν τῷ εἶναι με ἐν τῷ Βερθεμαΐς, ᾐτησάμην παρὰ σοῦ, ἅγιε, ἐλθεῖν εἰς τὴν βοήθειὰν μου καὶ ἐν γαστρὶ συλλαβεῖν Σειρέμ. Καὶ ἐπειδὴ ἡ Σειρέμ Χριστιανή ἐστι κἀγὼ Ἕλλην, ὁ ἡμέτερος νόμος ἄδειαν ἡμῖν οὐ παρέχει Χριστιανὴν ἔχειν γαμέτην. Διὰ οὖν τὴν ἐμήν πρὸς σε εὐγνωμοσύνην διὰ τοῦτον τὸν νόμον παρεῖδον, καὶ ταύτην ἐν γυναιξὶν ἡμέραν ἐξ ἡμέρας ἐν γνησιοτήτι ἔσχον και ἔχω, καὶ οὕτω συνείδον νῦν δεηθῆναι τῆς σῆς ἀγαθότητος ἐν γαστρὶ συλλαβεῖν αὐτὴν. Καὶ ᾐτησάμην καὶ συνεταξάμην ἵνα, ἐὰν ἐν γαστρὶ συλλαβεῖν Σειρέμ, τὸν σταυρὸν τὸν φορούμενον παρ΄αὐτῆς πέμψω τῷ πανσέπτῳ σου οἴκῳ. Καὶ τούτου ἕνεκεν κἀγὼ καὶ ἡ Σειρέμ, τὸν σκοπὸν τοῦτον ἔχομεν, ἵνα εἰς μνημόσυνον τοῦ ὀνόματός σου, ἅγιε, […]

Με άλλα λόγια, για να θυμηθούμε τα λόγια του Ιέρωνος προς τον Ξενοφάνη που ανέφερα στην αρχή της ανάρτησης, «Σέργιος μυρίους τρέφει τεθνηκώς !!!» Η Εκκλησία που φυλούσε τα λείψανα του αγίου οικονόμησε μια χαρά δωρεά από τον «Ἕλληνα» Χοσρόη για την εγκυμοσύνη της Σειρέμ.

Η ιστορία αυτή μάλλον περιέχει πολλά μέρη που επινοήθηκαν εκ των υστέρων. Ωστόσο, το επινοημένα μέρη είναι τέτοια ώστε να είναι πιστευτά στους ανθρώπους της εποχής. Το βασικό τέτοιο πιστευτό μέρος είναι ότι ο μη Χριστιανός Πέρσης βασιλιάς πίστεψε στην ιερή ισχύ των λειψάνων του Χριστιανού Αγίου Σεργίου, η οποία «έλυσε τις κατάρες» των ζωροαστρών ιερέων.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ένας θρησκευτικός «Ἕλλην» πιάνεται από την «κάμερα της ιστορίας» να πιστεύει στην ιερή ισχύ των χριστιανικών λειψάνων. Σε προηγούμενη ανάρτηση ανέφερα πως ο «Ἕλλην» Ιουλιανός, το 362 μ.Χ. διέταξε την απομάκρυνση των λειψάνων του Αγίου Βαβύλα από τον ναό του Απόλλωνος στην Αντιόχεια, επειδή πίστευε ότι η ιερή τους ισχύς παρεμπόδιζε την λειτουργία του ναού ως μαντείο.

Babylas

Σήμερα, κάποιος που απορρίπτει τον Χριστιανισμό ως θρησκεία, δεν έχει κανέναν λόγο να πιστεύει ότι τα λείψανα κάποιου νεκρού που οι «χαζοχριστιανοί» λατρεύουν ως Άγιο διαθέτουν κάποια ιερή ισχύ. Ωστόσο εκείνα τα χρόνια, ο κανόνας του πολυθεϊσμού ήταν ο θρησκευτικός συγκρητισμός και η «ώσμωση» των θρησκευτικών παραδόσεων.

Θυμίζω επίσης την «καταπληκτική θεατρική παράσταση» (“spectacular piece of theater” κατά τον Potter) του Αμβροσίου Μεδιολάνων στα τέλη του 4ου μ.Χ. αιώνα όταν, στην διαμάχη του με τα ανάκτορα (και ειδικότερα με την «Ιεζάβελ» αρειανή Ιουστίνη), ο αρχιεπίσκοπος του Μιλάνου «στόλισε» το νεόκτιστο «μαγαζί» του (Basilica Ambrosiana) με τα λείψανα των Αγίων Γερβασίου και Προτασίου.

Ambrose-relics

Η συμπεριφορά του Ιουλιανού το 362 μ.Χ. δείχνει ότι στα μέσα του 4ου αιώνα υπήρχε μια διάχυτη τάση λειψανολατρείας στις χριστιανικές κοινότητες, άρα υπήρχε και μία διάχυτη τάση λατρείας Αγίων.

Πότε όμως προέκυψε η Λατρεία των Αγίων;

Τα πρώιμα χριστιανικά κείμενα της περιόδου 50-150 μ.Χ. (επιστολές Παύλου και Ευαγγέλια) δεν αναφέρουν τίποτε για Λατρεία Αγίων. Η Αγιολατρεία ως φαινόμενο άρχισε να εμφανίζεται με την Μαρτυρολατρεία μιας και οι πρώτοι Άγιοι ήταν όλοι τους Μάρτυρες της Πίστεως.

Στο παρακάτω βίντεο, ο καθηγητής Θρησκευτικών Μελετών του Yale Dale Martin περιγράφει την εξέλιξη του χριστιανισμού κατά το διάστημα μεταξύ της συγγραφής του τελευταίου Ευαγγελίου (~150 μ.Χ.) και της Συνόδου της Νικαίας το 325 μ.Χ., δηλαδή το διάστημα όπου η Εκκλησία απέκτησε ιεραρχικές δομές και ανέπτυξε την λατρεία Μαρτύρων, Αγίων και Λειψάνων.

Αν το βάλετε στο [19:00], ο Martin περιγράφει τον πρώτο γνωστό χριστιανό «ταλιμπάν», τον Ιγνάτιο Αντιοχείας, ο οποίος συνέγραψε μια σειρά επιστολών καθώς τον μετέφεραν από την Αντιόχεια στην Ρώμη για να φαγωθεί από τα λιοντάρια.

Στις επιστολές αυτές, ο Ιγνάτιος δείχνει ότι δεν έχει κανέναν απολύτως φόβο για τον θάνατό του, ίσα ίσα χαίρεται που θα φαγωθεί από τα θηρία, γιατί έτσι θα φτάσει ταχύτερα κοντά στον Χριστό.

Ο Martin διαβάζει την επιστολή προς Ρωμαίους (κεφάλαια 4,5), την οποία μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

IV (4)

1. Εγώ γράφω πάσαις ταις εκκλησίαις, και εντέλλομαι πάσιν, ότι εγώ εκών υπέρ θεού αποθνήσκω, εάνπερ υμείς μη κωλύσητε. παρακαλώ υμάς, μη ευνοια άκαιρος γένησθέ μοι. άφετέ με θηρίων είναι βοράν, δι’ ων ένεστιν θεού επιτυχείν. σίτός ειμι θεού και δι’ οδόντων θηρίων αλήθομαι, ίνα καθαρός άρτος ευρεθώ του Χριστού.

2. μάλλον κολκεύσατε τα θηρία, ίνα μοι τάφος γένωνται και μηδεν καταλίπωσι των του σώματός μου, ίνα μη κοιμηθείς βαρύς τινι γένωμαι. τότε έσομαι μαθητής αληθώς Ιησού Χριστού, ότε ουδέ το σώμα μου ο κόσμος όψεται. λιτανεύσατε τον Χριστόν υπέρ εμού, ίνα δια των οργάνων τούτων θυσία ευρεθώ.

3. ουχ ως Πέτρος και Παύλος διατάσσομαι υμίν. εκείνοι απόστολοι, εγώ κατάκριτος· εκείνοι ελεύθεροι, εγώ δε μέχρι νυν δούλος. αλλ’ εάν πάθω, απελεύθερος γενήσομαι Ιησού Χριστού και αναστήσομαι εν αυτώ ελεύθερος. νυν μανθάνω δεδεμένος μηδέν επιθυμείν.

V (5)

1. Από Συρίας μέχρι Ρώμης θηριομαχώ, δια γης και θαλάσσης, νυκτός και ημέρας, δεδεμένος δέκα λεοπάρδοις, ό εστιν στρατιωτικόν τάγμα· οί και ευεργετούμενοι χείρους γένονται. εν δε τοις αδικήμασιν αυτών μάλλον μαθητεύομαι, αλλ’ ου παρά τούτο δεδικαίωμαι.

2. οναίμην των θηρίων των εμοί ητοιμασμένων και εύχομαι σύντομά μοι ευρέθήναι· α και κολακεύσω, συντόμως με καταφαγείν, ουχ ώσπερ τινών δειλαινόμενα ουχ ήψαντο. καν αυτά δε άκοντα μη θελήση, εγώ προσβιάσομαι.

3. συγγνώμην μοι έχετε· τι μοι συμφέρει, εγώ γινώσκω, νυν άρχομαι μαθητής είναι, μηδέν με ζηλώσαι των ορατών και αοράτων, ίνα Ιησού Χριστού επιτύχω. πυρ και σταυρός θηρίων τε συστάσεις, ανατομαί, διαιρέσεις, σκορπισμοί οστέων, συγκοπή μελών, αλεσμοί όλου του σώματος, κακαί κολάσεις του διαβόλου επ’ εμέ ερχέσθωσαν, μόνον ίνα Ιησού Χριστού επιτύχω.

Ο «ταλιμπάν» Ιγνάτιος στο [V.2] λέει πως ακόμα κι αν το θηρίο δεν θα έχει όρεξη να τον φάει και δεν του επιτεθεί, αυτός θα το προκαλέσει («ἐγὼ προσβιάσομαι») για να τον φάει!

Σαν τα λιοντάρια του Κολοσσαίου στο «Ο Αστερίξ Μονομάχος», που τρόμαξαν από την κακοφωνία του Κακοφωνίξ. 🙂

lions

 Στο [V.3] ο Ιγνάτιος αναφέρει από ποια μαρτύρια είναι διατεθειμένος να περάσει, «ινα Ιησού Χριστού επιτύχει» (πυρ, σταύρωση, θηριοβρωσία [ < θηριόβρωτος = θηρόβορος, «άφετε με θηρίων είναι βοράν» παραπάνω, θήρ/θηρίον+βιβρώσκω] ανατομία/διαρέση/συγκοπή μελών, διασκορπισμό των οστών του, αλεσμό όλου του σώματός του και όλα τα άλλα διαβολικά βασανιστήρια). Ο Martin μόλις τελειώνει την ανάγνωση του χωρίου λέει στο [20:02]  “This is Martyrology stuff folks!”

Στο [20:50-21:45] ο Martin αναφέρει ότι στην επιστολή προς Εφέσιους, ο Μάρτυρας Ιγνάτιος αυτοπροσδιορίζεται ως «Λόγος Θεοῦ», χαρακτηρισμός που στις πρώιμες χριστιανικές πηγές είναι αποκλειστικός του Χριστού!

Ο Martin συνεχίζει στο [21:45-24:00] με την Χριστιανική θεωρία της εποχής, σύμφωνα με την οποία, αυτοί οι Μάρτυρες της Πίστεως πήγαιναν αμέσως στον Παράδεισο, ενώ οι υπόλοιποι πιστοί έπρεπε να παραμείνουν «κοιμισμένοι» στον τάφο τους (εξού και Κοιμητήριον το νεκροταφείο) μέχρι την Ημέρα της Κρίσεως.

Αφού οι μάρτυρες έφταναν «αμέσως» στον Παράδεισο, γλιτώνοντας την αναμονή της «κοιμήσεως», ήταν γρήγορα κοντά στον Χριστό και, κατά συνέπεια, μπορούσαν να είναι οι ίδιοι αντικείμενα λατρείας ως διαμεσολαβητές (intercessors) μεταξύ ζώντων χριστιανών και Χριστού. Δηλαδή οι χριστιανοί άρχισαν να προσεύχονται στους Μάρτυρες ως «ρουσφετολόγους», ελπίζοντας ότι, ως διαμεσολαβητές, θα τους έκαναν «ρουσφέτι» προωθώντας τα αιτήματά τους στον Χριστό!!! 🙂

Συνέπεια αυτής της λατρείας μαρτύρων/αγίων ήταν και η λειψανολατρεία. Η βασική πεποίθηση της λειψανολατρείας ήταν το ότι τα λείψανα ενός Αγίου περιείχαν και αυτά την «αγιότητά» του (= διαμεσολαβητική ισχύ και άμεση πρόσβαση στον Θεό).

Επομένως, η βασική λειτουργία του Αγίου ήταν διαμεσολαβητική. Αυτή η εικόνα του διαμεσολαβητή-Αγίου είναι δανεισμένη από την Ρωμαϊκή κοινωνία της εποχής. Η ρωμαϊκή κοινωνική μονάδα της εποχής είναι η familia, ένα πυραμιδικό ιεραρχικό σύστημα, στην κορυφή του οποίου βρίσκεται ο pater familias που, λόγω της ισχύος του, ήταν ο διαμεσολαβητής μεταξύ των χαμηλότερων μελών της οικογένειας (γιοι, δούλοι, απελευθερωμένοι δούλοι, εργάτες κλπ) και του έξω κόσμου. Αυτή η βασική κοινωνική οργάνωση ονομάζεται σχέση πάτρωνα-πελάτη (patron-client relationship, patrònus = πάτρωνας, cliens = πελάτης). Ο Pater Familias έχαιρε του σεβασμού και της αφοσίωσης των μελών της πυραμιδικής οικογένειάς του, επειδή ήταν ο διαμεσολαβητής στον οποίο έπρεπε να απευθυνθούν αυτά τα μέλη για την προώθηση των συμφερόντων τους στον έξω κόσμο.

Οι Άγιοι έγιναν οι patres familias της Χριστιανικής οικογένειας και η διαμεσολαβητική τους ισχύς προέκυπτε από την άμεση πρόσβαση που είχαν στον Χριστό.

Ο Dale Martin σε ένα από τα αρχικά μαθήματα της ίδια σειράς εξηγεί τα «προαπαιτούμενα» που κάποιος πρέπει να γνωρίζει από τον Ελληνο-Ρωμαϊκό κόσμο, τα οποία θα χρειαστούν για την κατανόηση της διαμόρφωσης της Χριστιανικής ιδεολογίας.

Στο [23:50-37:30] του παρακάτω βίντεο αρχίζει να εξηγεί την Ρωμαϊκή πυραμιδική familia με τον pater familias στην κορυφή και την σχέση πάτρωνα-πελάτη στην ρωμαϊκή κοινωνία (στο [34:00] για μισό περίπου λεπτό μιλάει για την διαμεσολαβητική ισχύ του pater familias.

Αυτές είναι οι βάσεις πάνω στις οποίες αναπτύχθηκε η Χριστιανική αγιολατρεία και λειψανολατρεία. Όταν στο ρεπερτόριο του Χριστιανισμού προστέθηκε και ο Ασκητισμός (άρχισε στην Αίγυπτο), τότε οι περιθωριακές ασκητικές κοινότητες έγιναν νέες πυραμιδικές «οικογένειες», οι οποίες είχαν ως pater familias τον «αγιότερο πρεσβύτερο». Όταν ο ασκητισμός της Αιγύπτου πέρασε στην γειτονική Συρία, σιγά σιγά τα χωριά της συριακής υπαίθρου άρχισαν να βλέπουν ως δικό τους «πάτρωνα» τον pater familias των πλησιέστερων ασκητικών κοινοτήτων.

Από αυτό το σημείο και μετά, οι Άγιοι δεν ήταν μόνον Μάρτυρες, αλλά πλέον και Ασκητές που αποκτούσαν την αγιότητά τους μέσα από τον ασκητικό και σεμνό τους βίο και εξελίχθηκαν σε ζώντες διαμεσολαβητές μεταξύ των επαρχιακών χριστιανικών κοινοτήτων και του Θεού.

Κλείνω την ανάρτηση παραθέτοντας ένα άρθρο του Peter Brown (που ήταν άρθρο-σταθμός στην εποχή του, το 1971) με τίτλο:

“The Rise and Function of the Holy Man in Late Antiquity”

Peter-Brown-Rise-Holy-Man

Όποιος πάλι ενδιαφέρεται για ορισμένες πιο πρόσφατες σημαντικές αναθεωρήσεις (“afterthoughts“) του βασικού σχήματος που παρουσίασε ο Brown το 1971, ο Potter συνιστά το πιο πρόσφατο βιβλίο του Peter Brown “Authority and the Sacred: Aspects of the Christianisation of the Roman World” (πρώτη έκδοση 1995).

afterthoughts

Advertisements

5 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Ιστορία

5 responses to “H Αγιολατρεία και η Λειψανολατρεία ως φαινόμενα της Ύστερης Αρχαιότητας

  1. Βάταλος

    Αγαπητοί κύριοι

    1) Επιτρέψατέ μοι να καταγγείλω δημοσίως τον κ. Σμερδαλέον, διότι (ενώ μάς παρουσιάζει δύο βίδεο του κορυφαίου καινοδιαθηκολόγου Dale Martin), ΑΠΟΣΙΩΠΑ το εξαίρετον σύγγραμμά του διά την χριστιανικήν δεισιδαιμονίαν, ήτις υπήρξεν απείρως χειροτέρα της αρχαιοελληνικής. Αντιθέτως, ο κ. Σμερδαλέος (δι’ ευνοήτους λόγους τους οποίους δεν δύναμαι να είπω, διά να μή με αποβάλη από το παρόν Ιστολόγιον) προσπαθεί εν τω παρόντι άρθρω του να μάς πείση ότι και αι δύο δεισιδαιμονίαι (παγανιστική και χριστιανική) είναι περίπου αι ίδιαι. Ώ της βλασφημίας, κύριε Σμερδαλέε!..

    Ομιλώ ασφαλώς διά το μνημειώδες σύγγραμμα του Dale Martin «Inventing Superstition= From the Hippocratics to the Christians» (2004), το οποίον σάς προσφέρει δωρεάν απόψε ο γέρων Βάταλος, διά να συνειδητοποιήσετε το εγκληματικόν ατόπημα του κ. Σμερδαλέου

    http://www.docdroid.net/VAlCIQF/dale-b-martin-inventing-superstition-from-the-hippocratics-to-the-christians-2004.pdf.html

    2) Με την ευκαιρίαν, ο γέρων Βάταλος προσφέρει εις τους αποβλακωμένους (λόγω της προπαγάνδας των Γαλιλαίων) Ρωμιούς αναγνώστας του παρόντος Ιστολογίου και το άλλο εξαίρετον σύγγραμμα του Dale Martin (1η έκδοσις 2012), διά το πώς η παράνοια των Γαλιλαίων επεκράτησε των υπολοίπων θρησκειών κατά τους 4 πρώτους χριστιανικούς αιώνας. Έχω την εντύπωσιν ότι είναι ένα από τα αγαπημένα θέματα του κ. Σμερδαλέου

    http://www.docdroid.net/4ZzConF/dale-b-martin-new-testament-history-and-literature-2012.pdf.html

    Μετά πάσης τιμής
    Β.

    • 1) Αντιθέτως, ο κ. Σμερδαλέος (δι’ ευνοήτους λόγους τους οποίους δεν δύναμαι να είπω, διά να μή με αποβάλη από το παρόν Ιστολόγιον)

      Πες το μας ντε να γελάσουμε! Αφού ξέρεις ότι δεν πρόκειται να αποβληθείς μιας και χαίρεις «παρρησίας» χριστιανού Αγίου.

    • Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι

      Αγαπητέ Βάταλε εσύ μπορείς να προσεύχεσαι στον Σωκράτη και στον Ηράκλειτο. Δεν σου κάνω πλάκα. Στον παράδεισο κάνουν παρέα με τους Αβραάμ, Ανανία, Αζαρία, Μισαήλ και Ηλία ! 🙂

      τὸν Χριστὸν πρωτότοκον τοῦ θεοῦ εἶναι ἐδιδάχθημεν καὶ προεμηνύσαμεν λόγον ὄντα, οὗ πᾶν γένος ἀνθρώπων μετέσχε. [3] καὶ οἱ μετὰ λόγου βιώσαντες Χριστιανοί εἰσι, κἂν ἄθεοι ἐνομίσθησαν, οἷον ἐν Ἕλλησι μὲν Σωκράτης καὶ Ἡράκλειτος καὶ οἱ ὅμοιοι αὐτοῖς, ἐν βαρβάροις δὲ Ἀβραὰμ καὶ Ἀνανίας καὶ Ἀζαρίας καὶ Μισαὴλ καὶ Ἠλίας καὶ ἄλλοι πολλοί, ὧν τὰς πράξεις ἢ τὰ ὀνόματα καταλέγειν μακρὸν εἶναι ἐπιστάμενοι τανῦν παραιτούμεθα.
      XVI. JUSTIN, Apol. i, 46.

      http://katapi.org.uk/EarlyWriters/EarlyCWritersBySource.php?WNo=15

  2. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι

    Να πω και εγώ μερικά θρησκευτικά που πάντως μην τα πάρετε και ως στανταράκια, γιατί και εγώ ούτε ειδικός είμαι ούτε και ξέρω πολύ καλά την πίστη μου ! 🙂 Είναι ότι έχω διαβάσει και έχω καταλάβει.

    Οι χριστιανοί ορθόδοξοι (νομίζω και οι καθολικοί ) δεν λατρεύουν τους αγίους. Τους τιμούν μεν αλλά λατρεύουν μόνο τον Θεό. Η δε μεσιτεία που τους ζητάμε είναι και αυτή μια τιμή της μνήμης τους κατά το παράδειγμα του Αβραάμ με τους Σοδομίτες ή κατά το παράδειγμα που λέμε στα κοντινά μας πρόσωπα “να με θυμάσαι”. Αν είναι κάποιος και ένθεος λέει “να προσεύχεσαι για μένα”. Π.χ.25 Ἀδελφοί, προσεύχεσθε καὶ περὶ ἡμῶν.http://www.myriobiblos.gr/bible/nt2/thessalonians_1/5.asp
    Όπως με τους ανθρώπους έτσι και με τους αγίους . Αγίους αναφέρει και η Αποκάλυψη του Ιωάννη.

    Αν όμως εμείς είμαστε κακοί δεν γίνεται τίποτα. Π.χ.

    “ΚΑΙ εἶπε Κύριος πρός με (στον Ιερεμία)· ἐὰν στῇ Μωσῆς καὶ Σαμουὴλ πρὸ προσώπου μου, οὐκ ἔστιν ἡ ψυχή μου πρὸς αὐτούς· ἐξαπόστειλον τὸν λαὸν τοῦτον, καὶ ἐξελθέτωσαν.” 😦
    http://www.myriobiblos.gr/bible/ot/chapter.asp?book=44&page=15

    Ή κάτι παρόμοιο με τον φτωχούλη Λάζαρο και τους αδελφούς του πλουσίου. Ο πλούσιος ζητάει από τον Αβραάμ να τους στείλει τον φτωχούλη (πλέον άγιο) Λάζαρο :

    “27 εἶπε δέ· ἐρωτῶ οὖν σε, πάτερ, ἵνα πέμψῃς αὐτὸν εἰς τὸν οἶκον τοῦ πατρός μου· 28 ἔχω γὰρ πέντε ἀδελφούς· ὅπως διαμαρτύρηται αὐτοῖς, ἵνα μὴ καὶ αὐτοὶ ἔλθωσιν εἰς τὸν τόπον τοῦτον τῆς βασάνου. 29 λέγει αὐτῷ Ἀβραάμ· ἔχουσι Μωϋσέα καὶ τοὺς προφήτας· ἀκουσάτωσαν αὐτῶν. 30 ὁ δὲ εἶπεν· οὐχί, πάτερ Ἀβραάμ, ἀλλ’ ἐάν τις ἀπὸ νεκρῶν πορευθῇ πρὸς αὐτοὺς, μετανοήσουσιν. 31 εἶπε δὲ αὐτῷ· εἰ Μωϋσέως καὶ τῶν προφητῶν οὐκ ἀκούουσιν, οὐδὲ ἐάν τις ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ πεισθήσονται.”
    http://www.myriobiblos.gr/bible/nt2/luke/16.asp

    Επίσης
    ” η Εκκλησία καταδίκασε το λεγόμενο «εισπηδητικό μαρτύριο», την απρόκλητη δηλαδή επιδίωξη χριστιανών να μαρτυρήσουν μόνοι τους,

    http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-B126/96/780,2849/

    Βέβαια παραπάνω βλέπουμε τον Ιγνάτιο να λέει πως θα προκαλέσει το λιοντάρι να τον φάει, αλλά δεν νομίζω ( ή τουλάχιστον αυτή την εξήγηση θα προσπαθήσω να δώσω με βάση το περιεχόμενο και τον σκοπό της επιστολής ) ότι με αυτό καλεί σε «εισπηδητικό μαρτύριο». Μάλλον θέλει να δείξει -με κάποια υπερβολή ίσως- πως δεν θα πρέπει να εμποδίζει ή να φοβίζει τους πιστούς τίποτα στην προσπαθειά τους να ενωθούν με τον Θεό. Να μην φοβούνται δηλαδή, να έχουν θάρρος και να στέκονται ατρόμητοι.
    35 ὃς γὰρ ἂν θέλῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ σῶσαι, ἀπολέσει αὐτήν· ὃς δ’ ἂν ἀπολέσῃ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἕνεκεν ἐμοῦ καὶ τοῦ εὐαγγελίου, οὗτος σώσει αὐτήν.
    http://www.myriobiblos.gr/bible/nt2/mark/8.asp

    • Βέβαια παραπάνω βλέπουμε τον Ιγνάτιο να λέει πως θα προκαλέσει το λιοντάρι να τον φάει, αλλά δεν νομίζω ( ή τουλάχιστον αυτή την εξήγηση θα προσπαθήσω να δώσω με βάση το περιεχόμενο και τον σκοπό της επιστολής ) ότι με αυτό καλεί σε «εισπηδητικό μαρτύριο».
      ——

      Γι΄αυτό με τον καιρό προέκυψαν και οι «Ομολογητές», οι οποίοι αν και καταδικασμένοι για την πίστη τους, για κάποιο λόγο δεν θανατώθηκαν όπως οι μάρτυρες.

      In the Eastern Orthodox Church, the title Confessor refers to a saint (male or female) who has suffered for the faith (usually torture, but also other types of loss), but not to the point of death, and thus is distinguished from a martyr. A confessor who is also a priest or bishop is referred to as hiero-confessor.

      Ο Dale Martin εξηγεί την περίπτωση των Ομολογητών με το αστείο «καταδικάστηκες σε θηριοβρωσία, σε έβγαλαν στο Κολοσσαίο με τα λιοντάρια, αλλά αυτά έτυχε να είναι χορτάτα και δεν σε έφαγαν και οι αρχές αναγκάστηκαν να σε απελευθερώσουν».

      Ένα τέτοιο άτομο γινόταν «Ομολογητής (της Πίστεως, Confessor)» και έχαιρε κάποιας «αγιότητας», αλλά αυτή ήταν μικρότερη από εκείνη του Μάρτυρος-Αγίου ή, με άλλα λόγια, ο ομολογητής δεν έπαιρνε το “Express to Heaven” που έπαιρνε ο Άγιος, αλλά απλά είχε μικρότερη αναμονή «κοιμήσεως» από τους απλούς πιστούς.

      [23:00] με το αστείο για τα χορτάτα λιοντάρια στο [23:10] “maybe the beasts weren’t hungry that day” 🙂 και τον ορισμό του «Ομολογητή» στο [23:55].

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s