Ο «Υιός του Θεού» και τα Χριστούγεννα

Πως προέκυψε η χριστιανική πεποίθηση ότι ο Ιησούς ήταν ο «Θεοῦ Υἱός» που γεννήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου;

Οι πρώιμοι χριστιανοί ήταν, όπως και οι σύγχρονοί τους, παιδιά του καιρού τους. Μερικά στοιχεία της Χριστιανικής Ιδεολογίας είναι δανεισμένα από την ρωμαϊκή αυτοκρατορική πολιτική ιδεολογία της εποχής. Κάποια από αυτά τα ιδεολογικά δάνεια ήταν «αυθόρμητα» γιατί, όπως έγραψα παραπάνω, οι πρώιμοι χριστιανοί ήταν παιδιά τους καιρού τους. Κάποια άλλα, όμως, ιδεολογικά δάνεια είναι εσκεμμένοι συγκρητισμοί του 4ου μ.Χ. αιώνα, όταν ο Χριστιανισμός αναδύθηκε πρώτα σε ευνοούμενη και, κατόπιν, σε επίσημη θρησκεία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Ο Dīvī Fīlius = Θεοῦ Υἱός

Το ιδεολόγημα του υιού του θεού που υπόσχεται το αιώνιο βασίλειο είχε ήδη δημιουργηθεί περίπου μια δεκαετία πριν την γέννηση της ιστορικής προσωπικότητας που σταυρώθηκε με την χλευαστική πινακίδα «INRI/INΒΙ» (= Iēsus Nazarēnus, Rēx Iūdaeōrum ~ Ἰησοῦς Ναζωραῖος Βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων) επί επιτρόπου/επάρχου Ιουδαίας Ποντίου Πιλάτου.

Δεν θα εισέλθω στο θέμα του ιστορικού προσώπου που κρύβεται πίσω από τον θεολογικό Ιησού που οι πρώιμοι Χριστιανοί, από ένα σημείο και μετά, άρχισαν να λατρεύουν με το ακρωνύμιο ΙΧΘΥΣ (Ἰησοῦς Χριστός Θεοῦ Υἱός Σωτήρ), αλλά υπάρχει στο youtube το πολύ ενδιαφέρον μάθημα του καθηγητή θρησκευτικών μελετών στο Yale Dale Martin με τίτλο «Η Ιστορικότητα του Ιησού». Το μάθημα είναι ενδιαφέρον γιατί ο Martin εξηγεί τα «εργαλεία της σύγχρονης (= κριτικής) ιστοριογραφίας» και τι προκύπτει όταν τα Ευαγγέλια «κοσκινίζονται» με αυτά τα εργαλεία.

Βάλτε το στο [44:13-45:41] γιατί ο Martin εξηγεί δύο ενδιαφέροντα χωρία που μάλλον περιέχουν «αμοντάριστα» λόγια του ιστορικού Χριστού στα οποία βασικά παραδέχεται ότι δεν ήταν Θεός.

[Κατά Μάρκον, 10-17-8]

[…] Διδάσκαλε ἀγαθέ, τὶ ποιήσω ἵνα ζωήν αἰώνιον κληρονομήσω;

Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτὸν: τὶ με λέγεις ἀγαθὸν; Οὐδείς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἶς ὁ Θεός!

[Κατά Λουκάν, 18-18-9]

[…] Διδάσκαλε ἀγαθέ, τὶ ποιήσας ζωήν αἰώνιον κληρονομήσω;

Εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς: τὶ με λέγεις ἀγαθὸν; Οὐδείς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἶς ὁ Θεός!

Κάποιος τον αποκάλεσε «αγαθό διδάσκαλο» και ο Ιησούς απάντησε «γιατί με λες αγαθό; Κανείς εκτός από έναν -τον Θεό- δεν είναι αγαθός!»

Η ιδέα ότι ο Ιησούς ήταν «Θεοῦ Υἱός» είναι δανεισμένη από την πολιτική προπαγάνδα του πρώτου Ρωμαίου αυτοκράτορα Οκταβιανού Αυγούστου. Ο νεαρός Οκταβιανός έπλασε την πολιτική του σταδιοδρομία εκμεταλλευόμενος στο έπακρο το γεγονός ότι ο θείος του Ιούλιος Καίσαρ τον είχε υιοθετήσει ως νόμιμο γιο και κληρονόμο.

Τον Οκτώβριο του 12 π.Χ. ο Οκταβιανός/Αύγουστος διοργάνωσε Lūdī (= «Παιχνίδια/Αγώνες») προς τιμήν του νεκρού «πατρός» του Ιουλίου Καίσαρα, τα οποία συνέπεσαν (άραγε τυχαία ή εσκεμμένα) με την εμφάνιση του Κομήτη του Halley (ο κομήτης εμφανίζεται περιοδικά κάθε 75/6 χρόνια). Ο Αύγουστος παρουσίασε τον κομήτη σαν την θεοποιημένη και ικανοποιημένη από τις τιμές ψυχή του «πατρός» του που όδευε προς την κατοικία των θεών.

Η θεοποίηση του Ιούλιου Καίσαρα είχε ήδη αναγνωριστεί από την Ρωμαϊκή Σύγκλητο το 42 π.Χ., δύο χρόνια μετά τον θάνατό του. Όλως τυχαίως, λίγο μετά την δολοφονία του Καίσαρα, στον ουρανό φάνηκε για 7 ημέρες ο Κομήτης του Καίσαρα (Sīdus Iulium ~ Caesaris Astrum).

Από τη στιγμή που ο Καίσαρας ήταν επίσημα ο Dīvus Iulius («Θεϊκός Ιούλιος»), ο Αύγουστος φρόντισε να προωθήσει την δική του εικόνα ως Dīvī Fīlius = «Θεοῦ Υἱός» («γιος του Θεϊκού»). Τα νομίσματά του φέρουν την επιγραφή “DIVI F”. Ταυτόχρονα, αρχίζει να προωθεί την ιδέα της «αιωνιότητας» του Imperium Rōmānum και της Pāx Rōmāna που μόλις είχε δημιουργήσει (μέχρι το 27 π.Χ. το κράτος ήταν Rēs Publica Rōmāna και είχαν προηγηθεί δύο σειρές εμφυλίων πολέμων). Βλέπουμε, δηλαδή, τον Οκταβιανό Αύγουστο να παρουσιάζεται σαν γιος του θεού και να τάζει την αιώνια ειρήνη και το “aeternāle Imperium”, όπως αργότερα, ο θεολογικός Ιησούς είναι ο Θεοῦ Υἱός που τάζει την αἰώνια βασιλεία τῶν Οὐρανῶν στους οπαδούς του. Με άλλα λόγια, οι πρώτοι χριστιανοί που κατασκεύασαν τον θεολογικό Ιησού γύρω στα μέσα του 1ου μ.Χ. αιώνα, σίγουρα επηρεάστηκαν από την αυτοκρατορική ιδεολογία του Αυγούστου που, στα χρόνια τους, κυκλοφορούσε στην γύρα για τουλάχιστον δύο γενιές. Όποιος ήξερε να διαβάζει έβλεπε στα νομίσματα του Αυγούστου τον τίτλο του DIVI FILIVS, ενώ ο διασημότερος ποιητής της εποχής του Αυγούστου, ο Οβίδιος, σε ποιήματά του εξυμνεί τον αυτοκράτορα (που αργότερα θα τον εξορίσει) σαν τον «Υιό του Θεού και αποκαταστάτη της Χρυσής Εποχής που θα εξαπλώσει την αυτοκρατορία του».

[04:45-05:50]

Διαβάστε στην παρακάτω δίγλωσση ελληνο-λατινική επιγραφή από την Ιωνία, που χρονολογείται μεταξύ 27 π.Χ. και 14 μ.Χ. την εξίσωση Divi Filius = Θεοῦ Υἱός.

divi-filius-ionia

Halley-Oct-12BC

divi-filius

Η ημερομηνία 25 Δεκεμβρίου ως Χριστούγεννα

Η πασίγνωστη σε εμάς γενέθλια ημερομηνία του Χριστού επισημοποιήθηκε κάποια στιγμή κατά το δεύτερο τέταρτο του 4ου μ.Χ. αιώνα (325-350 μ.Χ.). Ο Χριστός ως ο νέος επίσημος θεός της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας κληρονόμησε την γενέθλια ημερομηνία του προκατόχου του.

Ποιος ήταν ο ο προκάτοχός του Χριστού που (ανα)γεννιόταν κάθε χρόνο στις 25 Δεκεμβρίου;

Ο Αυτοκράτορας Αυρηλιανός ήταν ο πρώτος που πειραματίστηκε με την ιδέα μιας επίσημης μονοθεϊστικής ρωμαϊκής θρησκείας όταν το 274 μ.Χ. προώθησε την λατρεία του Ανίκητου Ήλιου (Sol Invictus) σε επίσημη «κρατική» θρησκεία. Τα νομίσματα του Μεγάλου Κωνσταντίνου έφεραν το έμβλημα του Sol Invictus τόσο πριν όσο και μετά την Μάχη της Μίλβιας Γέφυρας (28 Οκτωβρίου 312, έξω από την Ρώμη κατά του Μαξεντίου) όπου, σύμφωνα με την Χριστιανική εκδοχή της ιστορίας, λίγο πριν την μάχη, είδε στον ουρανό (κατά τον Λακτάντιο) ή σε όνειρο (κατά τον Ευσέβιο) το “in hoc signo vinces” = «ἐν τούτῳ νίκα» και αποφάσισε να ασπαστεί τον Χριστιανισμό. Χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια μετά την μάχη αυτή για να εμφανιστούν στα νομίσματα τα χριστιανικά εμβλήματα, στην αρχή συνοδευόμενα στην άλλη όψη από το έμβλημα του Ανίκητου Ήλιου, και ακόμα περισσότερα (323 μ.Χ.) για να εξαφανιστεί και το τελευταίο και να προκύψουν τα πρώτα εντελώς χριστιανικά ρωμαϊκά νομίσματα. Μέχρι το 323 μ.X. ο Κωνσταντίνος αναγνώριζε τον Ανίκητο Ήλιο ως Σύντροφο-Προστάτη του (“Comes“).

sol-invictus-comes

Αφήνω για μια μελλοντική ανάρτηση τα ιστορικά γεγονότα και τις πιθανές αιτίες που οδήγησαν στον εκχριστιανισμό του Μεγάλου Κωνσταντίνου.

Στα νομίσματα των άμεσων διαδόχων του μονιμοποιείται το νόμισμα με το σύμβολο «ΧΡ»: [AD/IN] HOC SIGNO VICTOR ERIS, όπως λ.χ. στα παρακάτω νομίσματα του Βετρανίωνος (το λατινικό Vetranio πρέπει να αποδοθεί ως Βετρανίων, λ.χ. Cicero > Κικέρων, και όχι «Βετράνιος», όπως τον έχει η ελληνική βικιπαίδεια) και του Μαγνεντίου.

hoc-signo-victor

XP-Magnentius

Αντίθετα με τον θεολογικό Χριστό που μέχρι τον τέταρτο αιώνα δεν είχε συγκεκριμένη γενέθλια ημερομηνία, ο Sol Invictus (ανα)γεννιόταν στις 25 Δεκεμβρίου, δηλαδή στο χειμερινό ηλιοστάσιο (κατά τα αρχαία ημερολόγια), όταν το μήκος της ημέρας έπαυε να μικραίνει και άρχιζε να μεγαλώνει. Τότε οι Ρωμαίοι γιόρταζαν τα Brumalia. Η πρώτη μνεία της ημερομηνίας 25 Δεκεμβρίου ως γενέθλιας ημέρας του Χριστού απαντά σε ένα εορτολόγιο του 354 μ.Χ., το οποίο στις 25 Δεκεμβρίου έχει την διπλή αναφορά:

N[atalis] Invicti = Γενέθλια Ανίκητου [Ήλιου]

Natus Christus in Bethleem Iudeae

Δεν πρόλαβαν καλά καλά οι Χριστιανοί να δανειστούν την γενέθλια αυτή ημερομηνία και ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, λίγο αργότερα, κατηγορεί τους ηλιολάτρες ότι «λάτρευαν τον λάθος “Ήλιο”.»

natalis-invicti

Advertisements

6 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Ιστορία

6 responses to “Ο «Υιός του Θεού» και τα Χριστούγεννα

  1. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Καλησπέρα Σμερδ.

    Κάποιος τον αποκάλεσε

    Όχι κάποιος, αλλά Καὶ ἐπηρώτησέ τις αὐτὸν ἄρχων λέγων· Διδάσκαλε ἀγαθέ, τί ποιήσας ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω;, και εξηγείται με το ότι δεν πίστευε στην θεότητά του Χριστού, ο Χριστός το κατάλαβε και για αυτό του είπε τὶ με λέγεις ἀγαθὸν; Οὐδείς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἶς ὁ Θεός!

    Αντίθετα με τον θεολογικό Χριστό που μέχρι τον τέταρτο αιώνα δεν είχε συγκεκριμένη γενέθλια ημερομηνία

    Την Γέννηση του Χριστού την γιόρταζαν στις 6/1 μαζί με τα Θεοφάνεια. Η αρμενική εκκλησία μάλιστα δεν δέχτηκε την μεταφορά στις 25/12 και επίσης το πατριαρχείο Ιεροσολύμων διατήρησε την 6/1 ως τον 6οαι.

  2. Pertinax

    Τι βλέπω, ο Σμερδαλέος αποφάσισε να ασχοληθεί και με τους θρησκευτικούς μύθους; Θα κλάψουν μανούλες…

    (Σμερδ, τσέκαρε το mail σου)

    • Που είσαι βρε Πέρτιναξ;

      Καιρό έχουμε να τα πούμε.

      Μπα δεν θα ασχοληθώ πολύ με τους θρησκευτικούς μύθους, απλώς ετοιμάζω μία ανάρτηση με θέμα τον μεταβατικό ρωμαϊκό αιώνα 235-337 (Κρίση 3ου αιώνα, Τετραρχία, «καραβανάδες» βαλκάνιοι αυτοκράτορες, Μονοκρατορία Κωνσταντίνου και εκχριστιανισμός της αυτοκρατορίας) και επειδή ασχολήθηκα λίγο με τον εκχριστιανισμό του Κωνσταντίνου βγήκαν στην φόρα αυτά για τις 25 Δεκεμβρίου ως γενέθλια του Sol Invictus και θυμήθηκα και το Divi Filius του Αυγούστου που υποσχέθηκε ένα Aeternale Imperium.

      Ελέγχω τώρα αμέσως το Email.

  3. Simplizissimus

    Ωραίο το πρώτο βήμα, να ταυτίσεις το «Θεού Υιός» με το Divi Filus. Κάνε τώρα και το επόμενο: τι σημαίνει το Σ; Εδώ κάποιος το πηγαίνει παραπέρα.

    Όσο για το χριστόγραμμα (χι-ρο), θα σε ενδιέφερε ίσως μια λεπτομέρεια: ότι σε ελληνικούς παπύρους από τον 3ο ήδη αιώνα (ίσως και νωρίτερα, απλώς εγώ αυτούς ξέρω) το χι-ρο είναι βραχυγραφία για τη λέξη «σπείρα», κοόρτη. Δες το και εδώ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s