Η φωνολογική ιστορία του επιθέτου «ίσος» και μια πιθανή ετυμολόγηση

Στην σημερινή ανάρτηση θα περιγράψω την ετυμολογική ιστορία του επιθέτου «ἴσος». Επειδή για τα επιγραφικά δεδομένα των αρχαϊκών/διαλεκτικών επιγραφών και των πινακίδων της Γραμμικής Β θα παρουσιάσω μερικές σελίδες από το βιβλίο «Τα Έπεα Πτερόεντα του Ομήρου» (Homer’s Winged Words) του Steve Reece, καλό είναι να ξεκινήσω από αυτόν.

Ο Reece σε κάποιο σημείο του βιβλίου προσπαθεί να ξεδιαλύνει το πρόβλημα του φουκαρά του Απολλόδωρου (2ος π.Χ. αι.) που έγραψε το πόνημα «Περὶ Νεῶν», όπου εξέταζε τα τοπωνύμια που αναφέρονται στον ομηρικό Κατάλογο των Νεών (ἡ ναῦς, αἱ νῆες, τῶν νηῶν > νεῶν, κατά την αττική κλίση). Ο Απολλόδωρος είχε ψάξει όλη την Βοιωτία μην μπορώντας να εντοπίσει την ομηρική «Νίσα» που η Ιλιάδα αναφέρει μαζί με την Ανθηδόνα.

[Ιλιάδα, 2.508]

οἵ τε πολυστάφυλον Ἄρνην ἔχον, οἵ τε Μίδειαν
Νῖσάν τε ζαθέην Ἀνθηδόνα τ᾽ ἐσχατόωσαν·
τῶν μὲν πεντήκοντα νέες κίον, ἐν δὲ ἑκάστῃ

Μην μπορώντας να εντοπίσει την «ζάθεην Νῖσαν», ο Απολλόδωρος έγραψε «ἡ γὰρ Νῖσα οὐδαμοῦ φαίνεται τῆς Βοιωτίας» και έκανε την έξυπνη κίνηση να δει πίσω από την «Νῖσαν» την πόλη «Ίσο» (ὁ Ἴσος) που όντως ήταν κοντά στην Ανθηδόνα και βρισκόταν στον σημερινό Πύργο της Παραλίμνης. Ο Στράβων μεταφέρει τα λόγια του Απολλόδωρου ως εξής:

[Στράβων, 9.2.14] πλησίον δ᾽ ἐστὶν Ἀνθηδόνος ἱεροπρεπὴς τόπος τῆς Βοιωτίας, ἴχνη πόλεως ἔχων, ὁ καλούμενος Ἴσος συστέλλοντι τὴν πρώτην συλλαβήν. οἴονται δέ τινες δεῖν γράφειν ‘Ἶσόν τε ζαθέην Ἀνθηδόνα τ᾽ ἐσχατόωσαν’ ἐκτείνοντες τὴν πρώτην συλλαβὴν ποιητικῶς διὰ τὸ μέτρον, ἀντὶ τοῦ ‘Νῖσάν τε ζαθέην.’ ἡ γὰρ Νῖσα οὐδαμοῦ φαίνεται τῆς Βοιωτίας, ὥς φησιν Ἀπολλόδωρος ἐν τοῖς Περὶ Νεῶν … εἴη, εἰ μὴ τὴν Νῖσαν οὕτως εἴρηκεν: ἦν γὰρ ὁ … Μεγαρικῇ. [p. 573] ἐκεῖθεν ἀπῳκισμένη πρόσχωρος τοῦ Κιθαιρῶνος, ἐκλέλειπται δὲ νῦν. τινὲς δὲ γράφουσι ‘Κρεῦσάν τε ζαθέην,’ τὴν νῦν Κρέουσαν δεχόμενοι, τὸ τῶν Θεσπιέων ἐπίνειον ἐν τῷ Κρισαίῳ κόλπῳ ἱδρυμένον: ἄλλοι δὲ ‘Φαράς τε ζαθέας.’ ἔστι δὲ τῆς τετρακωμίας τῆς περὶ Τάναγραν, Ἑλεῶνος Ἅρματος Μυκαλησσοῦ Φαρῶν. γράφουσι δὲ καὶ τοῦτο ‘Νῦσάν τε ζαθέην.’ κώμη δ᾽ ἐστὶ τοῦ Ἑλικῶνος ἡ Νῦσα. ἡ μὲν οὖν παραλία τοιαύτη τις ἡ πρὸς Εὔβοιαν.

Ο Στράβων, λοιπόν, μας πληροφορεί ότι στις μέρες του, κοντά στην Ανθηδόνα της Βοιωτίας, υπήρχε ένας «ἱεροπρεπής» τόπος που είχε «ἴχνη πόλεως» (δηλαδή ερείπια παλαιάς πόλεως) και ονομαζόταν «Ἴσος». «Κάποιοι πιστεύουν», συνεχίζει ο Στράβων, «πως ο σωστός στίχος της Ιλιάδας ήταν “Ἶσον τε ζαθέην” και όχι “Νῖσαν τε ζαθέην”, γιατί η Νίσα δεν φαίνεται να υπάρχει πουθενά στην Βοιωτία, όπως παρατήρησε ο Απολλόδωρος στο Περί Νεών πόνημά του.»

Η ομηρική Νίσα ήταν «ζάθεη» και κοντά στην Ανθηδόνα και ο ιστορικός Ίσος ήταν «ἱεροπρεπὴς τόπος» (δηλαδή «ζάθεος») και ήταν επίσης κοντά στην Ανθηδόνα. Η ταύτιση των δύο τοπωνυμίων φαίνεται να είναι αναντίλεκτη. Ο «Ἴσος» έλεγχε ένα «ἰσόπεδον», δηλαδή ένα ίσιωμα που ευθύνεται για το όνομά του.

Anthedon

Στον παραπάνω χάρτη βλέπετε και το όρος Μεσσάπιον που επιβεβαιώνει την υπόθεση των Joachim Matzinger και Bakhuizen ότι πρόκειται για ελληνικό όρο με τη σημασία «υδροκρίτης» (*medhye-h2p-iom > *methyāpion > Metsāpion > Μεσσάπιον = «ανάμεσα στα νερά», εδώ τα νερά που χωρίζονται είναι αυτά της Παραλίμνης από τη θάλασσα).

Matzinger-Messapia

Bakhuizen-Messapion

Η ελληνικότητα του όρου προκύπτει από το ότι δείχνει την αποκλειστική ελληνική τροπή *dhy>thy>ts>s(s) και από την μαρτυρία πάντα του Στράβωνα ότι οι Έλληνες ονομάζουν την Ιαπυγία «Μεσσαπία», ενώ οι «επιχώριοι» κάτοικοι δεν χρησιμοποιούν αυτόν τον όρο.

[Στράβων, 6.3.1] ἐπεληλυθόσι δ᾽ ἡμῖν τὰ περὶ τὴν ἀρχαίαν Ἰταλίαν μέχρι Μεταποντίου τὰ συνεχῆ λεκτέον. συνεχὴς δ᾽ ἐστὶν ἡ Ἰαπυγία: ταύτην δὲ καὶ Μεσσαπίαν καλοῦσιν οἱ Ἕλληνες, οἱ δ᾽ ἐπιχώριοι κατὰ μέρη τὸ μέν τι Σαλεντίνους καλοῦσι τὸ περὶ τὴν ἄκραν τὴν Ἰαπυγίαν, τὸ δὲ Καλαβρούς. ὑπὲρ τούτους πρόσβορροι Πευκέτιοί τέ εἰσι καὶ Δαύνιοι κατὰ τὴν Ἑλλάδα διάλεκτον προσαγορευόμενοι, οἱ δ᾽ ἐπιχώριοι πᾶσαν τὴν μετὰ τοὺς Καλαβροὺς Ἀπουλίαν καλοῦσι: τινὲς δ᾽ αὐτῶν καὶ Ποίδικλοι λέγονται, καὶ μάλιστα οἱ Πευκέτιοι.

Μετά την παρένθεση του Μεσσαπίου όρους, μπορούμε να επιστρέψουμε στο ζεύγος Ἴσος ~ Νῖσα. Αυτό που μένει να εξηγήσουμε είναι γιατί ο «Ἴσος» είχε βραχύ /ι/ και η «Νῖσα» είχε ένα επιπλέον /Ν/ και μακρό /ῑ/. Για να το εξηγήσουμε αυτό πρέπει να γνωρίζουμε την ετυμολογική ιστορία του επιθέτου ἴσος.

Παραθέτω λοιπόν τις σελίδες του Steve Reece τις οποίες και θα σχολιάσω.

Nisa1

Nisa2

wiswos

Το επίθετο ἴσος σε επιγραφές της Αρκαδίας, της Κρήτης και της Βοιωτίας απαντά ως ϝίσϝος, και αυτή η προφορά διατηρήθηκε στην Ελληνιστική Περίοδο, επειδή ο Ησύχιος, αργότερα, κατέγραψε το λήμμα γίσγον = ἴσον (εδώ το «Γ» είναι ή μια προσπάθεια απόδοσης του δίγαμμα, λ.χ. wow > γουάου ή προϊόν σύγχυσης των γραμμάτων «Γ» και «Ϝ», όπως και στα γιστία = ἐσχάραϝιστία = ἑστία και γιτέα = ἰτέα = ϝιτέϝα που ο Ησύχιος καταγράφει πιο κάτω).

vitina

γίσας· φθείρας

γίσγον· ἴσον

*[γίσιον· μικρὸν τεῖχος] vgSn

γιστία· ἐσχάρα

γιστίαι· ἱστουργοί

γιστιῶ· παύσομαι

γισχύν· ἰσχύν

γιτέα· ἰτέα

γίτονας· τὰ δύο αἰδοῖα

Παραθέτω τον τύπο ϝισϝόμοιρον = ἰσόμοιρον (γρ. Ι.53) από τον περίφημο Νόμο της Γόρτυνας στην Κρήτη που επιγράφτηκε γύρω στο 475 π.Χ.:

wiswomoiros

Στα Ομηρικά έπη απαντούν οι τύποι ἔϊσος και ἶσος (με μακρό /ῑ/), ενώ στις πινακίδες της Γραμμικής Β βρίσκουμε τους τύπους e-wi-su (=/èwisus/) και wi-so-wo (=/wiswos/).

Το μακρό /ῑ/ προφανώς προέκυψε από την αναπληρωματική έκταση που συνόδεψε την απώλεια του εσωτερικού δίγαμμα, δηλαδή ϝίσϝος > ϝῖσος, όπως *h1ed-wr. > ἔδϝαρ > εἶδαρ.

Άρα λύσαμε το πρώτο μυστήριο του ομηρικού τοπωνυμίου Νῖσα. Το μακρό /ῑ/ προέκυψε όταν χάθηκε το δίγαμμα στην Ιωνική και ο όμηρικός στίχος έπρεπε να διατηρήσει το μέτρο του. Το πρόσθετο /Ν/ είναι ακόμα πιο εύκολο να εξηγηθεί, γιατί πρόκειτια για μια συνήθεια που έγινε πιο έντονη στην μεσαιωνική Ελληνική. Συχνά το τελικό /Ν/ μιας λέξης επαναναλύεται ως αρχικό της επόμενης λέξης, όπως λ.χ.:

στην Ύδρα > στη Νύδρα > η Νύδρα

στον Εζερό > στο Νεζερό > ο Νεζερός

στον Εύριπο > στον Έγριπο > στο Νέγριπο, με τους Βενετσιάνους να το κάνουν αργότερα Negriponte και Negroponte = «Μαυρογέφυρα».

Μία ομηρική λέξη που απέκτησε μη ετυμολογικό /Ν/ με αυτόν τον τρόπο είναι το επίθετο του ύπνου (ν)ἥδυμος = «γλυκός».

Άρα ο μυκηναϊκός αρχαιολογικός οικισμός του σημερινού Πύργου της Παραλίμνης λεγόταν Wiswos και με αυτό το όνομα έγινε γνωστός στους Ραψωδούς του 9ου π.Χ. αιώνα. Όταν, κατά τον επόμενο αιώνα, χάθηκε πρώτα το εσωτερικό δίγαμμα στην Αττικο-Ιωνική, η αναπληρωματική έκταση έδωσε τον τύπο Wīsos και, λίγο αργότερα, όταν χάθηκε και το αρκτικό δίγαμμα, κάποιο τελικό (ίσως εφελκυστικό) /Ν/ κόλλησε στο τοπωνύμιο κάνοντάς το «Νῖσος». Από αυτό προέκυψε η «Νῖσα» που τραγουδούσαν οι Ραψωδοί στην απέναντι ακτή του Αιγαίου. Πίσω στην Βοιωτία όμως, όπου ο παλαιός όρος Wiswos παρέμεινε ζωντανός στον καθημερινό λόγο, αυτός ακολούθησε την ίδια ιστορία με το επίθετο ἴσος και, κατά την Έλληνιστική Περίοδο κατέληξε να προφέρεται πια ως «Ἴσος».

Σε αυτό το σημείο πρέπει να πάμε στους όρους e-wi-su (=/ewisus/) και wi-so-wo (=/wiswos/) που εμφανίζονται στις πινακίδες της Γραμμικής Β.

Αυτοί μας δείχνουν ξεκάθαρα ότι το επίθετο αρχικά ήταν υ-ληκτο και ότι είχε ήδη θεματοποιηθεί σε δευτερόκλιτο κατά την Μυκηναϊκή περίοδο (ewis-us > (e)wis-w-os, όπως τὸ δόρυ, με γενική τοῦ δόρϝατος (> ιωνικό δούρατος λόγω ΑΕ3).

Ο Reece παρουσιάζει την άποψη μερικών γλωσσολόγων που βλέπουν ένα IE λαρυγγικό *h1 πίσω από το αρκτικό /e/ που απαντά σποραδικά (λ.χ. ϊσος, e-wi-su). Αυτό βέβαια μπορεί να είναι το λεγόμενο προκλιτικό ε- που υπάρχει και στις λέξεις -χθές και -κεῖνος και απαντά, μεταξύ άλλων, και στην Φρυγική (να μην συγχυστεί με την παρελθοντική αύξηση *e- του Ελληνο-Αρίου κλάδου).

proclitic-e

Επομένως, δεν χρειάζεται να αναδομήσουμε την ΙΕ ρίζα *h1weis-, όπως κάνουν οι γλωσσολόγοι που αναφέρει ο Reece. Εμάς μας αρκεί και μια ρίζα χωρίς το λαρυγγικό *h1 (λ.χ. *weis- > wis-us > wis-w-os). Υπάρχει μια τέτοια ρίζα;

Το Ινδο-Ιρανικό επίθετο *wiśwa = «πᾶς,ὅλος»

Ο καλύτερος υποψήφιος συγγενής του ελληνικού επιθέτου ϝίσϝοςαλλά όχι χωρίς προβλήματα φωνολογικής αντιστοιχίας, όπως θα εξηγήσω παρακάτω, είναι το Κοινό Ινδο-Ιρανικό επίθετο *wiśwa- = «πᾶς, ὅλος, καθολικός, πανταχού παρών». Αυτό απαντά στην Βεδική και την μεταγενέστερη Σανσκριτική ως viśva- και στην Αβεστική ως vīspa- (θυμίζω πως η τροπή *śv>sp είναι κανονική στην Αβεστική, λ.χ. *h1ek’wos > σανσκ. áśva ~ αβεστ. aspa).

visva

Στην Βεδική Rigveda ο δημιουργός του σύμπαντος χαρακτηρίζεται Víśva-karman = «Παντοποιήμων».

IE *kwer- «ποιώ, φτιάχνω» > *kwòr-mn. > kàrman = «ποίημα» (το «κάρμα» που λέμε ετυμολογικά σημαίνει «πράξη, ποίημα» = «το σύνολο των πράξεων/ποιημάτων/έργων που κάνει ένας άνθρώπος στην ζωή του).

Στο ελληνικό «πανανθρώπινος» αντιστοιχεί το σανσκριτικό viśva-manus- (manuṣyá = «άνθρωπος» > γύφτικο/ρομανί manush), ενώ στα ελληνικά πᾱσιφαής/πᾱσιφανής και παμφαής/παμφεγγής αντιστοιχούν τα σανσκριτικά viśva-bhānū και viśva-ścandra (θυμίζω πολυφεγγής = puru-ścandra) αντίστοιχα. Τέλος, viśva-manas- ~ «παντομενής» είναι «αυτός που αντιλαμβάνεται τα πάντα».

Από την Αβεστική αναφέρω το επίθετο που αποδίδεται στους θεούς vīspā.vohū = «αυτός που μοιράζει όλα τα καλά» (*wesu- «καλό» > *vahu- > vauhu- > vohu-), δηλαδή ο «δώτωρ ἐάων».

Το Ινδο-Ιρανικό επίθετο *wiśwa- = «πᾶς, ὅλος», με τη σειρά του, προέρχεται από μια γενικότερη (σατεμοποιημένη? ) ΙΕ ρίζα *wiś-os με την ίδια σημασία, που έχει δώσει το λιθουανικό visas (θα περιμέναμε **višas) και το πρωτο-σλαβικό *vĭsĭ , από το οποίο λ.χ. προέρχεται το βουλγαρικό vsičko = «πάντα».

Πίσω στο Ελληνικό ϝίσϝος

Επομένως, ίσως να έχουμε να κάνουμε με μια ΙΕ ρίζα *(h1)weis- «πᾶς,ὅλος» που στον Βαλτο-Σλαβικό κλάδο πήρε την μορφή *(h1)wis-os και στον Ελληνο-Άριο κλάδο ανασχηματίστηκε σε υ-ληκτο *(h1)wis-us που, με τη σειρά του, αναθεματοποιήθηκε εκ νέου σε *(h1)wis-w-os > Ελληνικό ϝίσϝος ~ Βεδικό/Σανσκριτικό viśva- ~ Αβεστικό vīspa.

Η ελληνική σημασιολογική εξέλιξη πρέπει να ήταν «πᾶς, ὅλος» > «κοινός/ίδιος στους πάντες/όλους» > «ισομερής = μοιρασμένος εξίσου στους πάντες» > «ισόποσος».

Το πρόβλημα που θα είχαν οι Νεογραμματικοί του παλιού καλού καιρού με την αναγωγή του ελληνικού ϝίσϝος στο Ελληνο-Άριο *(h1)wiswos είναι η διατήρηση του /s/ στο μεσοφωνηεντικό *-sw-. Εδώ η αναμενόμενη εξέλιξη είναι *naswos > nawwos > nāwos > νᾱϝός/ναὖος και *h1is-u-s > *h1iswos > ihwos > iwwos > īwos > ῑός = «βέλος» (αναλύω την ετυμολογία του όρου στην ανάρτηση για την «ἰοχέαιρα» Αρτέμιδα).

Θυμίζω όμως μια παλαιότερη ανάρτηση που είχα κάνει για την εξέλιξη του αρκτικού *sw στην Ελληνική, στην οποία είχα περιγράψει μερικές εξαιρέσεις που διατήρησαν το /s/ αντί να κάνουν την αναμενόμενη τροπή *sw>hw>h/w/Ø (λ.χ. *swelh2s > σέλας, αλλά *swel-eh2 > ἕλα = «η κάψα του ήλιου» και ἑλένη/ἑλάνη = «δαυλός» και, αντίστοιχα, *sweh2gh- > ἆχος > ἦχος, αλλά *swiHg- > σῑγή ~ παλαιό αγγλικό swigian = «σῑγάω»).

swig

Ακόμα όμως και με αυτές τις εξαιρέσεις κατά νου, η παραδοχή ενός κοινού Ελληνο-Αρίου *wiswos δεν κάθεται καλά και στα Ιρανικά δεδομένα. Και εκεί το μεσοφωνηεντικό σύμπλεγμα *-sw- αναμένεται να δώσει -χw-, ενώ η αντιστοιχία Ινδικό śv ~ Αβεστικό sp συμβαίνει μόνο στο σύμπλεγμα ΙΕ *-k’w- > Κοινό Ινδο-Ιρανικό. (ΚΙνΙρ) *-śv-. Αν όμως αναδομήσουμε έναν Κοινό Ινδο-Ιρανικό (ΚΙνΙρ) όρο ΙΕ *wik’wos > *wićwos/wiśwos τότε αυτός δεν μπορεί να συσχετιστεί με το ελληνικό ϝίσϝος, γιατί τότε θα περιμέναμε **ϝίπος > **ἴπος αντί για ἴσος.

Πράγματι, οι Mallory-Adams βλέπουν πίσω από το Βαλτο-Σλαβικό *viś-as και το Κοινό Ινδο-Ιρανικό *viśva- μία ΙΕ ρίζα *wik’-.

wik

Με άλλα λόγια, παρά την φαινομενική ομοιότητα, η Άρχή της Αντιστοιχίας (Correspondence Principle), δηλαδή η ραχοκοκαλιά της επιστημονικότητας της Συγκριτικής Γλωσσολογίας, μας αναγκάζει να απορρίψουμε την συσχέτιση μεταξύ του ελληνικού ϝίσϝος και του ΚΙνΙρ. *viśva-.

Πράγματι, ορισμένοι γλωσσολόγοι όπως ο CD Buck προσπάθησαν εναλλακτικά να συνδέσουν το ελληνικό ϝίσϝος με την ΙΕ ρίζα *weid- «βλέπω» που έδωσε λ.χ. το ελληνικό εἶδος (*weid-os-), μέσα από τον παράξενο μορφολογικά τύπο *wid-swos > *witswos > ϝίσϝος. Ο CD Buck στην σελίδα 50 από το “The Greek Dialects” (1955) γράφει:

In Cretan the ϝ of σϝ survives longer than that of νϝ, etc. So in the Law-Code ϝισϝόμοιρον beside ξηνίω and καλῶς. This is a secondary σϝ (ϝίσϝος probably from *ϝίτσϝος cognate with εἶδος = “form”).

Αν θέλουμε να διασώσουμε την σχέση του Ελληνικού ϝίσϝος με το Κοινό Ινδο-Ιρανικό *viśva-, μία λύση θα ήταν να θεωρήσουμε τον ελληνικό όρο πρώιμο δάνειο από μια γλώσσα τύπου σάτεμ, η οποία πρόλαβε να κάνει την τροπή *k’w>ćw>św παραδίδοντας στην Πρώιμη Ελληνική την «έτοιμη» μορφή *wiśwos ή τον μεταβατικό πρόδρομό της *wićwos (*k’>ć>ś), ο οποίος επίσης αναμένεται να γίνει ϝίσϝος στην Ελληνική (λ.χ. τοῖς ποδ-σί > ποτσί > ποσσί > τοῖς ποσί). Αν η Ελληνική παρέλαβε τον όρο όταν είχε πάψει να τρέπει το μεσοφωνηεντικό *-sw->-hw->-ww- (ή με το μεταβατικό προστριβόμενο /ć/ ανά πάσα στιγμή) τότε αυτή η υπόθεση σατεμικού δανεισμού είναι η μόνη περίπτωση στην οποία ο Ελληνικός όρος μπορεί να εναρμονιστεί πλήρως με τα Ινδο-Ιρανικά δεδομένα.

Ίσως να έχουμε μια περίπτωση εσωτερικού Ελληνο-Αρίου δανεισμού όπου, λίγο πριν την διάσπαση του κλάδου, οι σατεμοποιημένες ποικιλίες (που έδωσαν τον Ινδο-Ιρανικό και Αρμενικό κλάδο) να δάνεισαν τον όρο στις ποικιλίες centum (Ελληνο-Φρυγική ομάδα).

Παρά τα προβλήματα φωνολογικής αντιστοιχίας που ανέφερα, η συσχέτιση μεταξύ του ελληνικού ϝίσϝος  και του ΚΙνΙρ. viśva- παραμένει αρκετά ελκυστική για να εγκαταλειφθεί λόγω νεογραμματικού “Ausnahmslosigkeit der Lautgesetze.”

Advertisements

6 Comments

Filed under Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

6 responses to “Η φωνολογική ιστορία του επιθέτου «ίσος» και μια πιθανή ετυμολόγηση

  1. edokieki

    Ο Πύργος της παραλίμνης είναι αυτός εδώ
    kastra.eu/castlegr.php?kastro=paralimni

    αυτή η παραπομπή είναι λάθος
    el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CF%8D%CF%81%CE%B3%CE%BF%CF%82_%CE%92%CE%BF%CE%B9%CF%89%CF%84%CE%AF%CE%B1%CF%82
    και είναι μακρυά.

    Δες κι εδώ

    “223. Παραλίμνη, η.
    Φράγκικος πύργος σώζεται επίσης στο βορειοανατολικό άκρο της Παραλίμνης, χτισμένος στην θέση αρχαίας ακρόπολης με ίχνη κατοίκησης από την προϊστορική περίοδο. Το σωζόμενο ύψος του φτάνει τα 6 μ. Στην νοτιοανατολική πλευρά του λόφου σώζονται κατάλοιπα μικρού τετράκογχου ναού βυζαντινών χρόνων. Στο βορειοανατολικό άκρο της λίμνης εντοπίστηκε μεταξύ άλλων οικοδομημάτων μεγάλη βασιλική.”
    ypai.gr/cms_files/ATLAS/ATLAS-GR/HTML/files/assets/basic-html/page172.html

  2. edokieki

    Με το δίγαμμα και την σχέση του με τα F, W, V, U, ου, ευ-φ και ευ-β γίνεται να κάνεις μια ανάλυση-ανάρτηση;

    • Βεβαίως. Μέχρι την ανάρτηση σου λέω εδώ στα γρήγορα ότι στην ΠΙΕ τα φωνήεντα *i,u είχαν διττή φύση, δηλαδή μπορούσαν να δράσουν τόσο ως φωνήεντα όσο και ως ημιφωνικά σύμφωνα (*y,*w), αυτά που η αγγλική ορολογία ονομάζει “glides”.

      Το ελληνικό δίγαμμα προέρχεται από αυτό το ΙΕ *w.

      Τα άλλα θα τα γράψω στην ανάρτηση.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s