Παρατηρήσεις στα βιβλία 9-10-11 της Αλεξιάδας #Β1: housekeeping

Στην προηγούμενη σειρά αναρτήσεων για την Αλεξιάδα της Άννας Κομνηνής έκανα μια εθνολογική ανάλυση των οχτώ πρώτων βιβλίων (1-8) και μία ανάρτηση με διάφορα «μεζεδάκια». Η σημερινή ανάρτηση είναι η πρώτη της σειράς που θα εξετάσει τα γεγονότα των βιβλίων 9-10-11 που τα έχω χωρισει σε δύο μεγάλα μέρη. Στο πρώτο μέρος (B1,2) περιγράφεται ο τρόπος με τον οποίο ο Αλέξιος αντιμετώπισε τις συνήθεις γεωπολιτικές απειλές (“regular housekeeping activities” = «δραστηριότητες καθημερινού νοικοκυριού» που λένε και στην Αγγλική βιολογική ορολογία: στασιάζοντες Δαλματοί ζουπάνοι, Τούρκοι στην Μικρά Ασία, Ρωμαίοι στασιαστές και οι Κουμανικές εισβολές στα ανατολικά Βαλκάνια), ενώ στο δεύτερο μέρος (Γ) περιγράφεται ο τρόπος με τον οποίο ο Αλέξιος διαχειρίστηκε ευπάλαμα το άηθες και σημαντικό ιστορικό φαινόμενο της δυτικής Πρώτης Σταυροφορίας, χρησιμοποιώντας την τελευταία, για να ανακτήσει εδάφη της Μικράς Ασίας που είχαν χαθεί πριν από μερικές δεκαετίες στους Τούρκους.

Τα χωρία της Αλεξιάδας που θα παραθέσω είναι από την Βικιθήκη, όπως και η αρίθμηση των παραγράφων.

Βιβλίο 9

Το βιβλίο 8 τελειώνει με τον Αλέξιο στην Φιλιππούπολη. Εκεί δέχτηκε πληροφορίες για επικείμενη εισβολή από τους στασιάζοντες «Δαλματούς» (Σέρβους) ζουπάνους και αναξάρτητη επεικείμενη εισβολή από τους Κουμάνους, όπως δέχτηκε και μια επιστολή από τον Αρχιεπίσκοπο Βουλγαρίας Θεοφύλακτο, στην οποία ο δεύτερος προειδοποιούσε τον Αλέξιο για μια φήμη ενδεχόμενης προδοσίας που σχεδίαζε ο ανιψιός του Ιωάννης Κομνηνός, Δουξ του Δυρραχίου. Τελικά ο Ιωάννης κατέφτασε αυτοπροσώπως στην Φιλιππούπολη (όπως και ο πατέρας του Ισαάκιος από την Κων/πολη για να καθησυχάσει τον αδελφό του Αλέξιο ότι οι κατηγορίες ήταν απλά φήμες) και ο Αλέξιος του είπε ότι δεν πίστεψε τις φήμες και τον έστειλε πίσω στα καθήκοντά του στο Δυρράχιο λέγοντας πως αυτά που συζητήθηκαν εντός της βασιλικής σκηνής είναι μεταξύ συγγενών «ὀθνείου δὲ οὐδενὸς παρόντος».

[8.7.2] Λογοποιουμένην δὲ Κομάνων ἔφοδον μανθάνων ὁ αὐτοκράτωρ, ἐκεῖθεν δὲ καὶ τὸν Βοδῖνον καὶ αὐτοὺς Δαλμάτας παρασπονδῆσαί τε καὶ κατὰ τῆς ἡμεδαπῆς χωρῆσαι βουλομένους, ἐμερίζετο τοῖς λογισμοῖς πρὸς ὁπότερον ἂν ἀπονεύσειε τῶν ἐχθρῶν. Δέον οὖν αὐτῷ ἐδόκει κατὰ τῶν Δαλματῶν πρώτως ἐξοπλίσασθαι καὶ προκαταλαβεῖν τὰ ἀναμεταξὺ τῆς ἡμεδαπῆς καὶ αὐτῶν διακείμενα τέμπη καὶ ὡς ἐνὸν ἀσφαλίσασθαι. Συναγαγὼν τοίνυν ἅπαντας καὶ ἀνακοινωσάμενος τὸ σκοπούμενον, ἐπεὶ συνοῖσον ἅπασι τοῦτ’ ἐδόκει, ἔξεισι τῆς μεγαλοπόλεως τὰ κατὰ τὴν ἑσπέραν προμηθευσόμενος. [8.7.3] Καὶ ταχὺ τὴν Φιλιππούπολιν καταλαβὼν καὶ γράμματα δεξάμενος τοῦ τηνικαῦτα ἀρχιεπισκόπου Βουλγαρίας χρηματίζοντος περὶ τοῦ δουκὸς Δυρραχίου Ἰωάννου τοῦ υἱοῦ τοῦ σεβαστοκράτορος διαβεβαιούμενα ἀποστασίαν ἐκεῖνον ὠδίνειν, ἀθυμῶν διὰ πάσης νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἦν πῂ μὲν διὰ τὸν ἐκείνου πατέρα ἀναβαλλόμενος τὴν τῆς ὑποθέσεως ἐξέτασιν, πῂ δὲ καὶ δεδιὼς μὴ ἅπερ ἡ φήμη λέγει οὐ ψεύσεται.

[8.8.4] Ἐν τούτοις ὁ Ἰωάννης κατέλαβε καὶ παραχρῆμα εἴσω τῆς βασιλικῆς σκηνῆς εἰσάγεται καὶ πάντων τῶν κατ’ αὐτοῦ λαληθέντων ἀκούει. Οὐ μέντοι γε εἰς ἐξέτασιν ὅλως ἄγεται, ἀλλ’ ὁ κατάκριτος ἐλεύθερος ἵσταται τοῦ βασιλέως πρὸς αὐτὸν εἰπόντος· «Πρὸς τὸν σὸν πατέρα καὶ ἀδελφὸν ἐμὸν ἀφορῶν οὐδ’ ἀκοῦσαι τῶν κατὰ σοῦ λαληθέντων ἀνέχομαι. Ἔσο τοίνυν ἀμερίμνως διάγων ὡς τὸ πρότερον.» Ταῦτα μὲν οὖν ἅπαντα ἐντὸς τῆς βασιλικῆς ἐρρήθη σκηνῆς μόνων τῶν συγγενῶν, ὀθνείου δὲ οὐδενὸς παρόντος. Οὕτω γοῦν τῶν λαληθέντων ἢ καὶ μελετηθέντων ἴσως κατευνασθέντων τὸν ἴδιον ἀδελφόν, τὸν σεβαστοκράτορά φημι Ἰσαάκιον, μετα καλεσάμενος σὺν αὐτῷ τῷ Ἰωάννῃ καὶ υἱῷ αὐτοῦ πολλὰ πρότερον ὁμιλήσας ἔφη πρὸς τὸν σεβαστοκράτορα· «Σὺ μὲν χαίρων ἄπιθι πρὸς τὴν βασιλεύουσαν τὰ καθ’ ἡμᾶς τῇ μητρὶ ἀνακοινωσόμενος. Ἐγὼ δὲ τουτονί», τὸν Ἰωάννην φησὶν ὑποδείξας, «αὖθις, ὡς ὁρᾷς, ἐκπέμπω πρὸς τὸ Δυρράχιον ἐφ’ ᾧ τὰ τῆς ἰδίας ἀρχῆς ἐπιμελῶς ἐνεργεῖν

Στην τελευταία παράγραφο του 8ου βιβλίου, ο Αλέξιος στέλνει τον Γεώργιο «τὸν τοῦ Δεκάνου» στον Δούκα του Παριστρίου Λέοντα Νικερίτη, με σκοπό να τον βοηθήσει εις «τὰ περὶ τὸν Δάνουβιν φυλάττειν

Το 9ο βιβλίο λοιπόν αρχίζει με τον Αλέξιο να εγκαταλείπει την Φιλιππούπολη για το όρος «Ζυγός» (Kopaonik) που χωρίζει την «ἡμεδαπή χώρα» από την «Δαλματία». Εκεί επέβλεψε αυτοπροσώπως την οχύρωση των «τεμπών» (= κλεισούρων) και, τελικά επέστρεψε στην «μεγαλόπολιν» (Κωνσταντινούπολη).

[9.1.1] Οὕτω μὲν οὖν τὰ κατὰ τὸν Ἰωάννην καὶ Γρηγόριον τὸν Γαβρᾶν αὐτοκράτωρ οἰκονομήσας ἀπάρας τῆς Φιλιππουπόλεως τὰ ἀναμεταξὺ Δαλματίας καὶ τῆς ἡμεδαπῆς τέμπη καταλαμβάνει. Καὶ τὸν ὅλον αὐχένα διαδραμὼν τοῦ οὑτωσί πως ἐγχωρίως καλουμένου Ζυγοῦ, οὐκ ἐποχούμενος (οὐ γὰρ ἐδίδου τοῦτο ἐς ἀεὶ ὁ τόπος ὀχθώδης τε καὶ χαραδρώδης ὢν καὶ συνηρεφὴς καὶ μικροῦ ἄβατος), ἀλλὰ πεζῇ ἅπαντα διερχόμενος καὶ οἰκείοις περιαθρῶν ὀφθαλμοῖς, μὴ διαλάθῃ τι ἀφύλακτον δι’ οὗ ῥᾳδία τοῖς πολεμίοις πολλάκις ἡ δίοδος γένηται, καὶ οὗ μὲν διώρυχας ἐπιτρέπων γενέσθαι, οὗ δὲ καὶ ξυλίνους κατασκευασθῆναι πύργους καὶ πολίχνια, ἔνθα ὁ τόπος παρεῖχε, γενέσθαι διὰ πλίνθων ἢ λίθων ἐπέ ταττε, τὰ ἀπ’ ἀλλήλων διαστήματα καὶ τὰ μεγέθη αὐτὸς διαμετρῶν. Ἔστι δ’ οὗ καὶ οὐρανομήκη δένδρα ῥιζοτομη θέντα κατατεθῆναι εἰς τὸ ἔδαφος διετάξατο. Καὶ οὕτω τὰς τῶν πολεμίων διόδους ἀποταφρεύσας ἐπάνεισιν εἰς τὴν μεγαλόπολιν.

Όπως έχω ήδη αναφέρει στην πρώτη σειρά αναρτήσεων, το όρος «Ζυγός» ήταν αληθινό «μεσαίχμιο» = «σύνορο» ανάμεσα στα «ημέτερα Ρωμαϊκά εδάφη» (ειδικότερα το θέμα της Βουλγαρίας) και στους θεωρητικά ανεξάρτητους αλλά υποτελείς ζουπάνους της «Δαλματίας».

Τα φρούρια επί του «μεσαιχμίου» του Ζυγού (γραμμή φορυρίων Brvenik-Lipljan) που ο Κομνηνή θα αναφέρει στην συνέχεια της διήγησής της, ο Paul Stephenson τα έχει βάλει σε έναν ωραίο χάρτη.

Zygos

Η διήγηση μεταφέρεται στην Μικρά Ασία όπου ο περιβόητος εμίρης της Σμύρνης Τζαχάς φορούσε βασιλικά «παράσημα» αυτοπροσδιοριζόμενος ως «βασιλεύς» και, ταυτόχρονα ετοίμαζε καινούριο στόλο για να κατακτήσει τα νησιά και αν μπορούσε το «Βυζάντιον» (= Κων/πολις).

[9.1.2] Ἀλλ’ ὁ μὲν λόγος ῥᾳδίαν ἴσως τὴν τοιαύτην οἰκονομίαν τοῖς ἀκροαταῖς παρίστησιν· ὁπόσον δὲ τὸν ἱδρῶτα ὁ αὐτοκράτωρ τῷ τότε ὑπέστη, μαρτυροῦσι πολλοὶ τῶν τότε παρόντων καὶ εἰς ἔτι καὶ νῦν περιόντων. Ἀλλ’ οὐ πολὺς παρεληλύθει καιρὸς καὶ τὰ κατὰ τὸν Τζαχᾶν ἀκριβέστερον αὐτῷ ἐπηγγέλλετο, ὡς οὐδὲν τῶν συμβάντων αὐτῷ κατά τε τὴν θάλατταν καὶ τὴν ἤπειρον τῆς πρότερον γνώμης ἀπέστησεν, ἀλλὰ τοῖς προσήκουσι βασιλεῦσι χρᾶται παρασήμοις βασιλέα ἑαυτὸν ὀνομάζων καὶ τὴν Σμύρνην οἰκῶν καθαπερεὶ βασίλειά τινα στόλον εὐτρεπίζει ἐφ’ ᾧ τάς τε νήσους αὖθις δῃώσασθαι καὶ μέχρι αὐτοῦ φθάσαι Βυζαντίου καὶ εἰς αὐτὴν δὲ εἰ δυνατὸν τὴν τῆς βασιλείας ἀνενεχθῆναι περιωπήν.

Ο Αλέξιος ανέθεσε στον Ιωάννη Δούκα και στον Κωνσταντίνο Δαλασσηνό τον πόλεμο κατά του Τζαχά, ξεκινώντας με την ανάκτηση της Μιτυλήνης την οποία φρουρούσε ο αδελφός του Τζαχά Γαλαβάτζης.

[9.1.3] ἀπὸ τῆς Ἐπιδάμνου τὸν γυναικάδελφον αὐτοῦ Ἰωάννην τὸν Δούκαν μέγαν δοῦκα τοῦ στόλου προεχειρίσατο. Καὶ ἠπειρώτας δὲ στρατὸν ἐπίλεκτον ἐπιδοὺς παρεκελεύσατο αὐτὸν μὲν διὰ τῆς ἠπείρου τὴν πρὸς τὸν Τζαχᾶν πορείαν ποιεῖσθαι, τῷ δέ γε Κωνσταντίνῳ τῷ Δαλασσηνῷ τὴν τοῦ στόλου ἡγεμονίαν ἐγχειρίσαι ἐντειλάμενον αὐτῷ τὴν ᾐόνα παραθέειν, ἵν’ ἅμα τὴν Μιτυλήνην καταλαβόντες ἐξ ἀμφοῖν θαλάττης τε καὶ ἠπείρου τὸν μετὰ τοῦ Τζαχᾶ συνάψωσι πόλεμον. [9.1.4] Καταλαβὼν τοίνυν τὴν Μιτυλήνην ὁ Δούκας παραχρῆμα ξυλίνους κατεσκεύασε πύργους καὶ ὥσπερ ἐξ ὁρμητηρίου τινὸς ἐκεῖθεν ἀφορμῶν καρτερώτερον τοῖς βαρβάροις ἀντι καθίσταται. Ὁ δὲ Τζαχᾶς τὴν τῆς Μιτυλήνης φρουρὰν τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ Γαλαβάτζῃ προαναθέμενος,

Σε αυτή τη σειρά μαχών μεταξύ Ρωμαίων και Τούρκων, οι δεύτεροι χαρακτηρίζονται τυπικά ως «βάρβαροι» και «ἠττήθησαν τὰ νώτα δεδωκότες».

[9.1.6] Ταῦτα τοῦ Δούκα διὰ τοῦ στρατιώτου μεμαθηκότος καὶ μηδέποτε τοῦ αὐτοκράτορος μηδὲ τὴν ἐπὶ τῷ τυχόντι παραβλεψαμένου ξυμβουλὴν τῇ μετ’ αὐτὴν κατὰ τὸ σύνηθες οἱ βάρβαροι ὁπλισάμενοι, ἐπεὶ τῶν ἀντιμάχων οὐδεὶς ἐφαίνετο (ἠρέμουν γὰρ αἱ ῥωμαϊκαὶ φάλαγγες κατὰ τὰς τοῦ αὐτοκράτορος ὑποθήκας), τὴν μάχην ἀπηλπικότες κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην αὐτοῦ που μεμενήκασι τὰ ὅπλα ἀποθέμενοι. Ἀλλ’ ὁ Δούκας οὐκ ἠρέμει· ἐς μεσουράνημα γὰρ τοῦ ἡλίου ἤδη ἐφθακότος αὐτός τε καὶ τὸ στρατιωτικὸν ἅπαν ἐπὶ τοῖς ὅπλοις ἦν. Καὶ κλίνοντος ἤδη τοῦ ἡλίου πολέμου τάξιν διατυπώσας σὺν ἀλαλαγμῷ καὶ βοῇ πολλῇ αἰφνηδὸν κατὰ τῶν βαρβάρων ἵεται. Οὐ μέντοι οὐδ’ ὁ Τζαχᾶς ἀνέτοιμος ἐφάνη, ἀλλ’ εὐθὺς καρτερῶς ὁπλισάμενος ξυμμίγνυσι ταῖς ῥωμαϊκαῖς φάλαγξι. Πνεύσαντος δὲ τηνικαῦτα καὶ ἀνέμου σφοδροῦ καὶ ἀγχεμάχου τῆς μάχης γεγονυίας ὁ κονίσσαλος ἐς οὐρανὸν αὐτὸν ἦρτο. Καὶ τὸ μέν τι κατὰ πρόσωπον τὸν ἥλιον λάμποντα ἔχοντες, τὸ δέ τι καὶ τοῦ ἀνέμου τὰς ὄψεις διὰ τῆς κόνεως τρόπον τινὰ κατασβολοῦντος τῶν τε Ῥωμαίων καρτερώτερον εἴπερ ποτὲ προσβαλόντων ἡττήθησαν τὰ νῶτα δεδωκότες.

Η ήττα αναγκασε τον Τζαχά να συνθηκολογήσει για ειρήνη ζητώντας απλά να του επιτραπεί η αβλαβής επιστροφή στην Σμύρνη. Αλλά επειδή «ο κάβουρας δεν μπορεί να μάθει να περπατάει μετωπικά», ο Τζάχας μετά από λίγο καιρό ξανάρχισε τις παλιές του πονηριές και ξαναηττήθηκε από τον Δαλασσηνό, ο οποίος κατάφερε να πάρει εφήμερα την Σμύρνη.

[9.1.7] Καὶ οὕτω μὴ φέρων ὁ Τζαχᾶς τὴν ἐπὶ πλέον πολιορκίαν καὶ πρὸς τὴν ἀδιάστατον μάχην μὴ ἐξαρκῶν τὰ περὶ εἰρήνης ἐπερωτᾷ τοῦτο καὶ μόνον ἐξαιτούμενος, ἐκχωρηθῆναί οἱ ἀβλαβῆ τὸν πρὸς τὴν Σμύρνην ἀπόπλουν.

[9.1.8] Ἀλλ’ ὁ καρκίνος ὀρθῶς βαδίζειν οὐκ ἐμάνθανεν, οὐδ’ ὁ Τζαχᾶς τῆς πρότερον ἀφίστατο πονηρίας.

Το επομένο γεγονός είναι η αποστασία του Καρύκη και του Ραψομάτη. Ο πρώτος αυτονόμησε την Κρήτη και ο δεύτερος την Κύπρο. Όταν οι Κρητικοί έμαθαν ότι ο Δούκας ήταν στην Κάρπαθο σκότωσαν τον στασιαστή και παρέδωσαν την διοίκηση της Κρήτης στον Μέγα Δούκα. Ο Δούκας άφησε μια φρουρά στην Κρήτη και συνέχισε για την Κύπρο, όπου ανέκτησε αμέσως την Κερύνεια, ενώ ο αποστάτης Ραψομάτης άφησε την Λευκωσία για να οχυρωθεί στις ακρολοφίες της Κερύνειας (η Κομνηνή εδώ φαίνετια να μπερδεύτηκε με το Κυρήνη) χωρίς να επιτεθεί αμέσως, αποδεικνύοντας πως ήταν απειροπόλεμος και αδαής στρατηγικών τεχνασμάτων.

[9.2.1] Οὐ πολλαὶ παρῆλθον ἡμέραι, καὶ μεμαθηκὼς ὁ αὐτοκράτωρ τὴν τοῦ Καρύκη ἀποστασίαν καὶ ὅτι τὴν Κρήτην κατέσχεν, ἐκεῖθεν δὲ ὁ Ῥαψομάτης τὴν Κύπρον, μετὰ στόλου μεγάλου κατ’ αὐτῶν τὸν Δούκαν Ἰωάννην ἐξέπεμψε. Καταλαβόντα δὲ τὸν Δούκαν τὴν Κάρπαθον οἱ Κρῆτες μεμαθηκότες, ἐπεὶ οὐ πόρρω ταύτην εἶναι ἐγίνωσκον, ἐπιθέμενοι τῷ Καρύκῃ δεινὸν τὸν φόνον κατ’ αὐτοῦ ἀπειργάσαντο καὶ οὕτω τὴν Κρήτην τῷ μεγάλῳ δουκὶ παραδεδώκασι. Κατασφαλισάμενος δὲ τὰ περὶ αὐτὴν ὁ Δούκας καὶ ἀποχρῶσαν δύναμιν εἰς τὴν αὐτῆς φρουρὰν καταλιπὼν ἐπὶ τὴν Κύπρον τὸν κατάπλουν ποιεῖται. Καὶ ἅμα τῷ ταύτῃ προσοκεῖλαι ἐξ ἐφόδου τὴν Κυρήνην κατέσχεν. Ὁ δὲ Ῥαψομάτης τοῦτο μεμαθηκὼς καρτερῶς ὁπλίζεται κατ’ αὐτοῦ. Ἀπὸ Λευκουσίας τοιγαροῦν ἀπάρας καὶ τὰς ἀκρολοφίας τῆς Κυρήνης καταλαβὼν ἐκεῖ που τὸν χάρακα ἐπήξατο ἀναβαλλόμενος τέως τὸν πόλεμον ὡς ἀπειροπόλεμος καὶ στρατηγικῶν τεχνασμάτων ἀδαής

Τελικά ο Μανουήλ Βουτουμίτης κατάφερε να ζωγρήσει τον Ραψομάτη που το είχε βάλει στα πόδια ψάχνοντας για καράβι για την Συρία και ο Ρωμαϊκός έλεγχος αποκαταστάθηκε σε ολόκληρη την Κύπρο. Ο «αείθουρος» (= συνεχώς θοῦρος = εξορμητικός/επιθετικός) Τζαχάς κατάφερε να ξαναπάρει την Σμύρνη και άρχισε πάλι να οργανώνει στόλο.

[9.3.1] Τοιαῦτα μὲν οὖν τὰ κατὰ τὰς νήσους, τὴν Κύπρον φημὶ καὶ Κρήτην. Ὁ δέ γε Τζαχᾶς ἀνὴρ ὢν φιλοπόλεμος δραστηριότητι γνώμης οὐκ ἤθελεν ἠρεμεῖν, ἀλλὰ μετ’ οὐ πολὺ τὴν Σμύρνην ἐπελθὼν κατέλαβε. Καὶ αὖθις λῃστρικὰς ἐπιμελῶς κατεσκεύαζε ναῦς, δρόμωνάς τε καὶ διήρεις καὶ τριήρεις καὶ ἄλλα τινὰ τῶν κουφοτέρων νηῶν, τοῦ αὐτοῦ σκοποῦ ἐχόμενος.

Ο Αλέξιος συνειδητοποίησε ότι έπρεπε να τον αντιμετωπίσει μια και καλή. Έστειλε γράμμα στον Σουλτάνο Κιλίτζ Αρσλάν Α΄ που είχε για πρωτεύουσά του την Νίκαια «πληροφορώντας» τον ψευδώς ότι ο Τζαχάς δήθεν εκστρατεύει κατά της Κωνσταντινουπόλεως (είχε φτάσει στην Άβυδο) έχοντας ως πραγματικό σκοπό να εκθρονίσει τον Σουλτάνο στην Νίκαια και να πάρει τη θέση του. Τελικά ο Κιλίτζ Αρσλάν κάλεσε τον Τζαχά για δείπνο, τον μέθυσε και τον σκότωσε ο ίδιος με το σπαθί του «και ειρήνη επιτέλους επικράτησε στα παρὰ θάλασσαν όρια».

[9.3.2] Τὸν δέ γε σουλτάνον συνοῖσον ἐδό κει διὰ γραμμάτων ἐρεθίσαι κατ’ αὐτοῦ· εἶχε δ’ οὕτω τὰ γράμματα· «Οἶδας, μεγαλοδοξότατε σουλτὰν Κλιτζιασθλάν, ὅτι τὸ σουλτανικὸν ἀξίωμά σοι πατρόθεν προσήκει. Ὁ δὲ σὸς γαμβρὸς ὁ Τζαχᾶς κἂν κατὰ τῆς βασιλείας Ῥωμαίων τῷ φαινομένῳ ὁπλίζηται βασιλέα ἑαυτὸν ἀποκαλῶν, ἀλλὰ τοῦτο πρόδηλος σκῆψίς ἐστιν. Οὐ γὰρ λέληθεν αὐτὸν πολυ πειρίαν ἔχοντα καὶ ἀκριβῶς γινώσκοντα ὡς οὐ προσήκει τούτῳ ἡ βασιλεία Ῥωμαίων καὶ ἀδύνατον τοιαύτης ἀρχῆς ἐπιδράξασθαι. Τὸ δὲ πᾶν σκαιώρημα κατὰ σοῦ ἐξαρτύεται.

[9.3.4] Ὁ δὲ σουλτὰν τοῦ τον θεασάμενος ἱλαρὸν εὐθὺς ἐδείκνυ βλέμμα καὶ ἀσπασίως ἐδέχετο. Τράπεζαν τοίνυν ὡς ἔθος ἑτοιμάσας καὶ συνδει πνῶν μετ’ αὐτοῦ ζωρότερον πίνειν τὸν Τζαχᾶν κατηνάγκαζεν. Ὁπηνίκα δὲ τοῦτον ἐμφορηθέντα οἴνου διέγνω, σπασάμενος ξίφος κατὰ τῶν λαγόνων ὦσεν αὐτοῦ. Καὶ αὐτὸς μὲν αὐτοῦ που νεκρὸς ἔκειτο· ὁ δέ γε σουλτὰν τὰ περὶ εἰρήνης τοῦ λοιποῦ πρὸς τὸν αὐτοκράτορα διαπρεσ βεύεται, καὶ δὴ τοῦ σκοποῦ οὐ διήμαρτε. Δέχεται γὰρ αὐτοῦ τὴν αἴτησιν ὁ αὐτοκράτωρ, καὶ τῶν εἰρηνικῶν σπονδῶν ὡς ἔθος τελεσθεισῶν ἐν καταστάσει τὰ παρὰ θάλασσαν ἧσαν ὅρια.

Το αστείο είναι πως, ενώ ο Αλέξιος καθόρισε την συμπεριφορά του Σουλτάνου, η Κομνηνή γράφει για την πράξη του δευτέρου: «Ἐτσι είναι όλοι οι βάρβαροι! Έτοιμοι για σφαγές και πολέμους!»:

[9.3.3] Τοιοῦτον γὰρ τὸ βάρβαρον ἅπαν ἕτοιμον πρὸς σφαγὰς καὶ πολέμους.

Η διήγηση επιστρέφει στα Βαλκάνια και στον αρχιζουπάνο «Δαλματίας» Βολκάνο (Vukan) που επέκτεινε της δραστηριότητές του εκτός των ορίων του μετά την μάχη του Λεβουνίου και έφτασε να κάψει το φρούριο Λιπένιον (Lipljan) επί του «μεσαιχμίου».

[9.4.1]  Μήπω δὲ τοσούτων φροντίδων ὁ αὐτοκράτωρ ἀπαλλαγεὶς μηδὲ τῶν ἀπὸ τούτου κακώσεων καθαριεύσας (εἰ γὰρ καὶ αὐτὸς μὴ παρῆν ἔν τισιν, ἀλλά γε ταῖς οἰκονομίαις καὶ ταῖς φροντίσι καὶ συμπαρῆν καὶ συνέπραττεν) εἰς ἕτερον ἀγῶνα αὖθις ἠπείγετο. Ὁ γὰρ Βολκάνος (ἀνὴρ δὲ οὗτος τὸ πᾶν τῆς ἀρχῆς τῶν Δαλματῶν φέρων, δεινὸς μὲν εἰπεῖν, δεινὸς δὲ καταπράξασθαι) μετὰ διττὴν ἡλίου περιφορὰν τῆς τῶν Σκυθῶν καταλύσεως τῶν ἰδίων ὅρων ἐξεληλυθὼς τὰς παρακειμένας ἐλῄζετο πόλεις καὶ χώρας καὶ αὐτὸ δὴ τὸ Λιπένιον κατασχὼν πῦρ ἐμβαλὼν ἐνέπρησε.

Ο Αλέξιος αποφάσισε να σπεύσει στο Λιπένιον «κατὰ τῶν Σέρβων»:

[9.4.2] Ταῦτα ὁ βασιλεὺς μεμαθηκὼς οὐκέτ’ ἀνεκτῶς εἶχεν, ἀλλ’ ἀποχρώσας δυνάμεις συναγηοχὼς κατὰ τῶν Σέρβων κατευθὺ τοῦ Λιπενίου ἤλαυνε (τοῦτο δὲ πολίχνιόν τι μικρὸν περὶ τοὺς πρόποδας τοῦ Ζυγοῦ τοῦ διαιροῦντος τὴν Δαλματίαν ἀπὸ τῆς ἡμεδαπῆς χώρας) ἐφ’ ᾧ τῷ Βολκάνῳ εἰ τύχοι ἀντικα ταστῆναι καὶ πόλεμον συνάψαι καρτερὸν καί, εἰ τὴν νίκην δοίη αὐτῷ Θεός, τό τε Λιπένιον καὶ τὰ λοιπὰ ἅπαντα ἀνεγεῖραι καὶ εἰς τὸ πρότερον ἀποκαταστῆσαι σχῆμα. [9.4.3] Ὁ δὲ Βολκάνος τὴν τοῦ αὐτοκράτορος μεμαθηκὼς ἔλευσιν ἀπάρας ἐκεῖθεν καταλαμβάνει τὸ Σφεντζάνιον· πολίχνιον δὲ τοῦτο ἄνωθεν τοῦ ἤδη ῥηθέντος Ζυγοῦ διακείμενον ἐν μεσαιχμίῳ τῶν τε ῥωμαϊκῶν ὁρίων καὶ τῆς Δαλματίας. Ὁπηνίκα δὲ τὰ Σκόπια ὁ αὐτοκράτωρ κατειλήφει, ἀποστείλας ὁ Βολκάνος διετίθετο τὰ περὶ εἰρήνης καὶ ἑαυτὸν ἅμα τῆς αἰτίας τῶν κακῶς γεγονότων ἀπολύων καὶ τὸ αἴτιον ὅλον τοῖς σατράπαις τῶν Ῥωμαίων ἀνατιθεὶς λέγων ὡς «Ἐκεῖνοι μὴ τοῖς οἰκείοις ὅροις ἐμμένειν βουλόμενοι διαφόρους ἐκδρομὰς ποιούμενοι οὐ μικρὰν τὴν βλάβην τῇ Σερβίᾳ προσῆξαν. Ἐγὼ δὲ οὐκέτι τοιοῦτον τοῦ λοιποῦ διαπράξομαι, ἀλλ’ ἐπαναστρέψας καὶ ὁμήρους ἀποστελῶ τῶν ἐμῶν συγγενῶν τῇ σῇ βασιλείᾳ καὶ τῶν οἰκείων ὅρων οὐχ ὑπερβήσομαι.» Πρὸς ταῦτα ὁ βασιλεὺς κατένευσε, καὶ καταλείψας ἐκεῖσε τοὺς μέλλοντας τὰς ἐριπωθείσας πόλεις ἀνεγεῖραι καὶ ὁμήρους ἀναλαβέσθαι πρὸς τὴν βασιλεύουσαν ἐπανέζευξεν.

Στο παραπάνω χωρίο γίνεται για πολλοστή φορά ξεκάθαρο ότι ο Ζυγός είναι πολιτικό «μεσαίχμιο» = σύνορο ανάμεσα στην «ἡμεδαπή/Ῥωμαϊκή» χώρα και την «Δαλματία/Σερβία». Μόλις ο Βολκάνος έμαθε ότι ο Αλέξιος ερχόταν εναντίον του, κατέλαβε το «πολίχνιον Σφεντζάνιον» (φρούριο Zvečan) και, μόλις ο δεύτερος είχε φτάσει στα Σκόπια, ο πρώτος έστειλε απεσταλμένους για πρόταση ειρήνης, ρίχνοντας το φταίξιμο της «παρεξήγησης» στους «σατράπες τῶν ‘Ρωμαίων» (στρατηγούς θεμάτων Δυρραχίου και Βουλγαρίας που είχαν τις έδρες τους σε Δυρράχιο και Σκόπια αντίστοιχα). Κατά τον Βολκάνο ήταν οι «σατράπες τῶν Ῥωμαίων» που είχαν παραβιάσει τους όρους προκαλώντας «οὐ μικρὰν βλάβην τῇ Σερβίᾳ».

Από το χωρίο γίνεται επίσης ξεκάθαρο ότι «Δαλματία» = Σερβία και «Δαλματοί» = Σέρβοι.

Μόλις αποχώρησε από την περιοχή ο Αλέξιος, ο Βολκάνος ξανάρχισε τις επιδρομές στις «Ρωμαϊκές χώρες» και ο Αλέξιος έστειλε ένα στράτευμα υπό την ηγεσία του απειροπόλεμου ανιψιού του Ιωάννη (δούξ Δυρραχίου) κατά του Βολκάνου. Ο Βολκάνος είπε ότι η ειρήνη με τους Ρωμαίους θα τηρηθεί, αλλά τελικά διέπραξε αιφνίδια νυχτερινή επίθεση στην οποία σκοτώθηκε το μεγαλύτερο μέρος του Ρωμαϊκού στρατεύματος. Ενθαρρυμένος από την νίκη του, ο Βολκάνος λεηλάτησε τον «Πολοβό» (Polog), την ύπαιθρο των Σκοπίων (καίγοντας και μέρος της πόλης), φτάνοντας «ἄχρι Βρανέας» (Vranje) και επιστρέφοντας, εν τέλει, με πολλή λεία «εἰς τὴν οικείαν χώραν».

[9.4.4] Ὁ δὲ Βολκάνος τοὺς ὁμήρους ἀπαιτούμενος οὐκ ἐδίδου τούτους, ἀλλ’ ἡμέραν ἐξ ἡμέρας ὑπερετίθετο, ἐνιαυτοῦ τε μήπω παρῳχηκότος ὅλου αὖθις εἰς προνομὴν τῶν ῥωμαϊκῶν χωρῶν ἐξεληλύθει. Καὶ διαφόρους γραφὰς τοῦ αὐτοκράτορος δεξάμενος ἀναμιμνήσκοντος αὐτὸν τῶν συνθηκῶν καὶ ὑποσχέσεων, ἃς φθάσας πρὸς αὐτὸν ἐποιήσατο, οὐδ’ οὕτως τὰ ὑπεσχημένα τελέσαι ἤθελε. Μεταπεμψάμενος οὖν ὁ βασιλεὺς Ἰωάννην τὸν υἱὸν τοῦ σεβαστοκράτορος καὶ αὐταδέλφου αὐτοῦ κατ’ αὐτοῦ ἐξέπεμψε μετὰ ἀποχρώσης δυνάμεως. Ὁ δὲ οἷα ἀπειροπόλεμος καὶ σφαδᾴζων ὡς νέος πρὸς μάχας ἀπελθὼν καὶ τὸν τοῦ Λιπενίου ποταμὸν διαβὰς περὶ τοὺς πρόποδας τοῦ Ζυγοῦ κατευθὺ τοῦ Σφεντζανίου τὸν χάρακα ἐπήξατο. Οὐκ ἔλαθε τοῦτο τὸν Βολκάνον, καὶ πάλιν περὶ εἰρήνης καὶ πρὸς αὐτὸν ἠρώτα ὑπισχνούμενος καὶ τοὺς ὑπεσχημένους ὁμήρους δοῦναι καὶ τὴν καθαρὰν εἰρήνην τοῦ λοιποῦ μετὰ τῶν Ῥωμαίων τηρῆσαι. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐν μόναις ψιλαῖς ὑποσχέσεσιν· αὐτὸς δὲ ἐξωπλίζετο ἀγνώστως αὐτῷ προσβαλεῖν. [9.4.5] Καὶ τῆς πρὸς τὸν Ἰωάννην φερούσης τοῦ Βολκάνου ἁψαμένου μοναχός τις προκατα λαβὼν τὸ μελετώμενον ἀπαγγέλλει τῷ Ἰωάννῃ καὶ κατα λαμβάνειν τὸν ἐχθρὸν ἤδη διισχυρίζετο. Ὁ δὲ μετὰ θυμοῦ τοῦτον ἀπεπέμψατο ψεύστην καὶ ἀπατεῶνα ἀποκαλῶν· ἀλλὰ τὸ ἔργον τὸν λόγον προέφθασε πιστώσασθαι. Νυκτὸς γὰρ ἐπεισπεσὼν αὐτῷ πολλοὺς μὲν τῶν στρατιωτῶν ἐντὸς τῶν σκηνῶν ἀνεῖλε, πολλοὶ δὲ καὶ ἀνὰ κράτος φεύγοντες ταῖς δίναις τοῦ κάτω ῥέοντος ποταμοῦ παρασυρέντες ἀπεπνίγησαν. Ὁπόσοι δὲ σταθηροτέρας γνώμης ἦσαν, τὴν τοῦ Ἰωάννου ἀναζητήσαντες σκηνὴν ἐκθύμως μαχόμενοι ταύτην ἐπὶ ταὐτοῦ μόγις διετήρησαν. Οὕτω γοῦν τὸ μὲν πλεῖστον τοῦ ῥωμαϊκοῦ στρατεύματος ᾤχετο· ὁ δὲ Βολκάνος τοὺς ἰδίους ἀναλεξάμενος καὶ ἀνελθὼν ἄνωθεν τοῦ Ζυγοῦ κατὰ τὸ Σφεντζάνιον ἔστη. [9.4.6] Οἱ δ’ ἀμφὶ τὸν Ἰωάννην τούτους θεασάμενοι ὀλίγοι ὄντες μετὰ τοσούτων μάχεσθαι μὴ δυνάμενοι ἐβουλεύσαντο εἰς τοὐπίσω διαπερᾶσαι τὸν ποταμόν. Τούτου δὲ γεγονότος καταλαμβάνουσι τὸ Λιπένιον ὡσεὶ δώδεκα σταδίους τούτου ἀπέχον. Ἐπὶ πλέον δ’ ἀντέχειν τοὺς πλείστους ἀπολωλεκὼς μὴ δυνάμενος τὴν ὡς πρὸς τὴν βασιλεύουσαν ἀνεζήτησε. Κᾆθ’ οὕτως τεθαρρηκὼς ὁ Βολκάνος ὡς μή τινος τοῦ ἀντικα θισταμένου περιλειφθέντος ἐλῄζετο τὰς παρακειμένας πόλεις καὶ χώρας. Καὶ τῶν Σκοπίων τὴν ἔξω χώραν τελείως ἠρείπωσε, τὸ δέ τι καὶ κατέκαυσεν. Οὐ μέχρι δὲ τούτου, ἀλλὰ καὶ τὸν Πόλοβον καταλαβὼν καὶ ἄχρι Βρανέας φθάσας καὶ δῃώσας ἅπαντα πολλήν τε λείαν ἐκεῖθεν ἀφελόμενος εἰς τὴν οἰκείαν ὑπέστρεψε χώραν.

Εδώ η Κομνηνή κάνει μια μεγάλη παρένθεση μέχρι να περιγράψει την αντίδραση του Αλεξίου κατά του Βολκάνου. Υπάρχουν μερικά «μεζεδάκια» που μπορούν να παρατεθούν από αυτήν την παρένθεση.

Αναφέρονται μερικά τοπωνύμια σε ανατολική Μακεδονία και δυτική Βουλγαρία στα οποία η πρώην αυτοκράτειρα Μαρία της Αλανίας και ο Πορφυρογέννητος γιός της Κωνσταντίνος Δούκας είχαν κτήματα: Σέρρες, Πεντήγοστις (gostĭ = «φιλοξενούμενος»;), Χριστούπολη (Καβάλα), Περνικός (Pernik) και Πετρίτσι:

[9.5.4] Ἐν τοῖς μέρεσιν οὖν γενόμενος τῶν Σερρῶν, ἐπεὶ ὁ Πορφυρογέννητος Κωνσταντῖνος ὁ Δοῦκας συνεπόμενος τῷ αὐτοκράτορι ᾐτεῖτο εἰς τὸν ἴδιον ἀγρὸν καταλῦσαι ἐπιτερπῆ ὄντα καὶ ὕδασι ψυχροῖς καὶ ποτίμοις κατάρρυτον καὶ ἀποχρῶντα οἰκήματα ἔχοντα πρὸς τὴν βασιλέως ὑποδοχήν (Πεντήγοστις τούτῳ τὸ ὄνομα), ὁ βασιλεὺς ὑπείξας τῷ τούτου θελήματι αὐτοῦ που κατέλυσεν.

[9.5.5] Ὑπολαβὼν δὲ ὡς ἤδη ἐπέγνωσται (δεινὸς γὰρ ἔλεγχος ἡ συνείδησις) δρασμῷ τὴν ἑαυτοῦ σωτηρίαν πραγματεύσασθαι ἐβουλεύετο καὶ εἰς τοὺς ἐν Χριστουπόλει ἀγροὺς τῆς βασιλίδος Μαρίας ἢ εἰς τὸν Πέρνικον ἢ τὸν Πετριτζὸν προσχωρῆσαι κἀκεῖθεν αὖθις πρὸς τὰ συμπίπτοντα τὰ κατ’ αὐτὸν εὖ διαθέσθαι.

Ακολουθεί μια παροιμία του τύπου «τον αράπη κι αν τον πλένεις το σαπούνι σου χαλάς» για τον «αδιόρθωτο» Νικηφόρο Διογένη που επιχείρησε να σκοτώσει πραξικοπηματικά τον Αλέξιο με παρόμοιο νόημα με αυτήν που παρέθεσα παραπάνω για τον Τζαχά:

[9.6.4] Ἀλλ’ ὁ Αἰθίοψ οὐκ ἐλευκαίνετο. Ἔμενε γὰρ ὁ αὐτὸς καὶ μετεδίδου τῆς λύμης ὁπόσοις ἂν προσεπέλασε, τοὺς μὲν δι’ ὅρκων, τοὺς δὲ δι’ ὑποσχέσεων σφετεριζόμενος.

Με αφορμή την απόπειρα του Διογένη, η Κομνηνή παραθέτει ένα παραμύθι για να δείξει για πολλοστή φορά ότι ο πατέρας της ήταν «θεοφύλακτος». Μια φορά κι έναν καιρό, «ἀνήρ τις βάρβαρος ἐξ Ἀρμενίων καὶ Τούρκων» πήγε στην Κων/πολη με σκοπό να δολοφονήσει τον Αλέξιο που έπαιζε τζυ(γ)κάνιον (~ «πόλο») στο σφαιριστήριο ή τζυκανιστήριον. Έφτασε δίπλα του και μόλις επιχείρησε να βγάλει το ξίφος από το «κουλεόν» (=θήκη) αυτό δεν έβγαινε! Προσπάθησε ξανά και ξανά και πάλι το ξίφος δεν έβγαινε από το κουλεόν! Τότε προσκύνησε τον Αλέξιο ομολογώντας και ζητώντας συγχώρεση, γιατί συνειδητοποίησε ότι ήταν «θεοφύλακτος».

[9.7.5] Σφαιρίζοντι γάρ ποτε τῷ αὐτοκράτορι κατὰ τὸ ἐν τῷ μεγάλῳ παλατίῳ ἱππηλάσιον ἀνήρ τις βάρβαρος ἐξ Ἀρμενίων καὶ Τούρκων φὺς ξίφος ἔσωθεν τῶν ἀμφίων φέρων, ἐπὰν τὸν αὐτοκράτορα τῶν συσφαιριζόντων ἀνασειράσαντα τὸν χαλινὸν ἀπολειφθέντα ἐθεάσατο ἐφ’ ᾧ πνευστιῶντα τὸν ἵππον ἀναψῦξαι, πρόσεισι μὲν τῷ αὐτοκράτορι γονυπετῶν ἅμα καὶ αἰτεῖσθαι ὑποκρινόμενος. Ὁ δὲ ἀνασειράζει τὸν ἵππον εὐθὺς καὶ ἐπιστραφεὶς ἐπυν θάνετο τί ἂν τὸ αἰτούμενον εἴη. Ὁ δὲ φονεὺς μᾶλλον ἢ προσαίτης ὢν τὴν χεῖρα ὑποβαλὼν καὶ τοῦ ξίφους ἁψάμενος εἷλκε τοῦ κουλεοῦ. Τὸ δ’ οὐ συνείπετο τῇ χειρί. Ἅπαξ οὖν καὶ δὶς τοῦ μὲν ξίφους ἀποπειρώμενος, τοῖς δὲ χείλεσι ψευδεῖς αἰτήσεις συνείρων ἀπογνοὺς καὶ προσουδίσας ἑαυτὸν τῇ γῇ ἔκειτο συγγνώμην ἐξαιτούμενος. Ὁ δὲ πρὸς αὐτὸν στρέψας τὸν χαλινὸν ἠρώτα ὅτου χάριν συγγνώμην αἰτεῖ, καὶ ὃς τὸ ξίφος σὺν αὐτῷ κουλεῷ ἐδείκνυ. Στερνοτυπῶν δ’ ἅμα καὶ ἐκθαμβούμενος καὶ βοῶν ἔλεγε· «Νῦν σε δοῦλον τοῦ Θεοῦ γνήσιον ἔγνωκα, νῦν τὸν μέγαν Θεὸν σκέποντά σε ἐν ὀφθαλμοῖς τεθέαμαι. Ἐπὶ τῇ σφαγῇ γὰρ τῇ σῇ τουτὶ τὸ ξίφος κατασκευάσας καὶ λαβὼν οἴκο θεν ἐνταῦθα πάρειμι ἐφ’ ᾧ κατὰ τῶν σῶν ὠθῆσαι σπλάγχνων. Ἅπαξ δὲ καὶ δὶς καὶ τρὶς τοῦτο σπασάμενος οὐδαμῶς ὑπεῖκον ἔσχον τῇ βίᾳ τῆς ἐμῆς χειρός

Ο Αλέξιος διέταξε κάποιον Μουζάκη να φυλακίσει τον Διογένη στην περιφρουρούμενη σκηνή του, χωρίς να τον πειράξει. Τελικά ο Μουζάκης, παραβίασε τις εντολές του Αλεξίου και διέπραξε βασανιστική ανάκριση μετά την οποία ο Διογένης κατέθεσε γραπτή ομολογία. Τελικά ο Διογένης τυφλώθηκε, χωρίς να έχει εγκρίνει την τύφλωσή του ο Αλέξιος. Εδώ η Κομνηνή, για κάποιο λόγο, προσπαθεί συνεχώς να απαλλάξει τον Αλέξιο από τις ευθύνες της τιμωρίας που υπέστη ο αποπειραθείς την δολοφονία Νικηφόρος, κάτι που δείχνει ότι η πραγματική ιστορία ήταν πιο μπερδεμένη από την εκδοχή που παρουσιάζει η Κομνηνή.

[9.8.1] Μεταπέμπεται τοίνυν τὸν Μουζάκην καὶ ἐπι σκήπτει ἔνοπλον μεθ’ ἑτέρων παραγενόμενον ἀναλαβέσθαι τοῦτον τῆς τοῦ μεγάλου δομεστίκου σκηνῆς καὶ εἰς τὴν ἰδίαν ἀπαγαγεῖν κἀκεῖσε μετὰ ἀσφαλείας τηρεῖν δεσμῶν ἄτερ καὶ ἑτέρας κακώσεως. Ὁ δ’ εὐθὺς τὸ κελευσθὲν ἐπλήρου, καὶ παραλαβὼν τοῦτον εἰς τὴν ἰδίαν ἀπάγει σκηνήν. Ἐπεὶ δὲ δι’ ὅλης νυκτὸς παρακαλῶν αὐτὸν καὶ ξυμβουλεύων οὐ μόνον οὐκ ἔπειθεν, ἀλλὰ καὶ ἀναισχύντως αὐτῷ προσφερόμενον ἑώρα, θυμοῦ πλησθεὶς καὶ ὃ μὴ προστέτακτο ἐπιχειρεῖν ἠπείγετο. Δοκιμάσας οὖν ἐτάσαι αὐτόν, ἤδη δὲ καὶ ἐτάζων, ἐπεὶ οὐδὲ πρὸς τὴν πρώτην προσβολὴν ὁ Διογένης ἀντισχὼν ἅπαντα ἀνομολογῆσαι διε βεβαιοῦτο, τῶν μὲν δεσμῶν λύει παραχρῆμα, καὶ γραφεὺς τηνικαῦτα προκαλεῖται γραφίδα κατέχων. Γρηγόριος δὲ ἦν ὁ Καματηρὸς νεωστὶ προσληφθεὶς καὶ ὑπογραμματεύων τῷ αὐτοκράτορι. Καὶ ὁ Διογένης ἅπαντα ἀπαγγέλλων οὐδὲ τὸν φόνον παρεσιώπα.

[9.9.6] Ἐν ᾧ δὲ τούτους συμπαθείας ὁ βασιλεὺς ἠξίου, ἄτερ τῆς αὐτοῦ γνώμης ἀποστείλαντες οἱ τὴν βουλὴν ἐκείνην βουλευσάμενοι τῶν ὀμμάτων τὸν Διογένην ἐστέρησαν. Ταὐτὰ τούτῳ καὶ κατὰ τοῦ Κεκαυμένου Κατακαλὼν ὡς τῆς αὐτῆς βουλῆς κεκοινωνηκότος τῷ Διογένει κατεψηφίσαντο.

Μετά από αυτήν την μακρά παρένθεση, η Κομνηνή τελειώνει το Βιβλίο 9 επανερχόμενη στήν αντίδραση του «θεοφύλακτου» Αλεξίου κατά του Δαλματού Βολκάνου.

[9.10.1α] Τοιαῦτα μὲν οὖν τὰ ἐκ τοῦ Διογένους συμπεσόντα τῷ αὐτοκράτορι, παραδόξως τῆς ἀμάχου τοῦ Ὑψίστου χειρὸς ῥυσαμένης τοῦτον ἐξ ὑπογύου κινδύνου· αὐτὸς δὲ πρὸς οὐδὲν τῶν συμπιπτόντων ἐμαλακίζετο, ἀλλὰ καὶ ὣς κατευθὺ Δαλματίας ἤλαυνε.

Όταν ο Αλέξιος έφτασε στο Λιπένιον και ο Βολκάνος συνειδητοποίησε ότι δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει «τὰς Ῥωμαϊκᾶς παρατάξεις», ο δεύτερος ζήτησε ειρήνη.

[9.10.1β] Μεμαθηκὼς δὲ ὁ Βολκάνος τὴν εἰς τὸ Λιπένιον τοῦ αὐτοκράτορος ἔλευσιν καὶ ἐπικα ταλαβόντα τοῦτον θεασάμενος καὶ πρὸς τὰς ῥωμαϊκὰς παρατάξεις καὶ τὸν συνασπισμὸν ἐκεῖνον καὶ τὴν στρατηγικὴν πανοπλίαν μηδ’ ἀντωπῆσαι δυνάμενος ἀποστείλας παραχρῆμα τὰ περὶ εἰρήνης ἠρώτα ὑπισχνούμενος ἅμα καὶ αὐτοὺς τοὺς προϋποσχεθέντας ὁμήρους ἀποστεῖλαι καὶ μηδέν τι δεινὸν τοῦ λοιποῦ διαπράξασθαι.

Ο Αλέξιος δέχθηκε την πρόταση του βαρβάρου Βολκάνου γιατί αποστρεφόταν την «ἐμφύλια μάχη». Μπορεί να ήταν [βάρβαροι = μη Ρωμαίοι] Δαλματοί, αλλά ήταν Χριστιανοί.

[9.10.1γ] Δέχεται τοίνυν τὸν βάρβαρον ἀσμένως ὁ αὐτοκράτωρ ἀκηδιῶν οἷον καὶ ἀποστρεφόμενος τὴν ἐμφύλιον μάχην· κἂν γὰρ Δαλμάται ἦσαν, ἀλλ’ ὅμως Χριστιανοί. Ἐκεῖνος δ’ εὐθὺς τεθαρρηκὼς προσεληλύθει συνεπαγόμενος τούς τε συγγενεῖς καὶ ἐκκρίτους τῶν ζουπάνων καὶ προθύμως ὁμήρους τοὺς αὐτοῦ ἀνεψιαδεῖς τῷ αὐτοκράτορι παραδέδωκε, τόν τε Οὔρεσιν καλούμενον καὶ Στέφανον τὸν Βολκάνον καὶ ἑτέρους τὸν εἴκοσιν ἀριθμὸν ἀποπληροῦντας. Οὐ γὰρ ἐνὸν ἦν αὐτῷ ἄλλως πως τοῦ λοιποῦ διατεθήσεσθαι. Ὁ δὲ αὐτοκράτωρ ὁπόσα διὰ μάχης καὶ σιδήρου ἀνύεσθαι πέφυκεν εἰρηνικῶς διαλύσας, πρὸς τὴν βασιλεύουσαν ἐπανέστρεψε.

Αυτό το χωρίο έχει εθνολογικό ενδιαφέρον και μας προετοιμάζει για την επικείμενη «Λατινική» Σταυροφορία, όπου τίθεται το ερώτημα «ποιος είναι ο καλύτερος Χριστιανός;» Ο όρος «ἐμφύλιος μάχη» δείχνει τον Αλέξιο ως «καλό και ευσεβή Χριστιανό» να πιστεύει σε μία ευρύτερη Χριστιανική «Φυλή». Ωστόσο, όπως έχει ξεκαθαρίσει πολύ ωραία ο Καλδέλλης, η χριστιανική αδελφοσύνη και οικουμενικότητα προβάλλεται μόνο ρητορικά και μόνον όταν βολεύει, χωρίς δεν μπορεί να σβήσει τον διαρκώς υπάρχοντα Ρωμαϊκό «σοβινισμό»! Οι Δαλματοί είναι Χριστιανοί, αλλά δεν παύουν να είναι βάρβαροι = μη Ρωμαίοι που κατοικούν «ἔξωθεν» των ορίων της «ἡμεδαπῆς Ῥωμαϊκῆς χώρας».

roman-chauvinism

Το βιβλίο 9 τελειώνει με την πληροφορία ότι ο Νικηφόρος Διογένης αν και τυφλός, το έριξε στο διάβασμα επειδή εκ φύσεως είχε την ικανότητα να κατανοεί ραδίως «τὰ τοῖς ὁρώσι δυστέκμαρτα» πράγματα όπως η Γεωμετρία, την οποία μελετούσε ψηλαφώντας τα σχήματα. Η Κομνηνή βρίσκει εδώ την ευκαιρία ν΄αυτοπροβληθεί λέγοντας πως «επειδή και εγώ δεν είμαι καμμιά παντελώς αμύητη σ΄αυτά, πρέπει να πω ότι γνώριζε καλά τα θεωρήματα».

[9.10.2] Τοῦ μέντοι Διογένους ἐκήδετο πάνυ […]Στερούμενος γὰρ φωτὸς ἑτέρων ἐχρᾶτο πρὸς τὴν ἀνάγνωσιν ὄμμασιν. Ἀνὴρ δὲ οὗτος τοσοῦτος τὴν φύσιν ὡς καὶ μὴ ὁρῶν τὰ τοῖς ὁρῶσι δυστέκμαρτα ῥᾳδίως καταλαμβάνειν. Πᾶσαν μὲν δὴ ἔκτοτε παιδείαν διελθὼν καὶ αὐτὴν δὴ τὴν περίκλυτον γεωμετρίαν, τὸ καινότατον, φιλοσόφων τινὶ ἐντυχὼν διὰ στερεῶν τούτῳ τὰ σχήματα παρέχειν ἐπέταττεν. […]  Μηδ’ αὐτὴ δὲ τῶν τοιούτων παντάπασιν ἀμελέτητος οὖσα ἐπεγίνωσκον τοῦτον ἀκριβῆ τῶν θεωρημάτων γνῶσιν ἔχοντα.

(συνεχίζεται)

Advertisements

2 Comments

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

2 responses to “Παρατηρήσεις στα βιβλία 9-10-11 της Αλεξιάδας #Β1: housekeeping

  1. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Πολύ ωραία ανάρτηση. Και ωραίες και οι παροιμίες. Ανυπομονούμε για τις συνέχειες.
    Με αυτό
    “ἀνήρ τις βάρβαρος ἐξ Ἀρμενίων καὶ Τούρκων”
    να εννοεί ότι ήταν μικτής καταγωγής ?

    (Μικρά παροράματα για να είναι υπερτέλεια η ανάρτηση -που πιο τέλεια δεν γίνεται δηλαδή

    “ο πρώην αυτοκράτειρα Μαρία ης Αλανίας και ο Πορφυρογέννητος γιός της Κωνσταντίνος Δούκας”

    “Ο διέταξε κάποιον Μουζάκη να φυλακίσει τον Διογένη στην φρουρούμενη σκηνή του, χωρίς να τον πειράξει” )

    • Είπαμε, πάντοτε να αναφέρετε τα λάθη που διαβάζετε για να τα διορθώνω.

      “ἀνήρ τις βάρβαρος ἐξ Ἀρμενίων καὶ Τούρκων”
      να εννοεί ότι ήταν μικτής καταγωγής ?

      Ή αυτό ή ότι ήταν Αρμένιος που είχε «τουρκέψει». Στις άλλες αναρτήσεις θα αναφέρω άλλα δύο παραδείγματα Αρμενίων που είχαν «τουρκέψει».

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s