Οι Παίονες και η γλώσσα τους #2: γλωσσολογικά

Έχοντας κατά νου όσα περιγράφτηκαν στην πρώτη ανάρτηση, μπορούμε να περάσουμε στα εθνογλωσσικά. Η μελέτη της Παιονικής γλώσσας είναι σίγουρα ο εφιάλτης κάθε γλωσσολόγου. Από την μια, το διαθέσιμο υλικό είναι απελπιστικά ισχνό και, από την άλλη, δεν υπάρχει κάποιος ασφαλής τρόπος για να διαχωρίσουμε το «γνήσιο» παιονικό υλικό από ενδεχόμενες «νοθεύσεις» από τις γειτονικές γλώσσες (κυρίως Ελληνική και Δακο-Θρακική, αλλά θεωρητικά και Ιλλυρική).

Στην αγγλική βικιπαίδεια θα βρείτε κάτι απαρχαιωμένες αναφορές στην ενδεχόμενη «Θρακο-Ιλλυρική» φύση της Παιονικής γλώσσας. Τέτοιες περιγραφές όχι μόνον είναι γλωσσολογικά άτοπες (όροι όπως «Θρακο-Ιλλυρικός» και «Θρακο-Φρυγικός» είναι τόσο άστοχοι γλωσσολογικά όσο ο όρος «Κελτο-Γερμανικός»), αλλά κυριολεκτικά βιάζουν όλη την αρχαία γραμματεία. Ό,τι κι αν ήταν αυτή η μυστήρια Παιονική γλώσσα, οι αρχαίες πηγές είναι ξεκάθαρες στο ότι οι Παίονες δεν ήταν ούτε Θράκες ούτε Ιλλυριοί. Όποιος αποφασίσει να διερευνήσει την Παιονική γλώσσα πρέπει να έχει κατά νου ότι για όλους τους αρχαίους συγγραφείς οι Παίονες έχουν την δική τους αυτόνομη υπόσταση και διαχωρίζονται ξεκάθαρα και από τους Θράκες και από τους Ιλλυριούς και από τους Δαρδάνους και από τους Μακεδόνες. Η ιδέα ότι πρέπει να ήταν ή Ιλλυριοί ή Θράκες ή «Θρακο-Ιλλυρικό» μείγμα ανάγεται στην απαρχαιωμένη πεποίθηση ότι στα αρχαία Βαλκάνια πάνω από τους Έλληνες υπήρχαν μόνο δύο εθνογλωσσικές ομάδες: οι «Θράκες» και οι «Ιλλυριοί».

Επομένως, πριν περάσουμε στα γλωσσολογικά καλό είναι να ξεκαθαρίσουμε την αυτόνομη υπόσταση των Παιόνων ως εθνοτική κατηγορία ως προς τους γείτονές τους.

Β. Εθνολογικά

1) Στην επιγραφή της αντιφιλιππικής συμμαχίας γίνεται ξεκάθαρο ότι πέρα από τους Αθηναίους υπάρχουν τρεις άλλες εθνοτικές ομάδες: Θράκες, Ιλλυριοί και Παίονες.

[…] συμμαχία Ἀθηναίων πρὸς Κετρίποριν τὸν Θρᾷκα καὶ τοῦς ἀδελφοὺς καὶ πρὸς Λύππειον τὸν Παίονα καὶ πρὸς Γράβον τὸν Ἰλλυριὸν.

antiphilippike

2) Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης γράφει ότι μία από τις πρώτες επιτυχίες του Φιλίππου Β΄ ήταν πως νίκησε τους Παίονες καταφέρνοντας να τους κάνει υποτελείς στους Μακεδόνες. Τα ακριβή του λόγια είναι σημαντικά:

[Διόδωρος, 16.4.2] ἀπολυθεὶς δὲ τοῦ πρὸς Ἀθηναίους πολέμου καὶ πυνθανόμενος τὸν βασιλέα τῶν Παιόνων Ἆγιν τετελευτηκέναι ὑπέλαβε καιρὸν ἔχειν ἐπιθέσθαι τοῖς Παίοσιν. στρατεύσας οὖν εἰς τὴν Παιονίαν καὶ παρατάξει τοὺς βαρβάρους νικήσας ἠνάγκασε τὸ ἔθνος πειθαρχεῖν τοῖς Μακεδόσιν.

Έχοντας ξεμπερδέψει με τους Αθηναίους που προσπάθησαν να κάνουν ένα πραξικόπημα κατά του Φιλίππου υποστηρίζοντας έναν αντεκδικητή του θρόνου, ο Φίλιππος εισέβαλε στην Παιονία όπου βασίλευε ο Άγις και επιτέθηκε στους Παίονες, νικώντας τους σε μάχη και αναγκάζοντας αυτό το «βάρβαρο έθνος» να πειθαρχήσει στους Μακεδόνες.

Δεν νομίζω ότι θα μπορούσε να δηλωθεί πιο ξεκάθαρα η εθνοτική διάκριση Μακεδόνων και Παιόνων. Οι Παίονες ως προς τους Μακεδόνες είναι και «βάρβαροι» και «έθνος» (σημασία 2b = βάρβαρος μη ελληνικός πληθυσμός).

3) Από τον Διόδωρο πάντα μαθαίνουμε ότι οι βασιλείς των τριών λαών (Θράκες, Παίονες, Ιλλυριοί) που γειτόνευαν με τους Μακεδόνες συμμάχησαν εναντίον του, αλλά ο Φίλιππος τους κατανίκησε και τους ανάγκασε να συμμαχήσουν με τους Μακεδόνες.

[16.22.3] κατὰ δὲ τὴν Μακεδονίαν τρεῖς βασιλεῖς συνέστησαν ἐπὶ τὸν Φίλιππον, ὅ τε τῶν Θρᾳκῶν καὶ Παιόνων καὶ Ἰλλυριῶν. οὗτοι γὰρ ὄντες ὅμοροι τοῖς Μακεδόσι καὶ τὴν αὔξησιν ὑφορώμενοι τοῦ Φιλίππου καθ᾽ ἑαυτοὺς μὲν οὐκ ἦσαν ἀξιόμαχοι προηττημένοι, κοινῇ δὲ πολεμοῦντες ὑπέλαβον ῥᾳδίως αὐτοῦ περιέσεσθαι. διόπερ ἀθροιζόντων τὰς δυνάμεις ἐπιφανεὶς ἀσυντάκτοις καὶ καταπληξάμενος ἠνάγκασε προσθέσθαι τοῖς Μακεδόσιν.

3) Ο Αρριανός στην «Ανάβαση του Αλεξάνδρου», παραθέτει τα λόγια του Μεγάλου Αλεξάνδρου προς τους στρατιώτες πριν από την μάχη με τους Πέρσες:

[2.7] Ὁ δὲ συγκαλέσας στρατηγούς τε καὶ ἰλάρχας καὶ τῶν ξυμμάχων τοὺς ἡγεμόνας παρεκάλει θαῤῥεῖν μὲν ἐκ τῶν ἤδη σφίσι καλῶς κεκινδυνευμένων καὶ ὅτι πρὸς νενικημένους ὁ ἀγὼν νενικηκόσιν αὐτοῖς ἔσται καὶ ὅτι ὁ θεὸς ὑπὲρ σφῶν στρατηγεῖ ἄμεινον, ἐπὶ νοῦν Δαρείῳ ἀγαγὼν καθεῖρξαι τὴν δύναμιν ἐκ τῆς εὐρυχωρίας ἐς τὰ στενόπορα, ἵνα σφίσι μὲν ξύμμετρον τὸ χωρίον ἀναπτύξαι τὴν φάλαγγα, τοῖς δὲ ἀχρεῖον τὸ πλῆθος [ὅτι] ἔσται τῇ μάχῃ, οὔτε τὰ σώματα οὔτε τὰς γνώμας παραπλησίοις. Μακεδόνας τε γὰρ Πέρσαις καὶ Μήδοις, ἐκ πάνυ πολλοῦ τρυφῶσιν, αὐτοὺς ἐν τοῖς πόνοις τοῖς πολεμικοῖς πάλαι ἤδη μετὰ κινδύνων ἀσκουμένους, ἄλλως τε καὶ δούλοις ἀνθρώποις ἐλευθέρους, εἰς χεῖρας ἥξειν. ὅσοι τε Ἕλληνες Ἕλλησιν, οὐχ ὑπὲρ τῶν αὐτῶν μαχεῖσθαι, ἀλλὰ τοὺς μὲν ξὺν Δαρείῳ ἐπὶ μισθῷ καὶ οὐδὲ τούτῳ πολλῷ κινδυνεύοντας, τοὺς δὲ ξὺν σφίσιν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος ἑκόντας ἀμυνομένους. βαρβάρων τε αὖ Θρᾷκας καὶ Παίονας καὶ Ἰλλυριοὺς καὶ Ἀγριᾶνας τοὺς εὐρωστοτάτους τε τῶν κατὰ τὴν Εὐρώπην καὶ μαχιμωτάτους πρὸς τὰ ἀπονώτατά τε καὶ μαλακώτατα τῆς Ἀσίας γένη ἀντιτάξεσθαι.

Έχουμε μια τυπική τριχοτόμηση της ανθρωπότητας σε Μακεδόνες, Έλληνες και βαρβάρους που την έχω περιγράψει σε παλαιότερη σειρά αναρτήσεων.

Ο Αλέξανδρος, μιλώντας στους Μακεδόνες, λέει πως είναι ελεύθεροι και σκληραγωγημένοι, ενώ οι Πέρσες και οι Μήδοι που θ΄αντιμετωπίσουν είναι δούλοι και «τρυφεροί». Μιλώντας σε όσους Ἐλληνες θα βρεθούν αντιμέτωποι με τους Ἐλληνες μισθοφόρους των Περσών (ὅσοι τε Ἕλληνες Ἕλλησιν), τους υπενθυμίζει ότι αυτοί μάχονται «ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος», ενώ οι άλλοι μάχονται «Δαρείῳ ἐπὶ μισθῷ». Τέλος, μιλώντας στα βάρβαρα στρατεύματά του (Θράκες, Παίονες, Ιλλυριοί και Αγριάνες) υπενθυμίζει σε αυτά ότι είναι οι «ευρωστότατοι και μαχιμότατοι της Ευρώπης», ενώ οι αντίπαλοί τους είναι τα «ἀπονώτατα τε καὶ μαλακώτατα τῆς Ἀσίας γένη».

Ξανά η εθνοτική κατηγορία «Παίονες» διακρίνεται ξεκάθαρα από τις εθνοτικές κατηγορίες «Μακεδόνες», «Θράκες», «Ιλλυριοί» και, περιέργως, από τους «Αγριάνες» και, επιπλέον, θεωρείται «βάρβαρη» ως προς τις κατηγορίες «Μακεδόνες» και «Έλληνες». Γράφω περιέργως για τους Αγριάνες γιατί γνωρίζουμε ότι ήταν έθνος Παιονικό, αλλά είχε τον δικό του βασιλικό οίκο και αυτό τους ξεχώριζε από τους κυρίως Παίονες, όπως εξάλλου το χωρίο ξεχωρίζει τους Μακεδόνες από τους κυρίως Έλληνες.

4) Ο Στράβωνας περιγράφοντας την Δαρδανική (χώρα) όπου κατοικούσαν οι «Δαρδανιάται» λέει πως αυτή συνόρευε στα δυτικά με τα διάφορα παράλια Ιλλυρικά φύλα, στα νοτιοδυτικά με τα «Μακεδονικὰ ἔθνη» (της Πελαγονίας), στα νοτιοανατολικά με τα «Παιονικὰ ἔθνη» (της κοιλάδας του άνω Αξιού) και στα ανατολικά με το Θρακικό έθνος των Μαίδων.

[Στρ. 7.5.7] μετὰ δ᾽ οὖν τὴν τῶν Ἀρδιαίων καὶ Πληραίων παραλίαν ὁ Ῥιζονικὸς κόλπος ἐστὶ καὶ Ῥίζων πόλις καὶ ἄλλα πολίχνια, καὶ Δρίλων ποταμὸς ἀνάπλουν ἔχων πρὸς ἕω μέχρι τῆς Δαρδανικῆς, ἣ συνάπτει τοῖς Μακεδονικοῖς ἔθνεσι καὶ τοῖς Παιονικοῖς πρὸς μεσημβρίαν, καθάπερ καὶ οἱ Αὐταριᾶται καὶ Δασαρήτιοι, ἄλλοι κατ᾽ ἄλλα μέρη συνεχεῖς ἀλλήλοις ὄντες καὶ τοῖς Αὐταριάταις. τῶν δὲ Δαρδανιατῶν εἰσι καὶ οἱ Γαλάβριοι, παρ᾽ οἷς   …  πόλις ἀρχαία, καὶ οἱ Θουνάται, οἳ Μαίδοις ἔθνει Θρᾳκίῳ πρὸς ἕω συνάπτουσιν.

Νομίζω πως αυτά τα χωρία αρκούν για να δείξουν ότι οι Παίονες αποτελούσαν αυτόνομη εθνοτική κατηγορία στην αρχαία ελληνική γραμματεία. Όπως είπα στην προηγούμενη ανάρτηση, ο μόνος λαός με τον οποίο συνδέονται στις παραδόσεις οι Παίονες ήταν οι Φρύγες αν και υπήρχε διαφωνία σχετικά με το αν οι Παίονες ήταν «άποικοι» ή «αρχηγέτες» (= μητροπολιτικός πληθυσμός) των Φρυγών.

[Στράβων, 7.38] τοὺς δὲ Παίονας οἱ μὲν ἀποίκους Φρυγῶν οἱ δ᾽ ἀρχηγέτας ἀποφαίνουσι, καὶ τὴν Παιονίαν μέχρι Πελαγονίας καὶ Πιερίας ἐκτετάσθαι φασί: καλεῖσθαι δὲ πρότερον Ὀρεστίαν τὴν Πελαγονίαν, τὸν δὲ Ἀστεροπαῖον, ἕνα τῶν ἐκ Παιονίας στρατευσάντων ἐπ᾽ Ἴλιον ἡγεμόνων, οὐκ ἀπεικότως υἱὸν λέγεσθαι Πηλεγόνος, καὶ αὐτοὺς τοὺς Παίονας καλεῖσθαι Πελαγόνας.

Έχω περιγράψει σε παλαιότερη ανάρτηση, τόσο τις παραδόσεις για την Φρυγική μετανάστευση από τα Βαλκάνια στην Μικρά Ασία όσο και τις μαρτυρίες για τα Φρυγικά βαλκανικά κατάλοιπα. Εδώ απλώς θα πω ότι, σύμφωνα με την αρχαιολογική ερμηνεία του Hammond (Φρύγες = φορείς του πολιτισμού Lausitz στα ΝΔ Βαλκάνια), οι Φρύγες εξαπλώθηκαν στην δυτική Μακεδονία και την νότια Ιλλυρίδα γύρω στο 1200 π.Χ., ξεκινώντας από την κοιλάδα του μέσου Αξιού, δηλαδή από την περιοχή που αργότερα είναι η καρδιά της Παιονίας. Η εξάπλωση τους, πάντα σύμφωνα με τον Hammond, δημιούργησε την πίεση που οδήγησε στο μεταναστευτικό φαινόμενο που ονομάζουμε «Κάθοδο των Δωριέων».

Hammond-Lausitz

Lausitz

Ας περάσουμε τώρα στο γλωσσολογικό μέρος.

Γ. Γλωσσολογικά

Όπως είπα και στην αρχή της ανάρτησης, η διερεύνηση της Παιονικής γλώσσας είναι αναμφίβολα ο εφιάλτης κάθε γλωσσολόγου. Το υλικό είναι απελπιστικά ισχνό και σχεδόν πάντα πρέπει να εγρηγορούμε για την περίπτωση ελληνικής ή θρακικής λεξιλογικής «νοθεύσεως».

Το ισχνό υλικό που έχουμε στην διάθεσή μας έγκειται κυρίως σε τοπωνύμια, εθνωνύμια και ανθρωπωνύμια προερχόμενα από τις περιοχές που ήταν παιονικές κατά τον 4ο π.Χ. αιώνα και έπειτα και από αυτές που είχαν υπάρξει παιονικές στο παρελθόν, όπως λ.χ. η Μακεδονία ανατολικά του Αξιού.

Πολύ σπάνια μπορούμε να καταλήξουμε σε κάποια στέρεα συμπεράσματα, γιατί στις περισσότερες φωνολογικές εξελίξεις υπάρχουν αντικρουόμενες ενδείξεις.

1) Η μοίρα του ΠΙΕ *o.

Η Παιονική διατήρησε αυτούσιο το ΠΙΕ *o (όπως η Ελληνική και η Φρυγική) ή έκανε την τροπή *o>a (όπως η Δακο-Θρακική και η Ιλλυρική);

Για να καταλάβετε πόσο αντικρουόμενα είναι τα δεδομένα θα αναφέρω δύο αφοπλιστικά παραδείγματα. Στην Ιλιάδα, μία από τις γυναίκες του Πριάμου είναι η Καστιάνειρα από την Αἰσύμη του Παγγαίου. Στον Θουκυδίδη και σε άλλες μεταγενέστερες πηγές, το τοπωνύμιο αυτό απαντά ως Οἰσύμη.

Oisyme

Το άλλο παράδειγμα είναι το όνομα του βασιλια των Αγριανών Λάγγαρος που στους γειτονικούς Δαρδάνους απαντά ως Λόγγαρος. Από αυτά που γνωρίζουμε, θα περιμέναμε να βρίσκαμε τον τύπο Λάγγαρος στους Δαρδάνους, βέβαια δεν αποκλείεται να έχει συμβεί το σενάριο αμοιβαίου δανεισμού, όπου ο Δάρδανος Λόγγαρος έχει παιονικό όνομα και ο Αγριάνας Λάγγαρος Δακο-Θρακικό.

Μπορούμε να ετυμολογήσουμε το όνομα Λάγγαρος/Λόγγαρος ως «Ψηλός» από την ΙΕ ρίζα *dl.h1(n)ghos που έχει δώσει το ελληνικό *δoλχός > δoλιχός, το λατινικό longus, το σανσκριτικό dīrgha, το πρωτο-γερμανικό *langaz κλπ, όπως μπορούμε επίσης να το ετυμολογήσουμε ως «Αιχμητής» (*longh- > λόγχη ~ lancea, ίσως εν τέλει από την ίδια ΙΕ ρίζα με τον δολιχό, λ.χ. δολιχόσκιον ἔγχος = δόρυ με μακρά σκιά).

Εκτός από τα ζεύγη Αἰσύμη/Οἰσύμη και Λάγγαρος/Λόγγαρος υπάρχει και ένα τρίτο. Η ΙΕ ρίζα για το ξύλο/δένδρο είναι *doru- > δόρυ που έχει και την μηδενόβαθμη μορφή *druh2s > δρῦς. Στην Μικρά Ασία βρίσκουμε το μάλλον φρυγικό τοπωνύμιο Δορύλαιον ~ «δάσος, βελανιδότοπος» και στα μακεδονικά λήμματα του Ησυχίου τον όρο δάρυλλος = δρῦς. Στην περίπτωση της Μακεδονικής έχουμε πάμπολλα παραδείγματα που δείχνουν IE *o>o λ.χ. *skeh1-id- > *skoh1-id- > σκοῖδος ~ ταμίας, *skh1-id- > σχίζω ~ τέμνω, *loid- «λάσπη» (λ.χ. αλβανικό *laida > ledh) > Λοιδίᾱς > Λυδίᾱς ~ Λουδίᾱς, *lonkos (λ.χ. παλαιοσλαβωνικό lǫkŭ ~ λιθουανικό lankus) > *Λόγκος > Λύγκος/Λυγκηστίς ~ «ποταμόρρυτη κοιλάδα», με μεταγενέστερη τροπή on > un που είναι τυπική τόσο της Φρυγικής (avtun,kakun ~ αὐτόν, κακόν) όσο και των Αρκαδο-Αιολικών διαλέκτων, λ.χ. αρκαδο-αιολικό στόμα > στύμα, αρκαδο-κυπριακό ἀνά > ὀν- > ν-, αρκαδο-αιολικό ὅμοιος > μοιος κλπ).

Άντε τώρα εμείς να εξακριβώσουμε την μοίρα του ΠΙΕ *o στην Παιονική όταν αυτή η πρακτικά άγνωστη γλώσσα μιλιόταν εντός του τριγώνου που σχηματίζουν τα ζεύγη Αἰσύμη/Οἰσύμη, Λάγγαρος/Λόγγαρος, Δορύλαιον~δόρυ/δάρυλλος που αναφέρα.

Υπάρχουν δύο όροι που φαίνεται να δείχνουν IE *o>o.

Ο Αριστοτέλης λέει ότι οι Παίονες χρησιμοποιούσαν τον όρο «μόναπος» για τον βόνασο (= βίσονας με μεγάλη χαίτη). Υπάρχει και η ποικιλία μόνωψ. Αν το μον- του όρου είναι από το ΙΕ *men- «προεξέχω» που έδωσε την πρωτο-γερμανική «χαίτη» *mon- > *ma (λ.χ. αγγλικό mane) τότε έχουμε την διατήρηση *mon- > mon-.

O Αριστοτέλης πάντα μας πληροφορεί για το ποταμωνύμιο Πόντος (Στρωμνιτσιώτης;) στην χώρα των Μαίδων και των Σιντών που, όπως έδειξα στην προηγούμενη ανάρτηση, κάποτε κατοικούνταν από Παίονες. Υπάρχει μια πολύ καλή ετυμολογική πρόταση από την επαυξημένη ρίζα *pοn-k-tos (*pen- «νερό», λ.χ. μηδενόβαθμο πρωτογερμανικό *pn.k-t-yos > *funhtijaz = «υγρός, λασπωμένος»), αλλά αν την δεχτούμε τότε το υδρωνύμιο δεν μπορεί να είναι Θρακικό επειδή ο Δακο-Θρακικός κλάδος έχει κάνει την τροπή *o>a (λ.χ. *swobhodyos > Σαβάζιος ~ Διόνυσος Ελευθέριος ~ σλαβ. svoboda). Πρέπει λοιπόν να θεωρήσουμε το υδρωνύμιο παιονικό.

penk

Όσον αφορά την απώλεια του /k/ στο *ponktos > Πόντος αυτό είναι κάτι που δεν μας εκπλήσσει αν σκεφτούμε ότι η Αλβανική και το ρουμανικό υπόστρωμα (ενδεικτικά του Δακο-Θρακικού κλάδου) δείχνουν απλοποίηση *kt>t (λ.χ. *nokwtis > *naktis > natë , *k’uk-teh2 > *tsukta > ciută) και στις φρυγικές επιγραφές απαντά ο όρος otuwoi wetei = «ὀγδόῳ ἔτει» ~ λατινικό octāvus = «όγδοος» (κτώ).

otuwoi

Από την άλλη, υπάρχει ένα ανθρωπωνύμιο που ίσως δείχνει *o>a.

Είναι το ανθρωπωνύμιο Αὐδωλέων (Παίονας βασιλιάς) που πρέπει να συγκριθεί με την κόρη του Δαρδάνου Βαρδύλλεως Αὐδάτη.

Audoleon

Αν το μόρφημα Αὐδ- αυτών των ανθρωπωνύμιων ανάγεται στην ΙΕ ρίζα *(H)ou(H)dh- «πλούτος, αφθονία» (λ.χ. οὖθαρ = μαστός με άφθονο γάλα) τότε τα ονόματα αυτά είναι συγγενή των γερμανικών ονομάτων με πρώτο συνθετικό το πρωτο-γερμανικό *auða- (λ.χ. τα αγγλικά Edward, Edmond, το γερμανικό Otto ~ Όθων και το όνομα Ὀδόακρος/Odovacer < *auða-wakraz < IE *(H)oudho-wog’ros = «πλούσιος σε όπλα» κατά τον Calvert Watkins).

Odoacer

Φυσικά, από τη στιγμή που το θέμα του ονόματος απαντά και σε Δαρδανίδα πριγκήπισσα πρέπει να αναρωτηθούμε κατά πόσο το όνομα Aὐδωλέων είναι «γνήσιο» Παιονικό.

Υπάρχουν ένα σωρό άλλες θεωρητικά δυνατές ετυμολογίες για το θέμα Αὐδ-, αλλά δεν πρόκειται να χάσω χρόνο γιατί δεν πρόκειται να καταλήξουμε σε κάποια ετυμολογία πιθανότερη από τις άλλες.

2) Centum ή Satem;

Ξανά υπάρχουν αντικρουόμενες ενδείξεις. Υπάρχουν δύο όροι που δείχνουν ότι η Παιονική ήταν γλώσσα τύπου centum (όπως η Ελληνική και η Φρυγική) και όχι satem (όπως η Δακο-Θρακική).

Ο πρώτος είναι το ιχθυωνύμιο πάπραξ που αναφέρει ο Ηρόδοτος στην λίμνη Πρασιάδα. Μπορείτε να δείτε ένα παράδειγμα βιασμού των αρχαίων πηγών στο ίδιο το LSJ που παρουσιάζει τον όρο ως «Θρακικό» όταν ο Ηρόδοτος τον περιγράφει ρητά σαν Παιονικό.

Όταν αντικρίζουμε τον όρο πάπραξ αμέσως «μυριζόμαστε» ΙΕ διπλασιασμό θέματος. Υπάρχουν τριών ειδών προβλεπόμενοι τρόποι ΙΕ διπλασιασμού θέματος.

– διπλασιασμός με -i- του τύπου *dheh1- > *dhi-dheh1- > τίθημι, *deh3- > *di-deh3- > δίδωμι, *steh2- > *si-steh2- > ἵστημι.

– διπλασιασμός με το θεματικό φωνήεν e~o του τύπου *kwel- > kwe-kwl-os > cakra ~ *kwo-kwl-os > κύκλος και *bher- «καφέ» > *bhe-bhruH- «κάστορας».

– αν η ρίζα περιέχει ένηχο *{r,l,m,n} ένας άλλος τύπος διπλασιασμού είναι με τον μηδενικό βαθμό τρέποντας το ένηχο σε συλλαβικό, όπως το παράδειγμα:

*drep- > δρέπω > *dr.-dr.p-yō > *δαρδράπτω > δαρδάπτω ύστερα από ρωτική ανομοίωση (*χρονδρός > χονδρός, δρύ-φρακτος > δρύφακτος).

Οι μόνοι που μπορούν να εξηγήσουν τον παιονικό όρο πάπραξ είναι οι δύο τελευταίοι:

*po-prak- > pa-prak- αν δεχτούμε την τροπή IE *o>a.

*perk- > *pr.-pr.k- > *πάρπραξ > πάπραξ, χωρίς να δεχτούμε την τροπή IE *o>a.

Μπορείτε να διαλέξετε όποιο από τα δύο θέλετε, γιατί εμένα με νοιάζει το /k/ του μορφήματος πρακ-. Αν προέρχεται από την ΙΕ ρίζα *perk’- «πιτσιλωτός, παρδαλός», όπως το ελληνικό ιχθυωνύμιο πέρκα/πέρκη και το επίθετο περκνός, τότε έχουμε *k’>k που είναι ενδεικτικό γλώσσας τύπου centum. Η εκδοχή satem φαίνεται στο σανσκριτικό pṛsṇi- = περκνός.

paprax

Η άλλη ένδειξη ότι η Παιονική ήταν γλώσσα centum έρχεται από το ανθρωπωνύμιο Λύππειος που απαντά στην αντιφιλιππική συμμαχία. Το όνομα του Παίονα βασιλιά απαντά στα νομίσματά του ως Λύκκειος.

Lykkeios

Από τους δύο τύπους, η “forma difficilior” (άρα πιο πιθανή για να είναι η πρωτότυπη παιονική) είναι ο τύπος Λύππειος, γιατί το Λύκκειος μπορεί να θεωρηθεί interpretatio graeca (λύκος). Μήπως έχουμε τον παιονικό όρο *wl.kwos > λύπ(π)ος = λύκος; Αν ναι τότε η Παιονική δείχνει χειλική τροπή του χειλοϋπερωικού *kw>p, κάτι που συμβαίνει ΜΟΝΟΝ στις γλώσσες τύπου centum (λ.χ. *h1ek’wos > ππος, *wl.kwos > lupus)!

Το ενδιαφέρον είναι ότι αν δεχτούμε την ετυμολογία *wl.kw-e-yos > Λύππειος τότε έχουμε χειλική εξέλιξη εκεί που δεν μπορεί να συμβεί στην Ελληνική λόγω του νόμου του Βουκόλου (όταν είναι σε άμεση γειτνίαση με /u/ τα χειλοϋπερωικά τρέπονται σε υπερωικά *gwoukwolos > βουκόλος, αλλά αἴπολος, ἱπποπόλος, ταυροπόλος κλπ).

Η άλλη πληροφορία που προκύπτει από την αποδοχή της ετυμολογίας *wl.kw-e-yos > Λύππειος είναι ότι το υγρό συλλαβικό ένηχο έδωσε /u/. Αλλά είδαμε πιο πάνω ότι το υγρό συλλαβικό ένηχο στον πάπρακα έδωσε *r.>ra.

Μήπως στην Παιονική, όπως και στην Ελληνική υπήρχε η διττή εξέλιξη *R. > aR/Ra ~ oR/Ro με το /ο/ να τρέπεται σε /u/ εξαιτίας του νόμου του Cowgill (κάθε /ο/ μεταξύ ένηχου και χειλικού τρέπεται σε /u/: wl.kwos > wlokwos > wlukwos > λύκος);

Αυτά τα δύο παραδείγματα είναι καλές ενδείξεις για την εξέλιξη centum της Παιονικής. Υπάρχουν όμως και δύο άλλα παραδείγματα που ίσως να είναι ενδεικτικά της εξέλιξης satem.

Είναι τα τοπωνύμια (τα/η) Βυλάζωρα και η Γάζωρος (εξελληνισμένη εκδοχή του τύπου *Γάζωρα, όπως λ.χ. Αpaša > Ἔφεσος; ).

Μήπως πίσω από το μόρφημα -ζωρ- κρύβεται ένας σατεμοποιημένος συγγενής του ελληνικού όρου *g’hoh1ros > χώρος, χώρα και χωρίον; Θυμίζω *g’heu- > χέω, χύτρα, αλλά τα Θρακικά Σεύθης (< Zeutēr) και *ζευτραία > ζετραία = χύτρα, καθώς και *g’hel- «λάμπω, κιτρινίζω» > ελληνικά χλωρός, χλωμός ~ φρυγικό γλουρός = χρυσός, αλλά σλαβικό *zolto (και θρακικό Σαλδακέλλα = «Χρυσή Πηγή», σημερινή βουλγαρική Zlatna Panega). Μήπως όμως αυτά τα τοπωνύμια σε -ζωρ- είναι θρακικά και όχι παιονικά;

khoros

Seuthes

Δοκιμαστικά καταθέτω:

*bhl.no-g’hoh1reh2 > *Bulnadzōrā > *Bullazōrā ~ Βυλάζωρα = «Ταυροχώρι/Ταυροχώρα» (βόλινθος, bull)

*gwou-g’hoh1reh2 > *Gawdzōrā > *Gadzōrā ~ Γάζωρος = «Αγελαδοχώρι/Αγελαδοχώρα» (Περσικό gāw ~)

Πάμε σε ένα πιο σίγουρο.

3) Παιονική Δόβηρος. Η λίμνη Δοϊράνη.

*dheub- «βαθύς» (λ.χ. αγγλικό deep, αλβανικό *deubeta > det = «θάλασσα»).

*dh(o)ub-es-ros > *D(o)ubesros > D(o)ubēros ~ Δόβηρος, με αναπληρωματική έκταση *-esr- > -err- > -ēr-, όπως το ελληνικό και αλβανικό «χέρι» από την ρίζα *g’hesr.- και το λατινικό dis-rēgō > dīrīgō.

4) Ο Αξιός. Το υδρωνύμιο σημαίνει σίγουρα «μαύρος/σκοτεινός» (*n.-ksei- «όχι λευκός/φωτεινός», Μυσικό Ἀξιόπα = Černavoda = «Μαυρονέρι», αβεστικό axšaēna = «σκοτεινός»), αλλά το μεγάλο ερώτημα είναι: πρόκειται για Παιονικό ή για Θρακικό υδρωνύμιο; Αν δεχτούμε την άποψη του Hammond ότι τα Θρακικά φύλα κινήθηκαν δυτικά του Στρυμόνα μετά την κατάλυση της Παιονικής ηγεμονίας απο τους Πέρσες, τότε επειδή το υδρωνύμιο Αξιός απαντά ήδη στην Ιλιάδα (γραμμένη ~750 π.Χ.) και οι Παίονες ήδη ζουν δίπλα του, πρέπει να το δεχτούμε σαν Παιονικό.

Axios

5) Σκόμβρος, Κομβρεάται και Δοληνέσται. Όπως είπα στην προηγούμενη ανάρτηση, το όρος Σκόμβρος ήταν το ΒΑ όριο των Παιόνων. Σε επιγραφές της Πελαγονίας απαντούν τα φυλωνύμια Κομβρεάται και Δοληνέσται, που δεν φαίνονται να είναι Ελληνικά.

Το φυλωνύμιο Κομβρεάται μπορεί να συνδεθεί με το Σκόμβρος και, κατά συνέπεια, να θεωρήσουμε και τους δύο όρους ως Παιονικούς μιας και απαντούν στο δυτικό και ΒΑ όριο των παιονόφωνων πληθυσμών.

Ο Σκόμβρος (< παιονικό *Skumbros/Skumbra προέρχεται από την ρίζα *(s)keumbh- που έδωσε το αγγλικό hump = «ύψωμα, καρούμπαλο»). Κατά συνέπεια, οι Κομβρεάται μπορούν να ετυμολογηθούν ως «Ορείτες, Ορέστες, Ορεινοί», κάτι που κάνει ελκυστική την ετυμολόγηση του άλλου φυλωνυμίου Δοληνέσται ως «Καμπήσιοι, Πεδινοί», εκ του *dholh2os που έδωσε το πρωτογερμανικό *dalą (λ.χ. αγγλικό dale και γερμανικό T(h)al) και τα σλαβικά dolŭ και dolina.

Αν δεχτούμε τις παραπάνω ετυμολογίες τότε το αντιθετικό ζεύγος Κομβρεάται – Δοληνέσται «Ορεινοί – Πεδινοί» θυμίζει το σλαβικό ζεύγος Gorani / GorjaniDoljani (gora = βουνό).

Dolenestes

6) Λαιαίοι. Προφανώς πρόκειται για εθνωνύμιο που προέκυψε ως παράγωγο κάποιου τοπωνυμίου *Λαῖα/Λαία. Επειδή ο Θουκυδίδης τους τοποθετεί κοντά στο Πετρίτσι μήπως πρέπει να το ετυμολογήσουμε από την ΙΕ ρίζα *leh1w- = «πέτρα» που έδωσε τα ελληνικά λᾶας = «πέτρα», λαύρα = «πέρασμα βουνού ανάμεσα σε βράχια» και λεύω = «λιθοβολώ» και το αλβανικό *laurā > lerë = «γλιστερά βράχια» (ετυμολογία 2);

*lh1w-ih2 > *lawya > *layya > Λαῖα/Λαία

leh1w

Σημειώνω εδώ ότι ο ελληνικός όρος λᾶας είναι ανώμαλος. Ο αναμενόμενος τύπος είναι η εναλλαγή *leh1w-/lh1w- > *ληϝ-/λεϝ– που διατηρήθηκε στο ρήμα *leh1w-yō > *lēwyō > *lēwwō > *lewwō (βράχυνση λόγω του νόμου του Osthoff) > λεύω.

7) Στα ορεινά ανατολικά του Πελαγονικού κάμπου (δηλαδή στα ορεινά γύρω από το Peštani και το Dunje),οι επιγραφές της περιοχής αναφέρουν ένα «Κοινὸν τῶν Δοστωνέων» και το επιγραφικό χαρακτηριστικό της περιοχής είναι ότι λείπουν τα τυπικά Μακεδονικά ονόματα και εμφανίζονται με αυξημένη συχνότητα μη ελληνικά ονόματα που απαντούν στην υπόλοιπη Παιονία και την Θράκη, όπως Δούλης, Βίθυς (το πιο συχνό θρακικό όνομα) και ονόματα σε Μεστ- (Μέστος, Μέστα).

Mest1

Mest2

Έχουμε άραγε πίσω από το φυλωνύμιο Δοστωνεῖς την ρίζα *des- που έδωσε ελληνικό δοῦλος = «αιχμαλωτισμένος εχθρός» (δόελος < *doh-elos < *dos-elos) και τους βεδικούς Dāsa; Αν ναι τότε οι Δοστωνεῖς = «εχθροί/βάρβαροι» μπορεί να πήραν το όνομά τους από τους γειτονικούς Μακεδονικούς πληθυσμούς του Πελαγονικού κάμπου.

Εκεί που θέλω να εστιάσω είναι στα Θρακο-Παιονικά ανθρωπωνύμια σε Μεστ-. Πιστεύω πως έχουμε να κάνουμε με όρους συγγενικούς με το ελληνικό επίθετο μεστός = «γεμάτος». Η ΙΕ ρίζα είναι η επαυξημένη *meh1-d- «υπολογίζω» που έδωσε τα ελληνικά μήδομαι, μέδω και μῆδος και τα λατινικά medicus και modus.

Στην Ελληνική, η σημασιακή εξέλιξη του *μεδ-τός > μεστός ήταν «υπολογίσιμος» > «βαρύς» > «γεμάτος».

Στα ελληνικά ονόματα σε -μέδων η σημασιακή εξέλιξη ήταν «αυτός που σκέφτεται/λύνει τα προβλήματα των άλλων» > «άρχων».

Δεν ξέρω ποια ακριβώς σημασία είχαν τα Θρακο-Παιονικά ονόματα σε Μεστ-, αλλά αν ακολούθησαν την σημασιακή εξέλιξη «υπολογίσιμος» > «τρανός/σημαίνων» τότε έχουμε την ίδια εξέλιξη που ακολούθησε η απλή ρίζα *meh1- στο ελληνικό επίθετο ἐγχεσίμωρος (<*-moh1ros) «τρανός με το έγχος» και στο σλαβικό όνομα *wold(e)-i-meh1-ros > Vladiměrŭ = «Τρανός/Υπολογίσιμος Άρχων» (λ.χ. *weldh- > wield ~ σλαβ. *voldati και *měra).

mestos

8) Διάφορα. Οι Παίονες βασιλείς γενικά φέρουν ελληνικά ονόματα, γεγονός που δείχνει τις ελληνιστικές τάσεις της παιονικής αριστοκρατίας: Ἄγις, Ἀρίστων, Δρωπίων, Λέων. Βέβαια δεν είναι πάντοτε εύκολο να καταλάβουμε ποιο όνομα είναι «εισαγόμενο» Ελληνικό και πιο «γνήσιο» Παιονικό. Λ.χ. το όνομα Πάτραος είναι όνομα Παίονα βασιλιά και απαντά άλλες 3 φορές αποκλειστικά στην Παιονία και την ανατολική Μακεδονία (που είχε υπάρξει Παιονική περιοχή). Επομένως, έχουμε κάθε λόγο να το θεωρήσουμε «γνήσιο» παιονικό. Αλλά αν το ίδιο όνομα απαντούσε σε κάποιο μέρος της Ελλάδος, κατά πάσα πιθανότητα  θα το θεωρούσαμε «μπανάλ» ελληνικό. Ο σχηματισμός του είναι «εύκολος»: μηδενόβαθμο *ph2ter- > *ph2tr- στο οποίο προστέθηκε το επίθημα *-awos: *ph2tr-awos > Πάτραος. Το ίδιο επίθημα απαντά στο φρυγικό όνομα Proitavos που έχει συγκριθεί με το ελληνικό Προῖτος = «αυτός που προηγείται, έχει προτεραιότητα» (πρό-ειμι).

Proitavos

Η ομηρική πρωτεύουσα των Παιόνων Ἀμυδών/Ἀβυδών έχει ολόιδιο θέμα με την Ἄβυδο της Ασιατικής Μυσίας. Στην ελληνική βικιπαίδεια παρατίθεται μια ετυμολογία για να γελάσετε «ξένοιαστα» και «ξεκούραστα» με την ψυχή σας. 🙂

Είναι όμως προφανές ότι η ονομασία προέρχεται από το στερητικό α και το ρήμα “βύζω” εξ ου και λεγόταν Άβυζος ή Άβυσσος. Το ρήμα βύζω = κάνω θόρυβο ή ανεμοζάλη (σκοτούρα). Συνεπώς η Άβυδος ήταν πόλη αθόρυβη, της ξεκούρασης, της ξεγνοιασιάς και της καλοπέρασης.

Εγώ δεν έχω κάτι «ξεκούραστο» να προτείνω.

Advertisements

11 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

11 responses to “Οι Παίονες και η γλώσσα τους #2: γλωσσολογικά

  1. Ψέκκας

    ο Μάλορυ αναφέρει πως η Μακεδονική γλώσσα ήταν ξεχωριστή απο την Ελληνική.

    • Έτσι από περιέργεια, που βρήκες εσύ τον Mallory να αναφέρει πως η αρχαία Μακεδονική γλώσσα ήταν [σίγουρα] ξεχωριστή από την Ελληνική;

      Γιατί εγώ, απ΄όσο ξέρω γράφει για «μπορεί» και «δεν ξέρουμε» και «έχουν προταθεί 4 σενάρια», το μεγαλύτερο μέρος των μακεδονικών λημμάτων είναι ελληνικά και δείχνουν το χρώμα μιας ελληνικής διαλέκτου [διαφορετικής από την Αττική που υιοθετήθηκε από το βασίλειο], αλλα υπάρχουν και μερικοί όροι που δεν μπορούν να εξηγηθούν από την ελληνική φωνολογία.

      Αυτἀ γράφει στις 2 παραγράφους πυο αφιερώνει στην ΙΕ εγκυκλοπαίδεια, και δεν μπορείς να περιμένεις κάτι αναλυτικότερο από έναν άνθρωπο που δεν έχει ασχοληθεί ποτέ του ΕΙΔΙΚΑ με την γλώσσα των αρχαίων Μακεδόνων.

      Άκόμα κι αν έγραφε ότι η μακεδονική ήταν ελληνική διάλεκτος, όπως πιστεύουν όλοι όσοι έχουν εξετάσει αναλυτικά το θέμα τα τελευταία 25 χρόνια, πάλι δεν θα ήταν αξιόπιστη πηγή, αφού όπως είπα ο ίδιος ο Μάλλορυ δεν έχει ασχοληθεί ποτέ του με την γλώσσα των αρχαίων Μακεδόνων (δεν είναι καν γλωσσολόγος, προϊστορικός αρχαιολόγος με περαιτέρω μάστερ στα γλωσσολογικα θέματα της αναζήτησης της ΙΕ κοιτίδας που είναι και η ειδικότητά του).

      Ο Μάλλορυ είναι ο κορυφαίος μελετητής στον κόσμο στο θέμα της ΙΕ κοιτίδας. Για πιο λόγο λοιπόν ρε Ψέκκα έκανες αυτό το σχόλιο και μάλιστα αλλοιώνοντας τα «μπορεί/δεν ξέρουμε» του Μάλλορυ ως «[σίγουρα] γλώσσα διαφορετική από την Ελληνική»;

      Μερικούς μήνες πριν νόμιζες ηλιθιωδώς ότι η «ΙΕ θεωρία» ήταν η αναζήτηση του πως και πότε έφτασε η ελληνική γλώσσα στην Ελλάδα.

      Σου είπα τότε, ότι αυτό είναι το τελευταίο που ενδιαφέρει τους ΙΕστές γλωσσολόγους που χρησιμοποιούν την συγκριτική μέθοδο για να αναδομήσουν πρωτομορφές και να εξηγήσουν ομοιότητες και διαφορές στις θυγατρικές γλώσσες.

      Τώρα έρχεσαι και μου πετάς «ξερά» σε 3 λέξεις ότι δήθεν, ο Μάλλορυ, ένας αρχαιολόγος που εξειδικεύεται στην αναζήτηση της ΙΕ κοιτίδας, πιστέυει πως η Μακεδονική ήταν [σίγουρα] ξεχωριστή γλώσσα από την Ελληνική.

      Και σε ρώτησα «και λοιπόν;» Πες και καμιά κουβέντα παραπάνω, για να καταλάβω τι περνούσε από το μυαλό σου όταν αποφάσισες να κάνεις αυτό το σχόλιο.

  2. Ψέκκας

    Βασικά στο είπα επειδή όταν μιλάς για το Μαλορυ στάζεις μέλι αλλά η αποψή σου για τους μακεδόνες είναι διαφορετική. Βασικά αυτο που λέω το γράφει στο βιβλίο του Χρηστίδη που διοαβάζω το οποίο περιέχει αυτούσιο άρθρο του μαλορρυ για τις ΙΕ γλώσσες. Και δεν λέει μπορεί και ίσως αλλά ότι βάζει την μακεδονική μαζι με της Ιλλυρική και την Θρακική σαν χαμένες ΙΕ ξεχωριστές γλώσσες. Αν θες να το βρεις ειναι στα πρωτα αρθρα και μαλλον το πρωτο του Μαλορυ στο συγκεκριμενο βιβλίο.
    Αυτο που λες οτι εγω πριν μερικους μηνες νομιζα οτι η ΙΕ θεωρια ειναι “η αναζήτηση του πως και πότε έφτασε η ελληνική γλώσσα στην Ελλάδα.
    ” είναι μαλακία. Πριν δεκα χρόνια ξεκίνησα να ασχολούμαι με τα θέματα αυτά τελείως άσχετος και πολύ γρήγορα απόκτησα άποψη που ακόμα και σήμερα επιβεβαιώνεται απο όλα τα βιβλία που διαβάζω και μέσα σε αυτά και του Χριστίδη που διαβάζω τώρα ακόμα και του Μάλορυ. Στο μόνο που έχω πειστεί ότι υποάρχει πρόβλημα είοναι στο θέμα της μακεδονίας όπου υπάρχει μεθόδευση και γιαυτό το αναφέρω. Σεβομαι την δουλειά που κάνεις και όπως βλέπεις διαβάζω όλα σου τα κείμενα αλλά ξέρω και την αφετηρία σου και μαυτήν διαφωνώ και όχι με τα σωστα συμπεράσματα που προκείπτουν απο επιστημονική μεθοδολογία.

    • Αυτο που λες οτι εγω πριν μερικους μηνες νομιζα οτι η ΙΕ θεωρια ειναι “η αναζήτηση του πως και πότε έφτασε η ελληνική γλώσσα στην Ελλάδα.
      ” είναι μαλακία. Πριν δεκα χρόνια ξεκίνησα να ασχολούμαι με τα θέματα αυτά τελείως άσχετος και πολύ γρήγορα απόκτησα άποψη που ακόμα και σήμερα επιβεβαιώνεται απο όλα τα βιβλία που διαβάζω και μέσα σε αυτά και του Χριστίδη που διαβάζω τώρα ακόμα και του Μάλορυ. Στο μόνο που έχω πειστεί ότι υποάρχει πρόβλημα είοναι στο θέμα της μακεδονίας όπου υπάρχει μεθόδευση και γιαυτό το αναφέρω.
      —-

      Βρε Ψέκκα μην με κάνεις τώρα να ψάχνω τα παλιά σου σχόλιά, όπως αυτό του Νοεμβρίου που μιλούσες για «Ελληνική» γραφή στο Δισπήλιο. Στην είχε πει και ο Κώστας θυμάμαι όταν είχες γράψει κάπου ότι η «ΙΕ θεωρία είναι το πως έφτασαν οι Έλληνες στην Ελλάδα».

      Αν όμως διαβάζεις τον Χριστίδη τότε έκανες μια θαυμάσια επιλογή που δείχνει σοβαρότητα κι σε συγχαίρω και ευχαρίστως να συζητήσουμε ό,τι θες στο βιβλίο.

      Από εκεί και μετά, δεν μπορείς να λες ότι ο Mallory θεωρεί ότι η Μακεδονική ήταν διαφορετική από την Ελληνική .. επειδή σε μία γραμμή όπου την αναφέρει «στα πεταχτά» την περιγράφει ως «ξεχωριστή» παλαιοβαλκανική γλώσσσα. Το εκτενέστερο κείμενο που έχει γράψει ο Mallory για την αρχαία Μακεδονική είναι το λήμμα στην ΙΕ εγκυκλοπαίδεια που σου παρουσίασα χθες από όπου φαίνεται ξεκάθαρα ότι κάθε άλλο παρά αποκρυσταλλωμένη άποψη έχει για το θέμα. Και δεν θα μπορούσε να έχιε αποκρυσταλλωμένη άποψη αφού δεν έχει ποτέ ασχοληθεί με την αρχαία Μακεδονική. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν είναι ο κορυφαίος μελετητής στο ζήτημα της αναζήτησης της ΙΕ κοιτίδας.

      Καλό είναι να συνηθίσεις στην ιδέα ότι όταν γίνονται αναφορές «στα πεταχτά» η αρχαία Μακεδονική συχνά περιγράφεται ως ανεξάρτητη παλαιοβαλκανική γλώσσα.

      Να στο πω διαφορετικά. Στο βιβλίο «Μεσαιωνική και Νέα Ελληνική» που γράφτηκε στην δεκαετία του 60 και έκανε 2η έκδοση paperback το 1983 ο Robert Browning γράφει σε 4 γραμμές ότι το πιθανότερο σενάριο είναι πως η Μακεδονική ήταν «ή μια περεκκλίνουσα (aberrant) ελληνική διάλεκτος ή μια στενά συγγενική της Ελληνικής ανεξάρτηση ΙΕ γλώσσα» (δλδ ή «δώδεκα παρά πέντε» ή «δώδεκα και πέντε»). Αυτή είναι η ορθότερη περιγραφή της κατάστασης σε όποιον θέλει να περιγράψει «στα πεταχτά» μέσα σε 2-3 γραμμές την κατάσταση της αρχαίας Μακεδονικής, λαμβάνοντας υπόψη τις απόψεις που κυκλοφορούσαν κατά την περίοδο 1950-1990, δλδ την περίοδο όπου πολλοί μελετητές «ανδρώθηκαν» επιστημονικά.

      Πάνω από αυτήν του την τοποθέτηση λέει πως υπήρχαν «σαφείς ενδείξεις» (clear evidence) ότι οι Έλληνες δεν κατανοούσαν αμέσως (readily understood) την Μακεδονική και παρουσιάζει μια σειρά αρχαίων χωρίων ως «μαρτυρίες». Αυτό φυσικά δεν ευσταθεί. Το αστείο είναι ότι σε κανένα από αυτά τα χωρία δεν δηλώνεται ρητά μια κατάσταση όπου υπήρχε κάποιος Ἐλληνας που δεν κατάλαβε έναν Μακεδόνα που μιλούσε μακεδονιστί. Το μόνο χωρίο που τουλάχιστον περιέχει τον όρο «καταλαβαίνω» είναι αυτό του Κούρτιου, αλλά κάθε άλλο παρά για «Έλληνες που δεν μπορούν να καταλάβουν Μακεδόνες» γράφει. Θυμίζω πως σε αυτό το χωρίο ο Αλέξανδρος λέει στον Φιλώτα στην δίκη του δευτέρου «γιατί δεν μιλάς στην μητρική σου γλώσσα;» και ο Φιλώτας απαντά «γιατί εκτός από τους Μακεδόνες (praeter Macedonas) υπάρχουν και άλλοι που τους είναι ΠΙΟ ΕΥΚΟΛΟ (quos facilius) να με καταλάβουν σε αυτή [Κοινή Αττική] την γλώσσα».

      Ο Hammond πίστευε ότι οι «μη Μακεδόνες» είναι οι Άνω Μακεδόνες (που ως προσαρτημένοι Μολοσσοί/Ηπειρώτες μάλλον μιλούσαν ΒΔ διαλέκτους παρόμοιες με αυτές της Ηπείρου) και η «μητρική γλώσσα» του Φιλώτα είναι η διάλεκτος των Κάτω Μακεδόνων, ενώ ο Edward Anson εστιάζοντας στο “quod facilius” εκλαμβάνει το ίδιο χωρίο ως «ένδειξη» του ότι η Μακεδονική ήταν ελληνική διάλεκτος (γιατί το χωρίο δεν λέει ότι οι μη Μακεδόνες δεν καταλάβαιναν καθόλου την Μακεδονική, αλλά λέει ότι καταλάβαιναν ΕΥΚΟΛΟΤΕΡΑ την Αττική Κοινή απ΄ότι την Μακεδονική).

      Hammond:

      Περισσότερα εδώ.

      Ορίστε και η άποψη του Edward Anson για την δίκη του Φιλώτα σε ένα του βιβλίο όπου εξετάζει αναλυτικά τη σχέση Ελλήνων και Μακεδόνων:

      Το γενικό συμπέρασμα του Anson είναι πως οι Μακεδόνες ήταν ελληνόφωνοι, αλλά στο θέμα της εθνοτικής τους ταυτότητας τόσο οι ίδιοι όσο και οι Έλληνες κρατούσαν μια “ad hoc” στάση, δηλαδή άλλοτε παρουσιάζονται ως Έλληνες και άλλοτε ως μη Έλληνες (αλλά «περιέργως», περιγράφονται ταυτόχρονα και ως «μη βάρβαροι», θυμίζω την συχνή τριχοτόμηση του κόσμου σε Έλληνες, Μακεδόνες και βαρβάρους από τον Θουκυδίδη και μετά), ανάλογα με την περίσταση και τα κίνητρα του συγγραφέα.

      Τέλος πάντων, αρκέτα έχασα το χρόνο μου για να σου δείξω ότι το τι λέει ο κάθε μελετητής «στα πεταχτά» πρέπει πάντοτε να εκλαμβάνεται ως κάτι που γράφτηκε «στα πεταχτά», ίδίως όταν πρόκειται για θέμα στο οποίο ο συγγραφέας δεν είναι εξειδικευμένος.

      Ο James Mallory είναι ο κορυφαίος μελετητής στο θέμα της ΙΕ κοιτίδας και δεν υπάρχει κανένα «πρόβλημα» στο τι γράφει σε μια γραμμή για θέματα στα οποία δεν εξειδικεύεται. Διάβασε εσύ αυτά που λέει ο Mallory για το ζήτημα της ΙΕ κοιτίδας και των ΙΕ μεταναστεύσεων και άμα μετά θέλεις να μάθεις για τις γλώσσες/διαλέκτους που μιλιούνταν στην αρχαία Μακεδονία (γιατί σίγουρα δεν υπήρχε μόνο μία μακεδονική γλώσσα/διάλεκτος) διάβασε κανέναν μελετητή που εξειδικεύεται στην αρχαία Μακεδονία έχοντας γράψιε τουλάχιστον ένα βιβλίο στο θέμα και έχει “up-to-date” γνώση του θέματος.

  3. I am absolutely impressed by your in-depth knowledge of Paionian, e.g. how you connect the suffix -aos in the Paionian PN Patr-aos with Phrygian -avos in proit-avos, and presumably Greek -eus. Wow. I hadn’t thought of that. I would like to quote you on that – and other insights – in a published offshoot of my doctoral dissertation, in which I do my best to reconstruct whatever can be reasonably reconstructed of the Paionians and their language. Can you please email me your real name at ***? I would also like to share with you, in private, relevant parts of my dissertation.
    Sincerely,
    GS

    • Hi Guy and welcome to my site.

      Are you this guy here explaining aspiration patterns in the Iliad?

      I would love to discuss with you my ideas about Paionian and get to know yours, however I have to warn you that I am no linguist myself. I do this for fun. I simply try to do my best in IE linguistics as a hobby.

      Anyway, I have sent you my E-mail in your “skylos” Email.

      You can answer me back from whichever e-mail you like.

      Kind Regards

  4. leonicos

    Καταπληκτικός ο Νόμος του Βουκόλου. Δεν τον είχα προσέξει
    Τα περί της Αβύδου της Μοισίας, τα διάβασα κι εγώ σήμερα κι έφριξα. Είναι δυνατό να γράφονται τέτοιες αρλούμπες έτσι; Δεν έμαθε αυτή η ηλίθια που έγραφε ότι οι πόλεις είναι αρχικώς χωριά των οποίων οι κάτοικοι μοχθούν κασι σκοτώνονται, ότι τα χωριά έχουν όνομα που το διατηρούν και ως πόλεις, και φυσικά κανείς δεν μπορεί να προβλέψει ότι θα γίνει Άβυδος το χωριό του. Καλά, μην απαντήσεις σε αυτό.

    Εκτός από τη λουβική (>λυδική, αρζαβανή) Apasa, Milawanda κ.ο.κ. φαίνεται ότι όλα τα πέριξ τοπωνύμια είναι λουβικά, κι έψαχνα να δω τι λέει για την Άβυσο, τα Δίδυμα και άλλα εκεί γύρω. Μήπως έχεις καμιά ιδέα; Για τα Δίδυμα υπάρχει παλαιότερη μορφή, αλλά δνε μπορώ να τη βρω. Τα άρθρα αναλίσκονται στα μεταγενέστερα αρχαιολογικά κιαι τα φαντεζί

    Όσο για τη χαζομάρα, δεν λείπει από τους επιστήμονες. Ενώ είναι ηλίου φαεινότερον ότι η Wilusa είναι το Ίλιον του Ομήρου, τρώγονται ότι ‘δεν βγαίνει με τους φωνολογικούς κανόνες’. Μα, βρε αφελείς, εδώ δεν ‘εχουμε να κάνουμε με τη φυσιολογική εξέλιξη της γλώσσας αλλά μ’ ‘έναν’ ποιητή ο οποίος γνωρίζοντας ορισμένα επιτόπια μορφήματα ανθρωπωνυμίων κλπ σχημάτισε από τον Pariziti τον Πάρι, από τον Alkasadu τον Αλέξανδρο, από τον Parimuwa τον Πρίαμο κοκ, δηλαδή μορφήματα ευκολοπρόφερτα, ώστε να γίνουν και οικεία, για το κοινό του. Και αναλίσκονται σε αναλύσεις για ν’ αποδείξουν το αυταπόδεικτο,το οποίο όμως δεν είναι καν το ζητούμενο.

    Αυτά

    • Τα βορειοδυτικά όρια των ανατολιακών γλωσσών (λουβική, χεττιτική κλπ) είναι ανοιχτό ζήτημα. Αν και η μερίδα που πιστεύει ότι η Τροία της περιόδου 1300-1100 π.Χ. ήταν μάλλον λουβικόφωνη (διάβασε Luwian Theory εδώ), υπάρχουν πάντοτε αυτοί που πιστεύουν ότι δεν υπάρχουν επαρκείς αποδείξεις γι΄αυτό.

      Το μόνο γραπτό μνημείο από την Τροία του 13ου αιώνα είναι μια έγγραφη σφραγίδα στην λουβική γλώσσα. Όσο είναι ένα το στοιχείο δεν αποδεικνύει συνήθεια και, συνεπώς, μπορεί να θεωρηθεί και εισαγόμενο.

      • leonicos

        Τα ήξερα αυτά, αλλά σ’ ευχαριστώ

      • leonicos

        Την έχω τη σφραγίδα (εικόνα) καθώς και μιαν άλλη τελείως εικογραφική και κακής ποιότητας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s