Η Γλωσσική Αντικατάσταση: ο εξαγγλοσαξονισμός της Βρετανίας

Η Γλωσσική Αντικατάσταση (Language Shift, από εδώ και πέρα ΓΑ) είναι η διαδικασία μέσα από την οποία, σε μια γεωγραφική περιοχή, η παραδοσιακά εδραιωμένη γλώσσα αντικαθίσταται από μια νεήλυδα γλώσσα. Επειδή η νέηλυς γλώσσα προϋποθέτει νεήλυδες ομιλητές, από νωρίς η ΓΑ συσχετίστηκε με το φαινόμενο της πληθυσμιακής μετανάστευσης, η ερμηνεία του οποίου εξαρτιόταν από την εκάστοτε εθνολογική ιδεολογία.

Σε μία παλαιότερη ανάρτηση έχω εξηγήσει την ακαδημαϊκή εξέλιξη ιδεών στο θέμα της πληθυσμιακής μετανάστευσης. Εδώ θα παραθέσω ένα παράδειγμα της σχέσης που συνδέει ΓΑ, Μετανάστευση και εθνολογική ιδεολογία.

Κατά τον 19° αιώνα η κυρίαρχη εθνολογική ιδεολογία ήταν ο φυλετισμός. Με άλλα λόγια, όλα τα «καθώς πρέπει» έθνη εννοούνταν ως «καθαρόαιμες» βιολογικές οντότητες. Η κυρίαρχη αντίληψη που είχαν οι Άγγλοι τότε (Βικτωριανή εποχή) για τον γλωσσικό εξαγγλοσαξονισμό της Αγγλίας ήταν πως είχε συμβεί μια μαζική εισβολή Αγγλο-Σαξόνων κατά τον 5ο μ.Χ. αιώνα που εξόντωσε το μεγαλύτερο μέρος του Κελτο-Λατινικού υποστρώματος (εκτός από τους αλλόγλωσσους θύλακες που κατάφεραν να επιβιώσουν εκτοπισμένοι στα δυτικά μέρη, όπως οι Ουαλοί και οι λοιποί *Walhaz = «μη γερμανόφωνοι Κελτο-Λατίνοι»). Αυτό το μοντέλο διεφύλαττε την «βιολογική γερμανικότητα» της μετέπειτα αγγλόφωνης κοινότητας του νησιού. Μετά το 1960 (όταν με τον Fredrik Barth έγινε η μετάβαση στην Σύγχρονη Εθνολογία), η γλωσσική αντικατάσταση στην Αγγλία άρχισε σιγά σιγά να εξηγείται μέσα από την επιβολή ενός γερμανόφωνου charter group (μειονότητα με επιρροή) το οποίο, κατά μια σύγχρονη εκτίμηση ήταν της τάξεως του 25%, πάνω σε ένα κελτο-λατινικό υπόστρωμα της τάξεως του 75% που με τον καιρό εξαγγλοσαξονίστηκε και το βικτωριανό σενάριο εθνοκάθαρσης άρχισε σιγά σιγά να φαντάζει εξωπραγματικό.

Βέβαια, όπως εξηγεί ο Peter Heather στις σελίδες που παραθέτω παρακάτω από το βιβλίο του Empires and Barbarians: Migration, Development and the Birth of Europe (ένα “must read” για όποιον ενδιαφέρεται για τις «βάρβαρες» μεσαιωνικές μεταναστεύσεις που σχετίζονται με την κατάρρευση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και την ερμηνεία τους), αν αποφασίσουμε να ερμηνεύσουμε τον εξαγγλοσαξονισμό της Αγγλίας ως φαινόμενο “Elite Transfer” (μεταφορά μιας ολιγάριθμης μόνο ελίτ) τότε πρέπει να εξηγήσουμε γιατί το επόμενο ανάλογο φαινόμενο (η par excellence “elite transfer” της Νορμανδικής Κατάκτησης) δεν προκάλεσε Γλωσσική Αντικατάσταση.

anglosaxonization

Ο Heather παραθέτει 3 λόγους που εξηγούν τις διαφορετικές συνέπειες των δύο κατακτήσεων.

1) Μέγεθος του κατακτητικού πληθυσμού.

2) Το γεγονός ότι οι Αγγλοσάξονες φαίνεται να έφεραν μαζί τους γυναίκες.

3) Η κρίση ταυτότητας που υπήρχε στο κελτολατινικό (στην ορολογία του Heather Romano-British = Ρωμανο-Βρετανικό) υπόστρωμα εξαιτίας της κατάρρευσης (system collapse) της Ρωμαϊκής Βρετανίας.

Το αγγλοσαξονικό charter group αν και μικρότερο του κελτολατινικού υποστρώματος πρέπει να ήταν μεγαλύτερο του νορμανδικού. Με άλλα λόγια, έχει διαφορά αν λ.χ. το επιβαλλόμενο charter group είναι της τάξεως του 5% από το αν είναι 20%. Είναι πιο δύσκολο (αλλά όχι αδύνατο) να προκύψει Γλωσσική Αντικατάσταση από ένα charter group μικρότερο του 10%.

Η ινδοάρια ελίτ των Μιτάννι εκτιμάται γύρω στο 5% (ο Robert Drews την εκτιμά στο 2-3%, ο Eric H. Cline στο 10%). Η μοίρα αυτής της ελίτ ήταν να αφομοιωθεί από την χουρριτόφωνη πλειοψηφία, αφήνοντας όμως τα ίχνη της στο λεξιλόγιο του ιππήλατου πολεμικού άρματος και του αρματηγού πολέμου. Κάτι ανάλογο συνέβη με την νορμανδική ελίτ. Στην αγγλική έχει εισέλθει ένας μεγάλος αριθμός νορμανδικών (παλαιών γαλλικών) δανείων, αλλά η νορμανδική ελίτ εν τέλει αφομοιώθηκε από το αγγλόφωνο υπόστρωμα. Ο Heather εκτιμά το μέγεθος της νορμανδικής ελίτ, 20 χρόνια μετά την μάχη του Hastings, σε 5000 οικογένειες.

Πόσό ήταν το μέγεθος των Αγγλοσαξονικών κατακτητών; Μία γενετική μελέτη στο χρωματόσωμα Υ (που κληροδοτείται από πατέρα σε γιο) κατάφερε να απομονώσει έναν γονότυπο που πιστεύεται ότι δεν υπήρχε στην Βρετανία πριν από την έλευση των Αγγλοσαξόνων. Ο γονότυπος αυτός σήμερα απαντά στο 75% του ανδρικού Αγγλικού πληθυσμού! Οι μελετητές συμπέραναν ότι μία αντικατάσταση του ανδρικού πληθυσμού της τάξεως του 75% φαίνεται να επιβεβαιώνει το ξεχασμένο Βικτωριανό σενάριο της «εθνοκάθαρσης»! Οι ίδιοι όμως μελετητές, λίγο αργότερα, άλλαξαν την ερμηνεία του αποτελέσματος, παρουσιάζοντας ένα πολυπλοκοτότερο μοντέλο επιλεκτικής «συμπύκνωσης», μέσα από το οποίο το σημερινό 75% προκύπτει με επιλεκτικούς μηχανισμούς συμπύκνωσης από ένα αρχικό 10-15% που για μερικούς αιώνες είχε αναπαραγωγικό πλεονέκτημα έχοντας, ως κατακτητής, καλύτερη πρόσβαση σε τροφή και γυναίκες.

y-75-anglsx

Αν και το σενάριο 10-15% > 75% που προϋποθέτουν οι μελετητές «ζορίζει» λίγο τα όρια της επιλεκτικής συμπύκνωσης, το μοντέλο δεν είναι τόσο υπερβολικό αν ξεκινήσουμε από μια αρχική τιμή της τάξης του 25%.

Αν δώσουμε στο 25% ένα αναπαραγωγικό πλεονέκτημα της τάξεως του 50%, λ.χ. διπλασιασμός πληθυσμού κάθε 2 γενιές αντί για 3 του υποστρώματος) τότε σε 12 γενεές (~ 12*30 = 360 χρόνια) τα ποσοστά θα έχουν γίνει:

12 γενιές = 6 διπλασιασμοί του 25% = 4 διπλασιασμοί του 75%, δηλαδή χονδρικά:

25>50>100>200>400>800>1600

75>150>300>600>1200

Με άλλα λόγια, το 25% «συμπυκνώθηκε» σε 1600/(1600+1200) = 57% στα πρώτα 360 χρόνια (δηλαδή γύρω στο 800 μ.Χ.). Από εκεί και μετά, ο ρυθμός συμπύκνωσης βαθμιαία ελαττώνεται, γιατί όσο προχωρά η αφομοίωση/εξαγγλοσαξονισμός των Ρωμανο-Βρετανών (Romano-British του Heather = κελτολατινικό προαγγλοσαξονικό υπόστρωμα) τόσο ελαττώνεται το αναπαραγωγικό πλεονέκτημα του αγγλοσαξονικού γονοτύπου. Πάντως ένα μέσο ελαφρό αναπαραγωγικό πλεονέκτημα της τάξεως του 20% (λ.χ. διπλασιασμός κάθε 5 αντί για κάθε 6 γενιές) φέρνει το 57% του 800 μ.Χ. στο ~73% 30 γενιές αργότερα (δηλαδή γύρω στο 1700 μ.Χ.).

Επομένως, με το παραπάνω υποθετικό παράδειγμα θέλησα να δείξω ότι η δεύτερη ερμηνεία των μελετητών είναι λογικότατη αν και η αρχική τιμή 10-15% ίσως ζορίζει λίγο τα όρια επιλεκτικής συμπύκνωσης.

Το μόνο σίγουρο είναι το συμπέρασμα του Heather: από τη στιγμή που υπάρχουν δύο διαφορετικές γενετικές ερμηνείες του ίδιου δεδομένου από τους ίδιους μελετητές, δείχνει ότι η Γενετική δεν πρόκειται να λύσει το δίλημμα των ιστορικών μεταξύ «μαζικής αγγλοσαξονικής μετανάστευσης» (massive migration) και «μεταφοράς ελίτ με πολιτισμική αφομοίωση του υποστρώματος» (eliter transfer with widespread cultural emulation).

Το δυνατό σημείο του Peter Heather στο βιβλίο είναι ότι παρακάμπτει τις ανούσιες συζητήσεις για τους αριθμούς (κάτι που έτσι κι αλλιώς δεν πρόκειται ποτέ να μάθουμε αν δεν ταξιδεύσουμε στον χρόνο) ορίζοντας την «μαζικότητα» των μεταναστεύσεων που εξετάζει με όρους που μπορούν κάπως να ελεγχθούν.

Heather-massmigration

Ξεκινώντας από το δεδομένο της τοπωνυμικής κυριαρχίας της Αγγλο-Σαξονικής γλώσσας (από τα κελτικά τοπωνύμια επιβίωσαν μόνο τα ονόματα των μεγάλων ποταμών) και από το ότι η επίδραση του κελτικού υποστρώματος υπήρξε πρακτικά μηδαμινή στην Αγγλο-Σαξονική γλώσσα, ο Heather ορίζει το «μαζικότερη» ως «κοινωνικά πληρέστερη» και χρονικά εκτενέστερη. Οι επήλυδες Αγγλοσάξονες, αντίθετα με τους Νορμανδούς, δεν ήταν μόνο αριστοκράτες (υπήρχε και ένας μεγάλος αριθμός ακόλουθων απλών πολεμιστών που έγιναν απλοί χωρικοί στην νέα κοινωνία) και όλα δείχνουν ότι έφεραν μαζί τους γυναικόπαιδα. Επίσης, η Νορμανδική κατάκτηση ήταν «στιγμιαία», συνέπεια της νίκης σε μια σημαντική μάχη. Αντίθετα, όπως εξηγεί ο Heather, η αγγλοσαξονική μετανάστευση ήταν μια σειρά διαδοχικών μεταναστευτικών κυμάτων που πραγματοποιήθηκε κατά την περίοδο 410-575 μ.Χ.

Για τα γυναικόπαιδα, ο Heather αντλεί τα δεδομένα από διάφορες πηγές. Υπάρχει ρητή αναφορά σε 20.000 Σάξονες που ενώθηκαν με τους Λομβαρδούς, στην Λομβαρδική κατάκτηση της Ιταλίας (560 μ.Χ.) που περιγράφεται από τις πηγές ως μετανάστευση που περιείχε και γυναικόπαιδα. Τα αρχαιολογικά δεδομένα που μαρτυρούν την Αγγλοσαξονική εγκατάσταση στην Βρετανία περιέχουν γυναικεία φορέματα που απαντούν σε Γιουτλάνδη (Jutland ~ αγγλοσαξονική κοιτίδα) και Νορβηγία. Τέλος, παρουσιάζει το αποτέλεσμα μιας γενετικής έρευνας που έδειξε ότι το 1/3 των γυναικών της Ισλανδίας έχει νορβηγική καταγωγή (το μιτοχονδριακό DNA κληρονομείται από τη μητέρα στα παιδιά και είναι καλός δείκτης της καταγωγής της μητρικής γραμμής), κάτι που δείχνει ότι οι Βικινγκ που εποίκησαν την Ισλανδία (χρησιμοποιώντας ως ενδιάμεσο σταθμό την βόρεια Βρετανία) έφεραν μαζί τους και γυναίκες. Τέλος, ο Heather εξηγεί την σημασία των γυναικών που ανατρέφουν τα παιδιά στο θέμα της διατήρησης της μητρικής γλώσσας.

Iceland-DNA

Δυστυχώς, οι ιστορικές πηγές για την Αγγλοσαξονική κατάκτηση της Κάτω Βρετανίας (Lowland Britain) είναι ανεπαρκείς, αποσπασματικές και, πολλές φορές, ανακριβείς. Υπάρχει ένα «Γαλλικό Χρονικό» που γράφτηκε γύρω στο 452 μ.Χ. που λέει ότι οι Αγγλοσαξονικές επιδρομές ξεκίνησαν το 410 μ.Χ. και η κατάκτηση είχε ολοκληρωθεί το 446 μ.Χ. Μία άλλη πηγή (Gildas) ισχυρίζεται ότι οι Ρωμανο-Βρετανοί κάλεσαν τους Αγγλο-Σάξονες ως μισθοφορικούς συμμάχους για ν΄αντιμετωπίσουν τις κελτικές εισβολές των Πικτών (από την Σκωτία) και των «Σκώτων» (από την Ιρλανδία) που ξεκίνησαν μόλις κατέρρευσε το Ρωμαϊκό σύστημα στην Βρετανία (τα ρωμαϊκά στρατεύματα που φρουρούσαν το Τείχος του Αδριανού είχαν ήδη αποσυρθεί γύρω στο 400 μ.Χ.). Οι Αγγλοσάξονες μισθοφόροι έγιναν με τον καιρό πιο άπληστοι και όταν οι Ρωμανο-Βρετανοί σταμάτησαν να ικανοποιούν τις απαιτήσεις τους ξεκίνησαν έναν πόλεμο κατάκτησης. Οι Ρωμανο-Βρετανοί, υπό την αιγίδα του Αυρήλιου Αμβροσίου (κατά τον Heather το ιστορικό πρωτότυπο του μυθικού Βασιλιά Αρθούρου) κατάφεραν να νικήσουν τους Αγγλοσάξονες στην Μάχη του λόφου Badon (~ μέσα 5ου μ.χ. αιώνα), περιορίζοντάς τους στην νοτιοανατολική ακτή του νησιού και εξάγοντας από την νίκη μια ευεργετική σαρανταετή ειρήνη.

Οι δύο πηγές έρχονται σε πλήρη ρήξη. Το «Γαλλικό χρονικό» λέει πως η Αγγλοσαξονική κατάκτηση είχε ολοκληρωθεί το 446 μ.Χ. και ο Gildas ισχυρίζεται ότι την ίδια πάνω κάτω περίοδο οι Αγγλοσάξονες ηττήθηκαν από τους ιθαγενείς Ρωμανο-Βρετανούς του Αυρηλίου Αμβροσίου και περιορίστηκαν στην νοτιοανατολική ακτή του νησιού.

Ό,τι και αν έγινε κατά τον 5ο μ.Χ. αιώνα, η πρώτη πλήρης ιστορική πηγή (η Εκκλησιαστική Ιστορία του Bede/Βέδα) περιγράφει μια Κάτω Βρετανία γύρω στο 600 μ.Χ. όπου έχει κατακτηθεί πλήρως από τους Αγγλοσάξονες και έχει διαμελιστεί σε μια δεκαριά μικρά Αγγλοσαξονικά «βασίλεια».

Το άλλο βασικό στοιχείο είναι πως η Αγγλοσαξονική μεταναστευτική κινητικότητα ήταν ακόμα ενεργή στα μέσα του 6ου μ.χ. αιώνα γιατί, όπως ανέφερα παραπάνω, οι πηγές αναφέρουν πως 20 χιλιάδες Σάξονες με τα γυναικόπαιδά τους ενώθηκαν με τους Λομβαρδούς στην Λομβαρδική κατάκτηση της Ιταλίας. Ο Προκόπιος επίσης αναφέρει Αγγλοσάξονες που στα μέσα του 5ου αιώνα εγκατέλειψαν την Βρετανία για την Γαλλία προσφέροντας τις στρατιωτικές υπηρεσίες τους στον «Βασιλέα των Φράγγων», γεγονός που συμβαδίζει με την παράδοση που θέλει τον Αυρήλιο Αμβρόσιο να νικά τους Αγγλοσάξονες στα μέσα του 5ου αιώνα.

[Προκόπιος, Πόλεμοι, 8.20.10] ὥστε ἀμέλει οὐ πολλῷ πρότερον Φράγγων βασιλεὺς ἐπὶ πρεσβείᾳ τῶν οἱ ἐπιτηδείων τινὰς παρὰ βασιλέα Ἰουστινιανὸν ἐς Βυζάντιον στείλας ἄνδρας αὐτοῖς ἐκ τῶν Ἀγγίλων ξυνέπεμψε, φιλοτιμούμενος ὡς καὶ ἡ νῆσος ἥδε πρὸς αὐτοῦ ἄρχεται. τὰ μὲν οὖν κατὰ τὴν Βριττίαν καλουμένην νῆσον τοιαῦτά ἐστι. 

Γράφει ο Heather:

[σλδ 282] It’s minimum duration would appear to have been c. 410 to 575, although even this might be a substantial underestimate. The movement was probably also not continuous, ebbing and flowing with the lows and highs of the struggle it generated with elements, at least, of the indigenous Romano-British population. Unless Gildas is substantially misrepresenting the career of Aurelius Ambrosius [ …] immigration into Britain must have become considerably less attractive after the native victory at Badon Hill. Interestingly, both Gregory of Tours and Procopius note the presence of Germanic- speakers from north of the Channel among the continental Franks in the first half of the sixth century, suggesting that this period, which coincides with the aftermath of Badon Hill in most chronologies, even saw some reverse migration.

Όσο για το εξ ανάγκης αρχικό κάλεσμα των Αγγλοσαξόνων («άγρια κουτάβια μιας βάρβαρης Λέαινας η οποία αργότερα έστειλε ένα δεύτερο κύμα περισσότερων κουταβιών») ως συμμάχων/μισθοφόρων για την αντιμετώπιση των Πικτο-Σκωτικών επιδρομών, ο Heather (και ο Gildas που παραθέτει ως πηγή) γράφει:

Gildas-Picts-Scots

Τέλος, σχετικά με την «κοινωνικά πληρέστερη» Αγγλοσαξονική μετανάστευση (περισσότεροι απλοί άνθρωποι που συνόδευσαν τους πολέμαρχους που εξελίχθηκαν σε αριστοκράτες) ως προς την par excellenceelite transfer” που συνέβη με την Νορμανδική κατάκτηση, ο Heather γράφει:

Heather-peasant-involvement

Ο Heather κλείνει το κεφάλαιο της Αγγλοσαξονικής κατάκτησης λέγοντας πως αν με τον όρο “elite transfer/cultural emulation” εννοείται το σενάριο όπου μια γλωσσική μειονότητα καταφέρνει να επιβάλλει την γλώσσα και την ταυτότητά της στο πολυπληθέστερο υπόστρωμα, τότε η Αγγλοσαξονική κατάκτηση είναι σίγουρα ένα φαινόμενο “elite transfer” και οι παλαιές Βικτωριανές ιδέες «εθνοκάθαρσης» είναι εξωπραγματικές. Ωστόσο, ξεκαθαρίζει πολύ ωραία ότι ο όρος “elite transfer” από μόνος του είναι ασαφώς ανεπαρκής, γιατί χρησιμοποιείται για να περιγράφει και την Νορμανδική κατάκτηση που δεν είχε ως συνέπεια την γλωσσική αντικατάσταση που επέφερε η Αγγλοσαξονική κατάκτηση. Με άλλα λόγια, πρέπει να τονιστούν οι διαφορές στα δύο είδη “elite transfer”. Όπως έδειξα παραπάνω για τον Heather οι αιτίες της διαφοράς μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

1) Το αγγλοσαξονικό charter group ήταν πολυπληθέστερο του νορμανδικού και «κοινωνικά πληρέστερο» (υπήρχε μεγάλος αριθμός γυναικών και υπήρχε μεγαλύτερη αγγλοσαξονική εκπροσώπηση στις προκύψασες χαμηλότερες-αλλά-πλατύτερες κοινωνικές τάξεις). Αντίθετα με την «στιγμιαία» Νορμανδική κατάκτηση, το συνολικό Αγγλοσαξονικό μεταναστευτικό ρεύμα φαίνεται να διήρκεσε τουλάχιστον 150 περίπου χρόνια (410-575 μ.Χ.).

2) Το ρωμανο-βρετανικό υπόστρωμα που κατακτήθηκε από τους Αγγλοσάξονες βρισκόταν σε περίοδο ιδεολογικής κρίσης, εξαιτίας της κατάρρευσης του Ρωμαϊκού συστήματος στην Βρετανία. Από αυτήν την οπτική, ο επιτυχής εξαγγλοσαξονισμός της Βρετανίας μπορεί να θεωρηθεί ως «καιροσκοπικός/οπορτουνιστικός».

Αυτό έχει σημασία γιατί, όπως εξηγεί και ο David Anthony, η γλωσσική αντικατάσταση και ο στιγματισμός των παλαιών ταυτοτήτων βαδίζουν μαζί χέρι χέρι!

stigma

Θα κλείσω την ανάρτηση με ένα άλλο κοντινό σε εμάς παράδειγμα που αναφέρει ο γλωσσολόγος Hans Henrich Hock (από τους πιο σεβαστούς ΙΕστές γλωσσολόγους που εξειδικεύεται στην Σανσκριτική γλώσσα και συγγραφέας ενός εγχειριδίου Ιστορικής Γλωσσολογίας που έχει αφήσει εποχή) σε μια εκπομπή που έχει ως θέμα τους Ινδικούς Εθνικιστικούς Γλωσσικούς Μύθους. Οι Ινδοί «λερναιοτήρες» που «καταρρίπτουν» την ΙΕ θεωρία και την ιδέα μιας «(Ινδο-)Άριας εισόδου» στην Ινδία ισχυρίζονται ότι η διάκριση των Ινδικών γλωσσών σε ΙΕ Ινδο-Άριες και λοιπές γλωσσικές οικογένειες (με κυριότερη την Δραβιδική) είναι προϊόν προπαγάνδας των αποικιοκρατικών Βρετανών που θέλησαν να χωρίσουν τον Ινδικό λαό. Ένα από τα επιχειρήματα που προβάλλουν οι Ινδοί λερναιοτήρες είναι το ερώτημα «που είναι οι γενετικές ενδείξεις και αρχαιολογικές ενδείξεις κρανιοσκελετικών αλλαγών που μαρτυρούν την ύπαρξη μιας Άριας «εισβολής»;»

Την απάντηση του Hans Henrich Hock μπορείτε να την δείτε στα παρακάτω δεκάλεπτα βίντεο:

Στο [01:20] του δεύτερου βίντεο, προσπαθώντας να εξηγήσει ότι η Γλωσσική Αντικατάσταση συνήθως προκαλείται από ολιγάριθμα charter groups, αναφέρει το «κλασικό παράδειγμα» των Τούρκων λέγοντας:

«Αν δεις τους Τούρκους, δεν διαφέρουν πολύ από τους Ἐλληνες. Βέβαια αν το πεις αυτό σε έναν Τούρκο ή Έλληνα θα θυμώσει επειδή και οι δύο θέλουν ο καθένας τους να είναι διαφορετικός από τον άλλο. Μια γενετική μελέτη έδειξε ότι μόνο το 1,5% του τουρκικού πληθυσμού μπορεί να αναχθεί στην Κεντρική Ασία. Αλλά η Τουρκική γλώσσα έχει αναμφίβολα έρθει από την Κεντρική Ασία! Έχουν περάσει ίσως 700 χρόνια από την άφιξη της Τουρκικής γλώσσας στην Τουρκία (* εδώ διορθώνω τον Hock γιατί πιστεύω πως μπορούμε σχεδόν να τα χιλιαρίσουμε, δείτε λ.χ. το Β4 εδώ). Επομένως, τι γενετικές ενδείξεις περιμένουν να υπάρχουν για την έλευση του Ινδο-Αρίου charter group στην Ινδία που έγινε σχεδόν 4000 χρόνια πριν;»

Το ότι οι περισσότεροι Μικρασιάτες Τούρκοι κατάγονται από πρώην ελληνόφωνους και αρμενόφωνους Χριστιανούς Ρωμαίους, νομίζω φαίνεται ξεκάθαρα στις ιστορικές πηγές.

Η έλευση των πολλών ολιγάριθμων τουρκικών επιδρομικών ομάδων κατά το δεύτερο μισό του 11ου αιώνα συνέβη σε μια εποχή κρίσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορικής Ιδεολογίας όταν οι Επαρχίες απέρριψαν τον φορολογικά αφαιμακτικό έλεγχο της Κωνσταντινουπόλεως, κάτι που, όπως εξηγεί πολύ ωραία η Αρβελέρ στο παρακάτω βίντεο, εν τέλει οδήγησε στην Άλωση του 1204:

[01:55-04:00]

Από την μια λοιπόν η κρίση ταυτότητας των Ρωμαίων και από την άλλη τα κοινωνικά πλεονεκτήματα του εξισλαμισμού (οι Μουσουλμάνοι υπήκοοι του σουλτάνου λ.χ. δεν πλήρωναν χαράτσι) νομίζω επιβεβαιώνουν την πεποίθηση του David Anthony ότι «η γλωσσική αντικατάσταση και ο στιγματισμός των παλαιών ταυτοτήτων βαδίζουν μαζί χέρι χέρι».

Θυμίζω τρία περιστατικά που έχει τύχει να συναντήσω διαβάζοντας την «Βυζαντινή» ιστορία της περιόδου.

1) Ο μπέης της Σμύρνης «Τζαχᾶς» έφτιαξε τον στόλο του με την βοήθεια ενός ιθαγενούς Σμυρναίου ναυπηγού/πλοιοκτήτη:

[Αλεξιάδα, 7.8.1-3] Τότε δὴ καὶ ὁ Τζαχᾶς τὴν τοῦ βασιλέως περὶ τὴν δύσιν πολυσχιδῆ ὄχλησιν καὶ τοὺς τῶν Πατζινάκων μετ’ αὐτοῦ συχνοὺς πολέμους βεβαιωθεὶς εὐκαιρίαν εὑρὼν δέον ἐλογίσατο στόλον κτήσασθαι. Σμυρναίῳ δέ τινι ἐντυχὼν τὴν κτίσιν αὐτῷ τῶν λῃστρικῶν ἀνέθετο πλοίων ὡς περὶ τὰ τοιαῦτα ἐμπειρίαν πολλὴν ἔχοντι. Αὐτοῦ που δὲ πολλὰς κατασκευάσας ναῦς,

2) Ο Χωνιάτης γράφει πως όταν ο Ιωάννης Κομνηνός εξήγαγε μια εκστρατεία για να ελευθερώσει τους Χριστιανούς της λίμνης Πουσγουσής, αυτοί όχι μόνο τα είχαν βρει με τους Ικονιάτες Τούρκους, αλλά πολέμησαν με τους Τούρκους κατά των Ρωμαίων. Ο Χωνιάτης κλείνει την περιγραφή του γεγονότος με τα λόγια:

«οὔτω χρόνῳ κρατυθὲν ἔθος γένους καὶ θρησκείας ἐστὶν ἰσχυρότερον»

«Το «έθος» [συνήθεια/οικειότητα] που έχει ενισχυθεί με το πέρασμα του χρόνου είναι ισχυρότερο από το «γένος» [«ράτσα»/εθνότητα] και την θρησκεία».

Ο δε Κίνναμος, περιγράφοντας το ίδιο γεγονός γράφει:

«χρόνῳ γὰρ δὴ καὶ ἔθει μακρῷ Πέρσαις τὰς γνώμας ἀνακραθέντες ἦσαν»

«Με το πέρασμα αρκετού χρόνου και μετά από μακροχρόνιο «ἔθος» [συνήθεια/οικειότητα] οι γνώμες τους αναμείχθηκαν με αυτές των «Περσών» [Τούρκων]».

3) Τέλος, σύμφωνα πάντα με τον Χωνιάτη, σε μία από τις εκστρατείες κατά των Τούρκων, ένας Αρμένιος εν ονόματι Κωνσταντίνος που πλέον πολεμούσε με τους Τούρκους άρχισε να εξυβρίζει ελληνιστί τον βασιλέα και την οικογένειά του (γυναίκα και θυγατέρες) προκαλώντας τον γενναιότερο των Ρωμαίων σε μονομαχία:

Οἱγὰρ τοῦ φρουρίου Βακὰτὴν ἐπιστασίαν πεπιστευμένοι καὶ πάντες μὲν ἀκαταπλήκτωςεἶχον πρὸς τὸν ἀγῶνα, Κωνσταντῖνος δέ τις μάλιστα, τοῦτῶν Ἀρμενίων γένους τὰ πρῶτα κληρούμενος καὶ τῶν πολλῶν ὑπερφέρων χειρὸς γενναιότητι· οὐ μόνον τὸ ἐνοικοῦν πλῆθος ἐπισυνίστη καὶ διανίστη πρὸς τὸν κατὰ Ῥωμαίων πόλεμον, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς τοῦ φρουρίου πολλάκις προοπτανόμενος κἀπὶ τοῦ γηλόφου μεθὅπλων ἱστάμενος, ἐφοὗπερ ἡμὲν φύσις τὴν πέτραν ἀνέδωκεν, ἡδὲ τέχνη τείχεσιν αὐτὴν περιέβαλε καὶ ἐκράτυνεν, ὕβρεσι τὸν βασιλέα Ἑλληνίδι ἔπλυνε γλώττῃ, ἔς τε τὴν ἄκοιτιν καὶ τὰς θυγατέρας ὁστόμαλγος ἐρεσχελῶν καὶ λόγους ἀπρεπεῖς ἀφιείς. βασιλεὺς μὲν οὖν συλλαβεῖν τὸν αἰσχρορρήμονα βάρβαρον καὶ δίκας λαβεῖν ἐξ ἐκείνου ἐγλίχετο·

Advertisements

10 Comments

Filed under Γλωσσολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

10 responses to “Η Γλωσσική Αντικατάσταση: ο εξαγγλοσαξονισμός της Βρετανίας

  1. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Λένε πως οι Αγγλοσάξονες που εισέβαλαν στην Βρετανία είχαν και Σλάβους μαζί τους !!!
    (Δεν θυμάμαι αν οι ερευνητές το βασίζουν σε αρχαιολογικά ή γλωσσολογικά στοιχεία).

    • O Heather λέει πως σίγουρα είχαν μαζί τους και Σκανδιναβούς από τη Νορβηγία, αλλά για Σλάβους δεν γράφει τίποτε.

      • Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

        Ναι και εγώ δεν μπορώ να βρω κάτι συγκεκριμένο. Όταν βρεις χρόνο ρίξε μια ματιά σε αυτό

        https://archive.org/stream/originofanglosax00shoruoft/originofanglosax00shoruoft_djvu.txt
        ( κεφάλαια VI. RUGIANS, WENDS, AND TRIBAL SLAVONIC SETTLERS – 84 )
        αλλά δεν ξέρω αν είναι αξιόπιστο.

        —————————————————————

        Και εδώhttp://www.scribd.com/doc/235568825/Περικλης-Δεληγιαννης-Βυζαντιο-εναντιον-Ισλαμ#scribdέχει μια ενδιαφέρουσα προσέγγιση της εθνολογικής προέλευσης των Τούρκων (σελ. 95- 103)

        Βέβαια ανεβάζει πολύ την κεντροασιατική προέλευση (ογουζική, ιρανική) σε 15-25 %. Στην σελ.103 αναφέρει όμως και έρευνες για 3,5% και 4,5-8,5 % κεντροασιατικής προέλευσης.

      • Όταν βρεις χρόνο ρίξε μια ματιά σε αυτό

        Άπαπα … μόλις είδα ημερομηνία συγγραφής 1906 … κατάλαβα ότι δεν αξίζει ούτε μια ματιά.

  2. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Άλλη μια ενδιαφέρουσα υπόθεση είναι να επηρέασε τους Βρετανούς Κέλτες η επιδημία του Ιουστινιανού ( http://en.wikipedia.org/wiki/Plague_of_Justinian#Origins_and_spread , τελευταία παράγραφος ). Αυτοί ίσως είχαν περισσότερα θύματα από τους Άγγλους λόγω του εμπορίου τους με την ηπειρωτική Ευρώπη.

  3. Χρήστος

    Γεια σου σμερδαλέε,

    “Οι ίδιοι όμως μελετητές, λίγο αργότερα, άλλαξαν την ερμηνεία του αποτελέσματος, παρουσιάζοντας ένα πολυπλοκοτότερο μοντέλο επιλεκτικής «συμπύκνωσης», μέσα από το οποίο το σημερινό 75% προκύπτει με επιλεκτικούς μηχανισμούς συμπύκνωσης από ένα αρχικό 10-15%”

    ——
    Εσένα σε ικανοποιεί αυτή η ερμηνεία? Μου θυμίζει deus ex machına, μια λύση από τον ουρανό ενάντια στην λογική και στο εφικτό για να πάρει το αποτέλεσμα που θέλει. Δηλαδή χρησιμοποιεί την έρευνα του απλώς για να νομιμοποιήσει μιά ιδέα, ένα σενάριο που προϋπάρχει στο κεφάλι του. Και προσπαθεί να ξεχειλώσει την ερμηνεία για να χωρέσει ένα αποτέλεσμα που δεν του άρεσε. Αν η πραγματικότητα δεν συμφωνεί με την θεωρία μου τόσο το κακό γι’ αυτήν !!

    Και δεν με ενδιαφέρει το αποτέλεσμα του αλλά η μεθοδολογία του με την οποία κάνει την ερμηνεία αυτή. Και θα πάρω εσένα ως παράδειγμα εν αντιθέσει αυτής της μεθοδολογίας. Όταν κάνεις μια παρουσίαση (γλωσσολογική) πρώτα εκθέτεις τον νόμο, δεύτερον περιγράφεις το περιβάλλον-συνθήκες ισχύος του και τρίτον αναφέρεις πραγματικές περιπτώσεις που εφαρμόζεται.

    Εδώ αυτός κάνει μια ερμηνεία που καταστρατηγεί και τα 3. Δεν αναφέρει κανέναν νόμο, δεν περιγράφει σε πιοιές συνθήκες λειτουργεί αυτός ο μηχανισμός και δεν αναφέρει καμία άλλη περίπτωση εφαρμογής του.

    ——

    “Ο Heather παραθέτει 3 λόγους που εξηγούν τις διαφορετικές συνέπειες των δύο κατακτήσεων.

    1) Μέγεθος του κατακτητικού πληθυσμού.”


    Επίσης το παράδειγμα του εκτουρκισμού της Μ. Ασίας με μόλις 1,5% πληθυσμό ακυρώνει αυτομάτως το πρώτο κριτήριο του Heather.
    Το τρίτο κριτήριο που αναφέρει μου φαίνεται το ισχυρότερο και καθοριστικότερο.

    • Καλώς τον Χρήστο!

      Κοίτα, σίγουρα συμφωνώ με τον Heather όταν λέει ότι η γενετική δεν μπορεί να βοηθήσει στο «δίλημμα» όταν οι ίδιοι γενετιστές ερμηνεύουν το ίδιο αποτέλεσμα με δύο διαφορετικά σενάρια.

      Στο θέμα του τουρκικού 1,5% εγώ αναρωτιέμαι αν αυτό το νούμερο είναι απλά η φανερή κορυφή του παγόβουνου και θα εξηγήσω τι εννοώ. Ως «εξωτικοί» φαίνονται οι γονότυποι που δεν υπήρχαν στον τόπο προορισμού και υπήρχαν αποκλειστικά στην προηγούμενη κοιτίδα. Αυτοί όμως συνήθως συνοδεύονται από μια σειρά γονότυπων που υπάρχουν και στην κοιτίδα και προϋπήρχαν στο υπόστρωμα της περιοχής του προορισμού.

      Για να το πω με ένα παράδειγμα. Αν το τουρκικό charter group έφερε τους γονότυπους α,β,γ,δ σε μια περιοχή όπου προϋπήρχαν οι γονότυποι γ,δ,ε,ζ τότε ως «εξωτικοί» θα φανούν μόνο οι α,β.

      Αν το 1,5% είναι αυτό το α,β τότε ίσως το πραγματικό κλάσμα να είναι λίγο μεγαλύτερο βέβαια σίγουρα κάτω από το 10%, ας πούμε γύρω στο 5%.

      Επομένως τίθεται το ερώτημα γιατί το τουρκικό 5% κατάφερε να πετύχει Γλωσσική Αντικατάσταση, αλλά το Νορμανδικό 5% στην Αγγλία και το Ινδο-Άριο 5% που επιβλήθηκε στους χουρριτόφωνους Μιτάννι δεν κατάφεραν να πετύχουν Γλωσσική Αντικατάσταση, αλλά αφομοιώθηκαν από το υπόστρωμα.

      Το συμπέρασμα που εγώ αντλώ είναι πως η Γλωσσική Αντικατάσταση είναι πολυπαραγοντικό αποτέλεσμα και απαιτεί έναν συνδυασμό αιτιών. Με άλλα λόγια, το ποσοστό του αρχικού Charter Group είναι μόνο ένας από τους παράγοντες που καθορίζουν το αποτέλεσμα. Η ιδεολογική κατάσταση του υποστρώματος (αν υπάρχει ή όχι κρίση και απόρριψη της προηγούμενης ταυτότητας) πιστεύω ότι ίσως είναι σημαντικότερος παράγοντας από το ποσοστό του charter group. Σε αυτό, συμφωνώ με τον David Anthony που έγραψε ότι «γλωσσική αντικατάσταση και στιγματισμός παλαιών ταυτοτήτων συμβαδίζουν χέρι-χέρι».

      Επομένως έχουμε να κάνουμε με μία εξίσωση πολλών μεταβλητών και σίγουρα οι αριθμοί από μόνοι τους δεν αρκούν για να εξηγήσουν τα ιστορικά παραδείγματα Γλωσσικής Αντικατάστασης που έχουμε.

      • Μετά, για τις γενετικές μελέτες, υπάρχει πάντα η φράση του Colin Renfrew με την οποία συμφωνεί και ο JP Mallory: “I do not trust modern DNA patterns”.

        [00:37:27-00:40:20]

  4. Η κατάσταση είναι πολύ πολύπλοκη και για την εξήγησή της έχουν διατυπωθεί διάφορες υποθέσεις. Ίσως για παράδειγμα ο αρχικός πληθυσμός των Αγγλοσαξόνων να ήταν πράγματι μικρός, απλώς οι ντόπιοι να υιοθέτησαν τη γλώσσα επειδή μιλούσαν πλήθος γλωσσών, κελτικών και μη.
    http://shkrobius.livejournal.com/76861.html
    Αν όμως όντως το 75% του ανδρικού πληθυσμού έχει αγγλοσαξονική καταγωγή, τότε γιατί θα πρέπει να καταφεύγουμε σε περίπλοκους υπολογισμούς, αν μπορούμε να το εξηγήσουμε με την απλούστερη ερμηνεία της εθνοκάθαρσης; Σύμφωνα με το ξυράφι του Όκαμ, είναι λογικότερη μια απλούστερη θεωρία αν μπορεί να εξηγήσει ικανοποιητικά το γεγονός.
    Το ότι έφεραν και γυναίκες μαζί τους οι Αγγλοσάξονες είναι μοναδικό. Γενικώς στις περισσότερες κατακτήσεις, στους νέους τόπους εγκαθίσταντο μόνο οι πιο τυχοδιώκτες άντρες, κι έπαιρναν γυναίκες από τον τοπικό πληθυσμό, επιβεβαιώνοντας θεωρίες της ανθρώπινης εξελικτικής βιολογίας. Έτσιέγινε κατά τη Μογγολική επέκταση ήμε την ισπανική στη σημερινή Λατινική Αμερική. Άραγε να έγινε και το ίδιο κατά τους ελληνικούς αποικισμούς κατά την αρχαιότητα; Τα γερμανικά φύλα αντίθετα, έπαιρναν και γυναικόπαιδα όπου κι αν πήγαιναν. Επίσης τα γερμανικά φύλα είχαν ανέκαθεν μια εμμονή με την καθαρότητα της φυλής. Κατακτήθηκαν ή έχασαν τη γλώσσα τους πολύ λιγότερο σε σχέση με άλλους Ευρωπαϊκούς λαούς. Από τότε που ήρθαν σε συνεχή επαφή με τους πιο προηγμένους νότιους ρωμαιοεπηρεασμένους πολιτισμούς, ξεπέρασαν κάθε άλλο λαοό της Ευρώπης σε πολιτισμική ανάπτυξη. Οι απόγονοί τους αποσχίστηκαν από τον καταπιεστικό και πρωτόγονο καθολικισμό, εφηύραν το άτομο, ανέπτυξαν τον καπιταλισμό και σε μεγάλο βαθμό έθεσαν τα θεμέλια του λεγόμενου σύγχρονου μεταδιαφωτιστικού Δυτικού Πολιτισμού. Σήμερα οι χώρες με γερμανική ιστορία αξιολογούνται σταθερά ως οι πλέον ανεπτυγμένες, κι άλλες αρκετά ανεπτυγμένες χώρες, όπως η Γαλλία, η Ρωσία και η Βόρεια Ιταλία, είχαν γερμανική ελίτ στο παρελθόν. Η Γερμανία έχει τον υψλότερο δείκτη νοημοσύνης όλης της Ευρώπης; Κατά τα άλλα, οι Κέλτες και οι Σλάβοι που κατακτούσαν οι Γερμανοί περιφρονούνταν απ’όλους μέχρι αρκετά πρόσφατα στην ιστορία, και πάντοτε ήταν ουραγοί των γερμανικών φύλων. Οι Παραμεσόγειοι/Μεσανατολίτες, όπως εμείς οι Έλληνες και αρκετοί Βαλκάνιοι, είναι κάπου στη μέση αναπτυξιακά. Είναι τυχαία όλα αυτά;

    • Ο λόγος που υπάρχει επιφύλαξη στην αποδοχή της ερμηνείας του 75% με «ακαριαία μαζική αλλαγή πληθυσμού» είναι ότι εκεί όπου μπορούμε να ελέγξουμε το “charter group” που εισάγει μια γλώσσα σε μια περιοχή, αυτό κατά κανόνα είναι μικρό (της τάξης του 10-30%). Το πιο ακραίο παράδειγμα είναι ο εκτουρκισμός της Μικράς Ασίας. Δες στην ανάρτηση το παράδειγμα που αναφέρει ο ΙΕστης Hans Hock ως παράδειγμα της “elite dominance” (= γλωσσική κυριαρχία μιας μειοψηφίας «κύρους»).

      Σύμφωνα με μια γενετική μελέτη, ενώ η Τουρκική γλώσσα έχει έρθει από την Κεντρική Ασία, μόνο το 1,5% του σημερινού τουρκικού DNA είναι «εξωτικό» κεντροασιατικό. Δεν σημαίνει ότι το 1,5% αντιστοιχεί ακριβώς στο κεντροασιατικό “charter group”, απλά μόνο τόσο μπορεί να ανιχνευτεί γενετικά. Όπως και να έχουν τα πράγματα, είναι απίθανο αυτό το charter group να ήταν μεγαλύτερο του 5-7%.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s