Η Αύξουσα Τριάδα του ML West

Μελετώντας την ποιητική παράδοση στις διάφορες ΙΕ θυγατρικές γλώσσες, ο ML West παρατήρησε ότι συμμερίζονται ένα χαρακτηριστικό είδος στίχου που το ονόμασε Augmented Triad (κυριολεκτικά Επαυξημένη Τριάδα, αλλά νομίζω πως ο όρος «Αύξουσα» ταιριάζει καλύτερα). Η Αύξουσα Τριάδα αποτελείται από μια σειρά τριών κύριων ονομάτων (ανθρωπωνύμια, θεωνύμια, τοπωνύμια κλπ) στο τελευταίο από τα οποία προστίθεται ένα επίθετο. Στην Ελληνο-Άρια ποιητική παράδοση, τα ονόματα συνδέονται με το συνδετικό ΠΙΕ μόριο *kwe = «και» (ελληνικό τε, Ινδο-Ιρανικό ca, λατινικό que, φρυγικό κε κλπ).

O West αναλύει πολύ ωραία το θέμα στις παρακάτω 3 σελίδες:

West-aug-triad

Ένα συχνό πεδίο εφαρμογής της Αύξουσας Τριάδας στις ΙΕ γλώσσες είναι «οι τρεις γιοι» κάποιου ανθρώπου. Σε έναν στίχο δηλώνεται ότι ο Χ είχε τρεις ξακουστούς/έξοχους γιους και ο επόμενος στίχος παρουσιάζει τα ονόματά τους στην μορφή της Αύξουσας Τριάδας (δηλαδή με ένα επίθετο να συνοδεύει το τρίτο όνομα).

Θα παραθέσω μερικούς στίχους από τον «Κατάλογο των Νεών» (νεῶν = αττικο-ιωνική ποικιλία του όρου νᾱῶν = πλοίων, το μέρος της 2ης ραψωδίας της Ιλιάδας όπου παρουσιάζονται οι αρχηγοί των Αχαιών και τα μέρη από τα οποία ήρθαν).

[495-9]

Ἀρκεσίλαός τε Προθοήνωρ τε Κλονίος τε,
οἵ θ᾽ Ὑρίην ἐνέμοντο καὶ Αὐλίδα πετρήεσσαν
Σχοῖνόν τε Σκῶλόν τε πολύκνημόν τ᾽ Ἐτεωνόν,
Θέσπειαν Γραῖάν τε καὶ εὐρύχορον Μυκαλησσόν,
οἵ τ᾽ ἀμφ᾽ Ἅρμ᾽ ἐνέμοντο καὶ Εἰλέσιον καὶ Ἐρυθράς,

Στους στίχους 497-8 έχουμε την τυπική εφαρμογή της Αύξουσας Τριάδας:

Η τριάδα τοπωνυμίων Σχοῖνος, Σκῶλος και Ἐτεωνός συνδέεται με το «τε» και το επίθετο «πολύκνημος» προστίθεται για να περιγράψει το τρίτο από αυτά. Το ίδιο βλέπουμε και στον επόμενο στίχο με τα τοπωνύμια Θέσπεια, Γραῖα και Μυκαλησσός, όπου το επίθετο «εὐρύχορος» χαρακτηρίζει το τελευταίο από αυτά.

Το ίδιο φαινόμενο βλέπουμε και στην Ψευδοησιοδική Γενεαλογία του Έλληνος:

Ἕλληνος δ΄ἐγένοντο φιλοπτολέμου βασιλῆος

Δῶρος τε Ξοῦθος τε καὶ Αἴολος ἱππιοχάρμης

Ο στίχος παραθέτει τα ονόματα των τριών Ελληνιδών και το τρίτο συνοδεύεται από το επίθετο «ἱππιοχάρμης» = «αρματομάχος».

Κἀνω μια παρένθεση εδώ παραθέτοντας και τους στίχους της ίδιας ψευδοησιόδειας παράδοσης (~ 600 π.Χ.) για τα διογενή «ξαδέλφια» των τριών Ελληνιδών (Μάγνης, Μακεδών και Γραῖκος = μυθικός γεννάρχης των Ηπειρωτών):

ἡ δὲ ὑποκυσάμενη Διὶ γείνατο τερπικεραύνῳ

υἷε δύω Μάγνητα Μακηδόνα θ΄ ἵππιοχάρμην,

οἱ περὶ Πιερίην καὶ Ὄλυμπον δώματ΄ ἔναιον

και

κούρη δ΄ ἐν μεγάροισιν ἀγαυοῦ Δευκαλίωνος

Πανδώρη Διὶ πατρί, θεῶν σημάντορι πάντων,

μιχθεῖσ΄ ἐν φιλοτήτι τέκε Γραῖκον μενεχάρμην

Ας επανέλθουμε όμως στην Αύξουσα Τριάδα. Δύο παραδείγματα από την Σανσκριτική Rigveda (~1300 π.Χ.) είναι τα παρακάτω:

[5.41.11]

āpa oṣadhīr uta no ‘vantu dyaur vanā ghirayo vṛkṣakeśāḥ

«…  ο ουρανός, τα δάση και τα δενδροπλόκαμα βουνά.»

[9.81.4]

bṛhaspatirmaruto vāyuraśvinā Τvaṣṭā Savitā suyamā Sarasvatī

«Ο Tvaṣṭṛ , o Savitṛ και η ευπλώιμη Sarasvatī.» (θεοποιημένος ποταμός με θηλυκό όνομα, σανσκ. su- = ελλην. εὐ-)

Ένα παράδειγμα από το παλαιοαγγλικό έπος Beowulf (γράφτηκε γύρω στο 700 μ.Χ.) είναι ο στίχος 61:

Heorogār and Hrōðgār and Hālga til;

«ο Heorogār κι ο Hrōðgār (= Roger = «δουρικλειτός») κι ο Hālga ο αγαθός»

Όπως έχω ήδη πει παραπάνω, ένα τυπικό πεδίο εφαρμογής της Αύξουσας Τριάδας είναι η παρουσίαση των τριών άξιων/ηρωικών γιών ενός πατέρα.

[Ιλιάδα, 20.230-4]

Τρῶα δ᾽ Ἐριχθόνιος τέκετο Τρώεσσιν ἄνακτα·
Τρωὸς δ᾽ αὖ τρεῖς παῖδες ἀμύμονες ἐξεγένοντο
Ἶλός τ᾽ Ἀσσάρακός τε καὶ ἀντίθεος Γανυμήδης,
ὃς δὴ κάλλιστος γένετο θνητῶν ἀνθρώπων·
τὸν καὶ ἀνηρείψαντο θεοὶ Διὶ οἰνοχοεύειν

Ο Τρώς είχε «τρεῖς παῖδες ἀμύμονες (= άψογους)»: τον Ίλο, τον Ασσάρακο και τον αντίθεο Γανυμήδη.

Ανάλογες παρουσιάσεις τριών γιων παραθέτει ο West από την Ινδική, Γερμανική και Κελτική παράδοση στις σελίδες που παρέθεσα στην αρχή της ανάρτησης. Παραθέτω ως παράδειγμα δύο στίχους από το Ινδικό έπος Mahabharata:

[MB, 1.60.5-6]

trayas tv Aṅgirasaḥ putrā loke sarvatra viśrutāḥ
Bṛhaspatir Utathyaś ca Saṃvartaś ca dhṛtavratāḥ

Αλλά ο Aṅgiras είχε τρείς γιους (trayas putrā)  ξακουστούς σε όλον τον κόσμο:

Τον Bṛhaspatir και τον Utathyaś και τον θρασύφρονα Saṃvartaś (θρασύφρων)

Προσέξτε ότι το Ινδο-Ιρανικό συνδετικό *kwe > ca χρησιμοποιείται με τον ίδιο τρόπο με το Ελληνικό συγγενές του *kwe > τε.

Θα κλείσω την ανάρτηση με την παρουσίαση των υπόλοιπων Αυξουσών Τριάδων από τον Αχαΐκό «Κατάλογο Νεών».

[502] Κώπας Εὔτρησίν τε πολυτρήρωνά τε Θίσβην,

[533] Βῆσσάν τε Σκάρφην τε καὶ Αὐγειὰς ἐρατεινὰς

[537] Χαλκίδα τ᾽ Εἰρέτριάν τε πολυστάφυλόν θ᾽ Ἱστίαιαν

[561] ΤροιζῆνἨϊόνας τε καὶ ἀμπελόεντἘπίδαυρον,

[582] Φᾶρίν τε Σπάρτην τε πολυτρήρωνά τε Μέσσην,

[606] Ῥίπην τε Στρατίην τε καὶ ἠνεμόεσσαν Ἐνίσπην

[646] Λίνδον Ἰηλυσόν τε καὶ ἀργινόεντα Κάμειρον.

[712] Βοίβην καὶ Γλαφύρας καὶ ἐϋκτιμένην Ἰαωλκόν,

Advertisements

Leave a comment

Filed under Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s