Η κάθοδος των Δωριέων #2: η αρχαιοελληνική παράδοση

Γνωρίζοντας από την πρώτη ανάρτηση τον τρόπο με τον οποίο οι μελετητές σήμερα χειρίζονται τις αρχαίες προφορικές παραδόσεις, θα παρουσιάσω την αρχαιοελληνική παράδοση της Καθόδου των Δωριέων. Την πλήρη εκδοχή του μύθου της Καθόδου την βρίσκουμε σε ύστερες πηγές όπως ο Διόδωρος ο Σικελιώτης (έγραψε γύρω στο 50 π.Χ.), ο οποίος όμως χρησιμοποιεί ως πηγή τον Έφορο (~ 330 π.Χ.). Αποσπασματικές επαληθεύσεις του μύθου από τον Ηρόδοτο, τον Θουκυδίδη και τον Πίνδαρο δείχνουν ότι ο γενικός μύθος της καθόδου ήταν ευρέως γνωστός γύρω στο 500 π.Χ., ενώ ορισμένοι στίχοι του Λάκωνα ποιητή Τυρταίου δείχνουν ότι τα βασικά μέρη του μύθου υπήρχαν ήδη κατά τον ύστερο 7° π.Χ. αιώνα. Η πρώτη αναφορά του εθνωνυμίου «Δωριεῖς» γίνεται στην Οδύσσεια που γράφτηκε γύρω στο 700 π.Χ. αλλά, σύμφωνα με τον Irad Malkin, ο κόσμος που περιγράφεται είναι ο πρωτοαποικιακός (protocolonial) κόσμος του 9ου αιώνα.

Odyssey-protocolonial

Στην Οδύσσεια λοιπόν, μαθαίνουμε ότι οι ετερόγλωσσοι κάτοικοι της Κρήτης ήταν Αχαιοί, Ετεοκρήτες, Κύδωνες, Δωριείς και Πελασγοί.

[Οδύσσεια, 19.172-177]

Κρήτη τις γαῖ᾽ ἔστι, μέσῳ ἐνὶ οἴνοπι πόντῳ,
καλὴ καὶ πίειρα, περίρρυτος: ἐν δ᾽ ἄνθρωποι
πολλοί, ἀπειρέσιοι, καὶ ἐννήκοντα πόληες.
ἄλλη δ᾽ ἄλλων γλῶσσα μεμιγμένη: ἐν μὲν Ἀχαιοί,
ἐν δ᾽ Ἐτεόκρητες μεγαλήτορες, ἐν δὲ Κύδωνες,
Δωριέες τε τριχάϊκες δῖοί τε Πελασγοί.

Το επίθετο «τριχάϊκες» που συνοδεύει τους Δωριείς δεν ξέρουμε τι ακριβώς σημαίνει. Κάποιοι το μεταφράζουν «μακρυμάλληδες» (θρῖξ/τριχός), ενώ άλλοι βλέπουν σε αυτό την σημασία «τριχασμένοι σε τρεις φυλές» (τρίχα), επειδή αργότερα, οι Δωριείς έχουν το έθιμο να χωρίζονται σε τρεις φυλές: Υλλείς, Δυμάνες και Πάμφυλοι. Επειδή προσωπικά συμφωνώ με την δεύτερη ερμηνεία του επιθέτου «τριχάϊκες», πιστεύω ότι το δωρικό έθιμο των τριών φυλών υπήρχε ήδη όταν γράφτηκε η Οδύσσεια.

Άρα σε αυτήν την πρώτη αναφορά του όρου «Δωριείς», μαθαίνουμε ότι αυτοί ήταν κάτι διαφορετικό από τους «Αχαιούς» (ο par excellence όρος της ελληνικής παράδοσης για τους μυθικούς ήρωες της Μυκηναϊκής περιόδου που μάλλον σχετίζεται με το Χετττικό εθνωνύμιο Ahhiyawa) και ότι ήδη διέθεταν το έθιμο του τριχασμού σε τρείς φυλές.

trikhaikes

Έχει γίνει μεγάλη συζήτηση για την απουσία των Δωριέων από την παλαιότερη Ιλιάδα. Ενώ, όπως είπα παραπάνω, η Οδύσσεια γράφτηκε γύρω στο 700 π.Χ. και παρουσιάζει τον κόσμο του 9ου π.Χ. αιώνα, το κείμενο της Ιλιάδας γράφτηκε γύρω στο 750 π.Χ., αλλά βασίζεται σε μια προφορική παράδοση που σίγουρα ανάγεται στα υστερομυκηναϊκά χρόνια. Σύμφωνα με τον Calvert Watkins, οι παλαιότεροι στίχοι της Ιλιάδος (αυτοί που δείχνουν πρώιμα στοιχεία της ελληνικής γλώσσας όπως η προφορά του ΠΙΕ συλλαβικού ενήχου *r. και η χρήση της πρωτοελληνικής οργανικής πτώσης) μπορούν να αναχθούν στο 1400 π.Χ (2γ εδώ). Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι υπήρχε ήδη το 1400 μια έτοιμη εκδοχή της Ιλιάδος, αλλά πολλά από τα φρασήματα που οι ραψωδοί (< ῥάπτω, αὐδή = «αυτοί που ράβουν στίχους και τους τραγουδούν») «συνέρραψαν» για να φτιάξουν το έπος δημιουργήθηκαν από ομιλητές της πρώιμης Ελληνικής του 1400 π.Χ.

Μία υπόθεση που μπορούμε να κάνουμε είναι ότι οι «Δωριείς» δεν υπήρχαν ως εθνοτική ομάδα πριν από το 800 π.Χ. και γι΄αυτό δεν αναφέρονται στην Ιλιάδα. Η άλλη υπόθεση είναι πως οι Δωριείς υπήρχαν, αλλά εσκεμμένα δεν αναφέρονται από τους ραψωδούς επειδή προσπαθούν να παρουσιάσουν έναν προδωρικό/Αχαϊκό κόσμο. Είναι πολύ πιθανό να ισχύει η δεύτερη υπόθεση επειδή υπάρχουν μερικοί στίχοι της Ιλιάδος που υπονοούν γνώση των Δωριέων και του Δωρικού αποικισμού της Ρόδου και της Καρπάθου:

Tlepolemos

Ο ηγέτης των Ροδίων στην Ιλιάδα είναι ο γιος του Ηρακλή Τληπόλεμος. Η «Κάθοδος των Δωριέων» είναι άρρηκτα συνυφασμένη στην ελληνική παράδοση με την «Επιστροφή των Ηρακλειδών». Οι «Ηρακλείδες» ήταν Αχαιοί απόγονοι του Ηρακλή που ο Ευρυσθέας υποτίθεται ότι έδιωξε από την Πελοπόννησο, οι οποίοι κατέφυγαν στους Δωριείς που ζούσαν στον βόρειο ελλαδικό χώρο και τους οδήγησαν στην μετέπειτα κατάκτηση της Πελοποννήσου. Θα αναλύσω περισσότερο τον μύθο παρακάτω. Το μόνο που χρειάζεται να ξέρετε προς το παρόν είναι ότι οι ηγέτες των Δωριέων δεν ήταν Δωριείς, αλλά Αχαιοί Ηρακλείδες. Στην Ιλιάδα, ο βασιλιάς της Ρόδου Τληπόλεμος είναι γιος τους Ηρακλή και οι βασιλείς της Καρπάθου και της Κω Φείδιππος και Άντιφος είναι εγγονοί του Ηρακλή (γιοι του γιου του Ηρακλή Θεσσαλού).

[Ιλιάδα, 2.653-80]

Τληπόλεμος δ᾽ Ἡρακλεΐδης ἠΰς τε μέγας τε
ἐκ Ῥόδου ἐννέα νῆας ἄγεν Ῥοδίων ἀγερώχων,
οἳ Ῥόδον ἀμφενέμοντο διὰ τρίχα κοσμηθέντες
Λίνδον Ἰηλυσόν τε καὶ ἀργινόεντα Κάμειρον.
τῶν μὲν Τληπόλεμος δουρὶ κλυτὸς ἡγεμόνευεν,
ὃν τέκεν Ἀστυόχεια βίῃ Ἡρακληείῃ,
τὴν ἄγετ᾽ ἐξ Ἐφύρης ποταμοῦ ἄπο Σελλήεντος
πέρσας ἄστεα πολλὰ διοτρεφέων αἰζηῶν.
Τληπόλεμος δ᾽ ἐπεὶ οὖν τράφ᾽ ἐνὶ μεγάρῳ εὐπήκτῳ,
αὐτίκα πατρὸς ἑοῖο φίλον μήτρωα κατέκτα
ἤδη γηράσκοντα Λικύμνιον ὄζον Ἄρηος:
αἶψα δὲ νῆας ἔπηξε, πολὺν δ᾽ ὅ γε λαὸν ἀγείρας
βῆ φεύγων ἐπὶ πόντον: ἀπείλησαν γάρ οἱ ἄλλοι
υἱέες υἱωνοί τε βίης Ἡρακληείης.
αὐτὰρ ὅ γ᾽ ἐς Ῥόδον ἷξεν ἀλώμενος ἄλγεα πάσχων:
τριχθὰ δὲ ᾤκηθεν καταφυλαδόν, ἠδὲ φίληθεν
ἐκ Διός, ὅς τε θεοῖσι καὶ ἀνθρώποισιν ἀνάσσει,
καί σφιν θεσπέσιον πλοῦτον κατέχευε Κρονίων.

Νιρεὺς αὖ Σύμηθεν ἄγε τρεῖς νῆας ἐΐσας
Νιρεὺς Ἀγλαΐης υἱὸς Χαρόποιό τ᾽ ἄνακτος
Νιρεύς, ὃς κάλλιστος ἀνὴρ ὑπὸ Ἴλιον ἦλθε
τῶν ἄλλων Δαναῶν μετ᾽ ἀμύμονα Πηλεΐωνα:
ἀλλ᾽ ἀλαπαδνὸς ἔην, παῦρος δέ οἱ εἵπετο λαός.

οἳ δ᾽ ἄρα Νίσυρόν τ᾽ εἶχον Κράπαθόν τε Κάσον τε
καὶ Κῶν Εὐρυπύλοιο πόλιν νήσους τε Καλύδνας,
τῶν αὖ Φείδιππός τε καὶ Ἄντιφος ἡγησάσθην
Θεσσαλοῦ υἷε δύω Ἡρακλεΐδαο ἄνακτος:
τοῖς δὲ τριήκοντα γλαφυραὶ νέες ἐστιχόωντο.

Με άλλα λόγια, τα νησιά όπως η Ρόδος και η Κως που αργότερα θεωρούνται Δωρικές αποικίες ήδη στην Ιλιάδα έχουν:

1) «Ηρακλείδες» ηγεμόνες

2) «Τριχαϊκή» διαίρεση σε τρεις φυλές όπως οι Κρήτες Δωριείς της Οδύσσειας: «διὰ τρίχα κοσμηθέντες» και «τριχθὰ δὲ ᾤκηθεν καταφυλαδόν»

3) Σχέση με περιοχές του βορειοδυτικού ελλαδικού χώρου που θεωρείται το urheimat των Δωριέων. Το όνομα «Θεσσαλός» στην Ιλιάδα δεν πρέπει να συσχετιστεί με την ιστορική Θεσσαλία που ονομάζεται «Ἄργος Πελασγικὸν», αλλά με την περιοχή της Δωδώνης, της κοιτίδας των Θεσσαλών. Ετυμολογικά, η λέξη Θεσσαλός/Πετθαλός/Φετταλός/Θετταλός ανάγεται στο πρώιμο ελληνικό *kwheth-i-alos και είναι παράγωγο της ΙΕ ρίζας *gwhedh- «προσεύχομαι, ζητώ» που έδωσε τα ελληνικά θέσσασθαι = «προσεύχεσθαι» και πόθος. Με άλλα λόγια, «Θεσσαλός» είναι «αυτός που προσεύχεται (στην Δωδώνη)». Ο Ηρόδοτος μας πληροφορεί ότι οι Θεσσαλοί ήρθαν από την Θεσπρωτία στην Αιολίδα (= ιστορική Θεσσαλία) και ο Θουκυδίδης προσθέτει ότι σε αυτήν την μετανάστευση έδιωξαν τους Βοιωτούς από την Θεσσαλία στην Βοιωτία. Η παράδοση θέλει την Δωδώνη αρχικά Θεσπρωτική πριν γίνει Μολοσσική στα μέσα του 5ου π.Χ. αιώνα (λ.χ. ο Στράβων γράφει «οἱ τραγικοί τε καὶ Πίνδαρος Θεσπρωτίδα εἰρήκασι τὴν Δωδώνην. Ὕστερον δὲ ὑπὸ Μολοττοῖς ἐγένετο»). Όπως το όνομα Θεσσαλός έτσι και το Θεσπρωτός σχετίζεται με την Δωδωνική λατρεία (το εθνωνύμιο Θεσπρωτός υπονοεί ένα τοπωνύμιο *Θέσπρον -λ.χ. Βόιον > Βοιωτός- που φαίνεται να είναι παράγωγο σε *-ro του θέματος θεσπ- των όρων θεσπέσιος = «θέσφατος» = ειπωμένος από τον θεό και θεσπίζω = «προφητεύω»). Θυμίζω την πλατωνική κριτική στους «εὐηθεῖς» ιερείς του Δωδωναίου Διός που έψαχναν την αλήθεια σε «δρυός και πέτρας λόγους».

[Ηρόδοτος, 7.176] ἔδειμαν δὲ Φωκέες τὸ τεῖχος δείσαντες, ἐπεὶ Θεσσαλοὶ ἦλθον ἐκ Θεσπρωτῶν οἰκήσοντες γῆν τὴν Αἰολίδα τήν νῦν ἐκτέαται.

[Θουκυδίδης, 1.12.3] Βοιωτοί τε γὰρ οἱ νῦν ἑξηκοστῷ ἔτει μετὰ Ἰλίου ἅλωσιν ἐξ Ἄρνης ἀναστάντες ὑπὸ Θεσσαλῶν τὴν νῦν μὲν Βοιωτίαν, πρότερον δὲ Καδμηίδα γῆν καλουμένην ᾤκισαν (ἦν δὲ αὐτῶν καὶ ἀποδασμὸς πρότερον ἐν τῇ γῇ ταύτῃ, ἀφ᾽ ὧν καὶ ἐς Ἴλιον ἐστράτευσαν), Δωριῆς τε ὀγδοηκοστῷ ἔτει ξὺν Ἡρακλείδαις Πελοπόννησον ἔσχον.

Σύμφωνα με τα παραπάνω χωρία λοιπόν, οι Θεσσαλοί 60 χρόνια μετά την άλωση της Τροίας μετανάστευσαν από την Δωδώνη στην ιστορική Θεσσαλία διώχνοντας τους Βοιωτούς στην ιστορική Βοιωτία και, 20 χρόνια αργότερα, οι Δωριείς μαζί με τους Ηρακλείδες κατέκτησαν την Πελοπόννησο. Η σχέση των Θεσσαλών με την Δωδώνη υπονοείται στην Ιλιάδα από την προσευχή του «Θεσσαλού» Αχιλλέα στον «πελασγικό» (~ προγονικό) Δωδωναίο Δία:

[Ιλιάδα, 16.233-5]

Ζεῦ ἄνα Δωδωναῖε Πελασγικὲ τηλόθι ναίων
Δωδώνης μεδέων δυσχειμέρου, ἀμφὶ δὲ Σελλοὶ
σοὶ ναίουσ᾽ ὑποφῆται ἀνιπτόποδες χαμαιεῦναι,

Σύμφωνα με τον Θεόπομπο τον Χίο, ένα κοινό στοιχείο των Θεσσαλών και των Δωριέων της Σπάρτης ήταν το ότι ήταν οι μόνοι Έλληνες που είχαν υποδουλώσει άλλους Έλληνες: Οι Θεσσαλοί τους Αιολείς Πενέστες (= «εργάτες» ~ πόνος = κόπος) που ήταν ομόφυλοι των Μαγνήτων και των Περραιβών και οι Δωριείς τους Αχαιούς Είλωτες.

Theopompus Penestai

Το τελευταίο χωρίο της Ιλιάδος που υπονοεί μια μεταδωρική πραγματικότητα είναι η μάχη Πυλίων και Επειών κατά την βοηλασία που διηγείται ο Νέστορας. Οι Επειοί ήταν οι επικοί κάτοικοι της Ήλιδος και ως Αχαιοί συμμετέχουν στην εκστρατεία κατά των Τρώων. Στην μάχη της βοηλασίας όμως που περιγράφει ο Νέστορας ο όρος «Αχαιοί» αποδίδεται αποκλειστικά στους Πυλίους, υπονοώντας ότι οι Επειοί δεν ήταν Αχαιοί. Αυτός ο στίχος μπορεί να είναι ένας αναχρονισμός και πίσω από τους «Ἐπειούς» να υπονοούνται οι ιστορικοί Ηλείοι που, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, δεν ήταν «Αχαιοί» όπως οι Αρκάδες, αλλά «Αιτωλοί άποικοι». Επειδή ο λόγος του Νέστορα είναι μεγάλος (αρχίζει στο 11.655) παραθέτω μόνο τις φράσεις κλειδιά:

εἴθ᾽ ὣς ἡβώοιμι βίη δέ μοι ἔμπεδος εἴη
ὡς ὁπότ᾽ Ἠλείοισι καὶ ἡμῖν νεῖκος ἐτύχθη
ἀμφὶ βοηλασίῃ,

«Νεῖκος» (= καβγάς) ανάμεσα σε «εμάς» τους Πυλίους και τους Ηλείους για βοηλασία

ταῦθ᾽ ὑπερηφανέοντες Ἐπειοὶ χαλκοχίτωνες
ἡμέας ὑβρίζοντες ἀτάσθαλα μηχανόωντο.

‘ ἀλλ᾽ ὅτε δὴ Πυλίων καὶ Ἐπειῶν ἔπλετο νεῖκος,

Οι «Επειοί» ύβριζαν «εμάς» τους Πυλίους κατά το νείκος

 αὐτὰρ Ἀχαιοὶ
ἂψ ἀπὸ Βουπρασίοιο Πύλονδ᾽ ἔχον ὠκέας ἵππους,
πάντες δ᾽ εὐχετόωντο θεῶν Διὶ Νέστορί τ᾽ ἀνδρῶν.

Οι «Αχαιοί» (= Πύλιοι) επέστρεψαν από το Βουπράσιον στην Πύλο.

Αυτή η χρήση του όρου «Αχαιοί» για τους Πυλίους σε μια διαμάχη Πυλίων και Επειών/Ηλείων υπονοεί ότι οι δεύτεροι δεν ήταν «Αχαιοί». Εδώ μάλλον έχουμε έναν αναχρονισμό από την «μετακαθοδική» πραγματικότητα. Παραθέτω τα λόγια του Ηροδότου:

[8.73] οἰκέει δὲ τὴν Πελοπόννησον ἔθνεα ἑπτά. τούτων δὲ τὰ μὲν δύο αὐτόχθονα ἐόντα κατὰ χώρην ἵδρυται νῦν τε καὶ τὸ πάλαι οἴκεον, Ἀρκάδες τε καὶ Κυνούριοι: ἓν δὲ ἔθνος τὸ Ἀχαιϊκὸν ἐκ μὲν Πελοποννήσου οὐκ ἐξεχώρησε, ἐκ μέντοι τῆς ἑωυτῶν, οἰκέει δὲ τὴν ἀλλοτρίην. [2] τὰ δὲ λοιπὰ ἔθνεα τῶν ἑπτὰ τέσσερα ἐπήλυδα ἐστί, Δωριέες τε καὶ Αἰτωλοὶ καὶ Δρύοπες καὶ Λήμνιοι. Δωριέων μὲν πολλαί τε καὶ δόκιμοι πόλιες, Αἰτωλῶν δὲ Ἦλις μούνη, Δρυόπων δὲ Ἑρμιών τε καὶ Ἀσίνη ἡ πρὸς Καρδαμύλῃ τῇ Λακωνικῇ, Λημνίων δὲ Παρωρεῆται πάντες. [3] οἱ δὲ Κυνούριοι αὐτόχθονες ἐόντες δοκέουσι μοῦνοι εἶναι Ἴωνες, ἐκδεδωρίευνται δὲ ὑπό τε Ἀργείων ἀρχόμενοι καὶ τοῦ χρόνου, ἐόντες Ὀρνεῆται καὶ οἱ περίοικοι. τούτων ὦν τῶν ἑπτὰ ἐθνέων αἱ λοιπαὶ πόλιες, πάρεξ τῶν κατέλεξα, ἐκ τοῦ μέσου κατέατο: εἰ δὲ ἐλευθέρως ἔξεστι εἰπεῖν, ἐκ τοῦ κατήμενοι ἐμήδιζον.

Στην Πελοπόννησο υπάρχουν 7 έθνη: 2 «αυτόχθονα» και 5 «επήλυδα». Τα αυτόχθονα έθνη είναι οι «Αχαιοί» Αρκάδες και οι «εκδεδωρισμένοι Ίωνες» Κυνούριοι. Η Ήλιδα θεωρείται «Αιτωλική» πολιτεία. Οι Αιτωλοί άποικοι ακολούθησαν τον Όξυλο που οδήγησε τους Δωριείς και τους Ηρακλείδες στην Πελοπόννησο και βραβεύτηκε με την Ήλιδα. Όπως οι Ηρακλείδες ηγέτες των Δωριέων δεν ήταν Δωριείς αλλά Αχαιοί και όπως οι Δωριείς κατακτητές δεν ήταν Αχαιοί όπως οι υπόδουλοι Είλωτες και οι Θεσσαλοί κατακτητές είχαν διαφορετική Δωδωνική καταγωγή από τους κατεκτημένους Αιολείς Πενέστες, έτσι και ο Όξυλος δεν θεωρείται Αιτωλός όπως οι άποικοι που τον ακολουθούν, αλλά εξόριστος στην Αιτωλία Ηλείος/Επειός που επιστρέφει στην πατρίδα του όπως οι Ηρακλείδες. Αντίστοιχα, ο βασιλικός οίκος των Μολοσσών δεν ήταν Μολοσσοί, αλλά Αιακίδες απόγονοι του γιου του Αχιλλέα Νεοπτόλεμου, ενώ οι Αργεάδες βασιλείς της Μακεδονίας δεν ήταν Μακεδόνες, αλλά Τημενίδες από το Άργος. Περιγράφοντας όλα αυτά τα παραδείγματα, ο Jonathan M. Hall κατέληξε στο συμπέρασμα πως υπήρχε η τάση στην αρχαϊκή Ελλάδα άρχοντες και αρχόμενοι να είναι «αλλογενείς». Μάλιστα πιστεύει ότι οι βασιλικοί οίκοι της Μακεδονίας και της Μολοσσίδας μπορεί να έβαλαν το χεράκι τους στον σχηματισμό της πεποιθήσεως που ήθελε τους υπηκόους τους «βαρβάρους». Μία ανάλογη πολιτική, πάντα κατά τον Hall, ακολούθησαν οι κατακτητές Θεσσαλοί με τους κατεκτημένους Περιοίκους τους.

[Hellenicity, σλδ 166]

The denial of Hellenic descent to Makedonian or Molossian populations may not be due simply to supremacist tendencies on the part of southern Greek èlites. In a society for which the reversal of fortunes constituted a familiar trope of narrative, rule over others can only be regarded as an historical contingency rather than a natural right. Divine right could be appealed to on occasion -this appears to be the case at sparta- but extraneous ethnic origins could also accentuate the difference between ruler and subject, thus in a sense naturalizing the basis for dominion. In other words, it was in the interests of the ruling families of Makedon and Molossia to represent themselves as ethnic outsiders, and even when Hellanikos did bestow Hellenic descent upon the Makedonians their Aiolian descent still made them distinct from their Heraklid rulers. A similar strategy appears to be in operation in the Greek mainland during the Archaic period: Akhaian “Heraklids” exercised hegemony over the Dorians of Sparta and the Aiolians of Thessaly, while the Peisistratid tyrants of Athens are said to have been originally Neleids from Pylos.

Hall Mag-Mak

Άρα αν εφαρμόζουμε την αρχή “Cui Bono?” του Finley, οι παραδόσεις μεταναστεύσεων έχουν και την λειτουργία διαχωρισμού «αρχόντων» και «αρχομένων». Γιατί οι Είλωτες και οι Πενέστες ήταν υπόδουλοι; Γιατί ήταν «κατεκτημένοι Αχαιοί και Αιολείς αυτόχθονες» από «Δωριείς και Θεσσαλούς επήλυδες κατακτητές». Γιατί οι Σπαρτιάτες βασιλείς είχαν το δικαίωμα εξουσίας στους Δωριείς της Σπάρτης; Γιατί δεν ηταν Δωριείς, αλλά «Ηρακλείδες Αχαιοί». Όταν η Αθηναία ιέρεια της Αθηνάς είπε στον Σπαρτιάτη βασιλιά Κλεομένη Ά πως το άδυτο της θεάς στην Ακρόπολη ήταν απογορευμένος χώρος στους Δωριείς, ο δεύτερος απάντησε πως δεν ήταν Δωριέας, αλλά Αχαιός!

[5.72] Ἀθηναίων δὲ οἱ λοιποὶ τὰ αὐτὰ φρονήσαντες ἐπολιόρκεον αὐτοὺς ἡμέρας δύο: τῇ δὲ τρίτῃ ὑπόσπονδοι ἐξέρχονται ἐκ τῆς χώρης ὅσοι ἦσαν αὐτῶν Λακεδαιμόνιοι. ἐπετελέετο δὲ τῷ Κλεομένεϊ ἡ φήμη. [3] ὡς γὰρ ἀνέβη ἐς τὴν ἀκρόπολιν μέλλων δὴ αὐτὴν κατασχήσειν, ἤιε ἐς τὸ ἄδυτον τῆς θεοῦ ὡς προσερέων: ἡ δὲ ἱρείη ἐξαναστᾶσα ἐκ τοῦ θρόνου, πρὶν ἢ τὰς θύρας αὐτὸν ἀμεῖψαι, εἶπε ‘ὦ ξεῖνε Λακεδαιμόνιε, πάλιν χώρεε μηδὲ ἔσιθι ἐς τὸ ἱρόν: οὐ γὰρ θεμιτὸν Δωριεῦσι παριέναι ἐνθαῦτα.’ ὁ δὲ εἶπε ‘ὦ γύναι, ἀλλ᾽ οὐ Δωριεύς εἰμι ἀλλ᾽ Ἀχαιός.’

Υπάρχει ένα τελευταίο πράγμα που θέλω να θίξω με τις ομηρικές υπόνοιες για την παράδοση της Καθόδου των Δωριέων. Ανέφερα ότι οι Ηρακλείδες ηγεμόνες της Καρπάθου και της Κω είχαν για πατέρα τον Θεσσαλό, ένα όνομα που τους συνδέει με την Δωδώνη. Ο Όμηρος μας παραθέτει επίσης την καταγωγή του Ηρακλείδη ηγεμόνα της Ρόδου Τληπόλεμου: ο πατέρας του Ηρακλής έκλεψε την μητέρα του Αστυόχεια από την πόλη Εφύρα στον ποταμό Σελλήεντα (ὃν τέκεν Ἀστυόχεια βίῃ Ἡρακληείῃ, τὴν ἄγετ᾽ ἐξ Ἐφύρης ποταμοῦ ἄπο Σελλήεντος). Που ήταν η Εφύρα και ο ποταμός Σελλήεις; Υπήρχαν τρεις Εφύρες στην Πελοπόννησο (Ήλιδα, Αρκαδία, Κορινθία) οι 2 από τις οποίες είχαν ποταμούς Σελλήεντες (αυτή στην Ήλιδα και αυτή δυτικά της Κορίνθου). Επίσης υπήρχε και μία γνωστή Εφύρα στην Θεσπρωτία (όπου υπήρχε το νεκρομαντείο του ποταμού  Αχέροντα) και δύο άλλες λιγότερο γνωστές στην Αιτωλία και στην Περραιβία. Ο Στράβων αναφέρει έναν ποταμό Σελλήεντα όταν μιλάει για τους Σελλούς της Δωδώνης που αναφέρει ο Αχιλλέας στην Ιλιάδα. Ο Στέφανος Βυζάντιος δεν μας βοηθάει να καταλάβουμε ποια Εφύρα εννοεί ο Όμηρος, αλλά ο Στράβων πίστευε ότι ήταν η Εφύρα της Ήλιδας, επειδή στην Θεσπρωτία και στην Μολοσσίδα δεν υπήρχαν Σελλήεντες ποταμοί.

Στέφανος Βυζαντινός:

Ephyra

[Στράβων, 7.10]

τὸν μέντοι ποιητὴν [οὐχ] οὕτω λέγειν Ἑλλούς, ἀλλὰ Σελλούς, ὑπολαμβάνει τοὺς περὶ τὸ ἱερόν, προσθεὶς ὅτι καὶ Σελλήεντα τινὰ ὀνομάζει ποταμόν. Ὀνομάζει μὲν οὖν, ὅταν φῆι· Τηλόθεν ἐξ Ἐφύρης ποταμοῦ ἄπο Σελλήεντος. Ἐν δὲ Θεσπρωτοῖς Ἐφύρας, ἀλλὰ τῆς ἐν τοῖς Ἠλείοις· ἐκεῖ γὰρ εἶναι τὸν Σελλήεντα, ἐν δὲ Θεσπρωτοῖς οὐδένα, οὐδ᾽ ἐν Μολοττοῖς. Τὰ δὲ μυθευόμενα περὶ τῆς δρυὸς καὶ τῶν πελειῶν, καὶ εἴ τινα ἄλλα τοιαῦτα, καθάπερ καὶ τὰ περὶ Δελφῶν, τὰ μὲν ποιητικωτέρας ἐστὶ διατριβῆς τὰ δ᾽ οἰκεῖα τῆς νῦν περιοδείας.

Αυτά για τις ομηρικές υπόνοιες στους Δωριείς. Το συμπεράσμα είναι πως οι ραψωδοί του 8ου αιώνα γνώριζαν:

1) ότι υπήρχαν Δωριείς που είχαν το έθιμο να χωρίζονται σε τρία φύλα και ότι αυτοί είχαν εποικίσει τα νησιά Κρήτη, Ρόδο, Κω και Κάρπαθο.

2) ότι υπήρχε μια παράδοση που ήθελε τους ηγεμόνες των Δωριέων Ηρακλείδες, δηλαδή απογόνους του Ηρακλή (Τληπόλεμος, Φείδιππος, Άντιφος).

3) ότι υπήρχε μια παράδοση καταγωγής των Δωριέων από τον ΒΔ ελλαδικό χώρο (ο γιος του Ηρακλή Θεσσαλός ήταν πατέρας του Φείδιππου και του Άντιφου).

Η επόμενη χρονολογικά πηγή που αναφέρει τον μύθο της Καθόδου των Δωριέων και της Επιστροφής των Ηρακλειδών είναι ο Λάκωνας ποιητής Τυρταίος (~ δεύτερο μισό 7ου π.Χ. αιώνα).

Tyrtaios

Σε έναν κάπως απρόσεκτο στίχο καλεί όλους τους Σπαρτιάτες «να είναι θαρραλέοι επειδή κατάγονται από τον ανίκητο Ηρακλή»:

Ἀλλ΄ Ἡρακλῆος γὰρ ἀνικήτου γένος ἐστέ, θαρσεῖτε

Σε έναν πιο προσεγμένο στίχο ξεχωρίζει «εμάς» τους Δωριείς από τους Ηρακλείδες ηγεμόνες μας όταν λέει ότι ο Κρόνιος Δίας ο άνδρας της καλλιστεφάνου Ήρας χάρισε την Σπάρτη στους Ηρακλείδες με τους οποίους «εμείς» [οι Δωριείς] εγκαταλείψαμε την Ερινεό [της Δωρίδος] και ήρθαμε στην ευρεία νήσο του Πέλοπα.

Αὐτὸς γὰρ Κρονίων καλλιστεφάνου πόσις Ἥρης

Ζεὺς Ἡρακλείδαις τήνδε δέδωκε πόλιν.

Οἶσιν ἅμα προλίποντες Ἐρινεόν ἠνεμόεντα,

εὐρεῖαν Πέλοπος νῆσον ἀφικόμεθα

Στον Τυρταίο λοιπόν έχουμε την πρώτη ρητή αναφορά σε Κάθοδο των Δωριέων στην Πελοπόννησο μαζί με τους Ηρακλείδες. Ως μητρόπολις των Δωριέων μας δίνεται η Ερινεός της Δωρίδος. Όπως γράφει και ο Hall στις σελίδες που παρέθεσα παραπάνω, ο Τυρταίος είναι και η πρώτη πηγή που μας παρέχει τα ονόματα των τριών Δωρικών φυλών: Ὑλλεῖς, Δυμᾶνες και Πάμφυλοι. Ο Θουκυδίδης συμφωνεί σε δύο σημεία με τον Τυρταίο, όταν χαρακτηρίζει την Δωρίδα/Δωριάδα ως «μητρόπολη των Λακεδαιμονίων»:

[1.107.2] καὶ Φωκέων στρατευσάντων ἐς Δωριᾶς τὴν Λακεδαιμονίων μητρόπολιν, Βοιὸν καὶ Κυτίνιον καὶ Ἐρινεόν, καὶ ἑλόντων ἓν τῶν πολισμάτων τούτων, οἱ Λακεδαιμόνιοι Νικομήδους τοῦ Κλεομβρότου ὑπὲρ Πλειστοάνακτος τοῦ Παυσανίου βασιλέως νέου ὄντος ἔτι ἡγουμένου ἐβοήθησαν τοῖς Δωριεῦσιν ἑαυτῶν τε πεντακοσίοις καὶ χιλίοις ὁπλίταις καὶ τῶν ξυμμάχων μυρίοις, καὶ τοὺς Φωκέας ὁμολογίᾳ ἀναγκάσαντες ἀποδοῦναι τὴν πόλιν ἀπεχώρουν πάλιν.

[3.92.3] ξυνεπρεσβεύοντο δὲ αὐτοῖς καὶ Δωριῆς, ἡ μητρόπολις τῶν Λακεδαιμονίων, τῶν αὐτῶν δεόμενοι: ὑπὸ γὰρ τῶν Οἰταίων καὶ αὐτοὶ ἐφθείροντο.

Κατά τον 6ο αιώνα ένα νέο μυθικό πρόσωπο εμφανίζεται στην παράδοση μαζί με μια νέα μητρόπολη. Το πρόσωπο είναι ο Αἰγίμιος και η νέα μητρόπολις των Δωριέων είναι η Ιστιαιώτιδα στην ΒΔ Θεσσαλία. Η πηγή του 6ου αιώνα είναι το έπος «Αιγίμιος».

Thessaly

Σε αυτήν την δεύτερη παράδοση, ο Αιγίμιος είναι ο γιος του επώνυμου Δώρου και βασιλιάς των Δωριέων που πολεμούν με τους Λάπιθες. Ο Ηρακλής έρχεται και βοηθάει τους Δωριείς να κερδίσουν την μάχη και ανταμοίβεται από τον Αιγίμιο με ένα κομμάτι γης. Ο Ηρακλής ζητά από τον Αιγίμιο να του κρατήσει τη γη για τους απογόνους του. Χρόνια αργότερα, οι Ηρακλείδες αποτυγχάνουν στην πρώτη προσπάθεια εισβολής στην Πελοπόννησο από τον Ισθμό, επειδή ο Αρκάς Έχεμος σκοτώνει σε μονομαχία τον γιο του Ηρακλή Ύλλο. Οι Ηρακλείδες καταφεύγουν στον Αιγίμιο και ζητούν την γη που τους κρατούσε. Ο Αιγίμιος είχε δύο γιους (Δύμας και Πάμφυλος) και υιοθετεί τον – κατά τα άλλα νεκρό- Ηρακλείδη Ύλλο. Από αυτήν την στιγμή, οι Ηρακλείδες γίνονται οι ηγεμόνες των Δωριέων και οι δέυτεροι ακολουθούν τους πρώτους σε μια δεύτερη εισβολή της Πελοποννήσου από την Ναύπακτο με οδηγό τον Όξυλο. Κερδίζουν τις μάχες και μοιράζουν την γη. Ο Τήμενος παίρνει την Αργολίδα, ο Κρεσφόντης την Μεσσηνία και οι δύο γιοι του κεραυνοβολημένου στην Ναύπακτο Αριστόδημου Ευρυσθένης και Προκλής έλαβαν την Λακωνία και ίδρυσαν τους δύο βασιλικούς οίκους που περιέργως δεν φέρουν το όνομα των ιδρυτών τους (Αγιάδαι και Ευρυποντίδαι). Ο Όξυλος και οι Αιτωλοί άποικοί του έλαβαν την Ήλιδα, οι αυτόχθονες Αρκάδες περιορίστηκαν στα ορεινά και οι εκτοπισμένοι Αχαιοί από την Λακωνία εγκαταστάθηκαν στην Αχαΐα (αλλά περιέργως οι ιστορικοί Αχαιοί μιλούσαν μια ΒΔ ελληνική διάλεκτο όπως οι Ηλείοι και οι Αιτωλοακαρνανοί.

Αν και άγνωστος στον Τυρταίο, ο Αιγίμιος γύρω στο 600 π.Χ. έχει εισέλθει στον βασικό μύθο της Καθόδου των Δωριέων. Αναφέρεται στον ψευδοησιοδικό Κατάλογο των γυναικών (~ 600 π.Χ.), υπάρχει έπος με το όνομά του και αναφέρεται συχνά από τον Πίνδαρο που τον θεωρεί κάτι σαν τον ιδρυτή των δωρικών εθίμων τα οποία διατηρούν οι Ηρακλείδες που παραμένουν «πιστοί στις εντολές του Αιγιμίου».

Aigimios

Ας εξετάσουμε λίγο τα ονόματα που της παράδοσης. Το όνομα Δωριεῖς μπορεί να σημαίνει «κάτοικοι του δάσους» (~ αγγλ. woodmen), όπως και το Ὑλλεῖς.

δόρυ > Δορϝ-ι-εύς > δωρικό Δωριεύς ύστερα από την τρίτη αναπληρωματική έκταση (~ ιων. δουρικλειτός) όπως κόρϝᾱ > δωρικό κώρᾱ ~ ιωνικό κούρη .

ὕλη > Ὑλ-ι-εύς >Ὑλλεύς με διπλασιασμό λj > λλ όπως στα ἄλjος > ἄλλος και Ἀπέλjων > Ἀπέλλων/Ἀπόλλων .

Οι Δῡμᾶνες είναι οι «Δυτικοί» (*dus-meh2 > *Dusmā > Dūmā ~ Δύμη = «Δυτικό μέρος» και ΒΔ συλλογική κατάληξη -ᾶνες όπως Ἀρκτᾶνες, Ἀκαρνᾶνες, Εὐρυτᾶνες, Ἑλλᾶνες = Ἕλληνες).

Το όνομα Πάμφυλοι ταιριάζει με το καινούριο χιόνι που προστίθεται στην πορεία στο μεταναστευτικό μοντέλο της χιονοστιβάδας του Peter Heather.

Dyme

O Jonathan Μ. Hall ασκώντας κριτική σε ορισμένους μελετητές που τοποθετούσαν την εφεύρεση της Δωρικής ταυτότητας στην Ασιατική Δωρίδα πιστεύει ότι είναι προτιμότερο να την αναζητήσουμε ή στην Κρήτη όπου πρωτοαπαντά ο όρος Δωριείς ή στην Λακωνία όπου πρωτοαπαντά έτοιμος ο μύθος της Καθόδου με τον Τυρταίο.

Krete-Sparta

Ο πολυεθνοτικός χαρακτήρας της Κρήτης είναι το πιθανότερο περιβάλλον για την κατασκευή του φυλωνυμίου «Πάμφυλοι». Το χωρίο της Οδύσσειας μιλάει για:

[Οδύσσεια, 19.172-177]

Κρήτη τις γαῖ᾽ ἔστι, μέσῳ ἐνὶ οἴνοπι πόντῳ,
καλὴ καὶ πίειρα, περίρρυτος: ἐν δ᾽ ἄνθρωποι
πολλοί, ἀπειρέσιοι, καὶ ἐννήκοντα πόληες.
ἄλλη δ᾽ ἄλλων γλῶσσα μεμιγμένη: ἐν μὲν Ἀχαιοί,
ἐν δ᾽ Ἐτεόκρητες μεγαλήτορες, ἐν δὲ Κύδωνες,
Δωριέες τε τριχάϊκες δῖοί τε Πελασγοί.

δηλαδή για Δωριείς, Αχαιούς, Ετεοκρήτες, Κύδωνες και Πελασγούς, «ἄνθρωποι πολλοίἄλλη δ᾽ ἄλλων γλῶσσα μεμιγμένη». Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης μιλάει για ένα κράμα μιγάδων βαρβάρων που εγκαταστάθηκαν στην Κρήτη μετά τους Δωριείς (το μυαλό μου πάει στους Λαούς της Θάλασσας) και οι οποίοι γρήγορα εξελληνίστηκαν. Αυτοί μπορεί να ήταν οι πρώτοι Δωριείς «Πάμφυλοι»:

[5.80] Τούτων δ´ ἡμῖν διευκρινημένων λείπεται περὶ τῶν ἐπιμιχθέντων ἐθνῶν τοῖς Κρησὶ διελθεῖν. ὅτι μὲν οὖν πρῶτοι κατῴκησαν τὴν νῆσον οἱ προσαγορευθέντες μὲν Ἐτεόκρητες, δοκοῦντες δ´ ὑπάρχειν αὐτόχθονες, προειρήκαμεν· μετὰ δὲ τούτους πολλαῖς γενεαῖς ὕστερον Πελασγοὶ πλανώμενοι διὰ τὰς συνεχεῖς στρατείας καὶ μεταναστάσεις καταντήσαντες εἰς τὴν Κρήτην μέρος τῆς νήσου κατῴκησαν. τρίτον δὲ γένος φασὶ τῶν Δωριέων παραβαλεῖν εἰς τὴν νῆσον ἡγουμένου Τεκτάμου τοῦ Δώρου· τούτου δὲ τοῦ λαοῦ μέρος τὸ μὲν πλέον ἀθροισθῆναι λέγουσιν ἐκ τῶν περὶ τὸν Ὄλυμπον τόπων, τὸ δέ τι μέρος ἐκ τῶν κατὰ τὴν Λακωνικὴν Ἀχαιῶν διὰ τὸ τὴν ἀφορμὴν τὸν Δῶρον ἐκ τῶν περὶ Μαλέαν τόπων ποιῆσαι. τέταρτον δὲ γένος συμμιγῆναί φασιν εἰς τὴν Κρήτην μιγάδων βαρβάρων τῶν διὰ τὸν χρόνον ἐξομοιωθέντων τῇ διαλέκτῳ τοῖς ἐγχωρίοις Ἕλλησι. μετὰ δὲ ταῦτα τοὺς περὶ Μίνω καὶ Ῥαδάμανθυν ἰσχύσαντας ὑπὸ μίαν ἀγαγεῖν συντέλειαν τὰ ἔθνη τὰ κατὰ τὴν νῆσον. τὸ δὲ τελευταῖον μετὰ τὴν κάθοδον τῶν Ἡρακλειδῶν Ἀργεῖοι καὶ Λακεδαιμόνιοι πέμποντες ἀποικίας ἄλλας τέ τινας νήσους ἔκτισαν καὶ ταύτης τῆς νήσου κατακτησάμενοι πόλεις τινὰς ᾤκησαν ἐν αὐταῖς· περὶ ὧν τὰ κατὰ μέρος ἐν τοῖς ἰδίοις χρόνοις ἀναγράψομεν. ἐπεὶ δὲ τῶν τὰ Κρητικὰ γεγραφότων οἱ πλεῖστοι διαφωνοῦσι πρὸς ἀλλήλους, οὐ χρὴ θαυμάζειν ἐὰν μὴ πᾶσιν ὁμολογούμενα λέγωμεν· τοῖς γὰρ τὰ πιθανώτερα λέγουσι καὶ μάλιστα πιστευομένοις ἐπηκολουθήσαμεν, ἃ μὲν Ἐπιμενίδῃ τῷ θεολόγῳ προσχόντες, ἃ δὲ Δωσιάδῃ καὶ Σωσικράτει καὶ Λαοσθενίδᾳ.

Τα κύματα μετανάστευσης λοιπόν στην Κρήτη κατά τον Διόδωρο είναι:

1) Οι Ετεοκρήτες που ήταν αυτόχθονες

2) Πλανώμενοι Πελασγοί

3) Δωριείς με απώτερη καταγωγή τα μέρη γύρω από τον Όλυμπο η οποία έφτασαν πρώτα στην Λακωνία και από εκεί στην Κρήτη φέρνοντας μαζί τους και μερικούς Λάκωνες Αχαιούς. Εδώ έχουμε ένα καινούριο δωρικό urheimat: O Τυρταίος θεωρούσε ως μητρόπολη την Δωρίδα, ο μύθος του Αιγιμίου την Θεσσαλική Ιστιαιώτιδα και ο κρητικός μύθος τους «περὶ τὸν Ὄλυμπον τόπους».

4) Ένα γένος μιγάδων βαρβάρων που εξομοιώθηκαν γλωσσικά από τους εγχώριους Έλληνες. Αυτό το γένος μιγάδων βαρβάρων μαζί με τους Ετεοκρήτες και Πελασγούς που προϋπήρχαν είναι ο καλύτερος υποψήφιος πληθυσμός για να φέρει το φυλωνύμιο «Πάμφυλοι» αφού εκδωριστεί. Επιπλέον, το γένος μιγάδων βαρβάρων που εξελληνιστήκαν μπορεί κάλλιστα να ήταν Λαοί της Θάλασσας που εγκαταστάθηκαν στην Κρήτη.

5) Τελος Αργείοι και Λακεδαιμόνιοι ίδρυσαν μερικές αποικίες στην Κρήτη και κατέκτησαν μερικές ήδη ιδρυμένες πόλεις.

Ο Στράβων λέει ότι οι Δωριείς την Κρήτης ήταν εγκατεστημένοι στο ανατολικό μέρος του νησιού και οι Κύδωνες στο «δυσμικό» = δυτικό. Αν κάποιοι Δωριείς ζούσαν στο «δυσμικό ~ δῡμικό» μέρος τότε είναι πιθανόν να ήταν γνωστοί ως Δῡμᾶνες = «Δυτικοί». Επίσης, σύμφωνα με τον Στράβωνα, η Κρήτη ήταν ένα δασύδενδρο νησίἔστι δ΄ὀρεινὴ καῖ δασεῖα ἡ νῆσος»), κάτι που μπορεί να εξηγήσει τα φυλωνύμια «Δωριεῖς» και «Ὑλλεῖς» ως «κάτοικοι των δασών». Το αρχαίο όνομα του Ψηλορείτη Ίδη (και Ἰδαῖον ὄρος) σημαίνει «όρος καλυμμένο με δένδρα».

[Στράβων, 10.4.4] ἔστι δ᾽ ὀρεινὴ καὶ δασεῖα ἡ νῆσος, ἔχει δ᾽ αὐλῶνας εὐκάρπους. τῶν δ᾽ ὀρῶν τὰ μὲν πρὸς δύσιν καλεῖται Λευκά, οὐ λειπόμενα τοῦ Ταϋγέτου κατὰ τὸ ὕψος, ἐπὶ τὸ μῆκος δ᾽ ἐκτεταμένα ὅσον τριακοσίων σταδίων καὶ ποιοῦντα ῥάχιν τελευτῶσάν πως ἐπὶ τὰ στενά. ἐν μέσῳ δ᾽ ἐστὶ κατὰ τὸ εὐρυχωρότατον τῆς νήσου τὸ Ἰδαῖον ὄρος ὑψηλότατον τῶν ἐκεῖ, περιφερὲς δ᾽ ἐν κύκλῳ σταδίων ἑξακοσίων: περιοικεῖται δ᾽ ὑπὸ τῶν ἀρίστων πόλεων. ἄλλα δ᾽ ἐστὶ πάρισα τοῖς Λευκοῖς, τὰ μὲν ἐπὶ νότον τὰ δ᾽ ἐπὶ τὴν ἕω λήγοντα.

Επίσης, ο Στράβων σχολιάζοντας το χωρίο της Οδύσσειας για την πολυεθνοτική Κρήτη γράφει:

[Στράβων, 10.4.6]

“ ἄλλη δ᾽ ἄλλων γλῶσσα μεμιγμένη
” φησὶν ὁ ποιητής“ ἐν μὲν Ἀχαιοί,
ἐν δ᾽ Ἐτεόκρητες μεγαλήτορες, ἐν δὲ Κύδωνες,
Δωριέες τε τριχάικες δῖοί τε Πελασγοί.”

τούτων φησὶ Στάφυλος τὸ μὲν πρὸς ἕω Δωριεῖς κατέχειν, τὸ δὲ δυσμικὸν Κύδωνας, τὸ δὲ νότιον Ἐτεόκρητας, ὧν εἶναι πολίχνιον Πρᾶσον, ὅπου τὸ τοῦ Δικταίου Διὸς ἱερόν: τοὺς δ᾽ ἄλλους ἰσχύοντας πλέον οἰκῆσαι τὰ πεδία. τοὺς μὲν οὖν Ἐτεόκρητας καὶ τοὺς Κύδωνας αὐτόχθονας ὑπάρξαι εἰκός, τοὺς δὲ λοιποὺς ἐπήλυδας, οὓς ἐκ Θετταλίας φησὶν ἐλθεῖν Ἄνδρων τῆς Δωρίδος μὲν πρότερον νῦν δὲ Ἑστιαιώτιδος λεγομένης: ἐξ ἧς ὡρμήθησαν, ὥς φησιν, οἱ περὶ τὸν Παρνασσὸν οἰκήσαντες Δωριεῖς καὶ ἔκτισαν τήν τε Ἐρινεὸν καὶ Βοιὸν καὶ Κυτίνιον, ἀφ᾽ οὗ καὶ τριχάικες ὑπὸ τοῦ ποιητοῦ λέγονται. οὐ πάνυ δὲ τὸν τοῦ Ἄνδρωνος λόγον ἀποδέχονται, τὴν μὲν τετράπολιν Δωρίδα τρίπολιν ἀποφαίνοντος, τὴν δὲ μητρόπολιν τῶν Δωριέων ἄποικον Θετταλῶν: τριχάικας δὲ δέχονται ἤτοι ἀπὸ τῆς τριλοφίας ἢ ἀπὸ τοῦ τριχίνους εἶναι τοὺς λόφους2.

ότι ο Στάφυλος χώριζε την Κρήτη στα τρία τοποθετώντας τους Κύδωνες στο «δυσμικὸν» μέρος (~ Δῡμᾶνες), τους Δωριείς στο «πρὸς ἕω» (ανατολικό) και τους  Ετεοκρήτες στο νότιο μέρος του νησιού. Επίσης επαναλαμβάνει τον μύθο της Καθόδου των Δωριέων αναγνωρίζοντας ως Δωρικό Urheimat την Θεσσαλική Ἑστιαιώτιδα/Ἱστιαιώτιδα. Αυτή η τριχοτόμηση της Κρήτης μπορεί να ήταν η αιτία της τριχαϊκότητας των Δωριέων, αν η Δωρική ταυτότητα κατασκευάστηκε στην Κρήτη:

Krete

Εδώ θέλω να πω κάτι για τους αυτόχθονες Κύδωνες της Κρήτης. Στην δυτική Κρήτη είναι συχνά τα μη ελληνικά ονόματα σε Τασκ- (το πιο συχνό Τάσκος) και Ὀρ(ο)υ- (το πιο συχνό Ὀρύας/Ὀρούας) που θυμίζουν τα Χεττιτικά ονόματα σε Tašk- και τα Πισιδικά ονόματα σε Ὀρα-/Οὐρα-:

task

Kydones

Επομένως, οι αυτόχθονες Κύδωνες και Ετεοκρήτες είναι πολύ πιθανόν να ήταν λουβιανόφωνοι, όπως λ.χ. οι Κάρες και οι Λύκιοι που σχετίζονται και μυθολογικά με την Κρήτη.

Υπάρχει επίσης ένας καλός λόγος για να περιμένουμε την κατασκευασμένη στην Κρήτη Δωρική ταυτότητα να υιοθετείται από την Σπάρτη. Υπήρχε μια ισχυρή παράδοση ότι ο Λυκούργος έφερε τις μεταρρυθμίσεις του στην Σπάρτη από την Κρήτη !!!

[Ηρόδοτος, 1.65.4] οἳ μὲν δή τινες πρὸς τούτοισι λέγουσι καὶ φράσαι αὐτῷ τὴν Πυθίην τὸν νῦν κατεστεῶτα κόσμον Σπαρτιήτῃσι. ὡς δ᾽ αὐτοὶ Λακεδαιμόνιοι λέγουσι, Λυκοῦργον ἐπιτροπεύσαντα Λεωβώτεω, ἀδελφιδέου μὲν ἑωυτοῦ βασιλεύοντος δὲ Σπαρτιητέων, ἐκ Κρήτης ἀγαγέσθαι ταῦτα.

[Αριστοτέλης, Πολιτικά, 1271b-1272a] ἡ δὲ Κρητικὴ πολιτεία πάρεγγυς μέν ἐστι ταύτης, ἔχει δὲ μικρὰ μὲν οὐ χεῖρον, τὸ δὲ πλεῖον ἧττον γλαφυρῶς. καὶ γὰρ ἔοικε καὶ λέγεταί γε τὰ πλεῖστα μεμιμῆσθαι τὴν Κρητικὴν πολιτείαν ἡ τῶν Λακώνων: τὰ δὲ πλεῖστα τῶν ἀρχαίων ἧττον διήρθρωται τῶν νεωτέρων. φασὶ γὰρ τὸν Λυκοῦργον, ὅτε τὴν ἐπιτροπείαν τὴν Χαριλάου τοῦ βασιλέως καταλιπὼν ἀπεδήμησεν, τότε τὸν πλεῖστον διατρῖψαι χρόνον περὶ Κρήτην διὰ τὴν συγγένειαν: ἄποικοι γὰρ οἱ Λύκτιοι τῶν Λακώνων ἦσαν, κατέλαβον δ᾽ οἱ πρὸς τὴν ἀποικίαν ἐλθόντες τὴν τάξιν τῶν νόμων ὑπάρχουσαν ἐν τοῖς τότε κατοικοῦσιν. διὸ καὶ νῦν οἱ περίοικοι τὸν αὐτὸν τρόπον χρῶνται αὐτοῖς, ὡς κατασκευάσαντος Μίνω πρώτου τὴν τάξιν τῶν νόμων. δοκεῖ δ᾽ ἡ νῆσος καὶ πρὸς τὴν ἀρχὴν τὴν Ἑλληνικὴν πεφυκέναι καὶ κεῖσθαι καλῶς: πάσῃ γὰρ ἐπίκειται τῇ θαλάττῃ, σχεδὸν τῶν Ἑλλήνων ἱδρυμένων περὶ τὴν θάλατταν πάντων: ἀπέχει γὰρ τῇ μὲν τῆς Πελοποννήσου μικρόν, τῇ δὲ τῆς Ἀσίας τοῦ περὶ Τριόπιον τόπου καὶ Ῥόδου. διὸ καὶ τὴν τῆς θαλάττης ἀρχὴν κατέσχεν ὁ Μίνως, καὶ τὰς νήσους τὰς μὲν ἐχειρώσατο τὰς δ᾽ ᾤκισεν, τέλος δὲ ἐπιθέμενος τῇ Σικελίᾳ τὸν βίον ἐτελεύτησεν ἐκεῖ περὶ Καμικόν. ἔχει δ᾽ ἀνάλογον ἡ Κρητικὴ τάξις πρὸς τὴν Λακωνικήν. γεωργοῦσί τε γὰρ τοῖς μὲν οἱ εἵλωτες τοῖς δὲ Κρησὶν οἱ περίοικοι, καὶ συσσίτια παρ᾽ ἀμφοτέροις ἔστιν, καὶ τό γε ἀρχαῖον ἐκάλουν οἱ Λάκωνες οὐ φιδίτια ἀλλὰ ἀνδρεῖα, καθάπερ οἱ Κρῆτες, ᾗ καὶ δῆλον ὅτι ἐκεῖθεν ἐλήλυθεν. ἔτι δὲ τῆς πολιτείας ἡ τάξις. οἱ μὲν γὰρ ἔφοροι τὴν αὐτὴν ἔχουσι δύναμιν τοῖς ἐν τῇ Κρήτῃ καλουμένοις κόσμοις, πλὴν οἱ μὲν ἔφοροι πέντε τὸν ἀριθμὸν οἱ δὲ κόσμοι δέκα εἰσίν: οἱ δὲ γέροντες τοῖς γέρουσιν, οὓς καλοῦσιν οἱ Κρῆτες βουλήν, ἴσοι: βασιλεία δὲ πρότερον μὲν ἦν, εἶτα κατέλυσαν οἱ Κρῆτες, καὶ τὴν ἡγεμονίαν οἱ κόσμοι τὴν κατὰ πόλεμον ἔχουσιν: ἐκκλησίας δὲ μετέχουσι πάντες, κυρία δ᾽ οὐδενός ἐστιν ἀλλ᾽ ἢ συνεπιψηφίσαι τὰ δόξαντα τοῖς γέρουσι καὶ τοῖς κόσμοις.

[Πλούταρχος, Βίος Λυκούργου, 4.1] οὕτως ἀπάρας πρῶτον μὲν εἰς Κρήτην ἀφίκετο: καὶ τὰς αὐτόθι πολιτείας κατανοήσας καὶ συγγενόμενος τοῖς πρωτεύουσι κατὰ δόξαν ἀνδράσι, τὰ μὲν ἐζήλωσε καὶ παρέλαβε τῶν νόμων, ὡς οἴκαδε μετοίσων καὶ χρησόμενος, ἔστι δ̓ ὧν κατεφρόνησεν.

Τέλος, ο Ηρόδοτος δίνει μία πιο καινούρια εκδοχή της Καθόδου των Δωριέων στην οποία προσπαθεί να συνδυάσει όλες τις Δωρικές κοιτίδες των προηγούμενων παραδόσεων (Όλυμπος, Ιστιαιώτις, Δωρίδα) και προσθέτει μία επιπλέον, την Πίνδο:

[1.56] ἱστορέων δὲ εὕρισκε Λακεδαιμονίους καὶ Ἀθηναίους προέχοντας τοὺς μὲν τοῦ Δωρικοῦ γένεος τοὺς δὲ τοῦ Ἰωνικοῦ. ταῦτα γὰρ ἦν τὰ προκεκριμένα, ἐόντα τὸ ἀρχαῖον τὸ μὲν Πελασγικὸν τὸ δὲ Ἑλληνικὸν ἔθνος. καὶ τὸ μὲν οὐδαμῇ κω ἐξεχώρησε, τὸ δὲ πολυπλάνητον κάρτα. ἐπὶ μὲν γὰρ Δευκαλίωνος βασιλέος οἴκεε γῆν τὴν Φθιῶτιν, ἐπὶ δὲ Δώρου τοῦ Ἕλληνος τὴν ὑπὸ τὴν Ὄσσαν τε καὶ τὸν Ὄλυμπον χώρην, καλεομένην δὲ Ἱστιαιῶτιν: ἐκ δὲ τῆς Ἱστιαιώτιδος ὡς ἐξανέστη ὑπὸ Καδμείων, οἴκεε ἐν Πίνδῳ Μακεδνὸν καλεόμενον: ἐνθεῦτεν δὲ αὖτις ἐς τὴν Δρυοπίδα μετέβη καὶ ἐκ τῆς Δρυοπίδος οὕτω ἐς Πελοπόννησον ἐλθὸν Δωρικὸν ἐκλήθη.

Σύμφωνα με το ράψιμο όλων των παραδόσεων που κάνει ο Ηρόδοτος, οι Δωριείς ήταν ένα ανέκαθεν Ελληνικό έθνος (αντίθετα με τους πελασγικής καταγωγής Ίωνες) που στα χρόνια του Δευκαλίωνα κατοικούσε στην Φθιώτιδα, στα χρόνια του Δώρου του γιου του Ἐλληνα είχε μετακινηθεί στην Ιστιαιώτιδα και στην περιοχή κάτω από την Όσσα και τον Όλυμπο (λανθασμένα ο Ηρόδοτος ταυτίζει αυτές τις δύο διαφορετικές αλλά γειτονικές περιοχές της Θεσσαλίας) μέχρι που εκτοπίστηκε από τους Καδμείους στην Πίνδο όπου ονομάστηκε Μακεδνό. Στη συνέχεια βρέθηκε στην Δρυόπιδα (~ Δωρίδα) και από εκεί τελικά έφτασε στην Πελοπόννησο όπου ονομάστηκε Δωρικό.

Τα καινούρια στοιχεία της εκδοχής του Ηροδότου είναι η Πίνδος και η ταύτιση Δωριέων και Μακεδνών (όμως γιατί άραγε Μακεδνοί και όχι Μακεδόνες;).

Σύμφωνα με τον Jonathan M. Hall αυτή η εκδοχή του Ηροδότου εφευρέθηκε στα μέσα του 5ου π.Χ. αιώνα, την ίδια εποχή που οι Μακεδόνες βασιλείς εφευρίσκουν μια Τημενιδική καταγωγή από το Δωρικό Άργος της Πελοποννήσου. Στην ψευδοησιοδικό Κατάλογο Γυναικών (~ 600 π.Χ.) οι Μακεδόνες σχετίζονται με τους [Αιολείς] Μάγνητες (και οι δύο εξαιρούνται από την Ελληνική οικογένεια ως ανήψια και όχι παιδιά του Έλληνα), ενώ ο Ελλάνικος, λίγο μετά τον Ηρόδοτο, κάνει τους επώνυμους Μάγνητα και Μακεδόνα γιους του Αιόλου, φέρνοντάς τους μ΄αυτόν τον τρόπο εντός της Ελληνικής οικογένειας. Αυτό δείχνει περίτρανα πόσο ρηχή ήταν η σύνδεση Δωριεών και Μακεδόνων που επιχείρησε να κάνει ο Ηρόδοτος. Βέβαια, τα λίγα στοιχεία που έχουμε για την Μακεδονική διάλεκτο δείχνουν ότι μάλλον ήταν Βορειοδυτική (ΒΔ) και όχι Αιολική διάλεκτος.

Hall-Makedonians

(συνέχεια στο μέρος #3)

Advertisements

14 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Εθνολογία, Ιστορία

14 responses to “Η κάθοδος των Δωριέων #2: η αρχαιοελληνική παράδοση

  1. Χρήστος

    Πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία. Εντύπωση μου έκαναν τα ονόματα τασκ στην δυτική Κρήτη που θυμίζουν χεττιτικά και τα ορ(ο)υ που είναι πισιδικά. Γιατί δυτικά κι όχι ανατολική Κρήτη που θα ήταν το αναμενόμενο? Τα λουβικά μεν είναι πιθανά αφού οι Κάρες έχουν παρουσία στα δωδεκάνησα ή οι Λέλεγες που ήταν στα νησιά μπορεί να ήταν λουβικοί λαοί, αλλά οι Χετταίοι ήταν πολύ μέσα στην Μ. Ασία. Και στα κείμενα τους στις πινακίδες της Χατούσας δεν αναφέρουν ότι πήγαν πέρα από την θάλασσα, το Αιγαίο. Αντιθέτως αναφέρουν ότι οι Μυκηναίοι τους παρενοχλούσαν στα παράλια ή στην Κύπρο. Θα βγει πολύ ανατρεπτικό αν αποδειχθεί παρουσία των Χεττάιων στην δυτική Κρήτη.
    Επίσης οι πινακίδες σε γραμμική Α, ετεοκρητικές και ιερογλυφικές της Κρήτης γιατί δεν έχουν διαβαστεί με κάποια λουβική γλώσσα?
    Απλώς καταγράφω τις απορίες που μου δημιουργούν τα δεδομένα αυτά.
    Είχα δει μια μελέτη dna που έδειχνε ότι η καταγωγή των μινωϊτών ήταν απευθείας από την Συροπαλαιστίνη, με πλοία, χωρίς να μεσολαβεί καθόλου η Μ. Ασία.

    Αυτοί οι αρχαίοι που αναφέρεις που τοποθετούν την κοιτίδα των Δωριέων σε περιοχές της Θεσσαλίας, δεν ξενίζονταν ότι οι περιοχές αυτές μιλούσαν αιολικά κι όχι δωρικά?

    Πολύ ενδιαφέρον το στοιχείο που χαρακτηρίζει τους Δωριείς με το επίθετο “τριχάϊκες”. Μήπως έχει να κάνει με την φυλετική οργάνωση? Δηλαδή την οργάνωση σε οικογένειες>φρατρίες>φυλή>ομοσπονδία φυλών. Δηλαδή οι τριχαϊκές να είναι οι 3 φρατρίες που αποτελούν μια φυλή.

    Για τον μύθο του Οξύλου, των Αιτωλών που πήγαν στην Ηλεία, αντιστοιχούν και κάποια αρχαιολογικά δεδομένα. Ότι δηλαδή πράγματι κάποιοι από την Αιτωλία πήγαν στην Ολυμπία και εισήγαγαν κανούργιες λατρευτικές πρακτικές τον 9ο αιώνα όπως τις ολόκαυστες θυσίες, την λατρεία του Δία και υπήρχε και άγαλμα του Θέρμιου Απόλλωνα στην Ολυμπία κι αντίστοιχο των Ηλείων στο Θέρμο.

    Οι είλωτες στην Σπάρτη και οι Πενέστες στην Θεσσαλία είναι οι μόνοι δουλοπάροικοι σ’ έναν δουλοκτητικό κόσμο. Υπήρχε δηλαδή και η μορφή της δουλοπαροικίας δίπλα στην κυρίαρχη της δουλείας.

    Πολύ ενδιαφέρον που δείχνεις ότι η άρχουσα τάξη ήταν πάντα διαφορετικής εθνότητας από τον κυριαρχούμενο λαό.

    • 1) Καλά το ότι στην Χεττιτική υπάρχουν ονόματα σε Tašk- φυσικά δεν σημαίνει ότι οι Κύδωνες ήταν ειδικά Χεττίτες.

      Μάλλον η ρίζα Tašk- ήταν κάποτε κοινή ανατολιακή και γι΄αυτό βρέθηκε και στις λουβιανές γλώσσες της Κρήτης και στην Χεττιτική.

      2) «Αυτοί οι αρχαίοι που αναφέρεις που τοποθετούν την κοιτίδα των Δωριέων σε περιοχές της Θεσσαλίας, δεν ξενίζονταν ότι οι περιοχές αυτές μιλούσαν αιολικά κι όχι δωρικά?»

      Καλά σε αυτό το θέμα δεν ξενίζονταν καθόλου, γιατί δεν έβλεπαν τα πράγματα ορθολογικά όπως εμείς. Στην γενεαλογία του Έλληνα λ.χ. ο Αχαιός είναι αδελφός του Ίωνα, αλλά οι ιστορικοί Αχαιοί μιλούσαν ΒΔ Ελληνική που δεν είχε καμία σχέση με την Ιωνική διάλεκτο.

      Βέβαια αυτή η σύζευξη Ιώνων και Αχαιών πιστεύω ότι βασίστηκε σε δύο άλλα στοιχεία:

      α) Το ότι οι Ίωνες κατά την παράδοση κάποτε κατοικούσαν στην Αχαΐα
      β) Το ότι οι όροι Ίωνες και Αχαιοί μπορεί να έχουν κοινή καταγωγή: Ahhiyawa > Αχαιοί και Hiyawa > Iyaw-ones > Ἰάονες > Ἴωνες.

      Πάντως, όπως θα δείξω στην τρίτη ανάρτηση, η Θεσσαλία δεν ήταν μια διαλεκτικά ομοιογενής περιοχή. Στην πραγματικότητα οι δυτικές διάλεκτοι της Θεσσαλίας, όπως και η Βοιωτική ήταν κράματα Αιολικής και ΒΔ Ελληνικής, όπως η Αιολική της Λέσβου επηρεάστηκε πολύ από την γειτονική Ιωνική διάλεκτο. Οι «καθαρότερες» Αιολικές διάλεκτοι ήταν αυτές της Περραιβίας και της Μαγνησίας.

      Θα τα εξηγήσω στην τρίτη ανάρτηση.

      • Χρήστος

        Από χτες κρατάω στα χέρια μου το βιβλίο Η ιστορία της ελληνικής γλώσσας, από τις αρχές ως την ύστερη αρχαιότητα. 54€. Είναι πολύ βαρύ 🙂 Το ξεφύλισσα και φαίνεται πολύ απολαυστικό. Για να προχωρήσω στην κατανόηση των διαλέκτων.

      • Όχι φαίνεται, είναι απολαυστικό. Εγώ το διάβασα το καλοκαίρι του 2009 αν θυμάμαι καλά. Θυμάμαι ότι δεν ξεκολλούσα από επάνω του.

        Ξεκινάει με την μεταγλωσσολογία του 19ου αιώνα (πως έβλεπαν οι λόγιοι την ελληνική γλώσσα τότε), ύστερα συνεχίζει με την γλώσσα ως ανθρώπινο φαινόμενο και έχει και ένα κεφάλαιο νευροφυσιολογίας. Το κινητικό κέντρο του λόγου του Broca από το οποίο ξεκινάει η εντολή για την κίνηση των μυών που δημιουργούν τους φθόγγους και το αισθητικό κέντρο του λόγου του Wernicke, όπου γίνεται η κατανόηση των ήχων που ακούμε.

        Μετά έχει κεφάλαια με την ιστορία και προϊστορία των αρχαιοελληνικών περιοχών και την ιστορία της γραφής και τα διάφορα αλφάβητα και συλλαβάρια που χρησιμοποιήθηκαν στην ανατολική Μεσόγειο.

        Αυτά τα κεφάλαια δεν είναι γλωσσολογία, αλλά γενικότερου ενδιαφέροντος.

        Τα γλωσσολογικά κεφάλαια αρχίζουν με τις ΙΕ γλώσσες, την ΠΙΕ γλώσσα, την εξέλιξη από την ΠΙΕ στην Ελληνική και, σε κάποια φάση, ένα ολόκληρο μέρος αφιερώνεται στις αρχαίες ελληνικές διαλέκτους.

        ΄Ύστερα υπάρχουν μικρά κεφάλαια με τις διάφορες γλώσσες με τις οποίες ήρθε σε επαφή η Ελληνική.

        Τέλος υπάρχουν ένα σωρό κεφάλαια με διάφορα θέματα. Μέχρι και αρχαιοελληνική υβρεολογία, γιατί όπως εξηγείτια πολύ ωραία ήτνα και αυτό μέρος της καθημερινής γλώσσας 🙂

        Μεγάλο κέρδος είναι στο τέλος κάθε κεφαλαίου, η προτεινόμενη βιβλιογραφία για όποιον θέλει να εμβαθύνει περισσότερο σε κάποιο θέμα.

        Από εκεί έμαθα πολλά από τα βιβλία που διάβασα στη συνέχεια.

        Είμαι σίγουρος ότι θα το απολαύσεις.

    • Ξέχασα μία απάντηση:

      Πολύ ενδιαφέρον το στοιχείο που χαρακτηρίζει τους Δωριείς με το επίθετο “τριχάϊκες”. Μήπως έχει να κάνει με την φυλετική οργάνωση? Δηλαδή την οργάνωση σε οικογένειες>φρατρίες>φυλή>ομοσπονδία φυλών. Δηλαδή οι τριχαϊκές να είναι οι 3 φρατρίες που αποτελούν μια φυλή.
      ——

      Έχει να κάνει με την φυλετική οργάνωση. Στην ιστορική περίοδο, οι περισσότερες Δωρικές πόλεις έδειχναν την οργάνωση σε τρεις φυλές: Υλλείς, Δυμάνες και Πάμφυλοι. Αυτα τα τρία φυλετικά ονόματα απαντούν σταθερά ανά τον Δωρικό κόσμο αν και σε μερικές Δωρικές πόλεις βρίσκουμε και επιπλέον φυλωνύμια.

  2. Από όσο διάβασα, πολύ ενδιαφέρον, όταν βρω χρόνο να το διαβάσω όλο θα σου ξαναγράψω, υπάρχουν και κάποια γενετικά δεδομένα, τουλάχιστον για την Πελοπόννησο, που δεν αποδεικνύουν τίποτα αλλά ίσως δίνουν κάποιες ενδείξεις. Προς το παρόν διόρθωσε εκείνο που γράφεις ” της Κου”, μοιάζει κινέζικο. Η Κως, της Κω. Αν θες να το κάνεις δημοτική μπορεί ίσως να πεις της Κώς, αλλά καταχρηστικά και μόν στον προφοτικό λόγο, γιατί κι έτσι είναι λάθος.

  3. Simplizissimus

    Εκείνο το μέιλ σου πότε το κοιτάς; 😉

  4. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Το “γιδάκι” 🙂 ο Διόδωρος γράφει ότι του καπνίσει ! 🙂 🙂 🙂

    Απ’τη μια γράφει :

    Τέκταμος ὁ Δώρου τοῦ Ἕλληνος τοῦ Δευκαλίωνος εἰς Κρήτην πλεύσας μετὰ Αἰολέων καὶ Πελασγῶν ἐβασίλευσε τῆς νήσου,
    Διοδ. 4.60.2

    http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2008.01.0540%3Abook%3D4%3Achapter%3D60%3Asection%3D2

    και απ’την άλλη :

    τρίτον δὲ γένος φασὶ τῶν Δωριέων παραβαλεῖν εἰς τὴν νῆσον ἡγουμένου Τεκτάμου τοῦ Δώρου
    Διοδ. 5.80.2

    http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2008.01.0540%3Abook%3D5%3Achapter%3D80%3Asection%3D2

    https://en.wikipedia.org/wiki/Tectamus

    Ότι να’ναι … 🙂

    —————————————————–
    Απ’το Ηρόδοτος Α56 βλέπουμε Λακεδαιμόνιοι – Δωριείς – Έλληνες και Αθηναίοι – Ίωνες – Πελασγοί. Αλλά έτσι που τα έχει :

    (1.56) ἱστορέων δὲ εὕρισκε Λακεδαιμονίους καὶ Ἀθηναίους προέχοντας τοὺς μὲν τοῦ Δωρικοῦ γένεος τοὺς δὲ τοῦ Ἰωνικοῦ. ταῦτα γὰρ ἦν τὰ προκεκριμένα, ἐόντα τὸ ἀρχαῖον τὸ μὲν Πελασγικὸν τὸ δὲ Ἑλληνικὸν ἔθνος. καὶ τὸ μὲν οὐδαμῇ κω ἐξεχώρησε, τὸ δὲ πολυπλάνητον κάρτα.

    εγώ θα μπερευόμουν και θα διάβαζα :
    Λακεδαιμόνιοι – Δωριείς – Πελασγοί
    και
    Αθηναίοι – Ίωνες – Έλληνες.

    Και το δωρικό γένος/ Ελληνικό έθνος το λέει “πολυπλάνητον κάρτα”, αλλά συνήθως παρόμοιοι όροι χρησιμοποιούνταν για τους Πελασγούς :

    καὶ οἱ τὴν Ἀτθίδα συγγράψαντες ἱστοροῦσι περὶ τῶν Πελασγῶν ὡς καὶ Ἀθήνησι γενομένων1, διὰ δὲ τὸ πλανήτας εἶναι καὶ δίκην ὀρνέων ἐπιφοιτᾶν ἐφ᾽ οὓς ἔτυχε τόπους Πελαργοὺς ὑπὸ τῶν Ἀττικῶν κληθῆναι.
    (Στράβων 5.2.4)

    Πελασγοὶ πλανώμενοι διὰ τὰς συνεχεῖς στρατείας καὶ μεταναστάσεις
    (Διοδ. Σικ. Ε 80)

    ————————————————————————-

    Από αυτό το χωρίο του Διοδώρου :

    οἱ δ᾽ ἐπίγονοι τὴν στρατείαν ἐπιφανῆ πεποιημένοι μετὰ πολλῶν λαφύρων ἀνέκαμψαν εἰς τὰς πατρίδας. τῶν δὲ Καδμείων τῶν συμφυγόντων εἰς τὸ Τιλφωσσαῖον Τειρεσίας μὲν ἐτελεύτησεν, ὃν θάψαντες λαμπρῶς οἱ Καδμεῖοι τιμαῖς ἰσοθέοις ἐτίμησαν: αὐτοὶ δὲ μεταναστάντες ἐκ τῆς πόλεως ἐπὶ Δωριεῖς ἐστράτευσαν, καὶ μάχῃ νικήσαντες τοὺς ἐγχωρίους ἐκείνους μὲν ἐξέβαλον ἐκ τῶν πατρίδων, αὐτοὶ δ᾽ ἐπί τινας χρόνους κατοικήσαντες, οἱ μὲν ἐν αὐτῇ κατέμειναν, οἱ δ᾽ ἐπανῆλθον εἰς τὰς Θήβας, Κρέοντος τοῦ Μενοικέως βασιλεύοντος. οἱ δ᾽ ἐκ τῶν πατρίδων ἐξελαθέντες ὕστερόν τισι χρόνοις κατῆλθον εἰς τὴν Δωρίδα καὶ κατῴκησαν ἐν Ἐρινεῷ καὶ Κυτινίῳ καὶ Βοιῷ.

    http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2008.01.0540%3Abook%3D4%3Achapter%3D67%3Asection%3D1

    καταλαβαίνεις που ζούσαν οι Δωριείς και που μετανάστευσαν , γιατί εγώ δεν κατάλαβα τίποτα ! 😦

    • Καλά δεν υπάρχει κανένας λόγος να «καταλάβεις τι θέλουν να πουν», γιατί αυτό προϋποθέτει ότι δέχεσαι ότι αυτοί οι συγγραφείς έχουν κατά νου μία «πραγματικότητα» την οποία παρουσιάζουν διεστραμμένα.

      Η αλήθεια είναι ότι δεν τους ενδιέφερε η αυτοσυνέπεια και, κατά συνέπεια, όταν ο Διόδωρος παρουσιάζει τις γνώμες για την μετανάστευση του Τεκτάμου στην Κρήτη δεν έχει κανένα πρόβλημα να παρουσιάσει περισσότερες από μια εκδοχές (τη μια έφερε τους Δωριείς την άλλη Αιολείς και Πελασγούς).

      Τώρα στο χωρίο του Ηροδότου είναι ξεκάθαρο ότι το «πολυπλάνητον έθνος» είναι οι Δωριείς και ότι αυτοί είναι το (ανέκαθεν) έθνος Ελληνικόν και πως οι Αθηναίοι/Ίωνες είναι οι βάρβαροι Πελασγοί που απορροφήθηκαν στο ελληνικό έθνος. Αρκεί να δεις τι γράφει παρακάτω.

      [1.56 & 1.57 & 1.58] ἱστορέων δὲ εὕρισκε Λακεδαιμονίους καὶ Ἀθηναίους προέχοντας τοὺς μὲν τοῦ Δωρικοῦ γένεος τοὺς δὲ τοῦ Ἰωνικοῦ. ταῦτα γὰρ ἦν τὰ προκεκριμένα, ἐόντα τὸ ἀρχαῖον τὸ μὲν Πελασγικὸν τὸ δὲ Ἑλληνικὸν ἔθνος. καὶ τὸ μὲν οὐδαμῇ κω ἐξεχώρησε, τὸ δὲ πολυπλάνητον κάρτα. 56.3 ἐπὶ μὲν γὰρ Δευκαλίωνος βασιλέος οἴκεε γῆν τὴν Φθιῶτιν, ἐπὶ δὲ Δώρου τοῦ Ἕλληνος τὴν ὑπὸ τὴν Ὄσσαν τε καὶ τὸν Ὄλυμπον χώρην, καλεομένην δὲ Ἱστιαιῶτιν· ἐκ δὲ τῆς Ἱστιαιώτιδος ὡς ἐξανέστη ὑπὸ Καδμείων, οἴκεε ἐν Πίνδῳ Μακεδνὸν καλεόμενον· ἐνθεῦτεν δὲ αὖτις ἐς τὴν Δρυοπίδα μετέβη καὶ ἐκ τῆς Δρυοπίδος οὕτω ἐς Πελοπόννησον ἐλθὸν Δωρικὸν ἐκλήθη.

      57.1 ἥντινα δὲ γλῶσσαν ἵεσαν οἱ Πελασγοί, οὐκ ἔχω ἀτρεκέως εἰπεῖν. εἰ δὲ χρεόν ἐστι τεκμαιρόμενον λέγειν τοῖσι νῦν ἔτι ἐοῦσι Πελασγῶν τῶν ὑπὲρ Τυρσηνῶν Κρηστῶνα πόλιν οἰκεόντων, οἳ ὅμουροι κοτὲ ἦσαν τοῖσι νῦν Δωριεῦσι καλεομένοισι (οἴκεον δὲ τηνικαῦτα γῆν τὴν νῦν Θεσσαλιῶτιν καλεομένην ), 57.2 καὶ τῶν Πλακίην τε καὶ Σκυλάκην Πελασγῶν οἰκησάντων ἐν Ἑλλησπόντῳ, οἳ σύνοικοι ἐγένοντο Ἀθηναίοισι, καὶ ὅσα ἄλλα Πελασγικὰ ἐόντα πολίσματα τὸ οὔνομα μετέβαλε· εἰ τούτοισι τεκμαιρόμενον δεῖ λέγειν, ἦσαν οἱ Πελασγοὶ βάρβαρον γλῶσσαν ἱέντες. 57.3 εἰ τοίνυν ἦν καὶ πᾶν τοιοῦτο τὸ Πελασγικόν, τὸ Ἀττικὸν ἔθνος ἐὸν Πελασγικὸν ἅμα τῇ μεταβολῇ τῇ ἐς Ἕλληνας καὶ τὴν γλῶσσαν μετέμαθε. καὶ γὰρ δὴ οὔτε οἱ Κρηστωνιῆται οὐδαμοῖσι τῶν νῦν σφέας περιοικεόντων εἰσὶ ὁμόγλωσσοι οὔτε οἱ Πλακιηνοί, σφίσι δὲ ὁμόγλωσσοι· δηλοῦσί τε ὅτι τὸν ἠνείκαντο γλώσσης χαρακτῆρα μεταβαίνοντες ἐς ταῦτα τὰ χωρία, τοῦτον ἔχουσι ἐν φυλακῇ.

      τὸ δὲ Ἑλληνικὸν γλώσσῃ μὲν ἐπείτε ἐγένετο αἰεί κοτε τῇ αὐτῇ διαχρᾶται, ὡς ἐμοὶ καταφαίνεται εἶναι· ἀποσχισθὲν μέντοι ἀπὸ τοῦ Πελασγικοῦ ἐόν ἀσθενές, ἀπό σμικροῦ τεο τὴν ἀρχὴν ὁρμώμενον αὔξηται ἐς πλῆθος τῶν ἐθνέων, Πελασγῶν μάλιστα προσκεχωρηκότων αὐτῷ καὶ ἄλλων ἐθνέων βαρβάρων συχνῶν. πρόσθε δὲ ὦν ἔμοιγε δοκέει οὐδὲ τὸ Πελασγικὸν ἔθνος, ἐὸν βάρβαρον, οὐδαμὰ μεγάλως αὐξηθῆναι.

      Σου λέει Αθηναίοι και Λακεδαιμονίοι, οι μεν του Ιωνικού γένους οι δε του Δωρικού.

      Το ένα από τα δύο γένη είναι αρχαίο και «πελασγικό» και το άλλο πολυπλάνητον και Ελληνικόν.

      Αμέσως μετά σου εξηγεί ποιο από τα δύο εννοεί ως «πολυπλάνητον Ελληνικόν έθνος», όταν αρχίζει να μιλάει για τον Δώρο (μυθικός γεννάρχης των Δωριέων) τον γιο του Έλληνα (άρα οι Δωριείς νοούνται ως ελληνογενείς) που στα χρόνια του το «πολυπλάνητον» αυτό έθνος ζούσε στην Φθιώτιδα μέχρι που τελικά έφτασε στην Πελοπόννησο και «Δωρικὸν ἐκλήθη».

      Και αφού παρακάτω σου λέει ότι οι «βάρβαροι Πελασγοί» Αθηναίοι εισήλθαν στο Ελληνικόν αλλάζοντας τη γλώσσα τους, στο [1.58] σου παραθέτει την τρίτη επιβεβαίωση, ότι [αντίθετα με τους προρρηθέντες «βάρβαρους Πελασγούς» Αθηναίους] το Ελληνικόν μιλούσε πάντοτε την ίδια [Ελληνική] γλώσσα και αυξήθηκε ενσωματώνοντας βάρβαρα έθνη, το κυριότερο από τα οποία ήταν το Πελασγικό.

      Είναι ξεκάθαρο, λοιπόν, ότι το «πολυπλάνητον ελληνικόν έθνος» στο συγκεκριμένο χωρίο του Ηροδότου είναι οι Δωριείς και πως οι Αθηναίοι/Ίωνες είναι το αυτόχθον και βάρβαρο πελασγικό έθνος.

      • Αν οι ‘Ελληνες αποσχίστηκαν από τους Πελασγούς, τότε και η ελληνική γλώσσα είναι κλαδος της Πελασγικής.

      • Δεν έχει νόημα να συζητάμε για τη σχέση της υπαρκτής και ιστορικής Ελληνικής γλώσσας με τη γλώσσα ενός μυθικού λαού, όπως οι Πελασγοί.

        Η Ελληνική είναι ΙΕ γλώσσα και οι αμεσότεροι συγγενείς της είναι οι γλώσσες του λεγόμενου Ελληνο-Αρίου κλάδου. Αν οι ελληνο-άριες γλώσσες θεωρηθούν οι «αδελφές» της Ελληνικής, τότε οι «ξαδέλφες» της Ελληνικής, στη συνέχεια, είναι η αλβανική και η Τοχαρική, γιατί αμφότερες συμμερίζονται το αρνητικό μόριο *meh1 «μη» με τις ελληνο-άριες γλώσσες και, επιπλέον, η μεν αλβανική συμμερίζεται την μεσοπαθητική κατάληξη *-mai με ελληνική και αρμενική (λ.χ. φέρω/φέρομαι, αλβ. lidh/lidhem = «δένω/δένομαι», αρμ. berem = «φέρω» και berim = «φέρομαι»), η δε τοχαρική συμμερίζεται τους διπλασιασμένους αορίστους του τύπου άγω/ήγαγον με τις ελληνο-άριες γλώσσες.

        Ο μυθικός πληθυσμός που οι ελληνικές πηγές ονομάζουν ως «Πελασγούς» αν αντιστοιχεί σε κάποιο πραγματικό ιστορικό πληθυσμό, τότε η γλώσσα αυτών των «Πελασγών» ή θα ήταν μια μη ΙΕ γλώσσα της Μεσογείου ή θα ήταν μια ΙΕ γλώσσα του ανατολιακού κλάδου (το λεγόμενο «λουβικό» προελληνικό υπόστρωμα).

        Κανένας από τους δύο υποψήφιους δεν έχει ιδιαίτερη σχέση με την Ελληνική γλώσσα.

  5. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Έχεις δίκιο για τον Ηρόδοτο. Λαλακία μου. Προς στιγμήν το διάβασα απσπασματικά και γι’αυτό μπερδεύτηκα. Και να σκεφτείς ότι παλαιότερα τον είχα διαβάσει ολόκληρο, αλλά ξεχνάω … 🙂
    ——————————————-
    Ο Διόδωρος στο Δ 67,1 κάνει μάλλον αναφορά σε αυτό που λέει ο Ηρόδοτος ( ἐκ δὲ τῆς Ἱστιαιώτιδος ὡς ἐξανέστη ὑπὸ Καδμείων,). Δηλαδή οι Επίγονοι σάπισαν στο ξύλο τους Καδμείους, οι οποίοι Καδμείοι με την σειρά τους την έπεσαν στους Δωριείς , τους έδιωξαν από τις πατρίδες τους (όπου κι αν ήταν αυτές) και εγκαταστάθηκαν αυτοί. Και άλλοι παρέμειναν εκεί κι άλλοι γύρισαν στην Θήβα. Οι Δωριείς κατέβηκαν στην Δωρίδα και εγκαταστάθηκαν στον Ερινεόν, στο Κυτίνιον και στο Βοιόν.

    ————————————-
    Και άλλο ένα χωρίο του Ηροδότου που δείχνει πως οι περισσότεροι αρχαίοι δεν ήταν κομπλεξικοί :

    (6.53.1) Λοιπόν, μονάχα οι Λακεδαιμόνιοι μέσα σ᾽ όλους τους Έλληνες τα λένε αυτά, εγώ όμως γράφω και τα όσα λένε οι άλλοι Έλληνες· δηλαδή πως οι κατάλογοι των (Ηρακλειδών)βασιλιάδων των Δωριέων (Λακεδαιμονίων) που κατάρτισαν είναι σωστοί, καθώς φτάνουν ώς τον Περσέα, το γιο της Δανάης —από τον κατάλογο απουσιάζει ο θεός— και σωστά δηλώνουν πως οι βασιλιάδες αυτοί είναι Έλληνες· γιατί κιόλας εκείνη την εποχή αυτοί ανήκαν στον ελληνικό κόσμο<. [6.53.2] Κι ο λόγος που σταμάτησα στον Περσέα και δεν προχώρησα πιο πάνω, είναι που το όνομα του Περσέα δε συνοδεύεται από κανένα όνομα θνητού πατέρα, όπως, στην περίπτωση του Ηρακλή, από το πατρώνυμο Αμφιτρύων· ήδη λοιπόν, η αναφορά μου ώς τον Περσέα αποδεικνύεται σωστή· τώρα, αν αναφέρω τον κατάλογο που, ξεκινώντας από τη Δανάη, τη θυγατέρα του Ακρισίου, περιλαμβάνει τον ένα ύστερ᾽ από τον άλλο όλους τους παλιότερους της γενιάς αυτής, θ᾽ αποκαλυπτόταν πως οι αρχηγοί των Δωριέων κατάγονται κατευθείαν από τους Αιγυπτίους.

    http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=30&page=149

    Βέβαια εδώ κάνει ένα μικρό λαθάκι γιατί αν πάει όσο πίσω γίνεται την μυθολογία θα δει ότι και ο Περσέας και η Δανάη και οι “Αιγύπτιοι” κατάγονται από τον Ίναχο του Άργους (έτσι για να βγάλω εγώ το ελληνομπάνικο κόμπλεξ μου 🙂 ).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s