Η Αλβανική πάχυνση s»sh #3: τρία ενδιαφέροντα τοπωνύμια γύρω από τη Σκόδρα

Θα κάνω μία τρίτη ανάρτηση με θέμα την αλβανική πάχυνση s>sh, επειδή υπάρχουν τρία ενδιαφέροντα τοπωνύμια γύρω από τη Σκόδρα που αξίζουν σχολιασμό. Τα τοπωνύμια αυτά είναι τα: Shas, Shurdah και Sapë. Παραθέτω έναν χάρτη για να κατατοπιστείτε.

Scodra

Αποφάσισα να τα εξετάσω διότι, από τη μια δείχνουν διαδακτικά την διάκριση των δύο αλβανικών συριστικών (/s/,/sh/), από την άλλη τυχαίνει να γνωρίζουμε τα λατινικά ονόματα των δύο τοπωνυμίων. Τα τοπωνύμια αυτά αναφέρονται σε ένα ενδιαφέρον φραγκικό κείμενο του 1332 . Ο συγγραφέας είναι εμφανώς αντισέρβος και αντιορθόδοξος και γράφει πως οι «Λατίνοι» και οι Αλβανοί της περιοχής θα βοηθήσουν όποιον καθολικό ηγεμόνα αποφασίσει να τους «ελευθερώσει» από τον σερβικό ζυγό.

One factor, among others, which makes this kingdom easy to conquer, is that it is inhabited by two peoples, i.e. the Albanians and the Latins who, in their beliefs, their rites and their obedience, both abide by the Roman Catholic Church. Accordingly, they have archbishops, bishops and abbots, as well as religious and secular clerics of lower rank and status. The Latins have six towns with bishops: firstly Antibarum (Bar), the seat of the archbishop, then Chatarensis (Kotor), Dulcedinensis (Ulcinj), Suacinensis (Shas) (2), Scutarensis (Shkodra) and Drivascensis (Drisht) (3), which are inhabited by the Latins alone. Outside the town walls, the Albanians make up the population throughout the diocese. There are four Albanian towns: Polatum Maius (Greater Pult) (4), Polatum Minus (Lesser Pult), Sabatensis (Sapa) (5) and Albanensis (Albanopolis) (6) which, together with the towns of the Latins, are all legally subject to the Archbishop of Bar and his church as their metropolitan. The Albanians indeed have a language quite different from Latin. However they use Latin letters in all their books (7). The sway of the Latins is thus confined to the limits of their towns. Outside the towns, they do possess vineyards and fields, but there are no fortifications or villages actually inhabited by the Latins. The Albanians for their part, the larger of the two peoples, could assemble over fifteen thousand horsemen for warfare according to the custom and manner of the country, who would be courageous and industrious warriors. Since the said Latins and Albanians suffer under the unbearable yoke and extremely dire bondage of their odious Slav leaders whom they detest – the people being tormented, the clergy humiliated and oppressed, the bishops and abbots often kept in chains, the nobles disinherited and held hostage, episcopal and other churches disbanded and deprived of their rights, and the monasteries in decay and ruin – they would all to a man believe that they were consecrating their hands in the blood of the aforementioned Slavs if a French prince were to appear before them whom they could make leader of their war against the said evil Slavs, the enemies of our true faith. With the help of the aforementioned Albanians and Latins, one thousand French knights and five or six thousand foot soldiers could without a doubt easily conquer the whole length and breadth of this kingdom.

Λοιπόν ο συγγραφέας αναφέρεται στους δύο Καθολικούς λαούς που κατοικούν αυτά τα μέρη: «Λατίνοι» (οι Δαλματοί «Ρωμανοί» του Πορφυρογέννητου και ίσως Βενετσιάνοι άποικοι) και Άλβανοί. Οι Λατίνοι ζουν σε 6 πόλεις: Αντιβάριον (Antibari/Bar), Καταρινοί (Chatarensis = κάτοικοι της Cattora/Kotor), Ουλκινιάτες (Dulcedinensis = κάτοικοι Dulcigno/Ulqin/Ulcinj), Σουακιάτες (Suacinensis = κάτοικοι Suacium/Suazzo/Shas/Šas/Svač), Σκοδρινοί (Scutarensis = κάτοικοι Scutari/Skadar/Shkodër και Δριβαστινοί (Drivascensis = κάτοικοι Drivastum/Drivast/Drisht). Έξω από τα τείχη αυτών των πόλεων δεν υπάρχουν Λατίνοι, αλλά Αλβανοί που είναι η κυρίαρχη δημογραφική ομάδα και κατοικεί στα χωριά και σε 4 πόλεις: Μείζον και Έλασσον Πουλάτον (Polatum/Pult), Σαβατινοί (Sabatensis = κάτοικοι Sappa/Sapë) και «Αρβανίτες» (Albanensis = κάτοικοι Αρβάνου/Αλβανοπόλεως, ίσως Zgërdhesh  ή όλο το Άρβανον που διοικεί οι Κροές [Κροαί/Krujë] ;). Απέδωσα το Albanensis ως «Αρβανίτες», διότι και τα δύο ετυμολογικά σημαίνουν «κάτοικος Αρβάνου», αλλά και επειδή το αρβανίτικο Arbëreshë, ετυμολογικά προέρχεται από το λατινικό Arbanensis. Οι Albanensis του κειμένου φυσικά ήταν Γκέγκηδες και όχι Τόσκηδες όπως οι εν Ελλάδι Αρβανίτες.

Arbanensis > Arbâneshi > τοσκ. Arbëreshë  ~ βλαχ. Arbinesci (με an>in όπως anima > inimă/inimã και επίθημα όπως το ρουμανικό românesc)

Το κείμενο τελειώνει λέγοντας πως η «φραγκική» κατάκτηση θα είναι εύκολη, επειδή οι Αλβανοί και οι Λατίνοι έχουν βαρεθεί την καταπίεση των «μισητών» και εχθρών της [καθολικής] πίστεώς μας [Ορθόδοξων] Σλάβων και περιμένουν την Φραγκική «απελευθέρωση».

Οι σημειώσεις του Robert Elsie για τα τοπωνύμια είναι οι παρακάτω:

Svach

1) Shas

Αυτό το τοπωνύμιο έχει την ίδια φωνολογική ιστορία με το Δυρράχιο. Αντίθετα με το σλαβικό όνομα, τόσο το Ιταλικό όσο και το Αλβανικό όνομα δεν μπορούν να παραχθούν άμεσα από το Λατινικό όνομα Suacium. Το μεν Ιταλικό όνομα θα έπρεπε να ήταν **Suaccio και το μεν Αλβανικό **Shaq. Η σλαβική εξέλιξη ακολούθησε κανονικά την πρώτη σλαβική ουράνωση (kʲ> č= /tš/ , ενεργή μέχρι το ~ 550 μ.Χ.) και έδωσε Suacium > Suakju > Svač όπως λ.χ. *kūdom > *kydo [= kjudo] > čudo. Άρα οι Σλάβοι φαίνεται να έμαθαν το τοπωνύμιο Suacium κατά τις πρώιμες επιδρομές του 6ου αιώνα, όπως αυτή του 548 μ.Χ. στα μέρη της Επιδάμνου που περιγράφει ο Προκόπιος:

[7.29.1-2] Ὑπὸ τοῦτον τὸν χρόνον Σκλαβηνῶν στράτευμα διαβάντες ποταμὸν Ἴστρον Ἰλλυριοὺς ἅπαντας ἄχρι Ἐπιδαμνίων ἔδρασαν ἀνήκεστα ἔργα, κτείνοντες καὶ ἀνδραποδίζοντες τοὺς ἐν ποσὶν ἡβηδὸν ἅπαντας καὶ τὰ χρήματα ληϊζόμενοι. Ἤδη δὲ καὶ φρούρια ἐνταῦθα πολλά τε καὶ δοκοῦντα ἐχυρὰ τὰ πρότερα εἶναι οὐδενὸς ἀμυνομένου ἐξελεῖν ἴσχυσαν, καὶ περιήρχοντο ξύμπαντα κατ̓ ἐξουσίαν διερευνώμενοι.

O σλαβικός τύπος Šas, από την άλλη, συνεχίζει το αλβανικό Shas. To ιταλικό Suazzo/Sfazzi, με τη σειρά του, χρειάζεται την διαμεσολάβηση μιας βαλκανο-ρωμανικής ποικιλίας που συμφωνεί με την Ανατολική Βαλκανική Ρωμανική (Βλαχική και Ρουμανική) στην τροπή του μετατονικού λατινικού -kj- σε -ts- αντί για -tš- (λ.χ. facies > ιταλικό faccia, αλλά βλαχικό fatsã και ρουμανικό față, με /ts/ όπως puteus > putju > βλαχικό putsu = ρουμανικό puț = ιταλικό pozzo).

Με άλλα λόγια, η ίδια ακριβώς ιστορία που ισχύει με το Δυρράχιο:

Λατινικά: Durràchium , Suàcium (ίσως αρχικά να ήταν *Sàcium, διότι η Δαλματική είχε την συνήθεια διφθογγοποίησης του τονισμένου -άρα μακρού- à>uà λ.χ. càrnem > crne , carnàlis > carnl)

Σλαβικά: Dŭračĭ/Drač , Svač

Ρωμανικά: Durazzo , Suazzo/Sfazzi

Αλβανικά: Durrës , Shas

Τα Αλβανικά ονόματα δεν κατάγονται άμεσα από τις λατινικές μορφές, αλλά προέκυψαν είτε από τις μεταγενέστερες Ρωμανικές (λ.χ. puteus > putju > putsu > αλβ. pus) είτε από τις Σλαβικές μορφές (porǫčiti > αλβ. porosit).

Αν το Suacium προέκυψε από δαλματική διφθογγοποίηση του **Sacium τότε αναρωτιέμαι αν το τοπωνύμιο μπορεί να συσχετιστεί με την ρίζα *sokwos «υγρό, χυμός» που έδωσε το πρωτοσλαβικό *sokŭ = «χυμός», το ελληνικό ὁπός = «φυτικό εκχύλισμα, χυμός», το λιθουανικό sakai = «ρετίνη, πίσσα» και το αλβανικό *saka > gjak = «αίμα». Το λέω αυτό διότι αν δείτε τον χάρτη που παρέθεσα θα δείτε ότι το Suacium/Shas βρίσκεται δίπλα σε μια μικρή λίμνη (Liqeni Shasit/Šasko Blato).

2) Shurdhah

H Σάρδος/Sarda/Shurdhah έχει μια ενδιαφέρουσα ιστορία και, κατά τη γνώμη μου, μία επίσης ενδιαφέρουσα ετυμολογία. Η Σάρδος ήταν ένα κάστρο σε στρατηγική θέση που έλεγχε τον δρόμο ΛισσούΟυλπιάνας. Ο δρόμος αυτός στα μέρη της Σάρδας ακολουθεί το φαράγγι του Δρίνου ποταμού. Το όνομα «Σάρδος» απαντά ήδη στον Στέφανο Βυζάντιο ο οποίος γράφει:

Σάρδος = πόλις Ἰλλυρίας, οἱ πολίται Σαρδινοί

Sarda Shurdah

Shurdhah

Η αρχαία πολίχνη καταστράφηκε από τους Γότθους, αλλά ένας νέος οικισμός με το ίδιο όνομα ιδρύθηκε αμέσως σε ερυμνότερη θέση. Ο νέος οικισμός, λόγω της στρατηγικής του θέσης ανήκε φυσικά στον αρχαιολογικό ορίζοντα Kruja-Komani. Όπως η Κρούια έλεγχε τον δρόμο Δυρραχίου-Δίβρας, έτσι η Σάρδος έλεγχε τον δρόμο Λισσού-Ουλπιάνας, όπως ήδη ανέφερα.

Popović

Το αλβανικό Shurdhah φαίνεται να προέρχεται από μια επαυξημένη μορφή του Sarda, γιατί έχει ένα περίεργο -h που, δεδομένης της χρονολογίας, μπορεί να προήλθε είτε από ένα *{b,d,g} μέσω του ρυθμικού κανόνα (λ.χ. *bhlaid-uros > *bledura > *bleδurë > blehurë) είτε από ένα πολύ πρώιμο σλαβικό μεσοφωνηεντικό -j- (λ.χ. krajĭ > krah , krajina > krahinë):

krah

Επομένως, απ΄όσο βέβαια είμαι σε θέση να εκτιμήσω, το Αλβανικό Shurdhah πρέπει να προέρχεται είτε από το **Sardada/Sardaba/Sardaga (ἡ Σαρδάς/τὴν Σαρδάδα  ??? ) είτε από το πρώιμο σλαβικό **Sardaja/Sardajĭ/Sardajŭ (ίσως το τελευταίο, για να κάνουν την Sarda αρσενική, όπως έκαναν με πολλές πόλεις επειδή η σλαβική λέξη «πόλη»/gordŭ είναι γένους αρσενικού: Ρώμη/Rūmā > Rymŭ > Rim. Αν εξαιρέσουμε το περίεργο τελικό /h/ τότε τόσο η πάχυνση s>sh όσο και η εξέλιξη aR>ëR>uR είναι κανονικές για την Αλβανική (λ.χ. mancō > mëngoj ~ mungoj).

Τώρα θέλω να πάω πιο πίσω ετυμολογικά και να προτείνω μια ετυμολογία της αρχαίας Σάρδου που ίσως να την συσχετίσει με την Θρακική Σαρδική/Σερδική/Serdica. Στην βικιπαίδεια γράφει ότι η Σαρδική/Σερδική πήρε το όνομά της από το κελτικό φύλο των Σερδών, αλλά δεν κατάφερα να βρω σοβαρή επιβεβαίωση και κελτική ετυμολογία. Οι Κέλτες φυσικά έχουν αφήσει τοπωνύμια στα Βαλκάνια, όπως λ.χ. τα Singidunum και Noviodunum , αλλά δεν υπάρχει κάποιος λόγος για ν΄απορρίψουμε την Δακο-Θρακική ετυμολογία. Η Δακο-Μυσική ετυμολόγηση της Σαρδικής/Σερδικής μας επιτρέπει να την συσχετίσουμε με την Σάρδο, δεδομένου ότι όχι πολύ μακριά από την δεύτερη, ο Πτολεμαίος κατέγραψε το δακο-μυσικό (δαρδανικό) τοπωνύμιο Thermidava, πόλη που ο αυτοκράτορας Τραϊανός επισκέφτηκε όταν ταξίδευσε από την Λισσό στην Ουλπιάνα.

Sardica

Πρώτα απ΄όλα, βλέποντας την εξέλιξη Sardica > Serdica αμέσως έχουμε κάθε λόγο να υποψιαστούμε την Αλβανική i-μετάλλαξη calix/calicem > qelq και amita > emtë. Τώρα, μπορούμε να ετυμολογήσουμε τα τοπωνύμια Σάρδος και Σαρδική ως «Οχυρό» αν τα ανάγουμε στην ΙΕ ρίζα *twor-d-eh2 > *twordā. Η ρίζα *twer- «έχω, κρατώ» επαυξημένη με ένα οδοντικό επαύξημα *-d/t- έχει δώσει λέξεις για «οχυρό» στον Βαλτο-Σλαβικό κλάδο, όπως *twr.-d/t- > tvrđava και tvirtove. Η σημασιολογική εξέλιξη έχω/κρατώ > οχυρό είναι ανάλογη της ελληνικής (ἔχω > ἐχυρός/ὀχυρός > οχυρό, tvrd ~ ὀχυρός) και της αγγλικής hold > stronghold . H ίδια ρίζα *twer- έδωσε την ελληνική λέξη *twer-jeh2 > *tserjā > *σεριά > σειρά = «σχοινί, λάσσο» (= μέσο κατασχέσεως , σχέσις < sgh-e-tis , ίδια ρίζα με το *segh- > ἔχω) και το παράγωγο Σειρήνες = «παγιδεύτριες, σαγηνεύτριες» (η σαγήνη ήταν δίχτυ ψαρέματος, δηλαδή πάντοτε μέσο κατάσχεσης). Η εξέλιξη *tw>ts>s είναι τυπική της ελληνικής λ.χ. *tweis- > *tseih-ō > σείω :

tw

Επομένως, αν οι παλαιοβαλκανικές γλώσσες (Δακο-Θρακική, Ιλλυρική κλπ) έκαναν την ίδια τροπή *tw>ts>s με την Ελληνική τότε η εξέλιξη *twor-d-eh2 > *twordā > *tsardā > sardā = «οχυρό» είναι δυνατή. Θυμίζω πως ο μηδενικός βαθμός της ρίζας *twer- *tur- κρύβεται πίσω από το ελληνικό *tur-tis > τύρσις ~ τύρρις = «πύργος» που φαίνεται να είναι η πηγή του Λατινικού turris. Δυστυχώς, σε ολόκληρο τον Orel δεν έχω βρει ένα παράδειγμα εξέλιξης του ΠΙΕ *tw στην Αλβανική, για να δω αν δείχνει την ίδια τροπή με την Ελληνική. Πάντως, είναι γνωστό ότι το *w στην πρωτοαλβανική είχε ουρανωτικές ιδιότητες τρέποντας τα ts/dz σε tš/dž (που αργότερα έγιναν s/z), λ.χ.

*wig’m.ti > widzati > wdzati > ati > zet , *weik’-potis > witspati > wtsati > wdzati > ati > zot (με ανώμαλο /o/ που δείχνει ότι σε κάποια φάση πρέπει να έγινε έκταση *a>ā>o.

Αναλόγως, η εξέλιξη των ΙΕ χειλοϋπερωικών *kw,gw,gwh πριν από πρόσθια φωνήεντα (i,e) δείχνει πάλι τις ουρανωτικές ιδιότητες του /w/: *penkwe > penk’we > pentswe > pene > pense > pesë .

Οι ουρανωτικές ιδιότητες του *w στην αλβανική φαίνονται καλύτερα στην ανώμαλη ΙΕ ρίζα *k’won-/k’un- «σκύλος». Η αλβανική λέξη για το σκύλο είναι λατινικό δάνειο canis/canem > qen , αλλά υπάρχουν δύο όροι που περιέχουν την γνήσια αλβανική λέξη για τον σκύλο:

*k’un- > *k’unu-abla «σκυλόμηλο» > *tsunu-abla >thënubël > thënukël

*k’won- > *k’won-mom > *tswanma > *anma > samë «σκυλόσκατα»

Τα παραπάνω βέβαια δεν είναι απόδειξη της αλβανικής εξέλιξης *tw>ts>s, αλλά μια έμμεση ένδειξη προς αυτήν την κατεύθυνση.

3) Sapë

Η Sapa/Sapë -πλέον περισσότερο γνωστή ως Vau i Dejës = ο πόρος (λατ. vadum > αλβ. va) του Deja- βρίσκεται στο σημείο που ο Δρίνος αφήνει τα ορεινά και εισέρχεται στην πεδιάδα της Σκόδρας/Zadrime (= σλαβ. «Μετά τον Drim/Δρίνο). Αμέσως μόλις εισέλθει στα πεδινά, ο Δρίνος «σχίζεται, χωρίζεται» στα δύο: ο ένας παραπόταμος εκβάλλει στον ποταμό Bojana/Bunë και ο άλλος συνεχίζει ως Δρίνος στα νοτιοδυτικά όπου εκβάλλει στη θάλασσα στη Λισσό. Το περίεργο με το τοπωνύμιο Sapë είναι πως δεν έχει παχύ sh, ενώ βρίσκεται σε μια περιοχή που είναι γεμάτη με «πεπαχυμένα» τοπωνύμια όπως Scodra > Shkodër, Sarda > Shurdhah, Drivastum > Drisht, Suacium > Shas, Isamnus > Ishëm. Γιατί λοιπόν η Sappa/Sabatensis δεν είναι **Shapë;

Μία λύση είναι να υποθέσουμε ότι η Sapa είναι μεταγενέστερος οικισμός που ιδρύθηκε μετά το 800 μ.Χ. από μη αλβανόφωνους («λατίνους» ή σλάβους) όταν η Αλβανική είχε πάψει να παχαίνει το /s/ των δανείων. Μία άλλη λύση είναι να υποθέσουμε ότι το /s/ της Sapë έχει την ίδια καταγωγή με το /s/ των τοπωνυμίων Durrës και Shas, δηλαδή να πρόκειται για τοπωνύμιο που εισήλθε πριν το 800 μ.Χ. στην Αλβανική, αλλά με /ts/ (puteus > putju > putsu > pus) ή /tš/ (porǫčiti > porosit).

Σε αυτήν την περίπτωση πρέπει να ψάξουμε ή για έναν ρωμανικό τύπο **tsàppa < **tjàppa < **tjèppa < **tèppa (λ.χ. λατιν. tèrra > tjerra > tjarra > βλαχ. tsarã ~ ρουμανικό țară) ή για ένα ρωμανικό *sappa (λ.χ. *sappa > ρουμανικό sapă = ιταλικό zappa = «τσάπα») που όμως έγινε γνωστός στους Αλβανούς μετά το 800 μ.Χ. ή για έναν σλαβικό τύπο *čapa λ.χ. čap (σερβο-κροατική ετυμολογία #3) = čaplja = «ερωδιός» που απαντά τοπωνυμικά στα Čapljina, Čaplja, Čapljinac . Μία ενδιαφέρουσα περίπτωση είναι η Sapë να προέρχεται από το σλαβικό ρήμα cěpati = «σχίζω, σπάζω» (με τροπή ě>a όπως στο sěno > sanë = σανό και το σερβοκροατικό orěχŭ > orah ~ Αράχωβα), επειδή εκεί ο Δρίνος «σχίζεται» σε δύο παραποτάμους. Όσο ενδιαφέρουσα και αν είναι αυτή η ετυμολογία,το πρόβλημα είναι πως περιέχει όχι το /č/ της πρώτης σλαβικής ουράνωσης, αλλά το /c/ της δεύτερης σλαβικής ουράνωσης (ενεργή κατά την περίοδο ~ 550-700 μ.Χ., όταν οι σλάβοι έμαθαν τις λέξεις «εκκλησία» και «ξύδι» από τους Γερμανούς , *koip- > *kaip- > *kěp- > cěp-, όπως *kwoina > cěna ~ ποινή) και δεν έχω καταφέρει να βρω παράδειγμα Αλβανικής τροπής σλαβ. /c/ > αλβ. /s/. Τέλος, δεν ξέρω κατά πόσο το Sapë μπορεί να θεωρηθεί διαλεκτική ποικιλία του Αλβανικού çapë (που φαίνεται να προέρχεται από την ΙΕ ρίζα *sk’ep- «σχίζω» (~ «σχίσιμο» του Δρίνου) και έχει αναπτύξει ποικίλες σημασίες, μεταξύ των οποίων και «βήμα» (~ διάβαση ποταμού va). Αν το τελευταίο κατάγεται από το πρωτο-αλβανικό *apā, όπως γράφει το βικιλεξικό, τότε η γλωσσολογικά αναμενόμενη αλβανική μορφή του είναι *sapë (λ.χ. *penkwe > *pene > pesë και *kwērsneh2 > *orna > sorrë).

seno

Advertisements

32 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

32 responses to “Η Αλβανική πάχυνση s»sh #3: τρία ενδιαφέροντα τοπωνύμια γύρω από τη Σκόδρα

  1. Καλησπέρα,

    Τι μπορούμε να πούμε για τα παρακάτω τοπωνύμια της βόρειας Αλβανίας;

    Sakati: http://www.fallingrain.com/world/AL/49/Blerim.html
    Suma: http://www.fallingrain.com/world/AL/49/Brucaj.html
    Spathari: http://www.fallingrain.com/world/AL/49/Spathare.html
    Skuraj: http://www.fallingrain.com/world/AL/48/Skuraj.html

    Πίσω από αυτά τα τοπωνύμια “κρύβονται” αντίστοιχα Αρβανίτικα ανθρωπωνύμια, δηλαδή τα Σακάτης, Σούμας, Σπαθάρης και Σγουρός (στην σημερινή Αλβανική μορφή τους φυσικά).

    Το γεγονός πως αυτά δεν παρουσιάζουν “πάχυνση” σημαίνει πως τα συγκεκριμένα τοπωνύμια εμφανίσθηκαν στην συγκεκριμένη περιοχή μετά τον 8ο αιώνα; Η μήπως η “πάχυνση” δεν ισχύει για τα ανθρωπωνύμια;

    Επιπλεον, θα ήθελα την άποψη σου για την μεταβολή του ανθρωπωνυμίου Μαζαράκης από την αρχική καταγραμμένη μορφή του (Masaracci) στην σημερινή Αλβανική μορφή Mazreku. Ποιά από τις δύο μορφές είναι πιο “σωστή”;

    Σχετικά με την Sappa, η αρχική μορφή του ονόματος είναι μάλλον Zappa (π.χ. episcopus Zappatensis στα εκκλησιαστικά κείμενα). Μάλλον σχετίζεται με το ανθρωπωνύμιο Ζάππας.

    Φιλικά,

    Έκτωρ

    • Η πάχυνση ισχύει για όλα τα λήμματα που υπήρχαν όταν αυτή ήταν ενεργή διαδικασία. Τοπωνύμια, ανθρωπωνύμια, ουσιαστικά, ρήματα κλπ.

      Από αυτά το Suma είναι περίεργο, επειδή μάλλον είναι το σλαβικό τοπωνύμιο šuma = δάσος. Και οι σλάβοι το προφέρουν με παχύ /š/.

      Σίγουρα αυτοί οι οικισμοί πρέπει να ιδρύθηκαν μετά την παύση της πάχυνσης. Και ίσως να περιέχουν όρους που δεν ήταν γνωστοί στην Αλβανική πριν το 800.

      Η μόνη (περίεργη) εξαίρεση είναι το Spathari επειδή η λέξη σπάθη/spata έγινε shpatë.

      Υποθέτω ότι οι Τούρκοι μπορεί να έπαιξαν κάποιο ρόλο στην «αποπάχυνσή» τους.

      Λ.χ. το σακάτης είναι τουρκικό δάνειο επομένως εισήλθε αιώνες μετά την παύση της πάχυνσης. Άρα κανονικά είναι «άπαχο».
      Το ελληνικό σγουρός (αν κρύβεται πίσω από το Skuraj) το ίδιο. Μάλλον θα ρέπει να εισήλθε μετά το 800.

      Παραθέτω το παράδειγμα του «σογιού» soj με «άπαχο» /s/.

      Αλλά για τα Suma και Spathari δεν έχω κάποια απάντηση τώρα και μου κάνει εντύπωση.

      Το Μαζαράκης Mazrèku έχασε το άτονο φωνήεν που είναι κάτι φυσιολογικό και η τροπή a>e είναι i-μετάλλαξη που προϋποθέτει /i/ ή /ë/, άρα στο Masaracci/Μαζαράκης

      Mazaràki > Mazarèki > Mazreki.

      • Καλησπέρα,

        Τα ονόματα που ανέφερα στο προηγούμενο σχόλιο δεν ήταν τυχαία αλλά δεν είναι και μεμονωμένες περιπτώσεις. Σχεδόν σε όλα τα Αρβανίτικα ονόματα που συναντάει κανείς στην συγκεκριμένη περιοχή (αλλά και σε άλλες) η πάχυνση (αλλά και άλλα χαρακτηριστικά) λείπει. Τα ονόματα έχουν “λάθος” μορφή.

        Ο λόγος που επέλεξα τα συγκεκριμένα ονόματα (και κακώς δεν το ανέφερα προηγούμενα) είναι πως οι συγκεκριμένες οικογένειες κι ειδικά οι Σπαταίοι (αυτοί κρύβονται πίσω από το τοπωνύμιο Spathari), ήταν οι “κορυφαίες” και αρχαιότερες οικογένειες της περιοχής. Αναφερόμενος σε γεγονότα του τέλους του 14ου αιώνα (1388) ο Oliver Jens Schmitt (κορυφαίος κατα την γνώμη μου Αλβανολόγος) στο έργο του Das venezianische Albanien, (1392-1479) αναφέρεται σε κάποιες από αυτές τις οικογένειες και σημειώνει:

        “Die Sakati, Skura und Spata zählten zu den alten Familien der Region…” (=οι Sakati, Skura και Spata ήταν ανάμεσα στις αρχαιότερες οικογένειες της περιοχής…).

        Κι αυτή η παρατήρηση του Oliver Jens Schmitt είναι μάλλον σωστή για την δεδομένη στιγμή.

        Αν τώρα υποθέσουμε πως αυτά τα ονόματα ήταν παρόντα στα τέλη του 14ου αιώνα στα μέρη εκείνα, δηλαδή πολύ πριν από την άφιξη των Οθωμανών, κι ήταν επίσης ανάμεσα στα αρχαιότερα της περιοχής , δεν θα ήταν επίσης λογικό να υποθέσουμε πως αυτές οι οικογένειες “κατέβηκαν” στην βόρεια Αλβανία, από κάπου αλλού, μετά το 800 μ.Χ. (π.χ. στα τέλη του 9ου αιώνα) κι επομένως τα ονόματα τους δεν υπέστησαν την πάχυνση λόγω ακριβώς του γεγονότος πως δεν ήταν “παρόντα” στον χώρο όσο η διαδικασία αυτή ήταν ενεργή;

        Με άλλα λόγια θα ήταν λογικό να υποθέσει κανείς πως οι συγκεκριμένες οικογένειες “κατέβηκαν” στην βόρεια Αλβανία, από κάπου αλλού, μετά το 800 μ.Χ., όταν πλέον είχε πάψει η λειτουργία της πάχυνσης;

        Σχετικά με το Suma (η Summa), o Jirecek το θεωρεί Ρωμανικό (Δαλματικό).

        Ευχαριστώ για την εξηγηση σχετικά με το όνομα Μαζαράκης. Μπορούμε να πούμε πως μέσα από την ίδια διαδικασία το Αρβανίτικο όνομα Lopes δίνει την μορφή Lupci/Lopsi στην σύγχρονη Αλβανική;

        Φιλικά,

        Έκτωρ.

      • Τι να σου πω, δεν ξέρω για «κατέβασμα» από αλλού. Δεν γνωρίζω καλά την ιστορία της περιοχής.

        Το μόνο που μπορώ να πω είναι πως προέκυψαν μετά το 800 μ.χ. από ξένες μέχρι τότε λέξεις. Μετά σε εκείνη την περιοχή υπάρχει μια συμβίωση τριών γλωσσικών ομάδων: Αλβανοί, «Λατίνοι» (εγχώριοι και άποικοι) και Σλάβοι (Σέρβοι πάνω, Βούλγαροι κάτω).

        Αλλά αν οι Σακάτοι υπήρχαν ήδη απότο 1388 τότε δεν πιστεύω ότι το όνομά τους προέρχεται από το τουρκικό sakat = σακάτης.

        Ναι το Lopes μπορεί να δώσει Lòpesi > Lopsi. Στην Αλβανική μπορείς να περιμένεις απώλεια οποιουδήποτε άτονου συμφώνου λ.χ. potestatem > pushtet

        Μπορεί κάλλιστα το Sum(m)a να είναι Ρωμανικό (λατινικό summum = «κορυφή»). Γιατί θα ήταν μυστήριο να μην προφερόταν το παχύ š του σλαβικού šuma.

        Να σε ρωτήσω και εγώ μια απορία μήπως μπορείς να με βοηθήσεις. Προσπαθώντας να βρω μια ετυμολογία για τον ποταμό Seman/Semeni βρήκα πάμπολλα χωριά βορειότερα από τον Σκαμπίνο με το όνομα Shemri/Shemeri (και βουνό και ποταμό Shemerise με δεύτερο /s/ «άπαχο» , με παχύ sh και (?) ρωτακισμένο τοσκικό -n-.

        Σημείωσα και με μπλε το τοπωνύμιο Kotroman, γιατί μου θύμισε τον Βοσνιακό οίκο των Kotromanić και το βορειότερο Kotroman

        Για κοίτα λίγο τον χάρτη και πες μου τη γνώμη σου.

        http://postimg.org/image/x0u6xxff1/

        Αν το υδρωνύμιο Seman είναι σλαβικό (λ.χ. Semněvice, Semenivka) και τα Shemeri σχετίζονται μ΄αυτό τότε έχουμε ρωτακισμό σε σλαβικό τοπωνύμιο.

      • Προσθήκη, πιθανή σλαβική ετυμολογία: πρωτοσλαβικό sěmę = «σπόρος».

      • Βρήκα και Semenica πάνω από την Δοϊράνη.

        Άρα το Shemerisë είναι πεπαχυμένη και ρωτακισμένη εκδοχή του σλαβικού Semenica

  2. Καλησπέρα,

    Μερικές διευκρινήσεις ακόμη. Παραμένοντας στην ίδια περιοχή (Σκόδρα-Λέζα) κι αν υποθέσουμε πως η πάχυνση είναι καθολικό φαινόμενο σε όλα τα ονόματα, τότε το παρακάτω τοπωνύμιο:

    Stajka: http://www.fallingrain.com/world/AL/49/Stajke.html

    δεν είναι επίσης συμβατό με την εξέλιξη/κανόνες της Αλβανικής γλώσσας. Αν τώρα υποθέσουμε (που είναι μάλλον και το σωστό με βάση την μορφή του, Stajka αντί για Stajjko, όπως Δήμας αντί Δήμος) πως αυτό προέρχεται από ανθρωπωνύμιο που ανήκε σε Αρβανίτη (αρκετοί Αρβανίτες είχαν Σλαβικής προέλευσης ονόματα) τότε μπορούμε να πούμε πως κι αυτό έχει έλθει απ’ έξω; Γιατί διαφορετικά θα έπρεπε να είναι Shtajko η κάτ τέτοιο, έτσι δεν είναι;

    Κάτι άλλο τώρα. Σε πολλές περιπτώσεις κι ειδικά στην βόρεια Αλβανία έχουμε μεταβολή του Αρβανίτικου ανθρωπωνυμίου με έναν παράξενο τρόπο. Αυτό φαίνεται παρακάτω:

    Περιοχή Σκόδρας:
    Renesi(s): http://www.fallingrain.com/world/AL/49/Renc.html

    Περιοχή Δυρραχίου:
    Manesi(s): http://www.fallingrain.com/world/AL/42/Manze.html

    Έχουμε δηλαδή μετατροπή του “s” σε “z”. Αυτό όμως αλλάζει όταν κινούμαστε νότια. Τα ονόματα Renesi (Ρένεσης) και Manesi (Μάνεσης) “κατέβηκαν” στην Ελλάδα με την “αυθεντική” μορφή τους του 14ου-15ου αιώνα. Υπάρχει εξήγηση γι’ αυτό;

    Σχετικά με την ερώτηση που αφορά το όνομα Kotromanic:σύμφωνα με τις παραδόσεις των Γκέγκηδων, κάποιοι από αυτούς προέρχονται από την Βοσνία (μάλλον όλοι προέρχονται από εκεί αλλά αυτή είναι μία “δύσκολη” συζήτηση) Π.χ. Hoti tribe: http://en.wikipedia.org/wiki/Hoti_%28tribe%29. Η παρουσία λοιπόν αυτού του ονόματος δεν είναι τελείως ανεξήγητη για την περιοχή.

    Δυστυχώς σχετικά με την ερώτηση για τον ρωτακισμό εκείνου του υδρωνυμίου δεν έχω τίποτε αξιόλογο να προσθέσω. Δεν έχω γλωσσολογικές γνώσεις κι υπάρχει μεγάλος κίνδυνος να γράψω κάτι που δεν είναι σωστό.

    • Καλημέρα και χρόνια πολλά. Λοιπόν:

      1)Αν το Stajka προέρχεται από το σλαβικό όνομα Stajko τότε είναι φυσιολογικό που δεν έχει παχύ /sh/. Δεν υπάρχει σλαβικό δάνειο μετά το 800 μ.Χ. που να δείχνει πάχυνση s>sh.

      Συνέκρινε τα σλαβικά τοπωνύμια Gostima, Ostrovica, Bistrica στην πάλαι ποτἐ Βουλγαρική Κουτμιτσεβίτσα που στους Αλβανούς έγιναν γνωστά μετά 800 μ.Χ. Η αντίθεση σλαβ. Bystrica > Bushtricë/Bistrice είναι διδακτικότατη σε αυτό το θέμα.

      2) Η ηχηροποίηση των συρριστικών (s>z, š>ž) μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε γλώσσα αναπάσα στιγμή, όταν αυτά είναι κοντά σε ένηχα (m,n,r,l) και πριν από ηχηρά (b,g,d) που δρουν ως ηχηροποιητικοί πυρήνες.

      H αρχή είναι η ίδια με την ελληνική τροπή *sm> /zm/ σε λέξεις όπως *tweis-mos > σεισμός (/seizmòs/) και Σμύρνη = /Ζμύρνη/.

      Παραβάλλω τα βόρεια ελληνικά παραδείγματα συμπέθερος > ζμπέριθους και μ΄αρέσει/σ΄αρέσει > μ΄αρέζ΄/σ΄αρέζ΄ (λ.χ. εδώ). Στο τελευταίο παράδειγμα το προκείμενο ένηχο /r/ έδρασε σαν πυρήνας ηχηρόποίησης για το /s/ του αρέσω, όπως στα quattuor > quadrus και δέρκομαι/ἔδρακον > δράκων, αλλά δραγάτης (μεταρρωτική ηχηροποίηση k>g).

      Στην Αλβανική το βλέπουμε στην εξέλιξη του ονόματος της Λισσού: Leshë > Lezhë (το ένηχο /L/ έδρασε ως πυρήνας ηχηροποίησης, λ.χ. στην Iταλική το σύμπλεγμα sl προφέρεται πάντοτε /zl/ Islam (/Izlam),Tesla (/Tezla/). Έτσι οι Κροάτες έποικοι του Molise που διέσχισαν την Αδριατική για να γλιτώσουν από τους Τούρκους, έχουν υιοθετήσει το εξωνύμιο Zlavi (= ιταλική προφορά της λέξης «Σλάβος») και, όπως οι Σλαβομακεδόνες ονομάζουν την γλώσσα τους “našinksi” = (η δικιά μας), έτσι και οι «Ζλαβομολιζάνοι» ονομάζουν την γλώσσα τους “na našo”:

      The Molise Croats consider themselves to be Italians of South Slavic heritage who speak a Slavic language, rather than simply ethnic Slavs or Croats.[1] Some speakers call themselves Zlavi or Harvati and call their language simply na našo (“our language”).

      Πάντως, από τα παραδείγματα που παρέθεσες νομίζω πως η σχέση Μάνεσης-Manze δεν στέκει γιατί το Μάνεσης σημαίνει «Μανιάτης» στα Αρβανίτικα, άρα είναι μια λέξη που οι Αρβανίτες έπλασαν αφού ήρθαν στην Πελοπόννησο.

      3) Αν και όντως υπάρχουν Γκέγκικες παραδόσεις για «Βοσνιακή» καταγωγή (μου τις είχε δείξει και ο Μελικέρτης κάποτε), εγώ δεν πιστεύω η πρωτο-Γκεγκική ζώνη να ξεπερνούσε το Μαυροβούνιο. Φυσικά κάποια νομαδικά φύλα μπορεί αργότερα να βρέθηκαν και πιο πάνω, όπως λ.χ. οι Ιστρορουμάνοι έφτασαν μέχρι την Τριέστη. Πάντως η περιοχή μεταξύ των ποταμών Μάτη και Σκαμπίνου πιστεύω ότι αρχικά πρέπει να ήταν τοσκικόφωνη και δευτερογενώς «γκεγκοποιήθηκε» (ίσως με μεταναστεύσεις ή διαλεκτικό code switch, όταν το κύριο σώμα των Τόσκηδων βρέθηκε νοτίως του Σκαμπίνου.

      Μία ανάλογη περίπτωση συμβαίνει με το σύνορο μεταξύ του νότιου και δυτικού σλαβικού κόσμου. Οι Σλοβένοι και οι Σερβο-Κροάτες μιλάνε νότιες σλαβικές (δηλαδή έκαναν την μετάθεση των υγρών CoRc> Crac, orz->raz- = razumeti), ενώ οι Τσεχο-σλοβάκοι μιλάνε δυτικές σλαβικές γλώσσες (CoRC > Croc, λ.χ. orz-> roz- = rozumět).

      Τα πράγματα όμως δεν είναι τόσο απλά. Οι νότιοι σλάβοι έχουν και τα δύο *orb- > rob/rab = «δούλος» και οι Τσεχοσλοβάκοι λένε *gord- > grad- > hrad σαν τους νότιους σλάβους (και όχι grod όπως οι Πολωνοί και οι Σόρβοι).

      Στην μέση του νoτιοσλαβικού κόσμου βρίσκουμε το τοπωνύμιο zolt-> Zlot αντί για το αναμενόμενο zolt-> Zlat-.

      Στα μέρη κοντά στο ανώμαλο Zlot, το 822 μ.Χ. εγκαταστάθηκαν Αβοδρίτες άποικοι, που οι μεσαιωνικές πηγές λένε πως άφησαν την Ανατολική Γερμανία για την «Δακία». (Παννόνιοι Αβορδίτες στην βικιπαίδεια). Η αναφορά στην «Δακία»:

      http://postimg.org/image/tzp4x2scx/

      Θυμίζω πως το Zlot είναι στα μέρη της υστερορωμαϊκής Διοικήσεως Δακίας.

      Αυτοί οι Δάκες-Αβοδρίτες λοιπόν με τον καιρό αφομοιώθηκαν τελείως από την νοτιοσλαβική πλειοψηφία και το μόνο που άφησνα είναι ανώμαλα τοπωνύμια όπως το Zlot.

      4) Μην ανησυχείς για το Seman/Shemerisë, όταν ζήτησα βοήθεια είχα μόνο τα τσεχο-ουκρανικά παραδείγματα. Στην συνέχεια μόλις βρήκα το σλαβομακεδονικό Semenica πάνω από την Δοϊράνη σιγουρεύτηκα ότι τα Seman και Shemerisë είναι σλαβικά τοπωνύμια και διδακτικότατα όπως το ζεύγος Bushtricë/Bistrica.

      To Shemerisë πάνω από το Ελμπασάν δείχνει πάχυνση και τοσκικό ρωτακισμό, ενώ ο ποταμός Seman νοτιότερα έχει «άπαχο» /s/ και αρρωτάκιστο /n/.

  3. Καλησπέρα και Καλή Σαρακοστή,

    Κατ’ αρχάς να σε ευχαριστήσω για τον χρόνο που αφιερώνεις.

    Ας δούμε λίγο τα θέματα.

    1) Σχετικά με το όνομα Stajka/Stajko/Στάϊκος.

    Το όνομα αυτό έχει πολύ ενδιαφέρον για μένα. Προέρχεται από το Σλαβικό Stajko. Πιστεύω πως μαζί με κάποια άλλα (π.χ. Rado/Rada/Ράδος, Stoyan/Στογιάνος) το “κατέβασαν” στην Ελλάδα οι Αρβανίτες ανάμεσα στους οποίους εμφανίζεται ακόμη συχνά. Κι αυτός είναι μάλλον κι ο λόγος που, απ’ όσο γνωρίζω, το συναντάει κανείς σχεδόν αποκλειστικά στην νότια κι όχι στην βόρεια Ελλάδα.

    Ο λόγος που έκανα την ερώτηση σχετίζεται με το γεγονός πως το συγκεκριμένο όνομα το συναντάω, ακόμη και σήμερα, σε δύο εκδοχές στην Αλβανία. Στην βόρεια εκδοχή (περιοχή Σκόδρας/Λέζας) το όνομα εμφανίζεται ως Stajka το οποίο το θεωρώ “κανονική” μορφή. Φαίνεται να εμφανίζεται και σε μία “κομμένη” εκδοχή ως Staka/Stakaj (το όνομα Staka/Stakaj προσωπικά το θεωρώ “κομμένη” εκδοχή του Stajka, αλλά μπορεί να κάνω και λάθος).

    Όταν τώρα κινηθούμε νότια το ανθρωπωνύμιο αυτό “απουσιάζει” (“εξαφανίζεται”, δεν υπάρχει καθόλου νοτιότερα της πρωτεύουσας δηλ. των Τιράνων). Εμφανίζεται ωστόσο στην περιοχή του Αργυροκάστρου το όνομα Shtaka, το οποίο μάλλον σχετίζεται (αλλά μπορεί και όχι) με το Stajka/Stajko. Κι επανεμφανίζεται στην νότια Ελλάδα ως Στάϊκος κι αρκετά συχνά ανάμεσα στους Αρβανίτες.

    Θα ήθελα την γνώμη σου γι’ αυτό.

    2) Σχετικά με το όνομα (ανθρωπωνύμιο) Μάνεσης.

    Προσωπικά γνωρίζω δύο απόπειρες “ετυμολόγησης” του ονόματος αυτού. Η μία είναι του Μπίρη ο οποίος το “ετυμολόγησε” από την λέξη μανεσë-α που σημαίνει βραδυπορία (Μάνεσης = βραδύς, ο αργός). Επίσης, σχετικά πρόσφατα, έχει “ετυμολογηθεί” από την λέξη λατινική λέξη mane που σημαίνει πρωί (Μάνεσης = ο πρωϊνός).

    Προσωπικά και τις δύο παραπάνω “ετυμολογήσεις” τις θεωρώ παρετυμολογήσεις.

    Επιπλέον, δεν έχω ξαναδεί την συσχέτιση του ονόματος αυτού με την Μάνη. Το όνομα έχει χρησιμοποιηθεί ως τοπωνύμιο από την εποχή της αρχικής εγκατάστασης των Αρβανιτών στην νότια Ελλάδα: υπάρχει Μάνεσι στην Πάτρα, στα Καλάβρυτα, στην Αργολίδα, στην Μεσσηνία και την Φθιώτιδα.

    Αν έχει κάποια αξία, προσωπικά πιστεύω πως πρόκειται για μία “ιδιόμορφη” μορφή του Χριστιανικού βαφτιστικού ονόματος Μανασσής.

    Η τελευταία ιστορικά φορά που συνάντησα το όνομα αυτό είναι σ’ ένα κείμενο που έχει μεταφράσει ο Robert Elsie εδώ:

    http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1641.html

    Στο παραπάνω κείμενο αναφέρεται σε κάποιο σημείο ο Dom Peter Manesi (Pjetër Manesi) αλλά δεν μπορεί κανείς να βγάλει συμπέρασμα, μέσα από ένα γραπτό κείμενο, για την προφορική εκφορά του ονόματος στην συγκεκριμένη στιγμή.

    3) Σχετικά με τους Γκέγκηδες.

    Έχεις αναφερθεί πολλές φορές στις παρατηρήσεις του John Bassett Trumper (αλλά και άλλων) για το θέμα της “καθόδου” των σύγχρονων Σκυπετάρων από μία διαφορετική (πιο βόρεια) περιοχή. Αν υποθέσει κανείς πως ο John Bassett Trumper έχει δίκιο (που όντως έχει), πως δηλαδή οι σύγχρονοι Σκυπετάροι “κατέβηκαν” στην περιοχή που κατοικούν σήμερα από κάπου αλλού, θα πρέπει να αναζητήσει μία ορεινή περιοχή η οποία να τους “χωράει” όλους. Θα πρέπει επίσης να αξιοποποιήσει όλες τις παραδόσεις της περιοχής και να τις συσχετίσει με αυτά που έχουν γραφτεί για την περιοχή των δυτικών Βαλκανίων γενικότερα. Κι επιπλέον θα πρέπει να αξιοποιήσει και τα πολιτισμικά στοιχεία του κάθε πληθυσμού. Π.χ. ένα τέτοιο πολιτισμικό στοιχείο φαίνεται εδώ:

    http://www.phorum.gr/download/file.php?id=14624&mode=view

    Είναι ένας Γκέγκικος τάφος, σχετικά πρόσφατος, από την περιοχή Kastrati (χωρίς πάχυνση) της βόρειας Αλβανίας. Απ’ ότι φαίνεται στην φωτογραφία πάνω από τον τάφο έχει προστεθεί μία, σχετικά μεγάλη, πέτρινη ψευδο-σαρκοφάγος στην οποία έχουν χαραχθεί διάφορες απεικονίσεις (ένα άλογο, ένας σταυρός κτλ). Τα Βαλκάνια κι ειδικά η Βοσνία είναι γεμάτη από τέτοιες ταφικές κατασκευές. Αυτό το δείχνει ο χάρτης που υπάρχει εδώ:

    Στον παραπάνω σύνδεσμο θα βρεί κανείς έναν χάρτη που απεικονίζει την διασπορά των νεκροπόλεων τις οποίες οι ντόπιοι που κατοικούν τα μέρη εκείνα τις ονομάζουν Grcko Groblje (=Ελληνικά νεκροταφεία) και στις οποίες υπάρχουν αντίστοιχα μνημεία (stecci) με αυτά που βρίσκει και στους Γκέγκικους τάφους. Φυσικά δεν υπάρχει τίποτε Ελληνικό στα συγκεκριμένα νεκροταφεία, ο όρος μάλλον χρησιμοποιείται από τους Σλαβικούς πληθυσμούς για να δηλώσουν κάτι ξένο (κι ίσως αρχαιότερο) προς την δική τους κουλτούρα. Με άλλα λόγια, οι συγκεκριμένες νεκροπόλεις δημιουργήθηκαν από κάποιο “μυστηριώδη”, πολυάριθμο και μη Σλαβικό πληθυσμό που κατοικούσε κάποτε εκείνα τα μέρη. Κι επειδή τέτοιοι “μυστήριώδεις” πολυάριθμοι πληθυσμοί δεν υπάρχουν και δεν υπήρξαν ποτέ, θα πρέπει κανείς να εξετάσει αν ο πληθυσμός που “έστησε” αυτά τα μνημεία ταιριάζει με αυτά που αναφέρει ο John Bassett Trumper κι όλοι οι υπόλοιποι, σχετικά με την κάθοδο των Σκυπετάρων.

    Φυσικά, οι σημερινοί Σκυπετάροι δεν θα δεχθούν ποτέ να εξετάσουν αυτά που ισχυρίζεται ο John Bassett Trumper κι όλοι οι υπόλοιποι. “Βασανίζονται” ακόμη από την “αρρώστια” της “αυτοχθονίας” (βλέπε και τις πρόσφατες δημοσιεύσεις σχετικά με το θέμα του Κοσόβου). Κι αυτό δεν θα τους επιτρέψει, στην παρούσα φάση τουλάχιστον, να εξετάσουν σοβαρά τις παραδόσεις των Γκέγκηδων για την καταγωγή τους από την Βοσνία. Προσωπικά, νομίζω πως, όταν μελλοντικά “ωριμάσουν”, θα τα ξαναδούν όλα πιο ψύχραιμα και θα αναζητήσουν την αλήθεια. Βέβαια, μέχρι τότε θα είμαστε υποχρωμένοι να διαβάζουμε τα Ιλλυρικά παραμύθια.

    Κι επειδή τα παραπάνω μπορεί να φαίνονται κάπως παράξενα, αν αναζητήσει κανείς το τι ακριβώς έγινε στην βόρεια Αλβανία (περιοχή Σκόδρας/Λέζας και βορεια του Δυρραχίου), θα βρεί πως η σειρά άφιξης των πληθυσμών εκεί μάλλον είναι:

    α) ένας εκλατινισμένος πληθυσμός που σχετίζεται με τα νεκροταφεία Komani-Kruje. Ήταν μάλλον αυτόχθονες και κατοικούσαν την περιοχή πριν από οποιοδήποτε άλλον.

    β) οι σημερινοί Τόσκηδες έφτασαν στην περιοχή ίσως στα τέλη του 5ου αιώνα ή αρχές του 6ου αιώνα.

    γ) οι Χουραμίτες (Khurramites), ένας Κουρδικός πληθυσμός τους οποίους έφερε στην περιοχή ο αυτοκράτορας Θεόφιλος στα μέσα του 9ου αιώνα.

    δ) οι Αρβανίτες, μία καθυστέρημενη “άφιξη” στα τέλη του 9ου αιώνα, στα χρόνια του Βασιλείου του Α’, προερχόμενοι από τον βορρά (παραλιακή ζώνη).

    ε) οι σημερινοί Γκέγκηδες, η τελευταία άφιξη, προερχόμενοι από την Βοσνία, ξεκινώντας από τα μέσα του 11ου αιώνα.

    Ελπίζω να τα ξαναπούμε σύντομα.

    Φιλικά,

    Έκτωρ.

    • 1) Επιπλέον, δεν έχω ξαναδεί την συσχέτιση του ονόματος αυτού με την Μάνη.

      Καλά και εγώ δεν το είπα για σίγουρο. Κάπου το είχα διαβάσει σερφάροντας στο ίντερεν. Αλλά αν λες ότι δεν έχει σχέση με τη Μάνη σε πιστεύω, γιατί βλέπω ότι τα έχεις ψάξει καλά τα επώνυμα.

      2) Το μοντέλο των διαδοχικών μεταναστεύσεων που προτείνεις μου θυμίζει αυτό του Kretschmer για τα 3 διαδοχικά κύματα ελληνοφώνων στην αρχαία Ελλάδα (Ίωνες, «Αχαιοί» και Δωριείς) από μια εξωελλαδική κοιτίδα. Τέτοιες θεωρίες κυμάτων «προκάτ» διαμορφωμένων πληθυσμών, ενώ ήταν δημοφιλείς στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα, σήμερα δεν έχουν οπαδούς. Λ.χ. στην περίπτωση των Ελλήνων, όλοι οι ιστορικοί και οι γλωσσολόγοι σήμερα μιλάνε για μία πρωτο-ελληνική άφιξη στον Ελλαδικό χωρό με την διαλεκτογένεση να γίνεται in situ.

      Το πρόβλημα με τα «προκάτ» διαδοχικά κύματα είναι πως είναι κάπως απίθανο πληθυσμοί που διαχωρίστηκαν μια φορά από την πρωταρχική τους κοιτίδα να ξανασυγκεντρωθούν όλοι μαζί σε μια δεύτερη εστία. Για να το πω με ένα πολύ απλό παράδειγμα, αν δούμε τις κατευθυνσεις στον χάρτη σαν την αγγλική σημαία που έχει 8 «κατευθύνσεις», η πιθανότητα τρία ετερόχρονα κύματα να κινηθούν προς την ίδια κατεύθυνση είναι (1/8)*(1/8)*(1/8) ~ 1/512 ή 0,2%.

      Από εκεί και μετά δεν μπορώ να καταλάβω τον διαχωρισμό που κάνεις μεταξύ «Τόσκηδων» και «Αρβανιτών».

      Γλωσσολογικά, επίσης, ή υπόθεσή σου έχει πάρα πολλά προβλήματα.

      Γιατί οι Γκέγκηδες αν είναι οι τελευταίοι που ήρθαν τον 11ο αιώνα … είναι οι μόνοι που γνωρίζουν την Αυλώνα ως Vlona και όχι Vlorë;

      Αν είχαν έρθει 600 χρόνια μετά τους Τόσκηδες, όπως λες, τότε θα έπρεπε να εξαρτιώταν ολοκληρωτικά από το Τοσκικό υπόστρωμα στα παραδοσιακά τοπωνύμια. Με άλλα λόγια, θα έπρεπε να έλεγαν Vlorë, επειδή αυτό είναι το όνομα που θα τους παρέδιδε το Τοσκικό υπόστρωμα.

      Τα τωόντι αρχαιοελληνικά δάνεια στην Αλβανική είναι μεν ελάχιστα, αλλά δείχνουν ότι έχουν εισέλθει πριν τον διαχωρισμό σε Γκεγκική και Τοσκική διάλεκτο. Λ.χ. τα δράπανον και μηχανή απαντούν και στην Γκεγκική αρρωτάκιστα ως drapën και mokën.

      Στο μοντέλο που προτείνεις, η Τοσκική θα έπρεπε να είχε περισσότερα αρχαιοελληνικά δάνεια από την Γκεγκική και η δεύτερη θα έπρεπε να είχε ορισμένα ρωτακισμένα, γιατί θα τα είχε πάρει μέσω της Τοσκικής.

      Ένα άλλο πρόβλημα με τη θεωρία σου είναι ότι μένοντας συνεχώς σε Δαλματικό έδαφος θα πρέπει να εξηγήσεις τα δάνεια της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής και όλο το υποστρωματικό λεξιλόγιο της Ρουμανικής που δείχνει ξεκάθαρα ότι προέρχεται γλωσσολογικά από την πρωτο-αλβανική γλώσσα.

      Να το πω διαφορετικά, εσύ με το μοντέλο σου, που τοποθετείς την συμβίωση Αλβανών και Ρουμάνων; Γιατί οι Trumper, Orel, Hamp, Matzinger κλπ προτείνουν την κοιλάδα του Μοράβα και έχουν κατά νου μία άφιξη ομιλητών της ύστερης πρωτο-αλβανικής γλώσσας στην Αλβανία κατά την περίοδο 400-650 από την οποία, στην συνέχεια, προέκυψαν δύο διάλεκτοι γύρω στο 800.

      • Καλημέρα και σ’ ευχαριστώ για τον χρόνο που αφιερώνεις.

        Νομίζω πως μπορούμε κατ’ αρχάς να συμφωνήσουμε πως η γλώσσα την οποία μιλούσαν, μέχρι πρόσφατα οι Αρβανίτες είναι μία υπο-διάλεκτος της Τοσκικής διαλέκτου της Σκυπετάρικης γλώσσας. Έχοντας αυτό στο μυαλό μας νομίζω πως μπορούμε να “δούμε” μερικά “παράξενα” που σχετίζονται μ’ αυτό. Κατ’ αρχάς όμως ας δούμε το θέμα Vlorë/Vlone.

        1) Vlorë vs Vlona,

        Οι περισσότεροι θεωρούν πως το Τοσκικό Vlorë είναι η “ρωτακισμένη” μορφή του Γκέγκικου Vlona. Προσωπικά νομίζω πως αυτό δεν είναι σωστό και πως οι Τόσκηδες κι οι Γκέγκηδες απλώς δανείσθηκαν το όνομα από διαφορετικούς λαούς. Νομίζω δηλαδή πως αυτό που γράφει ο Vladimir Orel (A Concise Historical Grammar of the Albanian Language, σελίδα 60) σχετικά με τον Τοσκικό ρωτακισμό των Σλαβικών δανείων είναι και το σωστό (πως δηλαδή δεν ισχύει). Δες εδώ:

        https://books.google.gr/books?id=xvKH56aT5mEC&pg=PA60&dq=rhotacism+inauthor:orel&hl=en&sa=X&ei=xGnxVO31KqLnyQPJr4GQBw&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

        2) Τόσκηδες κι Αρβανίτες.

        Οι περισσότεροι θεωρούν τους Αρβανίτες μία Τόσκικη “φυλή” που ξέκοψε από την αρχική “εθνική ομάδα” και κινήθηκε νότια για να φτάσει τελικά στην Ελλάδα. Ωστόσο αυτό έχει μάλλον κάποια προβλήματα. Ένα από αυτά είναι το παρακάτω.

        Ανάμεσα στους Αρβανίτες ο όρος που χρησιμοιείται για να περιγράψουν τον χώρο προέλευσης τους είναι ο όρος Αρμπαρία η Αρμπερία. Με τον όρο αυτό περιγράφεται η περιοχή που λέγεται σήμερα Λαμπερία.

        Δεν υπάρχει καμμία αμφιβολία πως ο όρος αυτός είναι ένα Αρβανίτικο ένδώνυμο (endonym). Είναι δηλαδή το όνομα που χρησιμοποιούν οι ίδιοι για να προσδιορίσουν τον γεωγραφικό χώρο καταγωγής τους. Κι εδώ υπάρχει ένα παράδοξο. Κι αυτό γιατί οι Τόσκηδες δεν χρησιμοποιούν τον ίδιο όρο.

        Οι Τόσκηδες χρησιμοποιούν την Βουλγάρικη ονομασία Λαμπερία (Labëria) για να αναφερθούν ακριβώς στην ίδια περιοχή που οι Αρβανίτες ονομάζουν Αρμπαρία/Αρμπερία. Χρησιμοποιούν δηλαδή ένα (Βουλγάρικο) εξώνυμο (exonym). Κι αυτό σημαίνει πως δεν έχουν “παραλάβει” το όνομα αυτό απ’ ευθείας από τους Αρβανίτες. Αν το είχαν “παραλάβει” από τους Αρβανίτες η περιοχή αυτή θα ονομάζονταν σήμερα Αρμπερία, πράγμα που δεν συμβαίνει. Έχουμε δηλαδή μία ασυνέχεια στο θέμα αυτό που “εξαφάνισε” το όνομα Αρμπερία από τον γεωγραφικό χώρο της σημερινής Αλβανίας. Κι αυτό είναι παράξενο γιατί τα ενδώνυμα είναι από τα πιο “επίμονα” στοιχεία ταυτότητας, έτσι δεν είναι;

        Το δεύτερο στοιχείο είναι τα καθαρά Αρβανίτικα ανθρωπωνύμια και τοπωνύμια. Το πρόβλημα εδώ είναι πως ακόμα και τα πιο “σίγουρα” Αρβανίτικα ανθρωπωνύμια και τοπωνύμια δεν έχουν “εξήγηση” στην Αρβανίτικη γλώσσα (η οποία όπως είπαμε είναι υπο-διάλεκτος της Τοσκικής). Με το θέμα αυτό έχει ασχοληθεί ο Eric Hamp σε αρκετές μελέτες του. Το παρακάτω κείμενο προέρχεται από την μονογραφία του E. Hamp “The Albanian diffusion of Slavic toponyms in Greece”, μία μονογραφία του που εξετάζει τα Σλαβικά ονόματα που έφεραν στην Ελλάδα οι Αρβανίτες.

        “…We therefore draw the specific conclusion: Although there are many Greek toponyms with clear Slavic etymologies that were no doubt brought to their present locations by Slavic speakers, certain such toponyms are correlated in great detail with known areas of Albanian speech. The only reasonable conclusion that one can draw for these is that they were brought to their present locations by Albanian speakers (i.e. as loanwords). In each case, it is not specific Albanian phonological phenomena that is decisive, but rather the total geographic syndromes found. I t is further interesting to note that many of the surest Albanian toponyms have no identifiable etymology within Albanian or elsewhere, and that a significant proportion of the Albanian toponyms in Greece which do have an identifiable etymology are of ultimate Slavic derivation. Etymology and Lautgesetz alone do not seem to be good clues to the identification of Albanian toponyms in Greece…”

        Κι εδώ: http://www.phorum.gr/download/file.php?id=19798&mode=view

        Το παραπάνω κείμενο συνοψίζει αυτό που ο κάθε Αρβανίτης γνωρίζει πολύ καλά: πως τα πιο “σίγουρα” Αρβανίτικα ονόματα (και τοπωνύμια) δεν εξηγούνται από την Αρβανίτκη γλώσσα. Οι Αρβανίτες δηλαδή παρ’ όλο που ήταν Αλβανόφωνοι έχουν ανθρωπωνύμια (και τοπωνύμια) από μία διαφορετική γλώσσα.

        Θα ήθελα ένα σχόλιο σ’ αυτό.

        3) Η αρχική “κοιτίδα” της Σκυπετάρικης γλώσσας.

        Νομίζω πως η “κοιτίδα” που αναζητάμε είναι μία μακριά λωρίδα που περιλαμβάνει όλον τον κεντρικό ορεινό όγκο των Βαλκανίων, με κατεύθυνση από ανατολικά προς τα δυτικά, που ξεκινάει από την οροσειρά του Αίμου στα ανατολικά και καταλήγει στα βουνά της Βοσνίας. Στην τελική φάση, πριν κατέβουν στην σημερινή Αλβανία, οι σημερινοί Σκυπετάροι θα πρέπει να ήταν συγκεντρωμένοι σε όλη την ορεινή περιοχή που ξεκινάει από τον ορεινό όγκο στο εσωτερικό της Ραγούζας (Ντουμπρόβνικ) και, με κατεύθυνση από νοτιοδυτικά προς βορειοανατολικά, καταλήγει στο σημείο που ο Δρίνος ενώνεται με τον Σάβα στα σημερινά σύνορα Βοσνίας-Σερβίας.

        Ο λαός που ταιριάζει καλύτερα με την περιοχή αυτή και για τους οποίους έχουμε αρκετά ιστορικά στοιχεία είναι το αρχαίο Θρακικό φύλο των Βησσών.

        Φιλικά,

        Έκτωρ.

      • Καλημέρα και σ΄εσένα Έκτορα.

        Λοιπόν, χρησιμοποιώ την δική σου αρίθμηση στα τρία θέματα που έθιξες.

        1) Για ποιο λόγο να υποθέσουμε ότι η Αυλώνα έχει εισέλθει από διαφορετικές γλώσσες στις δύο διαλέκτους, όταν εξηγείται τέλεια από τον τοσκικό ρωτακισμό; Δηλαδή το ζεύγος τοσκικό Vlorë = γκεγκικό Vlonë δείχνει την ίδια διαλεκτική διτυπία που δείχνει λ.χ. και η γνήσια αλβανική λέξη *serpena > *jarpênë > γκεγκικό gjarpën = τοσκικό gjarpër.

        Με άλλα λόγια, υπάρχει κανένας λόγος που πρέπει να μας ωθήσει στο να απορρίψουμε την είσοδο της Αυλώνας στην πρωτο-αλβανική φάση και από εκεί την ταυτόχρονη κληροδότηση του όρου στις δύο διαλέκτους; Εγώ δεν μπορώ να βρω κάποιον λόγο.

        2) Τα Arbëria και Labëria. Σαφώς ο πρώτος όρος είναι το τοσκικό ενδωνύμιο, όπως γράφεις, και ο δεύτερος όρος εν μέρει εξωνύμιο που δείχνει νοτιοσλαβική μετάθεση των υγρών. Βέβαια το ότι οι Τόσκηδες που έμειναν επάνω (και άρα συνέχισαν τις επαφές με τους Βουλγάρους που οι Αρβανίτες διέκοψαν με την κάθοδό τους) εν τέλει επέλεξαν το εξωνύμιο δεν σημαίνει ότι δεν χρησιμοποιούσαν και αυτοί κάποτε τον όρο Arbëria. Στη βικιπαίδεια γράφει πως Arbër/Arbëria ήταν η (τοσκική) αλβανική εκδοχή του Αρβάνου. Οι Γκέγκηδες, με τη σειρά τους, ονόμαζαν το Άρβανον Arbën.

        Θα δώσω ένα παράδειγμα ενός άλλου τοπωνυμίου. Το βουλγαρικό/σλαβομακεδονικό ενδωνύμιο του Μοναστηρίου είναι Bitola που προέρχεται από τον σλαβικό όρο obitěljь = «μοναστήρι, κοινόβιο». Ο ελληνικός όρος Μοναστήρι είναι η μετάφραση του σλαβικού. Βέβαια, στην πραγματικότητα οι δύο αυτοί όροι ήταν σε χρήση και στις δύο γλώσσες: Θα βρεις ελληνικά κείμενα που ονομάζουν το Μοναστήρι «Βουτέλιον/Βούτελη, Βιτόλια» και θα βρεις σλαβικά κείμενα που χρησιμοποιούν τον όρο “Manastir”. Μάλιστα, ο ελληνικός όρος «Mόνασις» έφτασε μέχρι το σερβικό μοναστήρι Manasija (τα ξένα λόγια θηλυκά αποδίδονται συχνά στην σλαβική ως -ija λ.χ. civilization > civilizacija).

        3) Οι «Βήσσοι/Βέσσοι».

        Εδώ κάνω μια παρατήρηση για την ξεκαθάριση του όρου. Υπάρχουν δύο ειδών «Βήσσοι» που δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα. Υπάρχουν οι κλασικοί «Βῆσσοι» του Ηροδότου που ζούσαν στην Ροδόπη και υπάρχουν οι “Bessi” των λατινικών επιγραφών και κειμένων της ύστερης αρχαιότητας. Για λόγους που δεν γνωρίζουμε, ο όρος «Βήσσος/Βέσσος» στην ύστερη λατινική απέκτησε την γενική σημασία «Δακο-Θράκας» και lingua Bessica = Δακο-Θρακική γλώσσα. Δηλαδή, κατά την ύστερη αρχαιότητα, όποιος Δακο-Θράκας ήθελε να εξηγήσει σε έναν Λατίνο τι ήταν έλεγε ότι ήταν “Bessus” και μιλούσε την “lingua Bessica” (γλώσσα που απαντά στις πηγές μας ως ακόμη ζώσα κατά τον 6ο μ.Χ. αιώνα).

        Έτσι οι Δάρδανοι κάτοικοι των Σκουπών, στις λατινικές επιγραφές αυτοπροσδιορἰζονται ως ανήκοντες στην “nationem Bessica”. Το ίδιο φυσικά συνέβαινε και με τους Τριβαλλούς που ζούσαν στην κοιλάδα του Μοράβα, αλλά και με τους Δάκες που βρέθηκαν στην υποδουνάβια Αυρηλιανή Δακία το 271 μ.Χ. μετά από την εκκένωση της υπερδουνάβιας Τραϊανικής Δακίας.

        Το ίδιο συνέβη λ.χ. με τον όρο «Ἕλλην». Στην Ιλιάδα (γραμμένη γύρω στο 750 π.Χ.) «Ἕλληνες» είναι ΜΟΝΟΝ κάποιοι Μυρμιδόνες (εκείνοι που κατοικούν στην Ελλάδα = κοιλάδα του κάτω Σπερχειού). 2 αιώνες αργότερα «Ἕλληνες» είναι όλοι οι ελληνόφωνοι, η πλειοψηφία των οποίων δεν είχε καμία σχέση με τους ομηρικούς «Ἕλληνες».

        Κάτι ανάλογο έγινε με τον όρο «Βῆσσος/Βέσσος».

        Επομένως, όταν λέμε ότι οι Αλβανοί είναι «Βῆσσοι» είναι μεν ορθό, επειδή ως Δακο-Μυσόφωνοι κατά την ύστερη αρχαιότητα μάλλον αυτοπροσδιορίζονταν ως “Bessi” στα λατινόφωνα Βαλκάνια, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι σχετίζονται με τους «Βήσσους» του Ηροδότου. Εκείνοι οι Βήσσοι της Ροδόπης, μιλούσαν εκείνη την θρακική ποικιλία που έκανε επένθεση sr>str και μας έδωσε τα υδρωνύμια *sru-men- > Στρυμών και *ish2ros > *isros > Ἴστρος. H Αλβανική γλώσσα δεν προέρχεται από αυτήν την Θρακική ποικιλία, διότι αντί για επένθεση sr>str έκανε αφομοίωση sr>rr (*sruma > rrymë) και *sreh2gs > *srāguša > *rroguša > rrush. Και επειδή το ιλλυρικό τοπωνύμιο Ragusa μάλλον σχετίζεται με το αλβανικό rrush, σε αυτό το θέμα η Αλβανική κινήθηκε όπως η Ελληνική και η Ιλλυρική και όχι όπως η proprie dicta Θρακική (= η γλώσσα που μιλιόταν στην περιοχή όπου απαντούν τα τοπωνύμια -βρία, -δίζα και -πάρα).

        Ο Αυστριακός Walter Pohl είναι εξειδικευμένος στις εθνοτικές ομάδες που υπήρχαν κατά τη μεταβατική περίοδο 300-800 κια, ειδικότερα ασχολήθηκε με τους Αβάρους. Έχει γράψει έναν «μικρό οδηγό» για όποιον μελετά πληθυσμιακές ομάδες εκείνης της περιόδου (και ένα ολόκληρο βιβλίο για όποιον ενδιαφέρεται περισσότερο).

        Στον «μικρό οδηγό» καταλήγει σε 5 βασικά συμπεράσματα. Το τρίτο από αυτά μας ενδιαφέρει στη συζήτησή μας και μπορείς να το διαβάσεις εδώ:

        http://postimg.org/image/k2gjxo8gn/

        Ο Pohl λοιπόν συμβουλεύει το εξής: όταν το ίδιο εθνωνύμιο επανεμφανίζεται με διαφορά αιώνων, τότε ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ εν γένει να εξισώνουμε «εθνοτικά» τους δύο ετερόχρονους πληθυσμούς που περιγράφονται από το ίδιο εθνωνύμιο. Η εξίσωση πρέπει να γίνεται ΜΟΝΟΝ όταν αποδειχθεί η εθνογλωσσική ταύτιση των δύο πληθυσμιακών ομάδων.

        Παραδείγματα:

        Ίβηρες οι Ισπανοί, Ίβηρες και οι Γεωργιανοί, χωρίς να έχουν καμία απολύτως σχέση και με τον Ατταλιάτη να γράφει πως οι ανατολικοί Ἴβηρες (Γεωργιανοί) ήταν απόγονοι των Κελτιβήρων της δύσεως.

        «Γραικοί» οι ελληνόφωνοι, «Γραικοί» (Griegos > Gringos) και οι Αμερικάνοι κατά τους Μεξικάνους. Φαντάσου να εξισώναμε τις δύο πληθυσμιακές/γλωσσικές ομάδες που δεν έχουν καμία απολύτως σχέση. Η Ισπανική γλώσσα χρησιμοποίησε το λατινικό “Graecus” για να δηλώσει τον εν γένει αλλόγλωσσο/μη λατινόφωνο και η Μεξικανική Ισπανική εξειδίκευσε τον όρο στον μη ισπανόφωνο ευρωπαίο άποικο που βρέθηκε στην Αμερική (Άγγλος, Ιρλανδός, Γερμναός, Ολλανδός κλπ).

        Κατά τον αμερικανικό εμφύλιο πόλεμο, οι νότιοι αγγλόφωνοι ονόμαζαν τους βόρειους αγγλόφωνους “Yankees”. Ο όρος όμως σημαίνει «Γιαννάκης» στα Ολλανδικά και αρχικά αποδιδόταν ΜΟΝΟΝ στους Ολλανδούς αποίκους του Νέου Άμστερνταμ (= η μετέπειτα αγγλική Νέα Υόρκη).

        Αυτά τα έγραψα για να ξεκαθαρίσω πως πρέπει να χρησιμοποιείται ο όρος «Βήσσοι/Βέσσοι/Bessi» στην περίπτωση των γλωσσικών προγόνων των Αλβανών. Οι πρόγονοι των Αλβανών ήταν «Βήσσοι» με την sensu lato σημασία του όρου κατά την ύστερη αρχαιότητα στα λατινόφωνα Βαλκάνια, αλλά δεν ήταν Βήσσοι με την sensu stricto Ηροδότεια σημασία του όρου.

  4. Καλησπέρα,

    Θα χρησιμοποιήσω την αρχική αρίθμηση.

    1) Vlorë vs Vlona.

    Από λάθος/αβλεψία δεν έγραψα από ποιές γλώσσες μπορεί να προέρχονται οι δύο διαφορετικές μορφές του ονόματος Vlorë/Vlona. Αυτές οι γλώσσες μάλλον ήταν η λατινογενής Βλάχικη (Αυλώνα = Vlora στην Βλάχικη) κι η Σερβική (Αυλώνα = Vlora στην Σερική) για την Τόσκικη και Γκέγκικη εκδοχή του ονόματος αντίστοιχα.

    Ας υποθέσουμε όμως πως όντως το διαφορετικό όνομα της Αυλώνας στις δύο διαλέκτους (Τοσκική/Γκέγκικη) προέρχεται από τον “ρωτακισμό” του κοινού αρχικού ονόματος Vlona. Μπορούμε να επεκτέινουμε αυτόν τον “κανόνα” το ρωτακισμού και στο όνομα της Μακεδο[ν]ίας και της Θεσσαλο[ν]ίκης η υπάρχει κάτι που το “εμποδίζει” αυτό; Κι αν θα έπρεπε να ισχύει ο “ρωτακισμός” και στα ονόματα της Μακεδονίας και της Θεσσαλονίκης, ποιές θα ήταν οι κανονικές μορφές των ονομάτων αυτών στην Τοσκική και την Γκέγκικη;

    Σε κάθε περίτπωση τόσο οι Γκέγκηδες, όσο και οι Τόσκηδες θα πρέπει να γνώριζαν την αρχική εκφορά των παραπάνω ονομάτων αφού αυτά περιέχονται στην Αγία Γραφή, έτσι δεν είναι; Το ίδιο ισχύει μάλλον και για τους Αρωμάνους οι οποίοι “έπλασαν” στην δική τους γλώσσα το όνομα Saruna για την Θεσσαλονίκη.

    Εκτος από το ζευγάρι αυτό (Vlorë/Vlona) γνωρίζεις κάποια άλλη περίπτωση ρωτακισμού Ελληνικών η Λατινικών τοπωνυμίων στις δύο διαλέκτους;

    2) Arbëria vs Labëria.

    Μπορούμε νομίζω να σύμφωνήσουμε πως το Arbëria είναι ενδώνυμο για τους Αρβανίτες και το Labëria “υιοθετημένο” εξώνυμο για τους Τόσκηδες, ότι κι αν σημαίνουν τα ονόματα Αρβανίτες/Τόσκηδες.

    Ας έλθουμε τώρα στους Γκέγκηδες. Ειναι σίγουρο πως οι Γκέγκηδες χρησιμοποιούν την μορφή Arbëni, αλλά δεν είναι καθόλου σίγουρο πως αυτό αναφέρεται στην ίδια περιοχή δηλαδή την Arbëria/Labëria της σημερινής νότιας Αλβανίας. Η περιοχή την οποία οι Γκέγκηδες ονομάζουν (πιο σωστά ονόμαζαν στο παρελθόν) Arbëni είναι μάλλον η παραλιακή περιοχή της Σκόδρας/Λέζας. Η περιοχή αυτή έχει ενδιαφέρον γιατί σ’ αυτήν εμφανίζονται, ως τοπωνύμια, τα ίδια ονόματα που συναντάει κανείς και στην νοτιότερη Arbëria/Labëria. Τα ίδια πάνω κάτω ονόματα τα συναντάει κανείς και σαν τοπωνύμια στις περιοχές που εγκαταστάθηκαν οι Αρβανίτες στην νότια Ελλάδα.

    Με άλλα λόγια, η Arbëni στην βόρεια Αλβανία, η Arbëria στην νότια Αλβανία και οι περιοχές που εγκαταστάθηκαν οι Αρβανίτες στην νότια Ελλάδα έχουν κοινό τοπωνυμικό. Το ίδιο συμβαίνει επισης και για μία περιοχή νοτιότερα της Αχρίδας αλλά είναι μικρότερης σημασίας.

    Τι συμπέρασμα μπορούμε να βγάλουμε για τις τρείς αυτές (κύριες) περιοχές στις οποίες εμφανίζονται ακριβώς τα ίδια τοπωνύμια. Και πως μπορούμε να εξηγήσουμε το γεγονός πως, σύμφωνα με τον Eric Hamp, αυτά τα τοπωνύμια δεν μπορούν να ετυμολογηθούν από την Σκυπετάρικη γλώσσα;

    Για την ακρίβεια αυτά τα, γεωγραφικά περιορισμένα, τοπωνύμια είναι τόσο “ξένα” στην Αλβανία, όσο “ξένα” είναι και στην Ελλάδα.

    3) Βησσοί.

    Αρχικά, να προσθέσω στα παραδείγματα που έδωσες κι εκείνο των Ρωμαίων, το οποίο χρησιμοποιείται, ακόμη και σήμερα, για τον εθνικό “αυτοπροσδιρισμό” των σύγχρονων Ελλήνων.

    Στο παρελθόν έχεις αναφερθεί στην συνέντευξη του John Basset Trumber, σχετικά με την Σκυπετάρικη γλώσσα, που εμφανίζεται στο παρακάτω video:

    Στην συνέντευξη αυτή, αφού πρώτα παρουσιάζει τα δικά του επιχειρήματα, ο John Basset Trumber καταλήγει:

    “… πράγμα που σημαίνει πως η αρχική Urheimat όπως την αποκαλούν οι Γερμανοί, [δηλαδή] η αρχική περιοχή στην οποία αναπτύχθηκε η [Αλβανική] γλώσσα, δεν μπορεί να ήταν στην νότια Ευρώπη, στην Μεσόγειο, αλλά θα πρέπει να ήταν πιο ψηλά (=βορειότερα) ακόμη κι απ’ το Κόσοβο. Αυτό σημαίνει μια μακρυά λωρίδα που καλύπτει την κεντρική Ευρώπη κι επιτρέπει συνάφειες με τον Καύκασο, [δηλαδή με] την Αρμενία απ’ την μία πλευρά, συνάφειες με τις Κελτο-Γερμανικές ομάδες οι οποίες είναι σχετικά κεντρικές και [συνάφειες] με τις Βαλτικές ομάδες πιο ψηλά (=βορειότερα). Πράγμα που σημαίνει πως οι Αλβανοί έχουν βασικά εξαναγκασθεί [να μετακινηθούν] πιο κάτω (=νοτιότερα) απ’ το αρχικό τους Urheimat σε μια κεντρική ζώνη της Ευρώπης, κάτω, κάτω, κάτω, από διαδοχικά κύματα Σλάβων, Σλαβικές μετακινήσεις, ώσπου στο τέλος κατοίκησαν στην λεκάνη της Μεσογείου, σε τμήμα της λεκάνης της Μεσογείου…”

    Με βάση τα συμπεράσματα του John Basset Trumber αυτό που “ψάχνουμε” είναι έναν λαό που καταλαμβάνει έναν γεωγραφικό χώρο στην μορφή μιας μακριάς λωρίδας με κατεύθυνση από ανατολικά προς τα δυτικά. Επιπλέον ο χώρος αυτός θα πρέπει να είναι ορεινός. Κι αυτόν θα πρέπει να τον αναζητήσουμε σ’ έναν χάρτη όπως ο παρακάτω που απεικονίζει την κατάσταση περίπου τον 6ο αιώνα όταν ο Προκόπιος έγραψε το έργο του “Περί κτισμάτων”.

    Στον παραπάνω χάρτη, όπως φαίνεται από την “διασπορά” των Θρακικών τοπωνυμίων, οι Βησσοί καλύπτουν τουλάχιστον τα γεωγραφικά κριτήρια που αναφέρει ο J. B. Trumber.

    Εκτός αν “ψάχνουμε” για κάποιον εξωβαλκανικό λαό, οτότε αλλάζουν τα πράγματα.

    Αυτά, κι ελπίζω να μην σε κουράζω…

    Φιλικά,

    Έκτωρ.

    • Δεν με κουράζεις καθόλου αγαπητέ Έκτορα, διότι η συζήτηση είναι ενδιαφέρουσα.

      1) Είναι δύσκολο οι πρωτο-τόσκηδες να παρέλαβαν την Αυλώνα «προκάτ» ρωτακισμένη από τους Βλάχους, πρώτον διότι ο ρωτακισμός είναι τυπικό χαρακτηριστικό της Τοσκικής και δεύτερον διότι η Βλαχική/Αρουμανική, αντίθετα με την Ρουμανική δεν δείχνει πρακτικά ποτέ ρωτακισμό του μεσοφωνηεντικού -n-. Είναι κυριολεκτικά 2-3 λέξεις όπου η βλαχική έχει ρωτακίσει διαλεκτικά το μεσοφωνηεντικό -n-, αντίθετα με τους Ρουμάνους που ρωτακίζουν πολύ πιο συχνά. Λ.χ. οι Βλάχοι λένε μόνο minut και canut, ενώ οι Ρουμάνοι χρησιμοποιούν και τους δύο όρους *minuntus > mărunt/mănunt και cărunt/cănunt.

      Αν ο όρος Μακεδονία (λατιν. Macedònia) ήταν γνωστός στους προγόνους των Αλβανών τότε δεν αναμένεται να ρωτακιστεί στην Tοσκική διότι το /n/ του συμπλέγματος -nj- κατά κανόνα δεν ρωτακίζεται λ.χ.:

      castànea > castànja > gështenjë
      cuneus > cunju > kunj

      Το ίδιο συνέβη με το λατινικό παράθυρο fenèstra. Ο όρος είναι από τους λίγους στους οποίους ΚΑΙ η Βλαχική εμφανίζει διαλεκτικό ρωτακισμό, όπως η Ρουμανική λ.χ. βλαχικό fireastrã/fineastrã = ρουμανικό fereastră.

      H (τοσκική) Αλβανική ΔΕΝ έχει ρωτακίσει το λατινικό fenèstra επειδή το τονισμένο è διφθογγοποιήθηκε σε /je/ (λ.χ. πέτρα > piètra) και έτσι σχηματίστηκε το σύμπλεγμα -nj- (fenjèstra) στο οποίο, όπως είπα με την «καστανιά» δεν ρωτακίζεται κατά κανόνα από την Τοσκική. Έτσι KAI οι Τόσκηδες σήμερα λένε fënjeshtër.

      Η Θεσσαλονίκη θα έπρεπε να έχει τοσκικό ρωτακισμό αν ήταν γνωστή στους προγόνους των Αλβανών πριν από το 650 μ.χ., όπως λ.χ. οι Βλάχοι πρόλαβαν να ρωτακίσουν το /L/>/R/ στο Σαλονίκη > Sãrunã (~ στῦλος > stur).

      Το πρόβλημα εδώ είναι πως δεν γνωρίζουμε το «γνήσιο» αλβανικό όνομα της Θεσσαλονίκης. Οι Αλβανοί έχουν υιοθετήσει το Τουρκικό όνομα της πόλης Selanik.

      Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι κάποτε δεν υπήρχε κάποιος «γνήσιος» τοσκικός Αλβανικός όρος **Shëllurë, ανάλογος με το βλαχικό Sãrunã. Μπορεί κάλλιστα να υπήρχε και να μην πρόλαβε να καταγραφεί πριν από την αντικατάστασή του με το Τουρκικό Selanik.

      2) O Hamp καλά λέει ότι η ρίζα alb- του Αρβάνου είναι ξένη. Μάλλον πρόκειται για ένα λατινικό ή ιλλυρικό τοπωνύμιο που περιέχει την ρίζα *h2elbhos «λευκός». Το Κελτικό όνομα της (βόρειας) Αγγλίας Αλβίων/Albion ~ Σκωτίας προκύπτει από την ίδια ρίζα και πιθανώς και οι Άλπεις.

      Επίσης, ο Πτολεμαίος κατέγραψε την Αλβανόπολη, άρα έχουμε κάθε λόγο να πιστεύουμε ότι το τοπωνύμιο Άλβανον/Άρβανον για τα όρη της Αλβανίας προϋπήρχε πριν την άφιξη των Αλβανών. Οι Αλβανοί ονομάστηκαν «Αρβανίτες/Αlbanensis» = «κάτοικοι Αρβάνου», όπως οι Στρυμον-ίτες (= Αρβαν-ίτες) Σλάβοι οφείλουν το όνομά τους το προϋπάρχον όνομα Στρυμών που έδωσε και το όνομα των αρχαίων Στρυμονίων Θρακών (πρόγονοι των Βιθυνών).

      Βέβαια από τη στιγμή που ταυτίστηκαν με το Άρβανον, οι πρόγονοι των Αλβανών, υιοθέτησαν τον όρο πλήρως ως ενδωνύμιο (Arben = Arbër , Albanensis > Arbëreshë κλπ). Κάτι ανάλογο έγινε με τους αρχαίους Χεττίτες. Οι ίδιοι στην γλώσσα τους αυτοπροσδιορίζονταν ως Nešili = «κάτοικοι της πόλης Kanesh». Έτσι τους αποκαλούσαν οι Ασσύριοι και εν τέλει υιοθέτησαν τον όρο ως ενδωνύμιο.

      Its name in Assyrian texts from the 20th century BC was Kaneš (spoken: Kah nesh), the later Hittites called it Anisa or mostly Neša, occasionally Anisa.
      […] It is the site of discovery of the earliest traces of the Hittite language, and the earliest attestation of any Indo-European language, dated to the 20th century BC. The native term for the Hittite language was nešili “language of Neša”.

      3) Βρε όλα καλά τα λέει ο Bassett και πολύ καλά τον έχεις καταλάβει. Αυτό που εγώ θέλω να ξεκαθαρίσω είναι πως ο ευρύτερος Δακο-Θρακικός κλάδος των ΙΕ γλωσσών ήταν χωρισμένος σε δύο υποκλάδους: Θρακικό και Δακο-Μυσικό. Ο Δακο-Μυσικός βρισκόταν στα δυτικά και βόρεια του Θρακικού «αγκαλιάζοντάς» τον. Τα τοπωνύμια -deva/-dava/-dova χαρακτηρίζουν τον Δακο-Μυσικό κλάδο (και φτάνουν μέχρι την νότια Πολωνία), ενώ τα -βρία/-δίζα και -πάρα τον Θρακικό.

      Αυτό που ήθελα να ξεκαθαρίσω είναι πως οι ηροδότειοι (sensu stricto) Βῆσσοι που κατοικούσαν στην Ροδόπη ήταν Θράκες και όχι Δακο-Μυσοί. Η Αλβανική γλώσσα σίγουρα ΔΕΝ κατάγεται από τον Θρακικό υποκλάδο της Δακο-Θρακικής οικογένειας. Δεν ταιριάζουν τα φωνολογικά δεδομένα. Οι αρχαίοι συγγραφείς μας πληροφορούν ότι Δακο-Μυσοί και Θράκες ήταν «ομόγλωσσοι», βέβαια αυτό πρέπει να διαβαστεί όπως η φράση του Χαλκοκονδύλη ότι μία «Ιλλυρική» (= σλαβική) γλώσσα μιλιέται από τα βουνά της Λακωνίας μέχρι την ψυχρή Ρωσία. Στην πραγματικότητα, στα χρόνια του Χαλκοκονδύλη υπήρχαν πολλές διαφοροποιημένες σλαβικές γλώσσες και φυσικά οι ομιλητές τους μπορούσαν κουτσά στραβά να συνεννοηθούν μεταξύ τους.

      • Κουκόηλ'ς

        “Αν ο όρος Μακεδονία (λατιν. Macedònia) ήταν γνωστός στους προγόνους των Αλβανών τότε δεν αναμένεται να ρωτακιστεί στην Tοσκική διότι το /n/ του συμπλέγματος -nj- κατά κανόνα δεν ρωτακίζεται λ.χ.:

        castànea > castànja > gështenjë
        cuneus > cunju > kunj”

        Με βάση τα παραπάνω όμως, πως το Albania γίνεται Alberia, και μετά Laberia; Έχω μπερδευτεί!

      • Γιατί μπερδεύτηκες βρε συ;

        Στο Αλβανία > Labërìa ο τόνος είναι στο /i/, άρα δεν υπήρχε -nj-, αλλά -nì-.

        [17:15]

      • Κουκόηλ'ς

        Nόμιζα ήταν Αλμπάνια> Λαμπέρια…

      • Καλησπέρα,

        Παραμένοντας στα ίδια…

        1) Vlorë vs Vlona.

        Εκτός από το ζευγάρι Vlorë/Vlona, προσωπικά δεν μπόρεσα να βρώ κανένα άλλο ζευγάρι που να υποστηρίζει ρωτακισμό τέτοιων ονομάτων. Δεν υπάρχει, για παράδειγμα, πουθενά καμμία ρωτακισμένη μορφή του ονόματος της Θεσσαλονίκης. Η αρχαιότερη καταγραμμένη μορφή στην Σκυπετάρικη γλώσσα είναι στην Γκέγκικη διάλεκτο ως Selenik, στο “Dictionarium latino-epiroticum” του “Frang Bardhi” (1635). Από την μορφή αυτή, η οποία είναι πιθανότατα προ-Οθωμανική, μάλλον προκύπτει και το σύγχρονο όνομα της πόλης στην Σκυπετάρικη (μάλλον δεν είναι Τουρκικό δάνειο). Οι Αρμπερέσηδες της Ιταλίας την Θεσσαλονίκη την αναφέρουν ως Salonik κι οι Αρβανίτες ως Σαλονίκη.

        Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει πως την Θεσσαλονίκη την έμαθαν πολύ αργά, όταν είχαν πλέον είχε πάψει ο ρωτακισμός αλλά κάτι τέτοιο δεν είναι κάπως απίθανο, όταν μιλάμε για τα Βαλκάνια;

        Τα ίδια ισχύουν και για το όνομα της Βενετίας το οποίο σίγουρα θα έπρεπε να το γνώριζαν από πολύ παλιά, αν υποθέσουμε πως κατοικούσαν στην περιοχή του Δυρραχίου, στο οποίο ήταν όντως εγκατεστημένοι Βενετοί από πολύ παλιά. Δεν θα έπρεπε κι αυτό να παρουσιάζει ρωτακισμό;

        Κι ακόμη τι μπορούμε να πούμε για το όνομα του Αγίου Αθανασίου (Shën Thanas στην Σκυπετάρικη) σε σχέση με το ίδιο φαινόμενο;

        2) Arbëria vs Labëria.

        Θα συμφωνήσεις πιστεύω μαζί μου πως το όνομα Αλβανόπολη του Κλαύδιου Πτολεμαίου είναι ένας σχηματισμός τελείως ξένος με την Σκυπετάρικη γλώσσα. Είναι μία σύνθετη λέξη που πιθσνότατα “συνδυάζει” μία λατινικής προέλευσης λέξη (alba=λευκή) και μία ελληνικής προέλευσης (πόλις). Αυτη σύνθετη λέξη θα μπορούσε να σημαίνει Λευκή πόλη;

        Η ερώτηση εδώ σχετίζεται με το γεγονός πως υπάρχει ήδη μία Λευκή πόλη στην περιοxή της σημερινής Αλβανίας και μάλιστα πολύ γνωστή. Κι αυτή είναι το Μπεράτι το όνομα του οποίου προέρχεται από την Σλαβική λέξη Μπελ(ι)γκράντ, που σημαίνει “άσπρη πόλη” στις νότιο-σλαβικές γλώσσες. Θα μπορούσε αυτό το σλαβικό όνομα Μπελ(ι)γκράντ να “μεταφράζει” το, ίσως τοπικό, όνομα Αλβανόπολις, όπως συμβαίνει και σ’ άλλες περιπτώσεις;

        Φυσικά η πόλη Μπελ(ι)γκράντ δεν είναι άλλη από την αρχαία Αντιπάτρεια και μετέπειτα Πουλχεριόπολη. Από την άλλη πλευρά, δεν μπορεί κανείς να μην παρατηρήσει πως το όνομα Αντιπάτρεια “απουσιάζει” από την Γεωγραφία του Κλαυδιου Πτολεμαίου, αν και φυσιολογικά θα έπρεπε να είναι εκεί. Προσωπικά, μου φαίνεται παράξενο το γεγονός πως ο Κλαυδιος Πτολεμαίος “παρέλειψε” το όνομα της Αντιπάτρειας, την οποία αναφέρουν άλλες πηγές, και “συμπεριέλαβε” το άγνωστο μέχρι τότε όνομα Αλβανόπολη.

        Πέρα από αυτά κι ο βιογράφος του Σκεντέρμπεη Marin Barleti αναφέρει την πόλη του Μπερατίου, όχι με το Σλαβικό όνομα της αλλά με το όνομα Alba Graeca, μεταφράζοντας πιθανότατα το Σλαβικό Μπελιγραντ.

        Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει πως η αρχαία Αλβανόπολη δεν είναι άλλη από το σημερινό Μπεράτι;

        Λόγω χρόνου θα σταματήσω εδώ…

        Φιλικά,

        Έκτωρ.

      • Καλώς τον Έκτορα.

        Το Selenik του 1635 μπορεί να είναι και τουρκικό (Selanik). To Salonik των Αρμπερέσηδων αν το έχεις διασταυρώσει σίγουρα δεν είναι τουρκικό, άρα είναι ενδιαφέρον το ότι δεν έχιε υποστεί ρωτακισμό, γιατί είναι πολύ δύσκολο να μην γνώριζαν κατά το πρώτο μισό του 7ου αιώνα την Θεσσαλονίκη, που ήταν βασική πόλη της Εγνατίας Οδού και πρωτεύουσα του Ιλλυρικού.

        Η μόνη εξήγηγη που έχω είναι ότι Αρβανίτες και Αρμπερέσηδες έχουν υιοθετήσει το δημώδες ελληνικό όνομα Σαλονίκη (σίγουρα όχι το σλαβικό Solun).

        Στον όρο Βενετία δεν υπάρχει κανένας λόγος να περιμένουμε ρωτακισμό, επειδή οι Βενετοί αρχίζουν να γίνονται «σύνηθες» αδριατικό φαινόμενο μετά το 1000.

        Κι το ίδιο ισχύει με τον Άγιο Αθανάσιο. Προφανώς πρόκειται για πολύ μεταγενέστερο όνομα που έγινε γνωστό με΄σα από ελληνόφωνους/ελληνομαθείς ορθόδοξους ιερείς.

        Βέβαια έχει ενδιαφέρον ότι ο όρος «μοναχός» (ή, καλύτερα, η λατινική εκδοχή του monachus) έχει υποστεί τοσκικό ρωτακισμό: τοσκικό murg = γκέγκικο mun(ë)g.

        Η παλαιότερη σημασία του σλαβικού Βελιγραδιού είναι «Λευκό Κάστρο» (~ αγγλικό White Castle ~ Αργυρόκαστρο) και υπάρχουν τόσα πολλά Βελιγράδια ανά τον σλαβικό κόσμο (εκτός από την πρωτεύουσα της Σερβίας Beograd υπάρχουν τα ικαβιανά Biograd, τo ουκρανικό Bilhorod, το ρωσικό Belgorod, το Byalgrad της Βουλγαρίας κλπ) έτσι ώστε δεν υπάρχει κανένας λόγος να υποθέσουμε ότι εδώ έγινε μετάφραση ενός προσλαβικού όρου. Έτσι κι αλλιώς το Μπεράτι στην αρχαιότητα ήταν γλωστό ως Αντιπάτρεια και στην ύστερη αρχαιότητα ήταν γνωστό ως Πουλχεριόπολις.

        Η Αλβανόπολις πήρε το όνομά της από τους κατοίκους της Αλβανούς. Ο Πτολεμαίος γράφει «Ἀλβανῶν Αλβανόπολις». Δυστυχώς δεν μας δίνει καμία άλλη πληροφορία για τους «Αλβανούς» αυτούς. Τι πιστεύω εγώ;

        Εγώ πιστεύω πως τα όρη της Αλβανίας στην Ιλλυρική γλώσσα ήταν γνωστά ως «Λευκή/χιονισμένη χώρα» = Κανδάουια (Candavia) από την ρίζα *(s)kand- «φέγγω» που έδωσε το λατινικό candidus = «λευκός» και το αλβανικό φεγγάρι *skanda > hënë.

        O Στράβωνας γράφει πως η Εγνατία οδός στα δυτικά της Λυχνιδού (Οχρίδα) ονομαζόταν Κανδαουία (Candavia), από το ταυτώνυμο Ιλλυρικό όρος:

        [7.7.4] συμβαίνει δ᾽ ἀπὸ ἴσου διαστήματος συμπίπτειν εἰς τὴν αὐτὴν ὁδὸν τούς τ᾽ ἐκ τῆς Ἀπολλωνίας ὁρμηθέντας καὶ τοὺς ἐξ Ἐπιδάμνου. ἡ μὲν οὖν πᾶσα Ἐγνατία καλεῖται, ἡ δὲ πρώτη ἐπὶ Κανδαουίας λέγεται ὄρους Ἰλλυρικοῦ, διὰ Λυχνιδοῦ πόλεως καὶ Πυλῶνος τόπου ὁρίζοντος ἐν τῇ ὁδῷ τήν τε Ἰλλυρίδα καὶ τὴν Μακεδονίαν.

        Εγώ πιστεύω πως “Candavia” = «Λευκή ~ χιονισμένη χώρα» ήταν το Ιλλυρικό όνομα για την ορεινή Αλβανία και όταν οι Ιλλυριοί βορείως του Δυρραχίου εκλατινίστηκαν, «μετέφρασαν» το ιλλυρικό Candavia σε Albanum, όπως λ.χ. εμείς σήμερα μιλάμε για τον περιβόητο μύκητα Candida Albicans που έχει αυτό το όνομα διότι οι παθολογοανατομικές του βλάβες είναι λευκές.

        Οι αρχαίοι κάτοικοι αυτού του Albanum έγιναν γνωστοί στην Λατινική ως “Albani”= «Αλβανοί» και η κύρια πόλη τους έγινε γνωστή ως «Αλβανόπολις= Αλβανών πόλις». Όταν αργότερα έφτασαν οι πρόγονοι των Αλβανών σε αυτήν την περιοχή κληρονόμησαν το όνομα που βρήκαν, όπως λ.χ. συνέβη με τους Στρυμονίτες σλάβους, και έγιναν Αλβανίτες/Albanensis > Αρβανίτες/Arbëreshë κλπ.

        Το μόνο που ξέρουμε γι΄αυτήν την Αλβανόπολη από τον Πτολεμαίο είναι ότι ήταν στην Νέα Ήπειρο/Epirus Nova. Δυστυχώς δεν μπορώ να βρω την Γεωγραφία του Πτολεμαίου. Αν μπορείς να την βρεις, προσπάθησε να δεις αν αναφέρεται σε αυτήν η Αντιπάτρεια. Αν η Αντιπάτρεια αναφέρεται χωριστά από την Αλβανόπολη τότε μπορείς να είσαι σίγουρος ότι η τελευταία δεν ήταν το Μπεράτι.

  5. edokieki

    Αντιπατρίς έχει στο Claudii Ptolemaei geographia (1843) Lib. V. CAP. 16 σελίδα 66 και βρίσκεται στην Ιουδαία.
    https://archive.org/details/claudiiptolemaei02ptol

    • Ευχαριστώ για την πληροφορία.

      Το έψαξα και εγώ το θέμα. Τελικά καλά κάνουν όσοι τοποθετούν την Αλβανόπολη κάπου στα μέρη της Κρούιας.

      Κοιτούσα τις συντεταγμένες που δίνει ο Πτολεμαίος και έκανα την εξής σκέψη.

      Στο γεωγραφικό πλάτος, ο Πτολεμαίος πέφτει έξω μέχρι και 2 μοίρες που είναι ένα τεράστιο σφάλμα λ.χ. το πραγματικό γεωγραφικό πλάτος (ΓΠ) 41° περνάει κάτω από το Ελμπασάν, ενώ τα Σκόπια βρίσκονται στο γεωγραφικό πλάτος 42°.

      Επομένως, οι απόλυτες συντεταγμένες του Πτολεμαίου μας είναι άχρηστες.

      http://postimg.org/image/dh6b32ukt/

      Βέβαια μπορούμε να έχουμε μια σχετική θέση της Αλβανοπόλεως (δηλαδή αν είναι βορειότερα ή νοτιότερα, κατά Πτολεμαίο, ως προς άλλες γνωστές πόλεις).

      Λοιπόν, κατά Πτολεμαίο:
      1) Tο Δυρράχιο, η Λυχνιδός (Οχρίδα) και η Ηράκλεια Λυγκηστίς (Μοναστήρι) βρίσκονται σε ΓΠ 40° («μ» = 40)
      2) Οι Στόβοι (σημείο εκβολής του Εριγὠνα στον Αξιό) βρίσκονται σε ΓΠ 41° («μα» = 41)
      3) Οι Σκοῦποι (Σκόπια) και η Ναϊσσός (Niš) βρίσκονται σε ΓΠ 42° («μβ» = 42)

      H Αλβανόπολις κατά Πτολεμαίο έχει ΓΠ 41° («μα»), δηλαδή βρίσκεται μεταξύ Δυρραχίου και Σκοπίων, περίπου ισοϋψής με τους Στόβους.

      Παραθέτω την παρακάτω εικόνα όπου έχω μαζέψει όλα τα παραπάνω (έβαλα έναν χάρτη όπου φαίνονται τα πραγματικά ΓΠ 40°,42° και 44°:

      http://postimg.org/image/9z1pfzc4f/

    • Λοιπόν δίνω και την ακριβή σελίδα του Πτολεμάιου για όποιον ενδιαφέρεται.

      Στις τριγύρω σελίδες είναι και τα άλλα (τα βορειότερα μέρη πριν, τα νοτιότερα μετά).

  6. Χρήστος

    Το Selanik δεν είναι τουρκικό, δηλαδή δεν ακολουθεί την τουρκική φωνολογία. Το a παραβιάζει τον μεγάλο φωνητικό κανόνα. Θα έπρεπε να είχε e για να μην το παραβιάζει. Και οι λέξεις που παραβιάζουν τον κανόνα αυτόν, είναι δάνεια στην τουρκική.
    Αν βοηθάει κάπου αυτή η παρατήρηση.

  7. Χρήστος

    διόρθωση. φωνηεντικό κανόνα όχι φωνητικό. των φωνηέντων

  8. Καλημέρα.

    Μερικές παρατηρήσεις στα προηγούμενα.

    1) Ρωτακισμός των κύριων ονομάτων (Vlorë vs Vlona)

    Αν συνυπολογίσουμε κι αυτά που έγραψε ο Χρηστος για το όνομα της Θεσσαλονίκης μπορούμε να ισχυρισθούμε πως το όνομα Selanik δεν μπορεί είναι Τουρκικό δάνειο στην Σκυπετάρικη αλλά ένα όνομα που το δημιούργησαν οι ίδιοι οι Σκυπετάροι; Πως δηλαδή τα ονόματα Selanik και Selenik είναι το Τοσκικό και Γκέγκικο όνομα της Θεσσαλονίκης στις δύο διαλέκτους αντίστοιχα κι όχι δάνειο απο άλλη γλώσσα;

    Αν όμως ισχύει αυτό, η έλλειψη ρωτακισμού στο όνομα της Θεσσαλονίκης θα μπορούσε να “εξηγηθεί” μόνο με δύο τρόπους, έτσι δε είναι; Στην πρώτη περίπτωση θα έπρεπε κανείς να υποθέσει πως οι πρόγονοι των Σκυπετάρων έμαθαν το όνομα της Θεσσαλονίκης πολύ αργά, όταν πλέον είχε σταματήσει ο ρωτακισμός. Κι αυτό θα ήταν πολύ παράξενο. Ακόμη κι αν ζούσαν στα πιο απομονωμένα μέρη θα έπρεπε σίγουρα να γνωρίζουν το όνομα της Θεσσαλονίκης, έτσι δεν είναι;

    Η δεύτερη εξήγηση θα ήταν πως οι Τόσκηδες δεν ρωτακίζουν τα κύρια ονόματα. Απ’ όσο γνωρίζω, το μόνο “ζευγάρι” στο οποίο μπορεί κανείς να “ανακαλύψει” ρωτακισμό είναι το ζευγάρι Vlorë/Vlona κι αυτό έχει χρησιμοποιηθεί για “πολιτικούς” σκοπούς. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις όμως κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει. Και δεν συμβαίνει ούτε στα Χριστιανικά κύρια ονόματα. Ακόμη δηλαδή κι αν κανείς θεωρήσει πως το όνομα Αθανάσιος που αναφέρθηκε παραπάνω το έμαθαν πολύ αργά, υπάρχουν πολλά άλλα Χριστιανικά ονόματα που θα πρέπει να ήταν γνωστά στους Σκυπετάρους, πριν από παύση του ρωτακισμού. Π.χ. τα ονόματα Ειρήνη, Ελένη, Μαρίνος, Μαρτίνος κ.α.

    2) Η θέση της Αλβανόπολης.

    Θα πρέπει κανείς να συμφωνήσει αρχικά πως, αν δεν συμβαίνει κάτι άλλο, οι συντεταγμένες του Κλαύδιου Πτολεμαίου έχουν σημαντικές αποκλίσεις. Δυστυχώς αυτό συμπεριλμβάνει και την συγκεκριμένη περίπτωση την οποία συζητάμε.Αυτό φαίνεται παρακάτω.

    Στα προηγούμενα έκανες μία σύγκριση του γεωγραφικού πλάτους της Αλβανόπολης σε σχέση προκειμένου να προσδοιρίσεις μία σχετική θέση της Αλβανόπολης σε σχέση με άλλα γνωστά σημεία, όπως το Δυρράχιο, οι Στόβοι κτλ. Πράγματι, αν κανείς αναζητήσει την θέση της Αλβανόπολης του Πτολεμαίου με τον τρόπο αυτό και χρησιμοποιήσει τις ίδιες γεωγραφικές αναφορές, θα καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα.

    Ωστόσο, παραμέντας στο ίδιο κείμενο του Κλαύδιου Πτολεμαίου, δεν μπορεί κανείς να μην παρατήρησει πως η Αλβανόπολη στην οποία αυτός αναφέρεται (κι είναι ο μοναδικός) βρίσκεται περίπου στο ίδιο γεωγραφικό πλάτος με τις επίσης γνωστές πόλεις της Αλμωπίας, Όρσα, Εύρωπο και Άψαλο (αλλά και με άλλες πόλεις ανατολικότερα). Συγκεκριμένα, η Αλβανόπολη βρίσκεται αρκετά δυτικότερα και στο ίδιο ακριβώς γεωγραφικό πλάτος με την αρχαία Άψαλο, η θέση της οποίας είναι επίσης γνωστή.

    Τι συμπέρασμα μπορούμε να βγάλουμε από αυτό;

    Για ευκολία θα παραπέμψω στο ίδιο κείμενο που παρέπεμψες κι εσύ παραπάνω, όπου φαίνονται οι εγγραφές για τις πόλεις της Αλμωπίας:

    https://archive.org/stream/bub_gb_4ksBAAAAMAAJ#page/n229/mode/1up

    Αυτά προς το παρόν.

    Φιλικά,

    Έκτωρ.

    • Καλημέρα Έκτορα.

      Δεν αποκλείεται να ισχύει αυτό που λες για τη Θεσσαλονίκη, δηλαδή ότι υπήρχε ένας αλβανικός όρος Selenik πριν την άφιξη των Τούρκων. Δεν είναι μόνο ο ρωτακισμός, αλλά και 2 άλλα φαινόμενα που δείχνουν ότι ο υποτιθέμενος όρος δημιουργήθηκε μετά το 800 μ.Χ. Το ένα είναι η μη πάχυνση s>sh και το άλλο είναι η μη schwa-ποίηση των άτονων φωνηέντων. Με άλλα λόγια, ένας όρος που προϋπήρχε πριν από το 800 θα ήταν *Shëllënìk (και φυσικά λόγω του αναμενόμενου τοσκικού ρωτακισμού *Shëllërìk).

      Το άλλο που λες για τα κύρια ονόματα δεν ισχύει, γιατί η Αυλώνα δεν είναι το μόνο ρωτακισμένο κύριο όνομα, υπάρχει και το σλαβικό τοπωνύμιο Semenica > Shemerisë και το εθνωνύμιο Romanus > Rëmër = «Βλάχος».

      Η φωνολογική αλλαγή συμβαίνει σε φωνήματα ανεξαρτήτως αν αυτά βρίσκονται σε κύρια ονόματα ή απλά ουσιαστικά, επίθετα, ρήματα κλπ.

      Λ.χ. η νεοελληνική ανομοίωση των τριβόμενων /fθ/>/ft/ του τύπου φθάνω > φτάνω έγινε και στο όνομα Ελευθέριος > Λευτέρης.
      Η νεοελληνική διατήρηση της αρχαίας προφοράς νδ = /nd/ του τύπου ἄνδρες > άντρες και δένδρον > δέντρο έγινε και στο όνομα Ανδρέας > Αντρέας.

      Λ.χ. στο Ιταλικό όνομα Laurentius > Lorenzo («Λαυρέντιος/Λαυρέντης») βλέπεις τόσο την ιταλική εξέλιξη au>o (λ.χ. aurum > oro) όσο και την εξέλιξη -ntj-> -nts- > -ndz- που βλέπεις στο sufferentia > sofferenza.

      Το ότι τα ονόματα τύπου Ειρήνη, Ελένη κλπ που ανέφερες δεν ρωτακίστηκαν μάλλον οφείλεται στην συνεχή και σταθερή ελληνική εκκλησιαστική επίδραση (τι ακουγόταν κάθε Κυριακή στην εκκλησία, στα βαπτίσια, σε γάμους για αιώνες).

      Δηλαδή υπήρχε μια συνεχής εξωτερική ροή αρρωτάκιστων ποικιλιών που «ξέπλενε» συνεχώς όσες ρωτακισμένες ποικιλίες είχαν ενδεχομένως προκύψει.

      Για την Αλβανόπολη φυσικά έχεις δίκαιο. Είναι τόσο μεγάλο το σφάλμα του Πτολεμαίου στο γεωγραφικό πλάτος που οποιαδήποτε διάβασμα των δεδομένων φυσικά είναι αβέβαιο.

      • Καλησπέρα,

        Μερικές παρατηρήσεις στα προηγούμενα.

        Σχετικά με τον ρωτακισμό των κύριων ονομάτων: νομίζω πως μπορούμε να συμφωνήσουμε πως οι πρόγονοι των σημερινών Σκυπετάρων εκχριστιανίσθηκαν σχετικά νωρίς. Κι αυτό το “δείχνει” κι “πάχυνση” του “s” σε ορισμένους εκκλησιαστικούς/θρησκευτικούς όρους όπως:

        Krishti (Χριστός),
        Kishë (Εκκλησία),
        Peshkop (Επίσκοπος),
        Pashkë (Πάσχα),
        Shpirt (Ψυχή, Πνεύμα),
        Κrishtenët/Κrishterët (Χριστιανός στην Γκέγκικη και Τόσκικη),
        κ.α.

        Από την άλλη μεριά το φαινόμενο της πάχυνσης του “s” απουσιάζει από πολλά Χριστιανικά όνόματα όπως:

        Shën Sofroni (Σοφρώνιος)
        Shën Anastas (Αναστάσιος)
        Shën Atanas, Shën Thanas (Αθανάσιος)
        Shën Sofia (Σοφία)
        κ.α.

        ενώ εμφανίζεται σε άλλα, όπως:
        Shën Shergj (Σέργιος)
        Shën Vlash (Βλάσιος)
        Shën Matesh (Ματθαίος),
        κ.α.

        Ωστόσο, σε όλες τις περιπτώσεις απουσιάζει ο ρωτακισμός.

        Τι μπορεί να σημαίνει αυτό; Γιατί αν υποθέσουμε πως η Ελληνική επίδραση “ξέπλενε” τα ονόματα, δεν θα έπρεπε να συμβαίνει το ίδιο και με τους εκκλησιατικούς/θρησκευτικούς/τελετουργικούς όρους τους οποίους σίγουρα τους “άκουγαν” εξίσου συχνά;

        Σε ότι αφορά τώρα το όνομα Shemerisë και την σχέση του με το όνομα Semenica: όπως έγραψα και στα προηγούμενα δεν έχω τις απαιτούμενες γνώσεις για να το “εξηγήσω”. Αν θα έπρεπε όμως να υποθέσω κάτι για την περίεργη αυτή περίτπωση, θα έλεγα πως πίσω από το όνομα Shemerisë “κρύβεται” το όνομα Shën Maria (η Αγία Μαρία = Παναγία) κι όχι η ρωτακιμένη μορφή του Semenica. Αν όντως αυτό ισχύει στην συγκεκριμένη περίτπωση τότε το όνομα Mali Semerise μπορεί να ερμηνευθεί ως Mali e Shën Mërisë (= βουνό της Παναγίας). Το ίδιο θα μπορούσε να ειπωθεί και για τον όρο Proni Semerise (= Ρέμα της Παναγίας) αλλά και για το ίδιο το τοπωνύμιο Shemerisë. Σε αντίθετη περίπτωση θα πρέπει φυσικά κανείς να δεχθεί πως κάτι παράξενο συνέβη εκεί, αφού, αν πιστέψουμε τον Orel, ο ρωτακισμός δεν ισχύει για τα Σλαβικά δάνεια.

        Σχετικά με τον όρο Rëmër (αλλά και Rrëmër): σημαίνει τον (άνδρα) Βλάχο στον ενικό κι υπάρχει μόνο στην Τοσκική διάλεκτο (δεν υπάρχει αντίσοτιχη Γκέγκικη λέξη). Ωστόσο, στον πληθυντικό είναι Rëmënj (χωρίς τον αναμενόμενο ρωτακισμό;). Σε κάθε περίπτωση ο όρος δεν είναι ο “φυσιολογικός”: ο “κανονικός” όρος είναι Vllah.

        Ελπίζω να τα ξαναπούμε σύντομα…

        Φιλικά,

        Έκτωρ.

      • Γειά σου Έκτορα.

        1) Σίγουρα, ο εκχριστιανισμός των Αλβανών έγινε νωρίς (κάποια στιγμή μεταξύ 400-600). Οι όροι Christianus και monachus έχουν ρωτακιστεί στην Τοσκική και υπάρχουν αρρωτάκιστοι στην Γκεγκική, άρα η εισαγωγή τους έγινε κατά το πρωτο-αλβανικό στάδιο. Eπίσης ένα σωρό λατινικοί θρησκευτικοί όροι έχουν υποστεί τον ρυθμικό κανόνα λ.χ. η quadragesima = «Τεσσαρακοστή» έγινε kreshmë.

        2) Από τα ονόματα που παρέθεσες βλέπω ότι αυτά που είναι πολύ συχνά στην Ελληνική (Αθανάσιος, Σοφία, Αναστάσιος) δεν δείχνουν παχύ sh (άρα μπορούμε να τα αποδώσουμε σε ελληνικό «ξέπλυμα»), ενώ τα λιγότερο συχνά όπως τα Βλάσιος/Blazius και Σέργιος/Sergius βλέπω ότι παχύνθηκαν. Τέλος το Σωφρόνιος είναι τόσο σπάνιο που δεν πιστεύω ότι θα μπορούσε να επιβιώσει χωρίς την εκκλησιαστική Ελληνική. Αντίθετα, το Ματθαίος που είναι ένα από τα παλαιότερα και πιο γνωστά χριστιανικά ονόματα έδωσε κανονική πάχυνση. Δεν πιστεύω πως χρειαζόταν ελληνική επικουρία για την διατήρησή του στην Αλβανική.

        3) Ο πληθυντικός Rëmënj φυσιολογικά δεν έχει ρωτακιστεί αφού έχει σύμπλεγμα -nj- όπως το cuneus > cunju > kunj και το castanea > castanja > gështenjë

        4) Τέλος, για το Shemerisë αν περιείχε τον όρο Shën = «Αϊ» δεν θα έπρεπε να είχε schwa στην πρώτη συλλαβή, όπως τα Shëngjergj, Shëngjin, Shënkoll;

        Σου παραθέτω τι γράφει ο Alexander Loma για το τοπωνύμιο:

        Ako je Mladenov u pravu kada za hidronime Semen, rukavac u delti Osuma, Smenje, pritoka Fani, Šemeri u gornjem slivu Erzena i Šemerese, desna pritoka Škumbe pretpostavlja zajednički supstratni — predslovenski i predalbanski izvor — onda bi opozicija oblika sa izvršenim prelazima s- > sh- i -n- > -r- odražavala dve etape u albanizaciji zemlje (up. Schramm 1981, 350).

        Δηλαδή το συγκρίνει με τα υδρωνύμια Seman πιο κάτω και Smenje (παραπόταμος του Fan).

        Αν βάλεις ότι υπάρχει και το ακριβές ανάλογο Semenica στην ανατολική ΠΓΔΜ και ο ποταμός Semeni στην Ρουμανία, νομίζω ότι χτίζεται μια καλή θέση για σλαβικό τοπωνύμιο που ρωτακίστηκε.

        Τώρα για την απαγορευτική αρχή του Orel μην ξεχνάς ότι η γλωσσική αλλαγή ούτε αρχίζει ούτε σταματά ακαριαία, αλλά ακολουθεί μια «σιγμοειδή» καμπύλη μέχρι να τελειώσει οριστικά. Με άλλα λόγια, λίγα μετρημένα στα δάχτυλα ρωτακισμένα σλαβικά παραδείγματα τα περιμένουμε, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν δεν ισχύει η απαγορευτική αρχή του Orel. Το ότι τα σλαβικά δάνεια δεν δείχνουν ρωτακισμό σημαίνει ότι ο ρωτακισμός σαν διαδικασία είχε λίγο πολύ ολοκληρώσει τον κύκλό του μέχρι το 650 μ.Χ. Βέβαια δεν περιμένουμε να σταμάτησε ακαριαία το 650 μ.Χ. και μετά να εισήλθαν αρρωτάκιστα τα σλαβικά δάνεια. Μπορεί κάλλιστα εκεί στο «μεταίχμιο» του 650 κάποιος σλαβικός όρος να ρωτακίστηκε.

        Αν το Shemerisë προέρχεται από το σλαβικό Semenica τότε υπάρχει και ένα άλλο στοιχείο που δείχνει ότι εισήλθε πολύ νωρίς στην Αλβανική γλώσσα. Το σλαβικό c = /ts/ έγινε s, όπως τα λατινικά παραδείγματα tj>ts>s στο puteus > putju > pus, Martius > Martsu > mars κλπ. Αυτό δεν ισχύει στα μεταγενέστερα σλαβικά δάνεια όπου το /c/ αποδίδεται ως /c/ και το /č/ ως /ç/.

  9. Καλημέρα,

    Μερικά ακόμη σχόλια στο θέμα της πάχυνσης. Ακολουθώ την τελευταία αρίθμηση.

    1) Αν συμφωνήσουμε πως οι Σκυπετάροι εκχριστιανίσθηκαν πολύ νωρίς χρονολογικά, δεν θα έπρεπε να υπάρχουν ορισμένα Χριστιανικά κύρια ονόματα (ανθρωπωνύμια) τα οποία θα είχαν ρωτακισθεί και θα είχαν τελικά “επιβιώσει”; Η αλήθεια είναι ωστόσο πως δεν υπάρχει απολύτως κανένα ρωτακισμένο Χριστιανικό όνομα, είτε Ελληνικής είτε Λατινικής προέλευσης.

    2) Η θεωρία του “ξεπλύματος” μέσα από την εκκλησιαστική επίδραση μπορεί μεν να χρησιμοποιηθεί για να εξηγήσει ορισμένα πράγματα δεν μπορεί όμως να τα εξηγήσει όλα. Αφού θυμήσω πως η Αρβανίτικη είναι μία υπο-διάλεκτος της Τόσκικης διαλέκτου, θα προσθέσω πως ένα από τα πιο συνηθισμένα (και δημοφιλή) βαφτιστικά ονόματα των Αρβανιτών που “κατέβηκαν” στην Ελλάδα τον 14ο – 15ο αιώνα είναι το Μαρτίνος. Θα συμφωνήσεις πιστεύω μαζί μου πως αυτό το όνομα είναι μάλλον “ασυνήθιστο” στην Ορθόδοξη εκκλησιαστική παράδοση. Θα περίμενε λοιπόν κανείς πως αυτό το όνομα θα έπρεπε να υπάρχει και σε ρωτακισμένη μορφή, πράγμα που δεν συμβαίνει. Όπως επίσης δεν συμβαίνει και με το επίσης δημοφιλές στους μεσαιωνικούς Αρβανίτες βαφτισιτκό όνομα Δομένικος (χωρίς ρωτακισμό).

    Ένα επίσης παράδοξο στην περίπτωση που συζητάμε αφορά το γεγονός της διαφορετικής “έννοιας” που κρύβεται πίσω από την χρήση των ονομάτων. Αν κανείς ρωτήσει έναν Αρβανίτη στην Ελλάδα ποιό όνομα “κρύβεται” πίσω από το όνομα Gjon η απάντηση που θα πάρει θα είναι πως αυτό το όνομα είναι η Αρβανίτικη μορφή του ονόματος Ιωάννης. Την ίδια ακριβώς απάντηση θα πάρει κι αν ρωτήσει έναν Γκέγκη της βόρειας Αλβανίας. Αν τώρα κανείς ρωτήσει την ίδια ερώτηση σε έναν Αρμπερέση της κάτω Ιταλίας, η απάντηση που θα πάρει θα είναι τελείως διαφορετική και θα παραπέμπει σε αυτόν εδώ τον Άγιο:

    http://sandemetriopiana.blogspot.gr/2012/01/novena-e-shen-gjonit-i-0-i-levdoshmi.html

    Κι αυτός είναι φυσικά ο Άγιος Αντώνιος ο Μέγας. Με άλλα λόγια, χρησιμοποιώντας το ίδιο όνομα (Gjon) οι Αρβανίτες κι οι Γκέγκηδες από την μία κι οι Αρμπερέσηδες από την άλλη αναφέρονται σε τελείως διαφορετικές προσωπικότητες του θρησκευτικού κύκλου (Ιωάννης και Αντώνιος αντίστοιχα). Κι εδώ φυσικά απουσιάζει το φαινόμενο του ρωτακισμού, ανεξάρτητα από την διαφορετική έννοια του ονόματος.

    Και φυσικά η αρχική ερώτηση παραμένει: αν θεωρήσουμε πως η Ελληνική επίδραση “ξέπλυνε” τα Χριστιανικά ονόματα γιατί δεν έγινε το ίδιο και με τους άλλους θρησκευτικούς/εκκλησιατικούς όρους; Αυτοί γιατί δεν “ξεπλύθηκαν”;

    3) Σε σχέση με το όνομα Rëmënj η σωστή ερώτηση αφορά μάλλον την σωστή μορφή του ενικού του ονόματος αυτού. Είναι Rëmër η Rëmën; Κι ακόμη ποιά θα ήταν η σωστή μορφή του πληθυντικού του Rëmër;

    4) Θα είμαι ο τελευταίος που θα μπορούσε να αμφισβητήσει το θέμα της προέλευσης του ονόματος Šemerese. Δεν έχω τις γνώσεις για να το κάνω. Δεν μπορεί όμως κανείς να μην παρατηρήσει πως αυτό το “περίεργο” όνομα θα μπορούσε ίσως να κατηγοριοποιηθεί μαζί με κάποιες άλλες μορφές τοπωνυμίων που εμφανίζονται στην ίδια περιοχή κι έχουν γνωστή και μάλλον “σίγουρη” προέλευση, όπως:

    α) Άγιος Μιχαήλ (Shën Mihal)

    http://www.fallingrain.com/world/AL/43/Shemhill.html

    β) Άγιος Δημήτριος (Shën Mitër)

    http://www.fallingrain.com/world/AL/43/Shenmiter.html

    γ) Αγία Μαρία, Παναγία (Shën Maria)

    http://www.fallingrain.com/world/AL/43/Shemrize.html

    (σε διαφορετική θέση από την Šemerese για την οποία συζητάμε).

    Θα μπορούσε λοιπόν κανείς να υποθέσει πως το όνομα για το οποίο συζητάμε (Šemerese) ανήκει απλά σε αυτήν την ομάδα των τοπωνυμίων της ίδιας ακριβώς περιοχής που έχουν παρόμοια μορφή;

    Φιλικά,

    Έκτωρ.

    • Γειά σου Έκτορα.

      Έχεις απόλυτο δίκαιο όταν λες ότι η «θεωρία ξεπλύματος» δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πανάκεια για να εξηγήσει τα πάντα.

      Σίγουρα μπορεί να κρύβονται και άλλοι παράγοντες που δεν τους γνωρίζουμε.

      Τώρα ποιος είναι ο «σωστός» πληθυντικός του Rëmër, αυτό δεν μπορώ να το πω. Αν χηρσιμοποιούσαν παραδοσιακά ρον τύπο Rëmënj οι Τόσκηδες, τότε αυτός ήταν ο «σωστός» γι΄αυτούς τύπος.

      Υπάρχουν πολλά παραδείγματα όπου το γλωσσολογικά «σωστό» και το κοινωνικά «σωστό» διαφέρουν και, φυσικά, δεν γνωρίζουμε πάντα τις αιτίες της διαφοράς.

      Κάνω ένα παράδειγμα.

      Η ελληνική γλώσσα έχει ένα σωρό μη ετυμολογικές δασείες, δηλαδή δασείες που δεν θα έπρεπε να υπάρχουν.
      Η γλωσσολογικά «σωστή/αναμενόμενη» δασεία προέρχεται από τα ΙΕ *s,w,j.

      Λ.χ. *septm. > hepta = ἑπτά , *wesperos > hesperos = ἕσπερος και *jēkw-r. > hēpar = ἧπαρ

      Αντίθετα, με τις παραπάνω «σωστές» περιπτώσεις, η ελληνική δείχνει μερικές φορές γλωσσολογικά μη αναμενόμενες δασείες όπως:

      Λ.χ. h1ek’wos > hippos = ἵππος, *h2eHm-r. > hāmar = ἧμαρ και *h2ewsōs > (h)āwōs > αττικό hēōs = ἡώς/ἑώς

      Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ικανοποιητική εξήγηση γι΄αυτό το πράγμα.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s