Η Αλβανική πάχυνση s»sh #1: προλεγόμενα

Τις δύο προηγούμενες ημέρες ένας φίλος σχολιαστής με ρώτησε να του πω την γνώμη μου για ορισμένους ισχυρισμούς του μακαρίτη Αλβανού γλωσσολόγου Eqrem Çabej που ανέφερε ο Eric Hamp σε ένα κείμενο του 1963 (“The position of Albanian“) με θέμα τις γλωσσολογικές πληροφορίες για την καταγωγή των Αλβανών. Πριν προχωρήσω παρακάτω πρέπει να πω ότι ο Çabej είναι ο ιδρυτής της επιστημονικής αλβανικής γλωσσολογίας (μαθήτευσε στην Αυστρία όπου είχε για δασκάλους την αφρόκρεμα της εποχής όπως ο Paul Kretschmer, o Nikolai Trubetzkoy και ο Norbert Jokl που είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Αλβανική γλώσσα). Επομένως, ο Çabei ήταν ο «εθνικός γλωσσολόγος» των Αλβανών, όπως σε εμάς ήταν ο ιδρυτής της επιστήμης στην Ελλάδα Γεώργιος Χατζιδάκις και είναι τώρα ο Γεώργιος Μπαμπινιώτης. Βέβαια το πρόβλημα με τους «εθνικούς γλωσσολόγους» δεν είναι ότι τους λείπει η γνώση, αλλά ότι συνήθως έχουν να υποστηρίξουν την «εθνικιστική» μυθολογία του κράτους τους.

Θα δώσω ένα παράδειγμα από τον Μπαμπινιώτη που αναφέρει ο Άγγλος νεοελληνιστής-γλωσσολόγος Peter Mackridge για να καταλάβετε τι εννοώ. Γράφει ο Mackridge:

Πολλοί από τους συγγραφείς αυτούς συμμερίζονται την άποψη ότι οι Βλάχοι, οι Αρβανίτες και οι Σλαβόφωνοι της ελληνικής Μακεδονίας έχουν απώτερη ελληνική καταγωγή. Η επίσημη αυτή άποψη εκφράζεται, μεταξύ άλλων, στο λήμμα βλάχος, στο Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας (1998) του Γ.Μπαμπινιώτη. Το λεξικό παρέχει τον πρώτο ορισμό της λέξης βλάχος ως εξής: «ο δίγλωσσος Έλληνας που μιλά βλάχικα». Ο ορισμός αυτός υπονοεί ότι οι Βλάχοι που ζουν εκτός Ελλάδος, στην Αλβανία, στη Βουλγαρία, στην ΠΓΔΜ και αλλού είναι και αυτοί Έλληνες. Κάτω από το κυρίως λήμμα το Λεξικό Μπαμπινιώτη παρέχει και έναν επεξηγηματικό πίνακα, όπου διαβάζουμε μεταξύ άλλων τα εξής:

Αντίθετα προς ό,τι πήγαν να επιβάλουν παλιότερα ξένα συμφέροντα και πολιτικές σκοπιμότητες […], σήμερα η επιστημονική έρευνα έχει αποκαταστήσει την αλήθεια […]. Οι Έλληνες, στην καταγωγή και τη συνείδηση, Βλάχοι […] είναι δίγλωσσοι Έλληνες ποιμένες και κτηνοτρόφοι […] που παράλληλα προς τα Ελληνικά μιλούν μια λατινογενή διάλεκτο, τα Βλάχικα ή Κουτσοβλάχικα ή Αρωμουνικά. Η γλωσσική τους συγγένεια (όχι εθνολογική!) με τους Ρουμάνους οφείλεται στο ότι τόσο τα Αρωμουνικά όσο τα Ρουμάνικα ανάγονται σε κοινή γλωσσική πηγή, την Ανατολική ή Βαλκανική Λατινική. Εκλατινισθέντες γλωσσικά Έλληνες οι Βλάχοι μίλησαν την Αρωμουνική, με έντονη την επίδραση και της αρχαίας Ελληνικής (στα Βλάχικα σώζονται λέξεις ελληνικές, όπως urma < οδμή/οσμή ή udare < ούθαρ “μαστός, στήθος” κ.ά. που δεν διατηρήθηκαν στην Κοινή Ελληνική) ενώ η γλώσσα των Ρουμάνων έχει επηρεασθεί από τη Γετοδακική.

Τώρα το πώς και γιατί οι Βλάχοι εκλατινίσθηκαν και το πώς και γιατί διατήρησαν αρχαιοελληνικές λέξεις στα λατινικά τους αλλά όχι στα ελληνικά τους δεν διευκρινίζεται.[15]
Παρόμοιες αντιεπιστημονικές θεωρίες περί κοινής καταγωγής διαβάζουμε και σε ορισμένα βιβλία γραμμένα από Έλληνες Αρβανίτες.

Και στην σημείωση #15 ο Mackridge γράφει:

[15] Αντίθετα απ’ ό,τι υπονοεί το Λεξικό Μπαμπινιώτη, οι λέξεις urma (με τη σημασία «ίχνος») και udare (με τη μορφή uger) υπάρχουν και στη (Δακο-)Ρουμανική.

Δηλαδή, με τα λεγόμενα του Μπαμπινιώτη … και οι Ρουμάνοι και οι Ιταλοί και οι Ισπανοί είναι αρχαιοελληνικής καταγωγής ! 🙂

Εδώ πρέπει να πω ότι το ελληνικό ὀσμή (/ozmē/) εισήλθε στην Λατινική όπου έγινε κανονικότατα ο ρωτακισμός z>r και προέκυψε το ormā που είναι ο κοινός πρόγονος του ιταλικού orma , του βλαχο-ρουμανικού urmă , και του δαλματικού urma. Αντίθετα, η Ισπανική και η Βενετσιάνικη βρίσκουμε τις αρωτάκιστες μορφές husma και usma αντίστοιχα. Ο λόγος για τον Ισπανικό τύπο husma είναι το ότι η Ισπανική απηχητοποίησε το λατινικό /z/ που κληρονόμησε σε /s/ και έτσι απέφυγε τον ρωτακισμό (λ.χ. ενώ η Ιταλική διατηρεί το λατινικό /z/ στο μουσική > musica = /zika/, οι Iσπανοί λένε musica = /sica/).

Για τον ίδιο λόγο το ελληνικό κέλευσμα έδωσε το λατινικό celèusma (= /kelèuzma/) που έγινε στην μεν Ιταλική clèurma > ciurma > ελλην. τσούρμο στην δε Ισπανική chusma.

ciurma , chusma

ciurma

Η άλλη «κλεφτοκοτιά» του Μπαμπινιώτη ήταν να παρουσιάσει το βλαχικό udare «απόγονο» του αρχαίου ελληνικού οὖθαρ = «μαστός ζώου με άφθονο γάλα». Το βλαχικό udzir, udzãre έχει την ίδια ακριβώς καταγωγή με το ρουμανικό uger = /udzer/. Τα ρουμανικά λεξικά το ετυμολογούν εκ του λατινικού ūber που, μαζί με το σανσκριτικό ūdhar και αγγλικό udder, είναι ΙΕ συγγενείς του ελληνικού οὖθαρ και όλα τους κατάγονται από την ΠΙΕ ρίζα *Houdh-r. = «μαστός ~ όργανο με άφθονο γάλα».

Η ΠΙΕ ρίζα *Houdh- «αφθονία» είναι η βάση του των αγγλικών ονομάτων σε Ed- όπως Edward < Eadweard = «πλούσιος προστάτης», ead = «πλούσιος» < πρωτογερμανικό *audaz = «αφθονία, πλούτος». Κατά τον μακαρίτη Calvert Watkins το όνομα του Σκίρου/Γότθου Οδοάκρου (Odovacer) ανάγεται στο πρωτο-γερμανικό *Auða-vakraz < ΠΙΕ *Houdhο-wag’ros = «πλούσιος σε όπλα, που έχει άφθονα όπλα» (*wag’ros = «όπλο, ρόπαλο», λ.χ. Μελέαγρος = «που φροντίζει το ρόπαλό του» και το όπλο του Indra vajra (= /vadzra/). 

Odovacer

Ελπίζω να καταλάβετε τι εννοώ όταν λέω ότι οι «εθνικοί γλωσσολόγοι» πρέπει πάντοτε να διαβάζονται με προσοχή, γιατί οι πιο extreme –τσαρλατάνοι φυσικά και ούτε καν γλωσσολόγοι- θα σας πουν ότι βρήκαν επιγραφή 77.000 ετών γραμμένη “na Makedonski” που περιείχε τον όρο “Makedonija”. Εντωμεταξύ 70.000 χρόνια πριν, εμείς οι Ηomo Sapiens ζούσαμε ακόμα στην Αφρική και στην Ευρώπη ήρθαμε 40-50.000 χρόνια πριν.

Africa

Μόνο οι Makedonci ήταν τότε μαζί με τους Neanderthal και τραγουδούσαν το ποίημα του Ivan Vazov “as səm Bugarče” na Makedonski (= «Είμαι Βουλγαρόπουλο» στα Μακεδονικά), όπως ισχυρίστηκαν σε ένα πρωτοσέλιδο εφημερίδας που διακωμώδησε ο Slavi Trifonov.

Σλάβι Τριφόνωφ: Σήμερα θα μιλήσω στους Βούλγαρους που δεν έχουν μπει ακόμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δηλάδή σε εκείνους τους Βούλγαρους που κατοικούν γύρω από την Βουλγαρική λίμνη Οχρίδα. Γειά σας αδέλφια Μακεδόνες! Ξέρω ότι βλέπετε το σόου μου κάθε μέρα! Για να δούμε τη μεγάλη ανακάλυψη που κάνατε πάλι. Σε πρωτοσέλιδο της Skopski Utrinski Vesnik γράφει «Ο Ιβάν Βάζωφ έγραψε στην Μακεδονική γλώσσα»! Ναι αδέλφια Μακεδόνες έχετε δίκαιο! Θυμάμαι όταν ήμουν μικρός στο σχολείο που τραγουδούσαμε το ποίημα του Βάζωφ «Είμαι Βουλγαρόπουλο» … “na makedonski” 🙂 🙂 Δυναμώστε λοιπόν τον ήχο της τηλεοράσεώς σας να σας το τραγουδήσω στην γλώσσα σας (vaša ezik):

Αs səm Bugarče / Είμαι Βουλγαρόπουλο

Čist Makedonski ezik !!! (= Γνήσια Μακεδονική γλώσσα !!!) Στα Βουλγαρικά δεν είναι το ίδιο !!! 🙂

[1:14] “Lud umora nema” (παροιμία) = «Ο τρελός σταματημό δεν έχει!» (~ είπαν τον ζουρλό να χέσει και ξεκωλώθηκε), αλλά ούτε κι οι Μακεδόνες έχουν σταματημό!

Λοιπόν ας πάμε στο κυρίως θέμα μας.

Το κεφάλαιο του Eric Hamp σε ένα βιβλίο του 1963. Ο Çabej προσπαθώντας ν΄«αποδείξει» την «Ιλλυρική» και «αυτόχθονη» καταγωγή των Αλβανών γράφει:

Çabej points out that villages in the Balkans are generally of recent date and changeable settlement. Hence for the study of toponyms city names and rivers are best. If we inspect such names attested by ancient sources, we find that many follow Albanian phonological development:Scardus> Shar, with no metathesis, as in Scardona > Skradin. Scodra> Shkodër; Çabej remarks that sk– > h– belonged to the pre-Balkan period, and compares (VII Congresso internazionale 244), for phonology, shkamb< scamnum and kulshedër< chersydrus. (Rogame is a recent suffixation in –ame of rëge, and therefore no problem because of the medial –g-.) Barbanna> Buenë is regular, as shown by Jokl (IF 1932: 50.33 ff.), Slavia (1934-1935:13.286 ff.), Glotta (1936:25.121 B.). Lissus >Lesh (cf. missa > meshë, etc.); Çabej points out (VII Congresso intemazionale 245) that Latin  + CC is regular, a statement I can neither affirm nor control at the moment. Dyrrachium > Durrës, Isamnus > Ishm, Drivastum> Drisht show, as Krahe claims, the Illyrian initial accent. Shkum(b)î< Scampinus is regular in the Central Albanian dialect, where pretonic ë > u and mb > m are expectable (VII Congresso internazionale 246). Aulwn> Vlorë may perhaps involve a Slavic intermediary. Thyamis> Çamëria, as Leake saw in 1814, is accepted by Çabej; however, one might expect s < t (cf. pus ‘well’ < Lat. puteus). Arachthos > Arta is supposedly better explained by Albanian than by Greek; but, apart from the surprising syncope, kt should yield ft or jt, and not t, from that time level. Ragusium (Ragusa) is Rush in Bogdan (1685).

Λοιπόν ας τα πάρουμε με τη σειρά τα πράγματα. Ο Çabej παρουσιάζει τις εξής «κανονικές» αλβανικές φωνολογικές εξελίξεις στα αρχαία τοπωνύμια, προκειμένου να υποστηρίξει την αυτοχθονία των Αλβανών. Βέβαια εδώ έχει μπερδέψει αυτό που δείχνει με αυτό που θέλει ν΄αποδείξει. Και τα τουρκικά Σμύρνη >İzmir και Σπάρτη > Isparta και Shkodër > İşkodra είναι κανονικότατες εξέλιξεις για την τουρκική γλώσσα που προσθέτει κανονικά ένα προθηματικό i- πριν από αρκτικά συμφωνικά συμπλέγματα που αρχίζουν με συριστικά /s,z/, αλλά αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι η Τουρκική γλώσσα είναι «αυτόχθονη» γλώσσα της Μικράς Ασίας και της Αλβανίας. Την Σμύρνη οι Τούρκοι την είδανε για πρώτη φορά μετά το 1000 μ.Χ. Την δε Σκόδρα μετά το 1350. Με άλλα λόγια, όποιος θέλει ν΄αποδείξει ότι η Αλβανική είναι Ιλλυρική γλώσσα, πρέπει να μας πει με σοβαρά γλωσσολογικά επιχειρήματα τι σήμαιναν τα αρχαία τοπωνύμια Δυρράχιον, Ίσαμνος, Αρδάξανος, Σκόδρα, Σκάρδος κλπ στην πρωτο-αλβανική = Ιλλυρική γλώσσα και όχι πως κατέληξαν να λέγονται στο στόμα των Αλβανών. Οι περισσότεροι αμερόληπτοι και εξειδικευμένοι μελετητές της Αλβανικής γλώσσας (Matzinger, Orel, Trumper, Hamp κλπ) πιστεύουν ότι η Αλβανική γλώσσα είναι μια Δακο-Μυσική ποικιλία που κατά την αρχαιότητα μιλιόταν στην ενδοχώρα της Διοίκησης Δακίας και ότι οι γλωσσικοί πρόγονοι των Αλβανών ωθήθηκαν προς τα όρη της βόρειας Αλβανίας κάποια στιγμή κατά την περίοδο 400-600 μ.Χ. λόγω των αναταραχών που προκάλεσαν οι Ούννοι του Αττίλα, οι Σλάβοι και οι Άβαροι στην Βαλκανική ενδοχώρα. Έχω κάνει μια σειρά αναρτήσεων για τη σχέση Αλβανικής και Βλαχο-Ρουμανικού υποστρώματος.

Ας δούμε τώρα τα επιχειρήματα του Çabej ένα ένα:

1) Η εξέλιξη Σκάρδος > Shar είναι «κανονική» για την Αλβανική, μας λέει, επειδή δεν έχει γίνει νοτιοσλαβική μετάθεση των υγρών του τύπου Scardona > Skradin. Περιττό να πω ότι το επιχείρημα είναι εντελώς παράλογο. Το τι έκαναν ή δεν έκαναν οι Σλάβοι είναι δουλειά των Σλάβων και δεν πρέπει να μας αποσπά την προσοχή από το ότι η εξέλιξη Scardus > Shar είναι ανώμαλη και αδύνατη για την Αλβανική. Η «κανονική» Αλβανική εξέλιξη θα έπρεπε να ήταν Scardus > **Shkardh, ενώ αν το αρχαίο όνομα Σκάρδος ήταν αλβανικό δεν θα έπρεπε να είχε /sk/, αλλά /h/, γιατί το πρωτοαλβανικό sk ακολούθησε την διπλή εξέλιξη *sk>ks>h πριν από ένηχα (m,n,l,r,w,j), ηχηρά κλειστά (b,d,g) και όταν μετά από αυτό υπάρχουν μόνο φωνήεντα.

Παραδείγματα προλατινικής τροπής ks>h:

*ksōnwja > huaj ~ huej = «ξένος» και ΙΕ συγγενής του ελληνικού ξένϝος και του φρυγικού ξεῦνος.

*ksiHrom > ksīra > hirrë

Παραδείγματα προλατινικής τροπής *sk>ks>h:

*skōlos > *skōla > hell ΙΕ συγγενής των ελληνικών σκῶλος και σκόλοψ.

*skuna > hu και *skunta > hundë

*skenHes- > *skina > hi

*skr.dom > *skurda > hurdhë ~ hudhër , συγγενής του ελληνικού σκόρ(ο)δον = σκόρδο.

*skeuda > *skeda > hedh

*gn.h3-sk’ō > *gnāska > njoh , συγγενής του ελληνικού γιγνώσκω και του λατινικού co(g)nōscō.

Επομένως ούτε η εξέλιξη Σκάρδος >Shar είναι «κανονική» αλβανική ούτε φυσικά το αρχαίο ορωνύμιο Σκάρδος έχει παραχθεί από τον πρόγονο της αλβανικής γλώσσας. Ο πρόγονος της Αλβανικής θα είχε δώσει τον τύπο *Skarda > Harda πριν την είσοδο των λατινικών δανείων. Βέβαια αυτό δεν σημαίνει ότι η αλβανική δεν μπορεί να μας βοηθήσει στην ετυμολόγηση του αρχαίου Δαρδανικού ορωνυμίου Σκάρδος. Η γνώμη μου είναι ότι οι Δάρδανοι έλεγαν **Skjarda και ο τύπος προέρχεται από την ρίζα *(s)kerdeh2 που έδωσε το σλαβικό čerda > črěda και το αλβανικό herdhe = «φωλιά» (ετυμολογία #2).

**Skèrda > Skjèrda > Skjarda όπως πέτρα > pietra > piatră και hèrba > èrba > jèrba > iàrbă

To σύμπλεγμα #skj- εξελίχθηκε κανονικότατα σε #sh=š , όπως στην εξέλιξη της προφοράς fascia: λατιν. /faskja/ > βλαχο-ρουμανικό fașă/fashe που πέρασε στην Αλβανική ως fashë.

Άρα φτάνουμε κανονικότα στο **Skjarda > **Sharda/Šarda και το μόνο που λείπει είναι η αποκοπή Šarda > Šard > Šar όπως στο βλαχο-ρουμανικό malva > malba > malb > mal .

Έτσι λοιπόν, μπορούμε να λύσουμε την απορία του Çabej γιατί οι νότιοι σλάβοι δεν έκαναν την μετάθεση των υγρών. Προφανώς βρήκαν τον τύπο Šar και πάνω σ΄αυτόν δεν μπορεί να γίνει η μετάθεση των υγρών, όπως λ.χ. με τη λέξη για το «αλάτι»:

*seh2l- > *salis > solĭ > sol

H μετάθεση των υγρών γίνεται μόνο στο μορφήματα CoRC, όπως στο παράγωγο του σλαβικού «αλατιού» *solnīna > slanina .

Τώρα γιατί πιστεύω πως το Δαρδανικό  **Skjarda σχετίζεται με το αλβανικό *skerda > herdhe = «φωλιά»; Γιατί οι Σλάβοι ονόμασαν την κοιλάδα κάτω από το βουνό Polog = «φωλιά» !!!

Άρα, για να τελειώσουμε με το πρώτο επιχείρημα του Çabej, η Αλβανική γλώσσα δεν έπαιξε κανέναν ρόλο ούτε στην δημιουργία του αρχαίου Δαρδανικού ορωνυμίου *Skjarda ούτε με την Βαλκανική Ρωμανική εξέλιξή του σε Šarda > Šar. Βέβαια πρέπει να πω ότι πιστεύω πως η Δαρδανική ήταν μια Δακο-Μυσική ποικιλία συγγενής της Αλβανικής, η οποία όμως δεν ακολούθησε την Aλβανική στην τροπή *sk>ks>h. Το Αλβανικό *(s)kerdeh2 > skarda > herdhe = «φωλιά» είναι αυτό που χρειαζόμαστε για να ετυμολογήσουμε τον Σκάρδο (**Skjarda) και να κατανοήσουμε γιατί οι Σλάβοι χρησιμοποίησαν τον όρο polog = «φωλιά».

2) Ο Çabej κάνει μια άλλη «κλεφτοκοτιά» όταν, προσπαθώντας να εξηγήσει τα αδύνατα για την Αλβανική Ιλλυρικά /sk/ λέει ότι η τροπή sk>ks>h έγινε κατά την «προβαλκανική» περίοδο των Αλβανών, δηλαδή όταν ήταν ακόμα στις στέπες και μιλούσαν ακόμα μια προ-πρωτο-αλβανική ΠΙΕ διάλεκτο.

Η «κλεφτοκοτιά» αυτή δεν έχει κανένα απολύτως νόημα διότι αν οι Ιλλυριοί ήταν οι πρόγονοι των Aλβανών και είχαν χάσει το /sk/ στις στέπες τότε ούτε και αυτοί θα έπρεπε να είχαν ΙΕ όρους με *sk !!!

Δεν θα έπρεπε να υπήρχε Σκερδιλαΐδας (< *skerd-i-loit-os = «αρχηγός του κοπαδιού» ~ βουαγός, λιθουανικό skerdžius = «ποιμένας»), δεν θα έπρεπε να υπήρχε Scerviaedus (σημ. #6), δεν θα έπρεπε να υπήρχε Scardona, δεν θα έπρεπε να υπήρχε *siskos > Siscium , δεν θα έπρεπε να υπήρχαν Σκίρτονες/Scirtari δεν θα έπρεπε να υπήρχε η σκάνα (< ud-sk-ana , όπως το κελτικό *ud-sk-iom > uisce = «νερό» > whiskey). Προφανώς η Ιλλυρική γλώσσα δεν είχε κάνει την αλβανική τροπή *sk>ks>h. Αυτή η αλβανική τροπή όμως εμφανίζεται στο δακο-μυσικό υπόστρωμα της ρουμανικής !!!

*h1ed-ska > *eska > eha > αλβ.  ha = «τρώω» και hamës = λαίμαργος και ρουμανικό hămesi = «πεινάω, θέλω να φάω» και

*skr.dom > skudra > hurdë = «σκόρδο» και ρουμανικό leurdă = «άγριο σκόρδο» που φαίνεται να περιέχει και το αλβανικό πρώτο συνθετικό la~lë: *la-hurdë > leurdă.

leurda

Αν οι Αλβανοί γλωσσολόγοι θέλουν να βρουν ένα αρχαίο ορωνύμιο που ν΄ακολουθεί την αλβανική τροπή *sk>ks>h η γνώμη μου είναι να διερευνήσουν το ορωνύμιο Homolje στην ανατολική Σερβία. Δεν έχω καταφέρει να βρω κάποια σλαβική ετυμολογία, ενώ θεωρητικά μπορεί να συσχετιστεί με την ρίζα *(s)keumbh- που έδωσε το πρωτο-γερμανικό *humpaz = «ύψωμα, λόφος» και το αρχαίο θρακικό όνομα του όρους Vitosha που αναφέρει ο Θουκυδίδης «Σκόμβρος» (< Skumbra) μέσω αλβανικών φωνολογικών εξελίξεων:

*skoumbh-olos > *skaumbala > *ksaumbala > *haumbala > *hambala > *hamala

Με τις αλβανικές τροπές: sk>ks>h , μονοφθογγοποίηση au>a όπως paucus > pak , gaudium > gaz , aurum > ar που απαντά και στην Δακική γλώσσα (*dhau-ko > Δάκες = «λύκοι» ~ ελλην. θαῦνον) και στο υπόστρωμα της Ρουμανικής (λ.χ. *dhousom «έμψυχο» > *dausa > αλβανικό dash = «κριάρι» ~ ρουμανικό daș = «αρνί του σπιτιού ~ μανάρι»:

Dacian-mnphth

Τέλος, η απλοποίηση -mb- > -m- **Hambala > **Hamala είναι επίσης γνωστό αλβανικό φαινόμενο (όπως η -nd-> -n- λ.χ. *manta > *manda > mand~ man ~ mën).

mb-m

3) Ο Çabej χαρακτηρίζει την τροπή Scodra > Shkodër κανονική και έχει δίκαιο: για δάνεια λέξη στην Αλβανική είναι κανονική, όπως όλα τα λατινικά και πρώιμα σλαβικά /sk/ που τράπηκαν σε /shk/:

Λατινικά:

scamnum > shkëmb

piscis > peshk

masculus > mashkull

Πρώιμο Σλαβικό δάνειο:

* skovordĭcĭ > shkërdhec

skovordici

Με άλλα λόγια, η εξέλιξη Scodra > Shkodër μας δείχνει τρία πράγματα:

α) Ότι οι Αλβανοί έμαθαν την Σκόδρα κάποια στιγμή πριν το 800 μ.Χ. (θα εξηγήσω αναλυτικά παρακάτω γιατί γύρω στο 800 μ.Χ. οι Αλβανοί παύουν να παχαίνουν το /s/>/sh/ στα δάνεια).

β) Ότι οι Αλβανοί δεν είναι Ιλλυριοί (διαφορετικά δεν θα υπήρχε εξ αρχής το τοπωνύμιο Scodra , αλλά **Ksadra > **Hadra > **Hadhër) και δεν γνώριζαν το τοπωνύμιο όσο έκαναν την τροπή sk>ks>h μαζί με τους προγόνους των Ρουμάνων. Ο Joachim Matzinger το εξηγεί σε μια σελίδα:

Matzinger Scodra

γ) Ότι οι Σέρβοι δεν έμαθαν την Σκόδρα από τους Αλβανούς (το σερβικό Skadar  δεν έχει παχύ /sh/=/š/), ενώ οι Τούρκοι έμαθαν την Σκόδρα από τους Αλβανούς (İşkodra).

4) O Çabej αναφέρει ότι σύμφωνα με τον Jokl η εξέλιξη Barbanna > Buenë (σλαβικός Bojana) είναι «κανονική». Τα πράγματα όμως δεν είναι τόσο απλά. Είναι πολύ πιθανό τα υδρωνύμια Bu(e)në/Bojana να κατάγονται από το αρχαίο όνομα Barbanna που αανφέρει ο Λίβιος. Τα βήματα όμως δεν είναι τόσο ξεκάθαρα και «κανονικά». Τα δύο βήματα του Jokl είναι τα εξής:

α) Η κανονικότατη για την Αλβανική απλοποίηση -rb-/-br- > -r- (λ.χ. fabrica > farica > farkë) Barbanna > Barana, η οποία όμως συμβαίνει και σε ορισμένες λατινογενείς ποικιλίες λ.χ. γαλλικό fabrica > faberca > faverga > forge ή το quadraginta > quaranta πολλών νεολατινικών γλωσσών. Άρα αυτό το πρώτο βήμα μπορεί κάλλιστα να το έχουν κάνει οι εγχώριοι λατινόφωνοι «Ρωμανοί».

β) Ο Jokl υποθέτει μία «ασθενή άρθρωση» του πρωτο-αλβανικού μεσοφωνηεντικού /r/ που του επέτρεψε να χαθεί: Baràna > Baàna απ΄όπου προέκυψε το σλαβικό Bojana με τυπικό σλαβικό a>o και  ανάπτυξη ενός ημιφωνικού /j/ για την αποφυγή του χάσματος. Η δε αλβανική εξέλιξη ήταν Baràna > Bërànë > Buranë > Buanë > Buenë > Bunë. Βέβαια εγώ δεν έχω βρει πουθενά μέχρι τώρα την «αλβανική» εξέλιξη -rb->-r->-∅- που ισχυρίστηκε ο Jokl. Το -r- κατά κανόνα διατηρείται και, μάλιστα, απαιτείται στην Βαλκανική ενδοχώρα, για να προκύψει το ρουμανικό tureci (= αλβανικό tirq) εκ του γοτθικού thiuh-brōki (~ αγγλικό thighbreeches).

tureci farke

Επομένως, δεν είναι σίγουρο ότι η Αλβανική ευθύνεται για τα πρώτα βήματα της εξέλιξης του αρχαίου υδρωνυμίου. Μάλλον τα πρώτα βήματα  έγιναν από τον εγχώριο ρωμανικό πληθυσμό και Σλάβοι και Αλβανοί παρέλαβαν την μορφή **Baàna που είναι ο κοινός πρόγονος των Bojana/Buenë.

O δε Eric Hamp προκειμένου «ν΄αποδείξει» το δεύτερο και ιδιοσυγκρασιακό βήμα του Jokl υπέπεσε σε ένα άλλο σφάλμα ετυμολογώντας το αλβανικό ujë = «νερό» εκ του πρωτοαλβανικού *udrjā.

 An improvement of Bari‘s presentation of the name of the Bojana river (LS 29) might be to posit from Livy’s Barbanna a form *baranna (note that Berat lost its Slavic –g) = /baranna/> *borjan(n)a (by Slavic adoption) > *bojana (in earlier Albanian; cf. ujë ‘water’ < *udrj). Here we would have all changes explained by known rules but no clear chronology.

Το αλβανικό ujë όμως προέρχεται από το πρωτοαλβανικό *udnjā και έχουμε πάμπολλα παραδείγματα της εξέλιξης του μετατονικού -dnj->-nj->-j-. Θυμίζω πως το ΠΙΕ *wod-r. «νερό» ανήκει στα λεγόμενα r/n ουδέτερα που είχαν ήδη στην ΠΙΕ γλώσσα την ιδιότητα μετάπτωσης  r/n (λ.χ. ελληνικό ud-r. > ὕδωρ, αλλά *ud-n.-tos > τοῦ ὕδατος και σκανδιναβικό vatn ~ water/Wasser).

udnja

Η δε άλλη συσχέτιση που κάνει ο Hamp με την εξέλιξη Bělĭgradŭ > Belgrat > Begrat >Berat απλώς δείχνει ότι η αλβανική απλοποίηση -Cr/rC->-r- ήταν ακόμα ενεργή μετά το 800 μ.Χ. γιατί, όπως θα δείξω παρακάτω, τα περισσότερα τοπωνύμια της νοτίου Αλβανίας έγιναν γνωστά στους αλβανούς μετά το 800 μ.Χ. όταν είχαν σταματήσει να παχαίνουν το s>sh στις δάνειες λέξεις.

Επομένως και η περίπτωση Barbanna > Buenë απλώς δείχνει ότι ο ποταμός ήταν γνωστός στους Αλβανούς πριν το 800 μ.Χ. Αυτό κάθε άλλο παρά «αυτοχθονία» αποδεικνύει.

5) Το Lissus > Lesh ξανά το μόνο που δείχνει είναι ότι οι Άλβανοί έμαθαν την πόλη κάποια στιγμή πριν από το 800 μ.Χ. όταν σταμάτησαν να παχαίνουν το s>sh. Δεν αποδεικνύει τίποτε περί «αυτοχθονίας» ή για ύπαρξη των γλωσσικών προγόνων των Αλβανών στην Αλβανία πριν το 400 μ.Χ. Εδώ απλώς αναφέρω ότι, αντίθετα με το Skadar, οι Σέρβοι προφέρουν το όνομα με παχύ š (Lješ), αλλά η πηγή δεν είναι το αλβανικό Lesh, αλλά το ρωμανικό Alèssio > Lèsjo > Lsjo > Lješo που δείχνει την ρωμανική διφθογγοποίηση του τονισμένου è>jè (λ.χ. laetus > lètus > Ιταλ. lto όπως πέτρα > pètra > ptra) και την βαλκανική ρωμανική τροπή sj>š που βρίσκουμε λ.χ. στο ρουμανικό sèrpens > sjerpe > sjarpe > șarpe και sèptem >sjèpte > sjàpte > șapte = βλαχικό shapte (sh= š =ș). Ειδικότερα, η εξέλιξη Alèssio > Aljèsjo > Lješo θυμίζει την βλαχο-ρουμανική εξέλιξη camìsia > kamèsja > kamjèsja > kamjàsja > βλαχ. cãmeashã ~ ρουμ. cămașă. Αυτή η πάχυνση sj > š και zj>ž απαντά ενίοτε και στην Ελληνική. Λ.χ. σε πολλά μέρη της Ελλάδος τα «κεράσια» προφέρονται /kʲeràša/. Παραθέτω δύο αρίγνωτα παραδείγματα από γνωστές ελληνικές ταινίες:

α) Ούτε γάτα ούτε ζημιά:

[00:21:33] «… έφερε καμιά σαρανταριά καφάσια …» (= /kafàša/)

β) Η κυρά μας η μαμή:

[00:12:18] «Έχω! Έχου … γαλάζια χάντρα» (= /γalàža/)

6) Ο Çabej παραθέτει μία παρακινδυνευμένη άποψη του Krahe ότι οι ανώμαλοι για την λατινική τόνοι των Dùrrakju, ‘Isamnus και Drìvastum που κρύβονται πίσω από τα αλβανικά Dùrrës, ‘Ishëm και Drìsht «συνεχίζουν» τον Ιλλυρικό τονισμό. Η άποψη αυτή δεν είχε καμία απολύτως βάση, διότι δεν γνωρίζουμε την Ιλλυρική γλώσσα και τον τονισμό της. Μόνον εάν ανακαλύψουμε την μηχανή του χρόνου και πάμε πίσω στο 150 π.Χ. και ακούσουμε τους Ιλλυριούς να μιλάνε μπορούμε να επαληθεύσουμε ή ν΄απορρίψουμε την άποψη του Krahe. Γνωρίζουμε όμως πολύ καλά ότι το Δυρράχιο οι Αλβανοί το έμαθαν έμμεσα μέσω σλαβικού ή ρωμανικού διαμεσολαβητή και αυτό κάνει πολύ απίθανη την άποψη του Krahe.  Αν οι Αλβανοί είχαν κληρονομήσει άμεσα το τοπωνύμιο Δυρράχιον/Durràchium τότε ο αλβανικός όρος θα έπρεπε να ήταν Dùrrakju >**Dùrrëq, διότι αυτή (kʲ > q) είναι η κανονική αλβανική εξέλιξη στα παλαιότερα λατινικά δάνεια:

commercium > kumerq , ericius > iriq , facies > faqë κλπ. Έχω παρουσιάσει την άποψη του Matzinger σε παλαιότερη ανάρτηση. Την ξαναπαραθέτω:

kumerq

Matzinger Dyrrachium

Το αλβανικό /s/ του Durrës προέρχεται ή από το σλαβικό Dŭračĭ (με κανονική πρώτη σλαβική ουράνωση kj>č = tš λ.χ. *kuHdom > kūdom > kydo = /kjudo/ >  čudo , IE συγγενής του ελληνικού κῦδος) ή από το ρωμανικό Durratso που εξελίχθηκε στο Ιταλικό Durazzo, το οποίο επίσης είναι ανώμαλο για την ιταλική (λ.χ. commercium > commercio, facia > faccia, ericius > riccio). To ρωμανικό Duratso που κρύβεται πίσω από το ιταλικό Durazzo έχει την φωνολογία της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής (δηλαδή της βλαχικής και της ρουμανικής) !!!

facies > βλαχ. fatsã ~ ρουμανικό față όπως puteus > putju > βλαχ. putsu = ρουμανικό puț = ιταλικό pozzo ( Durazzo και όχι Durraccio ~commercio, faccia, riccio).

Άρα το Δυρράχιο οι πρόγονοι των Αλβανών το έμαθαν ή από τους Σλάβους (Dŭračĭ > Durrës με διπλό rr όπως σλαβ. karyto/koryto > karrutë και č>s όπως σλαβ. porǫčiti > porosit) ή από τους προγόνους των Βλάχων και των Ρουμάνων (puteus > putju > putsu > αλβ. pus).

Όσο για το θέμα του τόνου, αυτό δεν είναι μεγάλο μυστήριο. Αν ο διαμεσολαβητής ήταν Ανατολική Βαλκανική Ρωμανική τότε ο «ανώμαλος» λατινικός τονισμός αντιστοιχεί στα «ανώμαλα» Ιταλικά τοπωνύμια Tarèntum > Tàranto, Hudrùntum >Otranto και Augùsta > ‘Agosta (αλλά ο μήνας Αύγουστος κανονικά Agòsto στην Ιταλική). Αν πάλι ο διαμεσολαβητής είναι η σλαβική γλώσσα τότε ο τόνος στην προπαραλήγουσα είναι ένα από τα τυπικότερα χαρακτηριστικά των Βουλγαρικών/σλαβομακεδονικών διαλέκτων δυτικά του Αξιού. Άρα οι Βούλγαροι που ζούσαν γύρω από και μέσα στο Δυρραχίο έλεγαν κανονικά Dŭ’račĭ , όπως στο παρακάτω βίντεο ο Makedonski “pečalbar” (= «που έφυγε στα ξένα για pečalba», χαρακτηριστική βουλγαρική λέξη) προφέρει το όνομα Μεθόδιος ως Mètodi, ενώ ο Βούλγαρος δημοσιογράφος το προφέρει Metòdi.

Slavomak accent

pechalbari

[1:35]

7) Το Scampinus > Skhumbin που αναφέρει ο Çabej είναι κανονικότατο, αλλά δεν μας λέει τίποτε για την Αλβανική «αυτοχθονία» που προσπαθεί ν΄αποδείξει ο Çabej. Απλώς δείχνει ότι οι Αλβανοί έμαθαν τον ποταμό πριν το 800 μ.Χ. με την εξέλιξη an/m>ën/m > un/m να απαντά και στα σλαβικά δάνεια της Αλβανικής. Ο δε Matzinger πιστεύει ότι οι Αλβανοί δεν κληρονόμησαν το λατινικό Scampīnus (= ο ποταμός της Mansio Scampa = Ελ Μπασάν), αλλά την σλαβική εκδοχή αυτού *Skǫmpinŭ, γιατί πιστεύει πως η τροπή an> ǫ > u γίνεται μόνο στα σλαβικά δάνεια. Εδώ σφάλλει, διότι το προκύψαν /u/ μπορεί να είναι μεν μετασλαβικό, αλλά απαντά και στα λατινικά δάνεια (λ.χ. mancō > mëngoj ~ mungoj).

Scampinus

8) Περιέργως, ο Çabej ήταν έτοιμος να δεχθεί ότι το τοπωνύμιο Αυλώνα μπορεί να εισήλθε στην Αλβανική μέσω σλαβικής διαμεσολάβησης. Λέω περιέργως διότι η σλαβική διαμεσολάβηση μπορεί να απορριφθεί με σχετική σιγουριά. Ας εξηγήσω τι εννοώ. Στο στόμα των Σλάβων η Αυλώνα (/Avlona/) εξελίχθηκε κανονικά σε Vavlona όπως ο Αὖος (/Avos/) έγινε Avos > Vavosa > Vovusa που είναι η βάση των Βοβούσα, Bãjeasã, Vojusa/Vjosë κλπ.

Το πρωτοαλβανικό *Vlona μπορεί να παραχθεί τόσο από το Ελληνικό Avlòna όσο και από το σλαβικό Vavlòna επειδή έχει χάσει την πρώτη άτονη συλλαβή (Vavlòna > Vvlòna = Vlona ~ fossātum > fshat , όπως τα βόρεια ελληνικά σουσάμι > σσάμι και βουβάλι > ββάλ΄). Αλλά, το γεγονός ότι το τοπωνύμιο πρόλαβε να υποστεί τον λεγόμενο τοσκικό ρωτακισμό (Vlonë > Vlorë , όπως δράπανον > drapënë > drapërë> drapër) που δεν συμβαίνει ποτέ στα σλαβικά δάνεια, δείχνει ότι η Αυλώνα έγινε γνωστή στους Αλβανούς πριν την εισαγωγή των σλαβικών δανείων, δηλαδή πριν το ~ 650 μ.Χ. πάνω κάτω. Βέβαια, όπως θα φανεί παρακάτω, εκείνη την εποχή οι Αλβανοί την άκουγαν αραιά και που (ίσως από τους ρωμανόφωνους) παρά την έβλεπαν. Τα τοπωνύμια νοτίως του Shkumbin, αρχίζουν δειλά δειλά να εισέρχονται στη γλώσσα μετά το ~800 μ.Χ. με τα νοτιότερα από αυτά να εισέρχονται μετά το ~1100 μ.Χ.

Albo-Slav contact

9) Συνεχίζοντας τα γλωσσολογικά σφάλματα, ο Çabej δέχεται ως «κανονικά» τα τοπωνύμια Θύαμις > Çameria = Τσαμουριά και Ἄραχθος > Άρτα . Εδώ φυσικά είναι παράλογο να πιστεύει κάποιος ότι οι Αλβανοί γνώριζαν αυτά τα τοπωνύμια πριν από το 1000. Το τοπωνύμιο Άρτα πρωτοεμφανίζεται τον 11ο αιώνα. Αν έχει κάποια σχέση με τον αρχαίο Άραχθο, η Αλβανική γλώσσα δεν μπορεί να έπαιξε κάποιο ρόλο στην φωνολογική εξέλιξη. Στην Άρτα οι Αλβανοί πρωτοφτάνουν τον 14ο αιώνα. Θα πω και δυο λόγια για τα αρχαία υδρωνύμια. Ο Θύαμις περιέχει την ρίζα θῡ/θυ- < *dhuH- «ρέω, κινούμαι» του ρήματος θύω ~ θύνω = «κινούμαι γρήγορα/ρέω ορμητικά» που έδωσε την θύελλα και μάλλον το ιχθυωνύμιο θύννος = τόνος. Ο Άραχθος από την άλλη σημαίνει «σχίσμα, φαράγγι» από τον βορειοδυτικό τύπο (ερ/ρε > αρ/ρα) ἀράχθω = ἐρέχθω = «σχίζω, σπάω» (λ.χ αρός και δράπανον). Δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε γιατί οι αρχαίοι Ηπειρώτες ονόμασαν τον ποταμό «Σχίσμα/Φαράγγι»: από την πηγή του μέχρι την Άρτα ο ποταμός ρέει σε ένα ατέλειωτο σχίσμα/φαράγγι.

Arachthos

Τώρα το θέμα είναι κατά πόσο η Άρτα σχετίζεται με το αρχαίο υδρωνύμιο Άραχθος. Οι Σλάβοι είναι γνωστό ότι είχαν την τάση να μετατρέπουν τα αρσενικά υδρωνύμια σε θηλυκά επειδή το σλαβικό «ποτάμι» είναι θηλυκή λέξη (*h1roi-keh2 > rěka). Έτσι ο Σάβος/Savus έγινε η Sava, ο Δράβος/Dravus έγινε η Drava, o Δρεῖνος/Drinus έγινε η Drina, ο Στρυμών έγινε η Struma, ο Νέστος έγινε η Mesta, ο Αλιάκμων έγινε η Bistrica = «Γοργορέουσα», ο Έβρος έγινε η Marica, ο Αώος/Αὖος έγινε η Vovusa/Βοβούσα κλπ.

Άρα οι Σλάβοι που εγκαταστάθηκαν στην Ήπειρο τον 7ο αιώνα είναι πολύ πιθανό να έκαναν την τροπή Ἄραχθος > **Arakta. Ο σλαβικός νόμος των ανοικτών συλλαβών επιβάλλει την εξέλιξη ** ‘A-rak-ta > ** ‘Arata όπως λ.χ. το ΠΙΕ *penkw-tis έδωσε το πρώιμο πρωτο-σλαβικό *pęk-tĭ που εξελίχθηκε στο ύστερο πρωτο-σλαβικό *pętĭ για τον ίδιο ακριβώς λόγο. Επομένως, η σλαβική γλώσσα μπορεί να μας φέρει από τον Ἄραχθο στην **Άρατα, που μπορεί κάλλιστα να είναι ο πρόδρομος της Άρτας. Το τοπωνύμιο πρέπει να ξαναεισήλθε στην Ελληνική γλώσσα πριν την ολοκλήρωση της σλαβικής τροπής a>o (~800 μ.Χ.), όπως  λ.χ. στα τοπωνύμια όπως οι Αράχωβες (Orehovo) και τα Γαρδίκια (*Gardĭkĭ> Gordĭkĭ > Gradĭcĭ > Gradec/Gradac).

Άρα εδώ ο Çabej έχει εν μέρει δίκαιο: η Άρτα μπορεί να σχετίζεται με τον Άραχθο, αλλά η Αλβανική δεν έπαιξε κανέναν ρόλο (πως θα μπορούσε άλλωστε;) στην φωνολογική εξέλιξη.

Πάμε τώρα στο άλλο σφάλμα του Çabej. Η Αλβανική από μόνη της δεν μπορεί να πάει από τον Θύαμη = /tʰjùamis/ στην Çameria (ç = č = tš). Το αναφέρει και ο Hamp στο χωρίο που σχολιάζω, εξηγώντας πως το σύμπλεγμα tj στην Αλβανική ακολούθησε την εξέλιξη tj>ts [= αλβ. c και όχι ç = č = tš] > s λ.χ. puteus > putju > putsu > pus .

tj-s

Ως συνήθως, η Αλβανική και εδώ μπαίνει αργά στο παιχνίδι (μετά το 1000 μ.Χ.)  και χρειάζεται διαμεσολαβητή. Υπάρχουν δύο πιθανοί διαμεσολαβητές … οι συνήθεις ύποπτοι. 🙂

Στο άρθρο της βικιπαίδειας θα διαβάσετε την άποψη σλαβικής διαμεσολάβησης.

The name Cham, together with that of the region, Chameria, is from an extinct local Slavic *čamŭ, itself from the local Greek hydronym Thyamis (Θύαμις in Greek, Kalamas in Albanian).

Πράγματι, γνωρίζουμε ότι το ελληνικό θυ- στις σλαβικές γλώσσες αποδίδεται ως ču-. Το φυτό θύμβρα (το νεοελληνικό θρούμπι/θρουμπί προέρχεται από την ποικιλία θρύμβη, όπως τάφρος ~ τράφος) στην Σερβο-Κροατική γλώσσα είναι čubar (< čǫbrŭ) και čubrica , čubrika στην σλαβομακεδονική και čubrica στην Βουλγαρική.

H Αλβανική έχει trumzë που φαίνεται να προέρχεται από το θρούμπι/θρύμβη, αλλά σημαίνει «θυμάρι».

Εκ πρώτης όψεως λοιπόν, η σλαβική διαμεσολάβηση εξηγεί το č = αλβ. ç στο Θύαμις > Çameria, μιας και στα μεταγενέστερα (μετά το 800 μ.Χ.) σλαβικά δάνεια το σλαβικό /č/ αποδίδεται αυτούσιο στην αλβανική ως /ç/ λ.χ.  čuka >çukë :

chuka

Βέβαια, η υπόθεση σλαβικής διαμεσολάβησης πάσχει από δύο πράγματα: το ένα είναι πως δεν ξέρουμε αν η τροπή θυ>ču είναι όντως σλαβική και δεν έχει γίνει από κάποια άλλη τρίτη γλώσσα που εν συνεχεία δάνεισε τον όρο στην σλαβική. Δεν έχουμε άλλα παραδείγματα θυ->ču- για να ελέγξουμε την σλαβικότητα της τροπής. Το άλλο πρόβλημα είναι η σλαβική τροπή a>o. Ο Θύαμις στην σλαβική θα έπρεπε να είχε γίνει **Čùomĭ μετά το 800 μ.Χ. και, επομένως, οι Αλβανοί που εμφανίστηκαν στην περιοχή της Τσαμουριάς μετά το 1000 μ.Χ. θα έπρεπε να έλεγαν **Çomeria !!!

O δεύτερος διαμεσολαβητής μπορεί να εξηγήσει καλύτερα τα πράγματα. Ποιος είναι; Η Βλαχική φυσικά! Εδώ πρέπει να πω ότι το ελληνικό θύμβρα εισήλθε στα λατινικά ως thymbra. Επειδή /υ/=/y/=/ju/ στην δημώδη λατινική που προέφερε τα ελληνικά «φ,θ,χ» ως /p,t,k/ (λ.χ. θέατρον > theatrum > ιταλ. teatro), η θύμβρη προφερόταν /tjùmbra/. Γνωρίζουμε όμως ότι η Ανατολική Βαλκανική Ρωμανική έτρεψε το /tj/ τονισμένης συλλαβής όχι σε /ts/ (pùteus > pùtju > pùtsu), αλλά σε /tš/ = č (αποδίδεται γραπτά ως «ci»). Λ.χ.

fetiòlus > fetjòlu > ρουμανικό feciòr και βλαχικό ficiòr

*tītiō/tītiònem > titjòne > ιταλικό tizzone (=/titsòne/) , αλλά βλαχικό ticiuni και ρουμανικό ciune (= tiòne = tičòne)

Άρα το λατινικό thymbra = /tjùmbra/ στο στόμα των γλωσσικών προγόνων των Βλάχων και των Ρουμάνων αναμένεται να γίνει ciumbra = /čumbra/. Όντως οι Ρουμάνοι λένε cimbru = /čimbru/ και ο όρος σημαίνει «θυμάρι», όπως το αλβανικό trumzë !!!

Άρα οι σλάβοι δεν δανείστηκαν άμεσα τον ελληνικό όρο θύμβρα, αλλά την ΑΒΡ (Ανατολική Βαλκανική Ρωμανική = πρόγονος Βλαχικής και Ρουμανικής) εκδοχή /čumbra/ που συνεχίζει στο ρουμανικό cimbru !!!

Είναι το ΑΒΡ /ču(m)bra/ που πέρασε στην σλαβική ως čǫbrŭ/čubrŭ που, με τη σειρά του, εξελίχθηκε στα μετέπειτα σλαβικά čubar/čubrica/čubrika κλπ.

Πως περιμένουμε λοιπόν να γίνει ο Θύαμις στο στόμα των Βλάχων; Tjùamis > Tjùame (λ.χ. piscis > pește/peashte) > čùame με τον ρωμανικό τονισμό στην συνέχεια να αλλάζει τον τόνο σε čuàme !!!

To ΑΒΡ *čuàme, επομένως, είναι η πηγή των Αλβανικών Çamë και Çameria !!!

10) Τέλος, έχουμε το αλβανικό όνομα της Ραγούσας/Ragusa ως Rush στα γραπτά του Pjetër Bogdani. Αυτό μας δίνει δύο πληροφορίες;

Πρώτα μας λέει ότι η Αλβανική εφάρμοσε τον «ρυθμικό κανόνα» της στο τοπωνύμιο Ragùsa > Raγùsha > Rëhùshë > Rùsh όπως mèdicus > mjèδiku > mjèhëkë > mjek και palūdem > padūlem > pëδyllë > pyll .

Για να αξιολογήσουμε τη σημασία αυτής της γλωσσολογικής πληροφορίας πρέπει να βρούμε μέχρι πότε εφαρμοζόταν ο «ρυθμικός κανόνας».

Από τα πρώιμα σλαβικά τοπωνύμια που παραθέτει ο Orel μόνον ένα έχει υποστεί τον ρυθμικό κανόνα !!!

Σλαβ. skovordĭcĭ > shkërdhec , όπως caballus > cavallu > kalë

Αυτό σημαίνει ότι ο «ρυθμικός κανόνας» της Αλβανικής είχε σταματήσει να εφαρμόζεται όταν αρχίζουν να εισρέουν τα σλαβικά δάνεια μετά το ~650 μ.Χ. , άρα η Ραγούσα έγινε γνωστή στους Αλβανούς κάποια στιγμή πριν το ~ 650 μ.Χ. , δηλαδή δείχνει το ίδιο terminus ante quem με τoν τοσκικό ρωτακισμό της Αυλώνας > Vlorë.

Η άλλη πληροφορία που μας παρέχει το Αλβανικό όνομα Ragùsa > Rush είναι η ετυμολόγηση του τοπωνυμίου. Η ΠΙΕ ρίζα *sreh2gs «βατόμουρο» που έδωσε το ελληνικό ῥάξ/ῥώξ και το λατινικό frāgum (> fragola) στην Αλβανική έδωσε *srāg-ùsa > *rrogùsha > *rrëγùshë > … > rrush = «σταφύλι».

Δηλαδή, η Ιλλυρική Rāgùsa φαίνεται να σημαίνει ~ ρώγα (ίσως το σχήμα του νησιδίου πάνω στο οποίο είχε χτιστεί), όπως το πρωτο-αλβανικό *rāgusa. Η μόνη διαφορά είναι το ότι η Ιλλυρική Rāgusa διατήρησε το μακρό /ā/ ενώ η Αλβανική το είχε τρέψει σε  ā>ο λίγο πριν την εισαγωγή των λατινικών δανείων (λ.χ. mātēr > motër και *h2nātjā > *anātjā > arātjā > rātsa > ro).

Με άλλα λόγια, η Ιλλυρική Rāgùsa έχει την ίδια ακριβώς σχέση με την υστερο-πρωτοαλβανική *rrogusha που το ρουμανικό rață έχει με το αλβανικό rosë.

Μπορώ επιτέλους να κλείσω αυτήν την ατέλειωτη πρώτη ανάρτηση με τα γενικά συμπεράσματα και να περάσω στην δεύτερη που σχετίζεται με τον τίτλο αυτής της ανάρτησης.

Α) Κανένα από τα επιχειρήματα του Çabej δεν αποδεικνύουν αυτό που θέλει ν΄αποδείξει ο Çabej, δηλαδή την «αυτοχθονία» των Αλβανών στην Αλβανία. Με άλλα λόγια, κανένα από τα επιχειρήματά του δεν μας πάει χρονολογικά πριν από το 600 μ.Χ. … πόσο μάλλον στο 1° μ.Χ. αιώνα όσο ακόμα υπάρχουν Ιλλυριόφωνοι πληθυσμοί στην Αλβανία.

Β) Αυτό που δείχνουν τα περισσότερα τοπωνύμια του Çabej είναι γνώση τους από την μεριά των Αλβανών πριν από το ~800 μ.Χ.

Γ) Οι μόνες σημαντικές εξαιρέσεις είναι τα τοπωνύμια Αυλώνα > Vlorë και Ragùsa > Rush τα οποία δείχνουν φωνολογικές διαδικασίες που είχαν λίγο πολύ πάψει να εφαρμόζονται (τοσκικός ρωτακισμός και ρυθμικός κανόνας) όταν αρχίζουν να εισρέουν τα σλαβικά δάνεια. Με άλλα λόγια, αυτά τα δύο τοπωνύμια είναι τα μόνα που μας επιτρέπουν να χαμηλώσουμε το ~800 μ.Χ. σε ~650 μ.Χ. ως το terminous ante quem της αφίξεως των γλωσσικών προγόνων των Αλβανών στην Αλβανία. Επομένως, τα επιχειρήματα του Çabej δεν αλλάζουν την άποψη των Matzinger, Orel, Trumper, Hamp κλπ που θέλει τους Αλβανούς να έρχονται στην Αλβανία κάποια στιγμή μεταξύ 400 και 650 μ.Χ., δηλαδή ακριβώς εκείνη την περίοδο που η ενδοχώρα της Βαλκανικής βρίσκεται σε συνεχή αναταραχή αρχικά από τους Ούννους του Αττίλα και αργότερα από τους Αβαροσλάβους.

(συνεχίζεται στο μέρος #2)

Advertisements

17 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

17 responses to “Η Αλβανική πάχυνση s»sh #1: προλεγόμενα

  1. Duke

    Δεν καταλαβαίνω γιατί δίνετε τόση σημασία στα επιχειρήματα των Weigand και Γκεοργκίεφ, σε μια εποχή που απέτυχαν να αποδείξουν τις θεωρίες τους, διότι δεν διέθεταν ιστορική βάση. Είμαι στην ευχάριστη θέση να συστήσω τον περίφημο Cabej που έβαλε την σφραγίδα του όχι μόνο στην Αλβανολογία αλλά και στις ρωμανικες σπουδες. Το θέμα των αρχαίων τοπωνυμίων στο έδαφος της Αλβανίας είναι παρα πολύ μεγαλο και φαίνεται ότι το εξεταζετε μονομερώς. Ο Hamp, στο άρθρο, λέει σαφώς ότι οι Αλβανοί είναι παλιός και μόνιμος πληθυσμός, που κατοικούσε πριν από τους Σλάβους στην Αλβανία. Η γραφή σας είναι αντιφατική σε πολλά σημεία. Θα αναφέρω μόνο τους ισχυρισμούς που αφορούν την Ήπειρο. Εάν οι Αλβανοί έρθει στην Ήπειρο μετά τον XI αιώνα μ.Χ., ΄πως ισχυριζεστε θα πρεπει να είχαν τριπλό πληθυσμός από τον «ελληνικά» για να καταφερουν να την καταστήσουν αλβανική εντελώς. Οι Αλβανοί ήταν ένας μικρος λαος στον Μεσαίωνα και δεν νομίζω ότι έχουν αποικίσει κάποιο έδαφος. Στη συνέχεια θα συζητήσουμε πάνω στα τοπονύμια της Αλβανίας, ένα θεμα που είχα αναπτύξει για χρόνια για τα παρακάτω θέματα:

    • Δεν βασίζομαι στον Weigand και Georgiev αγαπητέ, αλλά στους πλέον πρόσφατους και ειδικούς Orel, Matzinger και Trumper.
      Όσο για τον Cabej, ήταν σημαντικό πρόσωπο, αλλά και η κουτσή Μαρία μπορεί να καταλάβει ότι είναι εθνικιστικά μεροληπτικός στις θέσεις του, όπως και ο κάθε «εθνικός γλωσσολόγος» κάθε κράτους.

      Από εκεί και μετά δεν είπα ότι οι Αλβανοί βρήκαν Ελληνικό πληθυσμό στην Ήπειρο, όπως ισχυρίζεστε. Η βόρειος Ήπειρος/σημερινή νότια Αλβανία, δηλαδή η μεσαιωνική Βουλγαρική Κουτμιτσεβίτσα είχε κυρίαρχο Βουλγαρικό/σλαβικό πληθυσμό μεχρι το 1100 τουλάχιστον. Ένα απλό κοίταγμα στα σλαβικά τοπωνύμια δείχνει νομίζω ξεκάθαρα ποιος κατοικούσε εκεί μέχρι το 1200. Φυσικά δεν ισχυρίστηκα πουθενά ότι οι Αλβανοί δεν ήξεραν την Κουτμιτσέβιτσα μέχρι το 1200, αλλά είπα ότι ήταν terra incognita μεχρι το 800 όταν και παύει η πάχυνση s>sh. Γι΄αυτό και τα υδρωνύμια Osum, Vjosa και Semen δεν δείχνουν πάχυνση s>sh όπως λ.χ. τα τοπωνύμια πάνω από τον Σκαμπίνο/Shkumbin.

      Τώρα αν γνωρίζετε αγγλικά, για την απώτερη καταγωγή των Αλβανών μπορείτε να ακούσετε τον Trumper που χρονολογεί την άφιξη των Αλβανών στην Αλβανία την εποχή των Σλαβικών εγκαταστάσεων στα Βαλκάνια ~ 600 μ.Χ.

      Τέλος, απ΄όσο γνωρίζω και ο αλβανός γλωσσολόγος στην Αυστρία Pandeli Pani συμμερίζεται την άποψη των Matzinger, Orel, Trumper, Hamp κλπ για Δακο-Μυσική και όχι Ιλλυρική καταγωγή των Αλβανών.

      http://www.balkaninsight.com/en/article/austrian-scholars-leave-albania-lost-for-words

      Άρα η δακο-μυσική θεωρία δεν είναι «απαρχαιωμένη» όπως, εξαιτίας της άγνοιας σας, ισχυρίζεστε. Μάλλον το αντίθετο συμβαίνει.

      Ο Orel λ.χ. στο AED (1997) τοποθετεί τους προγόνους των Αλβανών στα δυτικά Καρπάθια, αλλά τους φέρνει στην Αλβανία πριν τον σλαβικό εποικισμό των Βαλκανίων.

      Σας θυμίζω ότι ακόμα και ο Cabej που αναφέρατε, ενώ προσπαθούσε ν΄«αποδείξει» την Ιλλυρική καταγωγή των Αλβανών, περιέργως δέχεται ότι το ορωνύμιο Bieskidy στα βόρεια Καρπάθια είναι Αλβανικής καταγωγής (bjeshke = ορεινό βοσκοτόπι). Πως γίνεται λοιπόν, να ισχυρίζεται κάποιος ότι οι Αλβανοί είναι «αυτόχθονες Ιλλυριοί» και την ίδια στιγμή να ισχυρίζεται ότι υπάρχει αλβανικό ορωνύμιο στα βόρεια δακικά εδάφη;

      Σας παραθέτω την άποψη του Cabej για την σχέση bhjeske-Bieskidy:

      http://postimg.org/image/mz09jd64n/

      Έχω δώσει για κατέβασμα την πιο πρόσφατη άποψη του Matzinger (2009) γραμμένη στα Αλβανικά για το θέμα της καταγωγής των Αλβανών. Το pdf είναι στο τέλος αυτής της ανάρτησης.

      Δεν προσπαθώ να σας πείσω ν΄αλλάξετε άποψη, αλλά να σας δείξω πόσο εκτός τόπου και χρόνου είστε στο θέμα όταν ισχυρίζεστε πως η δακο-μυσική θεωρία είναι «απαρχαιωμένη» υπόθεση των Weigand και Georgiev.

      Σε καμιά μου ανάρτηση δεν έχω χρησιμοποιήσει επιχειρήματα του Weigand και τα επιχειρήματα του Georgiev τα χρησιμοποίησα μόνο για την ετυμολογία της δακικής Polondava ως πόλη των αλόγων (αλβ. pele).

      Επομένως, απορώ πως σχολιάζετε όταν δεν έχετε ακόμα καταλάβει σε ποιους μελετητές βασίζομαι. Ευχαρίστως να μου πείτε τι πιστεύετε για τις απόψεις του Matzinger (2009), του Orel (1997,2000), του Trumper (2002) και του «Πρίγκηπα της Αλβανολογίας» Eric Hamp που ήδη από το 1989 είχε κατασταλάξει στην Δακο-Μυσική καταγωγή των Αλβανών και στο ότι οι Ρουμάνοι μιλούσαν πρωτο-αλβανικά πριν λατινοφωνήσουν.

      «Πρίγκηπας της Αλβανολογίας» Eric Hamp κατά τον Αρμπερέσε καθηγητή αλβανικής γλώσσας και φιλολογίας Gianni Belluscio:

      [06:10-06:30] “Il principe dell’Albanologia”:

      Άρα, πολύ ευχαρίστως να ακούσω τα σχόλια σας πάνω στις πρόσφατες απόψεις των Hamp, Trumper, Orel και Matzinger. Έχετε να μου πείτε κάτι πάνω σ’αυτές;

  2. Duke

    sci.lang. Discussion 7/2/07 7:16 AM:

    To start off, I must confess that there are exceedingly few studies that grabble with the puzzling question whether Illyrian place-names in the territory of modern Albania are mediated through Albanian. I’m really loath to accept the usual suspicions raised from time to time by some scholars. The most thorough analysis delving with this complex yet intriguing problem are those conducted by Çabej, Georgiev, Ilievski, Loma, Popovski and most recently by Matzinger. Some studies are far too lax because they fail dismally to deal with panoply of forms of certain toponymes and hydronymes in Albania. Thus some analyses are pulled out of a hat, while others actually have some credence. Anyhow, I would like to bring-up-to-date some insightful remarks about certain toponymes, oronymes or hydronymes situated in the southern parts of Albania.

    […]
    Petar Ilievski poured doubt to the name of Tomorr (a mountain in Albania in the outskirts of Berat). According to him, the present form does not cohere with Albanian phonetic laws had this name been inherited by an original population. Ilievski assumed that this toponym would have been in Albanian ‘Tomar’ or ‘Tëmar’ but not Tomorr. But this claim has no legs to stand on for a myriad of reasons. Without going too far, the form attested at least on Strabo writings Tomāros is being mediated only through Albanian. The most palpable evidence is the very fact that IE *ā yields in /-o/, cf. mātēr, lat. māter, OldSlav. mati, alb.motër. The same applies for another ancient borrowing from Greek: māhana > alb. mokër. Furthermore, Ilevski invalidates his attempt with one go because he believes that IE pemë or even Greek októ > tetë. But Ilievski assumption is far too lax because he refrains from scrutinizing the question at its entirety. The Russian linguist, Vladimir Orel maintains that IE * ō is preserved in PAlb as ō and with the drift of time yielded in /-o/. (cf. *bhlōros > blōra > blertë). Some remarks on Slavic borrowings are useful in defining the whole question. If Albanians took the name of this mountain from a Slavic population, then we would expect most likely a form *Tamor because the short *o in early Slavic borrowings is reflected almost regularly as /-a/; cf. kaçubë < kocuba, daltë Çam, it is no way compelling for some obvious reasons. While there are numerous examples when one might expect s < t (cf. pus ‘well’ alb. çmoj. Accordingly, the old idea which sought to compare Çamëria with Turkish word çam (=fir-tree) is too far-fetched. Moreover, it’s tempting to note that Τσαμουριά is not used by the Greek-speaking population of region which plainly means that only Albanians preserved this term. In Greek folk-songs from Epirus Çamëria is wholly obsolete term.

    […]
    The case of Άρτα (alb. Arta), a city situated on Ambracia Bay, is somehow more self-explanatory. Ἄραχθος, without taking any position regarding its disputable etymology, drawing a diachronic line is useful. While Ptolemy recorded the river as Ἂραχϑος, there are other forms attested likewise Ἂραϑϑος (I.v. Krkyra, IGA. 343), Ἂρατϑος (Polyb. 21, 26, 4. Strab. VII 325), Aratus (Plin. IV 4), Arethon (Liv. 38, 3). The dissimilation -kt- > -tt- > -t- is a notably phonetic feature well-attested on paleo-Balkanic languages (Illyrian, Paeonian, etc). First of all, the syncope in the name is not so surprising if one would bear in mind that Albanian preserves the initial accent of trivocalic Illyrian words. As for the ks > fsh shift this is a rather late law that was active in later Latin borrowings. Hence we had in Illyrian certain personal names as Sestus, Sestenius, which go back to an earlier basis *sektos-. Cf. *h2oḱtōtis > greek. Οκτώ > alb. ‘tetë’ .

    • The most thorough analysis delving with this complex yet intriguing problem are those conducted by Çabej, Georgiev, Ilievski, Loma, Popovski and most recently by Matzinger.

      What happened to Orel and Hamp in your list?. Orel whom you quote brings the Albanians from the Western Carpathians and Hamp has them Dacians. Why do you gorget the “prince of Albanology”?

      50 years study of the Albanian language and you don’t even mention the “prince of Albanology” Hamp among your list. Are you serious?

      Seriously, do you expect me to discuss if Arta is an Albanian toponym when the Albanians did not even know Durrachium and Sacium before 400 AD (best case scenario of romance intermediation, not Durreq/Shaq as in kumerq,iriq,faqe etc) and when they did not know Aous and Asamus before 800 AD (lack of s>sh thickening in Vjosa,Osum,Semen)?

      Seriously do you want us to discuss if the cluster kt of Arachthos > Arata > Arta is better explained by the Slavic law of open syllables (*penkw-tis > pet)?

      Are you even going to suggest that the Albanians in late antiquity lived south of the Jireček line? Protoalbanian has absorbed 630 Latin loanwords and barely 10 ancient greek ones, many of questionable “ancient” origin. For example there’s no reason to suppose that presh is an ancient Greek loan given that the s>sh thickening happened until 800 AD and is shown in the early slavic loanwords.

    • But this claim has no legs to stand on for a myriad of reasons. Without going too far, the form attested at least on Strabo writings Tomāros is being mediated only through Albanian. The most palpable evidence is the very fact that IE *ā yields in /-o/, cf. mātēr, lat. māter, OldSlav. mati, alb.motër. The same applies for another ancient borrowing from Greek: māhana > alb. mokër.

      Just to point out that I am simply losing my time here.

      Tomaros > Tomor shows clearly the slavic a>o shift. The Greek long vowels had disappeared long before the Slavs arrived.

      Kastoria > Kostur
      Thessaloniki > Solun
      Salonae > Solin
      Timacus > Timok
      Alutus > Olt
      Asamus > Osum
      Asamus > Osam (Thrace)
      Avos > Vavosa > Vovosa > Vojuse/Βοβούσα etc.

  3. Duke

    Is there any error in the page because certain parts of my text ain’t published. I’m not blaming you but the page does not recognize certain diacritic signs methinks. Ok I’ll post the first part regarding Tomorr:

    sci.lang. Discussion 7/2/07 7:16 AM:

    § To start off, I must confess that there are exceedingly few studies that grabble with the puzzling question whether Illyrian place-names in the territory of modern Albania are mediated through Albanian. I’m really loath to accept the usual suspicions raised from time to time by some scholars. The most thorough analysis delving with this complex yet intriguing problem are those conducted by Çabej, Georgiev, Ilievski, Loma, Popovski and most recently by Matzinger. Some studies are far too lax because they fail dismally to deal with panoply of forms of certain toponymes and hydronymes in Albania. Thus some analyses are pulled out of a hat, while others actually have some credence. Anyhow, I would like to bring-up-to-date some insightful remarks about certain toponymes, oronymes or hydronymes situated in the southern parts of Albania. Petar Ilievski poured doubt to the name of Tomorr (a mountain in Albania in the outskirts of Berat). According to him, the present form does not cohere with Albanian phonetic laws had this name been inherited by an original population. Ilievski assumed that this toponym would have been in Albanian ‘Tomar’ or ‘Tëmar’ but not Tomorr. But this claim has no legs to stand on for a myriad of reasons. Without going too far, the form attested at least on Strabo writings Tomāros is being mediated only through Albanian. The most palpable evidence is the very fact that IE *ā yields in /-o/, cf. mātēr, lat. māter, OldSlav. mati, alb.motër. The same applies for another ancient borrowing from Greek: māhana > alb. mokër. Furthermore, Ilevski invalidates his attempt with one go because he believes that IE pemë or even Greek októ > tetë. But Ilievski assumption is far too lax because he refrains from scrutinizing the question at its entirety. The Russian linguist, Vladimir Orel maintains that IE * ō is preserved in PAlb as ō and with the drift of time yielded in /-o/. (cf. *bhlōros > blōra > blertë). Some remarks on Slavic borrowings are useful in defining the whole question. If Albanians took the name of this mountain from a Slavic population, then we would expect most likely a form *Tamor because the short *o in early Slavic borrowings is reflected almost regularly as /-a/; cf. kaçubë < kocuba, daltë < dolta. To tackle the question in a deliberately simplified fashion: modern Tomor is reflected in line with Albanian phonetics from its primeval Illyrian form.

    • Is there any error in the page because certain parts of my text ain’t published. I’m not blaming you
      —-
      Be carefull with the “>,,<) it is deleted. It happens in my comments too.

  4. Duke

    § What’s about southern boundaries of PAlb? Çabej built a truly impressive case based on two Epirotic hydronymes, namely Θύαμις and Ἄραχθος. Anyway, I am compelled to make some supplementary notes. This view has taken hold despite Schram’s objections. Regarding, Hamp’s reservation about Θύαμις > Çam, it is no way compelling for some obvious reasons. While there are numerous examples when one might expect s < t (cf. pus ‘well’ alb. çmoj. Accordingly, the old idea which sought to compare Çamëria with Turkish word çam (=fir-tree) is too far-fetched. Moreover, it’s tempting to note that Τσαμουριά is not used by the Greek-speaking population of region which plainly means that only Albanians preserved this term. In Greek folk-songs from Epirus Çamëria is wholly obsolete term.

    The case of Άρτα (alb. Arta), a city situated on Ambracia Bay, is somehow more self-explanatory. Ἄραχθος, without taking any position regarding its disputable etymology, drawing a diachronic line is useful. While Ptolemy recorded the river as Ἂραχϑος, there are other forms attested likewise Ἂραϑϑος (I.v. Krkyra, IGA. 343), Ἂρατϑος (Polyb. 21, 26, 4. Strab. VII 325), Aratus (Plin. IV 4), Arethon (Liv. 38, 3). The dissimilation -kt- > -tt- > -t- is a notably phonetic feature well-attested on paleo-Balkanic languages (Illyrian, Paeonian, etc). First of all, the syncope in the name is not so surprising if one would bear in mind that Albanian preserves the initial accent of trivocalic Illyrian words. As for the ks > fsh shift this is a rather late law that was active in later Latin borrowings. Hence we had in Illyrian certain personal names as Sestus, Sestenius, which go back to an earlier basis *sektos-. Cf. *h2oḱtōtis > greek. Οκτώ > alb. ‘tetë’ .

    • Anyway, I am compelled to make some supplementary notes. This view has taken hold despite Schram’s objections. Regarding, Hamp’s reservation about Θύαμις > Çam, it is no way compelling for some obvious reasons. While there are numerous examples when one might expect s < t (cf. pus ‘well’ alb. çmoj

      çmoj ???

      Boy, why don't you open first a book of albanian phonology;

      What does çmoj have to do with the tj evolution of Albanian?

      çmoj comes from the intermediate -shm- of aestimare

      There's not even one example of tj giving albanian /č/. They all give /s/.

      Read Orel's notes in çmoj. Am I not paid to teach basic albanology to websurfers.

      • Here’s your explanation of çmoj. It is clearly a stim > shtm > shm > çm evolution.

        http://postimg.org/image/k5isxv1kz/

        Now, please do excuse me, but I have more serious things to do.

        Write down all your comments (be carefull with the symbols >,< because they are tricky) and I will give you my reply in the evening.

        I wish you a good day.

  5. Duke

    Smerdaleos: “What happened to Orel and Hamp in your list?”

    Duke: Neither Orel nor Hamp dealt with this particular problem (i.e the current form of Albanian toponymes). Not to put too fine a point on it, friend, but you ain’t aware of what Hamp and Orel held about this perplexing problem. You purposely use the words “eminent linguists’ as if to place some credibility to your self-serving claims. Moreover, you rush on some conclusions without taking any consideration certain evidences which evince to the contrary. The Russian linguist, Vladimir Orel leans toward Dacian hypothesis but his assertion is way off. Yet he is conceded to list numerous Albanian words which he conceived as being derived from the Illyrian. While Hamp is a-whole-new-ball- game in a way he set the bar so high that his work on Albanian remains virtually unparalleled. It’s totally uncalled for to ascribe Hamp a Dacian-leaning. Hamp hammered home in certain articles several phonetic commanalities between Illyrian and Albanian. Although he became more and more suspicious as to what should be entitled as ‘Illyrian’, Hamp never endorsed Dacian hypothesis. The “Albanoid” paradigm, as Hamp conceived, in no way means that Dacian hypothesis is plausible when it comes to define the antecedent of Albanian. The gist of Hamp’s ‘Albanoid’ concept is that there was a proto-language spoken in a vast area jutting from Carpathian mountains all the way to northern Albania. He stated that “Romanian is the descendant of a Latinization of an autochthonous population which earlier spoke an Albanoid Indo-European language – whereas Albanian represents the continuation of kindred dialects which, though accepting many loans and cultural influences, escaped Latinization. […] Romanian may preserve in Latin dress the syntax and semantics of an earlier Albanoid form”. Thus to make a long story short, Hamp never suggested any Dacian background of the Albanian. If certain sections of proto-Albanian succumbed to Latinization, ie eastern part of Dardania, this is not of course to imply, any more than Proto-Albanian speakers occupied large territories of Balkans. I’ve listened Trumper’s lesson many times but all he tried to point out was that the urheimet of Albanian must have been in Central Europe which accounts to certain commonalities with Celtic and Germanic peoples. He exemplify his point with the concept of “besa” (oath) which had the same weight on both Albanians, Celts and ancient Germanic tribes. Trumber refrain from ascribing Albanian predecessor as Dacian and rightly so because there is no historical inkling to substantiate this claim. Its true that he adheres the view according to which proto-Albanian was originally coalesced somewhere in north, implying a very ancient stage, probably when proto-Illyrians, proto-Celts and proto-Germans branched off from their primordial seats. “Albanians were forced down from their original urheimat in a central strip of Europe by progressing waves of Slav movement until they occupied the Mediterranean basin” said professor Trumper implying that all of this constitute an earlier stage of Albanian. Regarding Matzinger the article contains a reference on his “Messapisch und Albanisch”, a tremendous piece of work where he in a scholarly fashion enummerates certain Albanian-Messapic specific links. And finally we come to Gianni Belluscio video which you call as an additional proof for your favorite thesis. I don’t know how much Albanian you know but the Arbëresh scholar did not subscribe even remotely to Dacian hypothesis. He just belaboured the work of a amateur scholar who went as far as to claim links between Albanian and ancient Egyptian (lol). Thus, Belluscio rightfully advised to read Hamp’s articles because they achieve all required standards. To sum it up, no one of the above-mentioned linguists show any inclination towards Dacian hypothesis. It’s up to you to explain which modern scholar endorse explicitly this view and for what earthly reasons. Last but not least, I would like to cite Izzo’s conclusion on all this vexed problem: “The more important matter is that Romanian shares some very significant traits with Albania (which many consider to be a survival of the ancient Illyrian language), and nobody thinks that Albania was ever spoken in Dacia. It appears that the two languages must have been in contact for some time and that the contact must have taken place south of the Danube” (Herbert J. Izzo ‘On the History of Romanian’ in The LACUS Forum, Volume 12, Linguistic Association of Canada and the United States, Hornbeam Press, 1985, p. 144)

    Smerdaleos: “Seriously, do you expect me to discuss if Arta is an Albanian toponym when the Albanians did not even know Durrachium and Sacium before 400 AD”.

    Duke: Instead of coming off with condescending attitudes that stray away from the topic, please get it straight the historical framework. I just can’t stop my astonishment how on earth proto-Albanians, being an insignificant people, sneaked in unnoticed through the heart of Eastern Roman Empire and cleansed the area from all Slavs and Byzantine-Greeks with virtually no resistance from them!? Any idea how? I shall confine myself only to kt > t shift which is not attested on Greek. Your examples on Slavic *penkw-tis > pet fade into insignificance to the more plausible shift recurring into Albanian. If you can afford any Slavic example from the region which would explain the current form Arta, please do so. I’m all ears!

    Smerdaleos: “Are you even going to suggest that the Albanians in late antiquity lived south of the Jireček line?”

    Duke: Yiap! Certain scattered Albanian speaking zones were to be found in Epirus too. Needless to say, Epirus populace has dwindled away ever since 168 B.C when Romans carried out a harsh policy of destruction. The remaining population shifted to Latinization as there are certain glimpses which shed light on this very assumption. Whereas the so-called ‘Jireçek line’ seems far too fishy to me. It does not require much effort to grasp that such an arbitrary line is an over-simplification which leaves much to be desired. Thus the border has been moved way further south to account for Latin toponymic data south of Jirecek line. In the 7-th-8-th centuries, the majority of inhabitants of Saloniki were Latin- and not Greek-speaking, while the Greek impact is even noticeable on north Dalmatian.

    Smerdaleos: “Protoalbanian has absorbed 630 Latin loanwords and barely 10 ancient greek ones, many of questionable “ancient” origin”.

    Duke: This does not hold true, dude, since there are more than 30 borrowings from ancient Greek. Most of them display pertinent phonetic features which allow us to pinpoint with a tolerable safety an ancient date, most probably centuries before Christ. Nonetheless, such loans, may well have been masked by an absorption into Albanian phonology. In this case it would be extremely difficult to distinguish genetic cognates from loans. You’ve gotten confused yourself while stating that proto-Albanian has way more Latin loanwords than Greek ones. If you had an ounce of seriousness, then you would already fathom the very fact that Latin supremacy lasted from 168 B.C down to Slavic inroads. This period was enough to fade out certain languages, let alone to saturate them with loanwords. Greek influence from the very outset on the territory of Albania was confined in a narrow strip around the colonies. it should be borne in mind that Greek colonies never extended any major political ascendancy, so it is to be expected that greek loans were rare.

    Smerdaleos: Just to point out that I am simply losing my time here. Tomaros > Tomor shows clearly the slavic a>o shift.

    Duke: You’re losing your own time trying by all means to negate the obvious. Not all Greek borrowings on Slavic underwent a > o shift because long a: is preserved as a: anŭngelŭ/angelŭ < ángelos 'angel'; skanŭdalŭ < skándalon 'scandal' etc. I don't get why do you're so reluctant to regonize that even if Slavs mediated the name from its pristine form, in Albanian should have been yielded as *Tamor but this is not the case.

    • Duke: You’re losing your own time trying by all means to negate the obvious. Not all Greek borrowings on Slavic underwent a > o shift because long a: is preserved as a: anŭngelŭ/angelŭ < ángelos 'angel'; skanŭdalŭ оцьтъ) word that has entered slavic before 800 AD has made the a>o shift.

      ——————

      Do you even realize how ignorant you are when you claim that Greek still had long vowels by the time the Slavs arrived around 600 AD?

      For the love of god my dear boy, open a book, PLEASE !!!

      http://postimg.org/image/wqf9c11qt/

      If we are going to have a discussion then you have to pay me something, because I have to correct every single line of what you are writing.

      The Greek long vowels had already disappeared by around 200 AD, 400 years before the Slavic settlement in the Balkans.

      Jesus Christ !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

      When you find a greek loanword into slavic that has /a/ it is a late loanwords when the Slav had stop to make the a>o shift.

    • Duke: This does not hold true, dude, since there are more than 30 borrowings from ancient Greek.
      —-
      There are 10 and many questionable.

      The certain ones are μηχανή and δράπανον. You can read Orel.

      Μηχανή has entered Albanian before 200 AD, exactly because it shows the long vowel evolution ē > ā > o (mokër) as in latin allēgoria > llogoroj.

      All other loanwords cannot be proven to be older than 200 AD. For example πράσον > presh only shows the s>sh thickening that was active until ca. 800 AD.

    • Now if you want to really understand where the ancestors of the Albanians lived before the entrance of the latin loanwords in their language, try to consider this.

      The oldest Albanian phonological evolutions are 4:

      1) sk>ks>h before m,n,r,l,b,d,g,i,w and when no other consonant followed.

      Examples *skeud- > heud- > hed- > hedh , *skuna > hu , *skunta > hundē , *skr.dom > hudhēr , *skōlos > hell etc.

      2) Initial *s>j (and later, during the roman period, j> gj as in iunctura > gjymtyrë)

      Examples: *serpena > gjarpër, *sedja > gjazë , *solwos > gjallë , *swek’s-ti > gjashtë etc.

      3) simplification of the *kt>t cluster as in *nokwtis > naktis > natë , *mukta > muta etc.

      Now each and every one of these evolutions is shared by the Romanian substratum. For example:

      a) sk>ks>h in *h1ed-ska > eska > eha > ha “eat” > alb. hamës = rumanian hămesi and like albanian hudhër, romanian leurdă

      b) *s>j (later gj) is seen in albanian *sūsa > gjysh and romanian ghiuj

      c) simplification *kt>t: albanian *k’ukta > shut/shut and romanian ciut

      4) Monophthongization of the diphthongs *au>a and *eu>e seen also in some old latin loanwords, for example aurum > ar, gaudium > gaz, paucus > pak.

      This monophthongization is a well attested Daco-Moesian feature. It appears in the very name Dacians (*dhau-kos = wolf as in greek θαῦνον = “wild beast“).

      The word “Dacian” already appears with an /a/ in Julius Ceasar’s writings ca. 50 BC.

      Ok?

      Now, you do know that the root *dhousom = “living/breathing creature” (cf. slavic duša, duh) has given proto-albanian *dauša > dash = “ram”. Romanian has the exast same word (daș) and it means “lamb of the house”.

      It is obvious that the ancestors of the Albanians and the ancestors of the Rumanians have lived together both during classical ancient times and during late roman antiquity.

      Where did they live?

      If you have understood the sk>ks>h and initial *s->j (>gj) evolution, then you will perfectly undestand the map below:

      Every red dot in this map is a toponym/personal name that shows a PRESERVED IE *sk and initial *s. In other words, each red dot is where the ancestors of the Albanians and the Romanians were not living during classical antiquity.

      The only available space for the proto-albanians is in the Morava valley, where the Daco-Moesian speaking Triballi used to live.

      http://postimg.org/image/xkmo02ub9/

      You cannot expect the linguistic ancestors of the Albanians to have created ancient toponyms and tribal names such as Scodra, Selepitani, Scardona, Salonae, Scardus, Uscana.

      In the same way, the ancestors of the Albanians were not those Thracians who passed to the Greeks the hydronyms Strymon and Istros/Ister, because these show *sr>str epenthesis that is unknown to Albanian.

      For example, it is imposiible for proto-Albanian to have formed the hydronym *sru-mon > Strymon because Albanian turned *sr> rr int he same root, cf. rrymë

      Just as it is impossible for Albanian to form the hydronym Strymon, the same thing happens with the Illyrian toponyms/tribal names/personal names that preserve *sk and *s- where Albanian has turned them into h and j- (later gj) respectively.

      This is exactly what Matzinger says when he’s talking about Scodra. And it is not only Scodra nor is it only with sk, because the same problem exists with all the initial illyrian *s-.

      It is crystal clear, or as Matzinger says, Illyrian and Albanian are “complete opposites”, that is, they follow completely different phonological evolutions. I am quoting:

      Although Albanian and Illyrian have little or nothing in common, judging from the handful of Illyrian words that archeologists have retrieved, the Albanian link has long been cherished by Albanian nationalists.

      You’ll find the doctrine about the Illyrian origin of Albanians everywhere,” Matzinger muses, “from popular to scientific literature and schoolbooks. “There is no discussion about this, it’s a fact. They say, ‘We are Illyrians’ and that’s that,” he adds.

      I am quoting the Albanian linguist Pandeli Pani:

      Pani says that despite the Hoxha regime’s efforts to burn the doctrine of the Albanians’ Illyrian origins into the nation’s consciousness, the theory has become increasingly anachronistic.

      Again Matzinger:

      Matzinger points put that when the few surviving fragments of Illyrian and Albanian are compared, they have almost nothing in common.

      The two are opposites and cannot fit together,” he says. “Albanian is not as the same as Illyrian from a linguistic point of view.”

      Schumacher and Matzinger believe Albanian came into existence separately from Illyrian, orginating from the Indo-European family tree during the second millennium BC, somewhere in the northern Balkans.

  6. Duke

    Smerdaleos your comment has gotten pathetic. I don’t get why you kick up a fuss over such a miniscule thing? The very fact that in Hellenistic times lost the distinction between short and long vowels has no relevance because we are dealing with an oronym which is no way changeable. If Tomor is truly the Slavic form, then how come that the unstressed Slavic *o did not turn into a, just like other neighboring languages that borrowed from Slavic after the southern migrations (cf. *slovene > Sklavinoi > shka). Orel, whose work you proclaim so dearly on your writings, gives certain examples of Slavic borrowings into Albanian: alb. karrutë < Slav. koryto; alb. matukë < motyka, etj). For the haven's fuck, why proto-Albanians did not receive Slavic (?) Tomor as Tamor or Tëmar? Why is that Tomāros is received as Tomorr, reflecting faithfully the ancient shift where IE *ā yields in -o-?

    Why 10 Greek loanwords? Only because Orel's book is the only available on internet while numerous insightful articles which delve on this problem are not? Orel did not conduct any all-embracing quest because he confined himself with highlighting the most important peculiarities for Albanian on its earlier stages. If you were half of what you pretend to be (a self-proclaimed omniscient scholar), then you would already rummage through libraries to find proper studies which delve on this subject. Only the Romanian scholar, Mihaescu notes 21 loanwords, while others mention more than 30.

    Let's analyse μᾶχανᾶ which by far is one of the most known loanwords. We can easily discern some conclusions:

    1. Albanian took it from a Doric form μᾶχανᾶ (in juxtaposition with Ionic μῆχανῆ). This make some geographic sense given that Doric colonies were established all over Albanian coast since 8-th century B.C.

    2. Albanian did not receive this loanword from lat. ma:china because had it been so then long latin vowel -a: would have given -a.

    3. The latin cluster -chi- would produce most likely a palatal (q), and its current form would have been *maqën.

    4. The aspirated voiceless stop kʰ (χ) is reflected as "k" because Albanian lost from the very inception aspiration of stops.

    so when you decide to tackle such enormous problems, you should analyse the question in depth. I would be grateful if you address, at least, some of my remarks risen above:

    1. Do you understand the very fact that heavy Latin borrowings are direct outcome of long Roman supremacy over southern Illyria?

    2. Do you fathom the very fact that the small number of Greek borrowings is due to the fact that Greek colonies never had any major political ascendancy over the mainland?

    3. Don't you understand that clinging to "Jireček line" is oversimplification which obscure even more the situation?

    4. How come that Albanians who were mainly engaged with transhumance, slipped through the cracks and noone took notice of them?

    5. How could they manage to subjugate numerous Slavs which enjoyed some considerable political weight recognized even by Byzantines and culturally superior Greek-Byzantines, expel them or even assimilate?

    Thanks in advance

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s