Γιατί επιβίωσε η Ανατολική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία;

Ο 5ος μ.Χ. αιώνας είναι περίοδος σταθμός στην ιστορία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Στις αρχές του, η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία ήταν ακόμα θεωρητικά άθικτη και διοικητικά χωρισμένη από τον Θεοδόσιο Α΄ σε Δυτικό και Ανατολικό μέρος. Ο μεγάλος γιος του Θεοδόσιου Αρκάδιος είχε κληρονομήσει το Ανατολικό μέρος, και ο μικρότερος γιος του Ονώριος (Honorius) το Δυτικό. Στα τέλη του, το Δυτικό μέρος είχε πάψει να υφίσταται και το Ανατολικό συνέχιζε ευοίωνα ως η μόνη πλέον Ρωμαϊκή αυτοκρατορία.

395

Σπάνια όμως αναρωτιόμαστε γιατί ήταν το Δυτικό μέρος αυτό που έπεσε και γιατί ήταν το Ανατολικό αυτό που επιβίωσε. Ακόμα χειρότερα, ο μέσος δυτικός άνθρωπος σήμερα έχει την εσφαλμένη εντύπωση ότι η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία εν γένει έπεσε τον 5ο αιώνα μιας και διδάσκεται πως το Ανατολικό μισό δεν ήταν Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, αλλά «Βυζαντινό/Γραικικό» διάδοχο κράτος.

Για να καταλάβετε την Δυτική άγνοια για την Ρωμανία που επιβίωσε, παραθέτω την παρακάτω κοτσάνα του «Ρωμαίου Μονομάχου» Russell Crowe. Μιλώντας σε ένα ντοκυμαντέρ που έγινε με αφορμή την ταινία του “Robin Hood” («Ρομπέν των Δασών», 2010), αναφέρεται στο ιστορικό πρόσωπο που ενδεχομένως να υπήρχε πίσω από τον μύθο του Ρομπέν των Δασών και στο τι μπορεί το άτομο αυτό να κέρδισε από την εμπειρία του στην Ανατολή ως Σταυροφόρος μαζί με τον Ριχάρδο τον Λεοντόκαρδο.

«Πρέπει να καταλάβουμε ότι, σε μια εποχή που ο μέσος Άγγλος δεν ξεπερνούσε στις μετακινήσεις του τα 14 μίλια (~22 χλμ) από τον τόπο γέννησής του, αυτός ο άνθρωπος είχε δει την γεωγραφική ευρύτητα της Γαλλίας, είχε δει τον εκκλησιαστικό έλεγχο του Βατικανού στην Ιταλία, είχε δει την Δημοκρατία εν λειτουργία στην Ελλάδα (“he has experienced Democracy at work in Greece”)».

:p3:

Είναι να μην γελάς μετά όταν ο Κοραής έγραφε στον Διάλογο των δύο «Γραικών»:

Ἐπρόκρινα τὸ Γραικὸς, ἐπειδὴ οὕτω μᾶς ὀνομάζουσι καὶ ὅλα τὰ φωτισμένα ἔθνη τῆς Εὐρώπης

Άντε να εξηγήσεις τώρα στον «πεφωτισμένο Ευρωπαίο» Russel Crowe ότι o Ρομπέν των Δασών στα τέλη του 12ου αιώνα -αν υπήρχε και αν ήρθε από τα μέρη μας- δεν βρήκε κάποιο δημοκρατικό κράτος ονομαζόμενο Ἑλλάς-Greece, αλλά βρήκε την υπό διάλυση τότε Βασιλεία των Ρωμαίων-Ρωμανία που είχε βασιλέα/αυτοκράτορα σταθερά και αδιάκοπα από τα χρόνια του … Οκταβιανού Αυγούστου.

Τέλος πάντων, ας γυρίσουμε στον 5ο αιώνα και στην αναζήτηση των αιτιών που επέτρεψαν στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία να επιβιώσει ενώ η Δυτική έπεσε.

Α) Οικονομική σύγκριση

Μία εκτίμηση θέλει τον συνολικό στρατό της ενιαίας Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας του 4ου αιώνα να αριθμεί γύρω στα 450.000 άτομα με ετήσιο κόστος 47000 ρωμαϊκές λίβρες χρυσού (1 ρωμαϊκή λίβρα = 328 γρ. = 72 Σόλιδοι):

This compares with Elton’s estimate of c. 47,000 lbs of gold for a 4th-century military establishment of 450,000.

Επειδή πιστεύω ότι είναι πιο κοντά στις εκτιμήσεις τους αυτοί που μιλάνε για 350.000 μπορούμε να ελαττώσουμε το κόστος γύρω στις 36.600 ρλχ (ρωμαϊκές λίβρες χρυσού ή «λίτρες χρυσού» στα ελληνικά κείμενα της εποχής). Από την άλλη, επειδή το κόστος του στρατού ήταν το 75% των συνολικλων εξόδων, για να μπορεί η αυτοκρατορία να διαθέσει 36.600 ρλχ πρέπει να συλλέγει γύρω στις 48.800 ρλχ σε φόρο.

Τα δύο Ρωμαϊκά μισά ήταν άνισα στο φορολογικό τους δυναμικό. Η πλουσιότερη Ανατολική περιοχή ήταν η Διοίκηση της Αιγύπτου και αυτή παρήγε γύρω στις 20.000 ρλχ ετησίως από μόνη της. Τα συνολικά ετήσια φορολογικά έσοδα της Ανατολικής Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας εκτιμώνται σε 66.000 ρλχ. Αντίθετα, η πλουσιότερη Δυτική περιοχή ήταν η Διοίκηση της Αφρικής και αυτή εκτιμάται ότι παρήγε γύρω στις 6.700 ρλχ. και τα συνολικά ετήσια φορολογικά έσοδα της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας εκτιμώνται σε λίγο περισσότερο από 20.000 ρλχ.

LRE tax1

Anastasius 320k

Το πρώτο συμπέρασμα είναι ότι το Ανατολικό μέρος μπορούσε να διαθέσει από μόνο του το στρατιωτικό κόστος των 48.800 ρλχ της ενιαίας αυτοκρατορίας, ενώ το Δυτικό δεν μπορούσε. Φυσικά, η εύλογη υπόθεση είναι ότι το κάθε μισό θα έπρεπε να συντηρεί τον μισό Ρωμαϊκό στρατό, επομένως το κόστος στρατού για κάθε αυτοκρατορία πέφτει στις 24.400 ρλχ. Ακόμα και αυτό το μειωμένο κόστος είναι κάτι αδύνατο για το Δυτικό μισό, το οποίο για να μπορεί να διαθέσει 24.400 ρλχ σε κόστος στρατού θα έπρεπε να είναι σε θέση να συλλέγει από φόρους ~32500 ρλχ κάτι που σίγουρα δεν μπορούσε.

Αντίθετα, η Ανατολική αυτοκρατορία μπορούσε αν ήθελε να συντηρήσει και ολόκληρο των ενιαίο Ρωμαϊκό στρατό του 4ου αιώνα και όχι μόνο το μισό της, αλλά και να έχει και πλεόνασμα κάνοντάς το !!! Όταν πέθανε ο αυτοκράτορας Μαρκιανός το 457 μ.Χ. άφησε πλεόνασμα 100,000 ρλχ, ενώ όταν πέθανε ο αυτοκράτορας Αναστάσιος το 518 μ.Χ., το πλεόνασμα είχε φτάσει τις 320,000 ρλχ, κάτι που του επέτρεψε να μειώσει τους φόρους !!!

Τα παραπάνω νούμερα μας δείχνουν ότι μέσα σε 61 χρόνια από το 457 μέχρι το 518, η ανατολική αυτοκρατορία δημιούργησε ένα πλεόνασμα 320.000-100.000 = 220.000 ρλχ. Δηλαδή έβαζε στην άκρη περίπου 3.600 ρλχ ετησίως.

Με άλλα λόγια, η Ανατολική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, καθώς διέβαινε τον 5ο μ.Χ. αιώνα γινόταν ολοένα και πλουσιότερη. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί ο 5ος είναι ο αιώνας του Ούννου Αττίλα, που κατάφερε να εκβιάζει και τις δύο αυτοκρατορίες για λύτρα προκειμένου να μην τις επιτεθεί. Ο Πρίσκος μας πληροφορεί ότι «λόγω δειλίας» ο Θεοδόσιος Β΄ πλήρωνε στον Αττίλα 2.100 ρλχ ετησίως αντί να τον πολεμάει, αλλά αν βάλουμε τα νούμερα κάτω διαπιστώνουμε ότι ο Θεοδόσιος εξαγόραζε πολύ φτηνά και άνετα την ειρήνη (έβγαζε κάθε χρόνο 66.000 και πλήρωνε 2,100 (~3%) στον Αττίλα) χωρίς να έχει επιπλέον έξοδα σε εκστρατείες και απώλεια σε ανθρώπινο δυναμικό.

Το άκρως αντίθετο γινόταν στην Δυτική Αυτοκρατορία. Ενώ η Ανατολική γινόταν πλουσιότερη κατά την εξέλιξη του 5ου αιώνα, η Δυτική γινόταν ολοένα και φτωχότερη, φτάνοντας σε κατάσταση χρεοκοπίας γύρω στο 440 μ.Χ. !!! Γιατί χρεοκόπησε; Γιατί η εγκατάσταση των «βάρβαρων» Γερμανικών φύλων εντός των συνόρων της μετά την παραβίαση του συνόρου του Ρήνου, οδήγησε σε αυτονόμηση των εδαφών και βαθμιαία ελάττωση του φορολογικού της εισοδήματος.

Οι Φράγκοι βρισκόταν σε Ρωμαϊκό έδαφος ήδη από τον 4ο αιώνα, αλλά κατά τον 5ο άρχισαν να κερδίζουν ολένα και περισσότερο έδαφος στην βόρεια Γαλλία, στερώντας το ταυτόχρονα από το φορολογικό δυναμικό της Ραβέννας (πρωτεύουσα του Δυτικής αυτοκρατορίας από το 402 μ.Χ.).

Το 406 μ.Χ. Βάνδαλοι, Αλανοί και Σουέβοι διέσχισαν τον Ρήνο και κατά το 409 μ.Χ. είχαν αυτονομήσει το μεγαλύτερο μέρος της Ισπανίας. Μαζί τους πρέπει να ήταν και οι Βουργουνδοί που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή της Γαλλίας που φέρει το όνομά τους.

Το 410 μ.Χ. η Βρετανία κήρυξε την απόσχισή της από την Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία αλλά, ακόμα και αν δεν το έκανε αυτό, λίγο αργότερα ξεκινάει η Αγγλο-Σαξονική κατάκτηση της νήσου, δηλαδή ήταν καμμένο χαρτί έτσι και αλλιώς για την Ραβέννα.

Προκειμένου να αντιμετωπίσει Βάνδαλους, Αλανούς και Σουέβους στην Ισπανία, ο Δυτικός αυτοκράτορας Ονώριος πάντρεψε την ετεροθαλή αδελφή του Γάλλα Πλακιδία με τον Βησιγότθο «βασιλιά» Athaulf , ο οποίος στάλθηκε με τους Βησιγότθους του για να εκδιώξει τους βάρβαρους εισβολείς της Ισπανίας. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία του Βησιγοτθικού βασιλείου στα Γαλλο-Ισπανικά σύνορα. Ο Ορόσιος έγραψε για τον Athaulf πως από την αρχή η πρόθεσή του ήταν να σβήσει το όνομα της Ρώμης και να μετατρέψει την Ρωμανία σε «Γοτθία» την οποία ήθελε να κυβερνήσει. Όταν όμως συμπέρανε ότι οι βάρβαροι Βησιγότθοι του δεν μπορούσαν να γίνουν νομοταγείς πολίτες, αποφάσισε να βοηθήσει τους Ρωμαίους διαθέτοντας την γοτθική ισχύ στην αναγέννηση της Ρώμης.

At first I wanted to erase the Roman name and convert all Roman territory into a Gothic empire: I longed for Romania to become Gothia, and Athaulf to be what Caesar Augustus had been. But long experience has taught me that the ungoverned wildness of the Goths will never submit to laws, and that without law a state is not a state. Therefore I have more prudently chosen the different glory of reviving the Roman name with Gothic vigour, and I hope to be acknowledged by posterity as the initiator of a Roman restoration, since it is impossible for me to alter the character of this Empire.

Όταν πέθανε ο Athaulf το 415, οι Βησιγότθοι του αυτονομήθηκαν και τα βρήκαν με τους άλλους «βαρβάρους» τους οποίους μέχρι τότε πολεμούσαν.

Hispania_418_AD

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, οι Βάνδαλοι και πολλοί Αλανοί το 429 αποφάσισαν να διασχίσουν τα στενά του Γιβραλτάρ και ξεκίνησαν την κατάκτηση της Διοίκησης της Αφρικής, που όπως είπα παραπάνω ήταν η πλουσιότερη Δυτικο-Ρωμαϊκή επαρχία. Η κατάκτηση ολοκληρώθηκε το 439 με την άλωση της Καρχηδόνας. Οι Βάνδαλοι δεν στέρησαν μόνο την Αφρική από τη Ραβέννα, αλλά χρησιμοποιώντας την Καρχηδόνα ως βάση, αναπτύχθηκαν σε θαλασσοκρατία (το 468 μ.Χ. κατατρόπωσαν τον συνασπισμό 1100 πλοίων που προέκυψε από την ένωση Ανατολικού και Δυτικού ρωμαϊκού στόλου) και κατέκτησαν Σικελία, Σαρδινία και Κορσική και επέδραμαν συνεχώς στην Ιταλία όπου το 455 μ.Χ. πραγματοποίησαν την άλωση της Ρώμης,  λόγω της οποίας το όνομά τους σημαίνει σήμερα αυτό που σημαίνει (βάνδαλος, βανδαλισμός).

Από τις 20.000 ρλχ που παρήγε ως φορολογικά έσοδα η Ραβέννα πριν τις «βάρβαρες» κατακτήσεις, στο τέλος αυτών, τα φορολογικά έσοδά της πρέπει να ήταν λίγο περισσότερα από αυτά που ζητούσε ο Αττίλας. Με άλλα λόγια, η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία έβγαζε 66.000 ρλχ ετησίως, καλύπτοντας όλες τις ανάγκες της και βάζοντας στην άκρη 3.600 ρλχ ετησίως, ενώ η Δυτική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία έβγαζε με το ζόρι 5.000 ρλχ ετησίως, κάποια πήγαιναν στον Αττίλα και, αυτά που έμεναν δεν αρκούσαν ούτε για να καλύψουν τα στοιχειώδη κρατικά έξοδα, πόσο μάλλον για την συντήρηση ενός στρατού.

Όταν οι Ρωμαίοι γαιοκτήμονες των κατεκτημένων από τους βαρβάρους περιοχών άρχισαν να συνειδητοποιούν ότι η Ραβέννα δεν μπορεί πλέον να τους προστατεύσει άρχισαν να στρέφουν την υπακοή τους προς τους βάρβαρους πολέμαρχους που ήταν σε θέση να προστατεύσουν την περιουσία τους. Αυτή, κατά τον Peter Heather, είναι η βασική αιτία διάλυσης της Δυτικής αυτοκρατορίας.

Heather-collapse

Οι «βάρβαρες» μεταναστεύσεις δεν έδρασαν σαν οξύ θανατηφόρο πλήγμα, αλλά σαν μια χρόνια αιμορραγία, που σιγά σιγά οδήγησε την δυτική αυτοκρατορία σε «αιμορραγικό σοκ» (= ανεπάρκεια διατήρησης της καρδιακής παροχής) κατά την περίοδο που έτρεχε έναν ανηφορικό αγώνα δρόμου εναντίον του Αττίλα. Όταν ο Φλάβιος Αέτιος κινητοποίησε γύρω στους 20.000 Ρωμαίους στρατιώτες μαζί με ισάριθμους βαρβάρους, κατάφερε να νικήσει τον Αττίλα στην μάχη των Καταλαυνικών Πεδίων το 451 μ.Χ. . Η νίκη του όμως ήταν Πύρρειος. Όταν ο Αττίλας, με αναπληρωμένες τις δυνάμεις του, το 452 εισέβαλε και λεηλάτησε την Ιταλία, ο Φλάβιος Αέτιος δεν είχε ούτε έναν άνδρα για να αμυνθεί.

Attila-Italy-452

Αντίθετα, οι πλουτοπαραγωγικές περιοχές της Ανατολικής Αυτοκρατορίας (Αίγυπτος, Διοίκηση Ανατολής, Μικρά Ασία), που παρήγαν γύρω στο 80% του εκτιμώμενου εισοδήματος των 66.000 ρλχ, ήταν απρόσιτες τόσο στους Ούννους του Αττίλα, όσο και στα «βάρβαρα» γερμανικά φύλα. Η στενή υδάτινη λωρίδα του Βοσπόρου που χώριζε Ευρώπη και Ασία ήταν σημαντικό γεωγραφικό πλεονέκτημα για την Ανατολική Αυτοκρατορία. Ο Αττίλας λεηλάτησε την βόρεια Βαλκανική και κατάφερε να φέρει τα σύνορά του στην Ναϊσσό, οι Γότθοι λεηλάτησαν ασταμάτητα όλη την Βαλκανική είτε ως παρείσακτοι επιδρομείς είτε ως εξεγερθέντες foederati, αλλά στην χειρότερη των περιπτώσεων, η ανατολική αυτοκρατορία θα έχανε απλά το 20% του [βαλκανικού] της εισοδήματος. Δηλαδή θα συνέλεγε 52800 αντί 66000 ρλχ. χάνοντας 13200. Βέβαια, ποτέ δεν υπήρξε κάποια στιγμή κατά τον 5ο αιώνα, όπου υπήρχε ταυτόχρονη επιδρομή/κατοχή σε όλα τα Βαλκανία, κάτι που σημαίνει ότι η αυτοκρατορία θα είχε σίγουρα στην τσέπη ετησίως τις 59400 από τις 66000 ρλχ του εκτιμώμενου φοροεισπρακτικού δυναμικού της.

Ο μόνος εχθρός που μπορούσε να πλήξει τις πλουτοπαραγωγικές περιοχές ήταν ο αιώνιος ανατολικός εχθρός, δηλαδή η Σασσανιδική Περσία. Όμως λόγω του αμοιβαίου φόβου για τους Ούννους (η Ανατολική Ρωμανία για τους υπερδουνάβιους Ούννους του Αττίλα, η Περσία για τους Εφθαλίτες/«Λευκούς» Ούννους), ο 5ος αιώνας χαρακτηρίστηκε από ελάχιστες Ρωμαιο-Περσικές συρράξεις.

Rom-Pers peace

Επομένως κλείνω το πρώτο αυτό μέρος της οικονομικής συγκρίσεως των δύο Ρωμαϊκών μερών με τα εξής συμπεράσματα:

1) Η Ανατολική Ρωμανία είχε τριπλάσια φοροεισπρακτική ικανότητα από την Δυτική.

2) Οι Γερμανικές μεταναστεύσεις και οι Ούννοι του Αττίλα δεν κατάφεραν να πλήξουν το οικονομικό σύστημα της Ανατολικής Ρωμανίας, ενώ οδήγησαν σε αργό οικονομικό θάνατο από «αιμορραγικό σοκ» την Δυτική. Ενώ η Δυτικη Ρωμανία σιγοέσβηνε, η Ανατολική Ρωμανία είχε μια επικερδή πορεία κατά τον 5ο αιώνα, αυξάνοντας σταθερά και βαθμιαία το πλεόνασμά της.

Β) Η «βαρβαροποίηση» του Ρωμαϊκού Στρατού

Ώς γνωστόν, το 376 μ.Χ. δεκάδες χιλιάδες Γότθοι  διέβησαν τον Δούναβη χωρίς την Ρωμαϊκή έγκριση προκειμένου να γλιτώσουν από τους νεοεμφανισθέντες Ούννους. Σε πρώτη φάση παρέμειναν στην Μυσία νοτίως του Δούναβη. Ενδεχόμενοι λανθασμένοι διπλωματικοί χειρισμοί από μεριάς των Ρωμαίων (οι Ρωμαίοι προσπάθησαν να σκοτώσουν τους Γότθους ηγέτες τους οποίους είχαν προσκαλέσει σε φιλική δήθεν συνέλευση στην Μαρκιανούπολη) οδήγησαν στον Ρωμαιο-Γοτθικό πόλεμο 376-382 που είχε σαν αποκορύφωση τον αποδεκατισμό του Ανατολικού Στρατού στην Μάχη της Αδριανουπόλεως το 378 μ.Χ. , όπου πέθανε και ο ανατολικός αυτοκράτορας «Ουάλης/Βάλης» (Valens), πληρώνοντας για το ιδιοτελές του σφάλμα. Θυμίζω πως είχε συμφωνήσει να περιμένει τον ερχομό των δυτικών στρατευμάτων υπό του δυτικού ομολόγου του Γρατιανού αλλά, επειδή ήθελε όλη τη δόξα για τον εαυτό του, επιτέθηκε με τα στρατεύματα που είχε.

Η ήττα της Αδριανουπόλεως παρέλυσε των ανατολικό στρατό. Τελικά έγινε συνθηκολόγηση με τους Γότθους, οι οποίοι συμφώνησαν να υπηρετούν ως Foederati σαν αντάλλαγμα για τη γη που τους δόθηκε. Αυτή η κατάληξη ενέτεινε ήδη υπάρχουσα διαδικασία γερμανοποίησης/βαρβαροποίησης του Ρωμαϊκού στρατού σε Ανατολή και Δύση όπου η στρατιωτική εξουσία μεταφέρθηκε σιγά σιγά στα χέρια «μιξοβαρβάρων» πολεμάρχων οι οποίοι έλεγχαν τις μάζες των ομοεθνών τους στρατιώτών.

Η απαρχή της γερμανοποίησης του ρωμαϊκού στρατού πάει πίσω στα τελευταία χρόνια της μονοκρατορίας του μεγάλου Κωνσταντίνου και ο Αμμιανός Μαρκελλίνος αναφέρει παραδείγματα ρωμαϊκών στρατευμάτων που στον 4ο αιώνα ξεκινάνε την μάχη και χαιρετάνε νεοστεφείς αυτοκράτορες με γερμανική πολεμική κραυγή (barritus,λ.χ. [Amm. 26.7.17] “et pro terrifico fremitu, quem barbari dicunt barritum).

Όταν το 394 μ.Χ. ο ανατολικός αυτοκράτορας Θεοδόσιος Α΄ συγκρούστηκε με τον δυτικό διεκδικητή Ευγένιο στην μάχη του ποταμού Frigidus  οι πλειοψηφία των στρατιωτών και από τα δύο στρατεύματα ήταν Γερμανικής καταγωγής (Γότθοι, Φράγκοι κλπ.), όπως και οι σημαντικότεροι αξιωματικοί που τους διέταζαν (λ.χ. Στιλίχων = Stilicho, Αλάριχος = Alaric και Γαϊνάς = Gainas στο πλευρό του Θεοδόσιου και Arbogast στο πλευρό του Ευγένιου κλπ).

Η εξεγέρση ενός Γότθου πολέμαρχου καταστέλονταν με την αποστολή ενός άλλους Γότθου πολέμαρχου εναντίον του πρώτου. Λ.χ. ο Gainas/Γαϊνάς στάλθηκε στην Μικρά Ασία για να καταστείλει το σώμα των εγκατεστημένων Γότθων foederati του Tribigild/Τριβιγίλδου και τελικά συμμάχησε μαζί του, ενώ αργότερα ο Θεοδώριχος ο Αμαλός θα σταλεί από τον αυτοκράτορα Ζήνωνα εναντίον των εξεγερθέντων Θρακών Γότθων του Θεοδώριχου Στράβωνος, τους οποίους θα αναφέρω παρακάτω. Τελικά οι δύο γοτθικές ομάδες δεν πολέμησαν μεταξύ τους επειδή ο Αμαλός είπε στον Στράβωνα πως ο ηττημένος γοτθικός στρατός θα καταστρεφόταν, ο νικημένος θα αποδυναμωνόταν και ο μόνος νικητής θα ήταν οι Ρωμαίοι. Τελικά, τα δύο γοτθικά στρατεύματα ενώθηκαν και επιχείρησαν να πολιορκήσουν την Κων/πολη όπου και απωθήθηκαν στα Μακρά Τείχη από τα Ισαυρικά στρατεύματα, για τα οποία θα μιλήσω επίσης παρακάτω. Τελικά ο Ζήνων κατάφερε να τους ξαναδιχάσει παίρνοντας με το μέρος του αυτή την φορά τον Στράβωνα, ενώ ο Αμαλός βρέθηκε στην Νέα Ήπειρο (Epirus Nova) έχοντας κατακτήσει το Δυρράχιο και λεηλατώντας τον γειτονικό της χώρο.

Amal Strabo

Οι Θράκες Γότθοι του Θεοδώριχου Στράβωνα ήταν θεωρητικά foederati, αλλά στην πραγματικότητα ήταν ο προσωπικός στρατός του «βασιλεοπλάστη» (kingmaker = αυτός που πίσω από τα παρασκήνια ανεβοκατεβάζει βασιλιάδες) Άσπαρ του Άλανού που είχε παντρευτεί την αδελφή του Θεοδώριχου Στράβωνα. Στην δύση, η βαρβαροποίηση τους Ρωμαϊκού στρατού αυξήθηκε ακόμη περισσότερο μετά την Μεγάλη Γερμανική Διάβαση του Ρήνου του 406 μ.Χ. . Ο αντίστοιχος “kingmaker” της Δύσης ήταν ο Ricimer/ Ρικίμερος.

Ο κίνδυνος του βαρβαροποιημένου στρατού ήταν φανερός ήδη στις αρχές του 5ου αιώνα τόσο στην Ανατολή όσο στην Δύση. Στην Δύση, ο αυτοκράτορας Ονώριος το 408 οργάνωσε τη σφαγή/εξορία 30.000 Γερμανών foederati και των οικογενειών τους. Οι επιζήσαντες ενώθηκαν με τους Γότθους του Αλάριχου στην Παννονία, ο οποίος λίγο αργότερα (410 μ.Χ.) πολιόρκησε και εκπόρθησε την Ρώμη ως αντίποινο.

Στην Ανατολή, ο πρώτος που μίλησε για ανάγκη «αποσκυθοποίησης» του Ρωμαϊκού στρατού ήταν ο Συνέσιος ο Κυρηναίος στην ομιλία του προς τον αυτοκράτορα Αρκάδιο. Στην ομιλία αυτή μιλάει για ανάγκη «εκκαθαρισμού του Ρωμαϊκού στρατού» και εκδίωξης των «σισυροφόρων κοκκινοτρίχιδων βαρβάρων» πέρα από το Δούναβη, ώστε να πουν στους άλλους υπερδουνάβιους βαρβάρους ότι οι Ρωμαίοι δεν θα είναι πια φιλικοί προς αυτούς.

Synesius anti-scythian

Το πρώτο βήμα ήταν η δολοφονία του Άσπαρ του Αλανού που προκάλεσε την εξέγερση των Θρακών Γότθων που ανέφερα παραπάνω. Το πρόβλημα της «εκκαθάρισης του Ρωμαϊκού στρατού» ήταν ότι δεν υπήρχαν εκείνη την στιγμή «ιθαγενή» Ρωμαϊκά στρατεύματα. Το κενό καλύφθηκε μέσα από την στρατολόγηση των Ισαύρων.

Οι Ίσαυροι ήταν ένας περίεργος λαός. Ήταν οι ορεσίβιοι κάτοικοι της οροσειράς του Ταύρου. Η πρωτόγονη κοινωνία τους είχε αντισταθεί τόσο στο ελληνιστικό πολιτισμικό ρεύμα όσο και στην πολιτική Ρωμαϊκή κατάκτηση. Η Ισαυρική γλώσσα είναι μια μεταγενέστερη φάση της αρχαίας Λουβικής γλώσσας και φαίνεται να συγγένευε ιδιαιτέρως με την Πισιδική. Αφού οι Ρωμαίοι συνειδητοποίησαν πως δεν είχε νόημα να τους κατακτήσουν -θα έπρεπε να ξοδέψουν χρόνο και λεφτά για να κατακτήσουν κατσάβραχα- όρισαν την Ισαυρία σαν αυτόνομη περιοχή και τοποθέτησαν δυο λεγεώνες για την φύλαξη των γειτονικών περιοχών από τους Ίσαυρους ληστές.

Οι Ίσαυροί ήταν γνωστοί σαν βάρβαροι ορεσίβιοι ληστές που όταν δεν λεηλατούσαν τα γειτνιάζοντα πεδινά, πολεμούσαν η μία φάρα εναντίον της άλλης ή πολεμούσαν τις δύο λεγεώνες όταν αυτές εκστράτευαν εναντίον τους ως αντίποινο για κάποια τους λεηλασία. Αυτός ο πρωτόγονος και ληστρικός τους βίος έκανε την Ισαυρία ένα μόνιμο στρατόπεδο παραγωγής και εκπαίδευσης [ατάκτων] στρατιωτών.

Είναι πολύ περίεργο το ότι η Ανατολική Ρωμανία μπόρεσε να βασιστεί στους Ίσαυρους κατά την «αποσκυθοποίηση» (= απογερμανοποίηση) του  στρατού κατά τον 5ο αιώνα και αυτό γιατί ο Αμμιανός Μαρκελλίνος στα τέλη του 4ου αιώνα τους περιγράφει σαν «την μάστιγα των γειτονικών τους περιοχών στην Ασία»:

In the 4th century they were still described by Ammianus Marcellinus as the scourge of the neighbouring provinces of Asia Minor, with a major series of raids occurring from AD 404 to 409, including one campaign to eradicate them led by the Eastern Roman general Arbazacius, but they were said to have been effectually subdued in the reign of Justinian I.

ενώ στα τέλη του 5ου αιώνα, ο αυτοκράτορας Αναστάσιος χρειάστηκε να κάνει έναν Ισαυρικό πόλεμο (492-495) για να τους συνετίσει. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι στα μέσα του 5ου αιώνα, η αυτοκρατορία ήταν τυχερή και κατάφερε να στρατολογήσει Ισαύρους που σιγά σιγά αντιστάθμισαν και εξαφάνισαν την «γερμανοκρατία» από τον στρατό. Ορισμένοι γνωστοί Ίσαυροι ήταν ο αυτοκράτορας «Ζήνων» από την Ζηνωνόπολη/Ζηνούπολη (πραγματικό όνομα Tarasikudissa από την Rusumblada= ισαυριστί Ταράσις υιός του Κόδεως με το τυπικό ανατολιακό κτητικό -σσ- όπως λ.χ. στην πόλη Tarhuntassa = η πόλη του Tarhuntaš) και οι στρατηγοί Ίλλους και ο αδελφός του Τρόκονδος/Τροκόνδας/Τροκόνδης/Τροκόνδιος (= Tarhuntaš = θεοφορικό ανατολιακό όνομα, το πιο συχνό αρσενικό ιθαγενές όνομα σε εκείνα τα μέρη της Ασίας) . Το ισαυρικό όνομα Ταράσις θα επιβιώσει στα βυζαντινά χρόνια ως Ταράσιος.

Trokondas

Τελικά οι δύο ομάδες Γότθων (του Αμαλού και του Στράβωνος) θα ενωθούν σε μία η οποία θα ακολουθήσει τον Θεοδώριχο Αμαλό στην κατάκτηση της Ιταλίας ύστερα από προτροπή του Ζήνωνα.

Gothisaurica1

Gothisaurica2

Η τελευταία σελίδα του HJ Kim είναι το βασικό συμπέρασμα του:

1) Αφού στις προγούμενες σελίδες περιγράφει μία μία όλες τις Γοτθικές επιδρομές στα Βαλκάνια, κατά τις οποίες οι Γότθοι λεηλατούν συνεχώς και ανενόχλητα από το Δυρράχιο μέχρι την Κωνσταντινούπολη, ο Kim θέτει το ερώτημα «που είναι ο ανατολικός Ρωμαϊκός στρατός;» και απαντά «δεν υπάρχει Ανατολικός Ρωμαϊκός Στρατός, γιατί ο μόνος Ρωμαϊκός στρατός που αναφέρεται είναι οι εξεγερθέντες Γότθοι foederati και οι Ίσαυροι αμύντορες της Κωνσταντινουπολέως» !!!

2) Αφού καταλήγει στο συμπέρασμα πως στρατιωτικά, η Ανατολική Αυτοκρατορία είχε παραλύσει όπως και η Δυτική, ο Kim λέει πως άν οι Σασσανίδες Πέρσες ήταν στις καλές τους ημέρες, η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία μπορεί κάλλιστα να είχε πέσει 1000 χρόνια πριν το 1453.

3) Τι εμπόδισε την πτώση της τον 5ο αιώνα;

α) Το ότι οι Πέρσες ήταν απασχολημένοι με τους Εφθαλίτες Ούννους.

β) Τα απόρθητα τείχη της Κων/πόλεως και η στενή υδάτινη λωρίδα του Βοσπόρου που δεν επέτρεψε στους Ούννους και στους Γότθους να λεηλατήσουν τα πλουτοπαραγωγικά ανατολικά μέρη της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

γ) Η διπλωματική ισχύς της που απέρρεε από την οικονομική της ευμάρεια που, με την σειρά της, ήταν συνέπεια της απληξίας των πλουτοπαραγωγικών της περιοχών.

Advertisements

21 Comments

Filed under Ιστορία, Μεσαίωνας

21 responses to “Γιατί επιβίωσε η Ανατολική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία;

  1. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Πολύ ωραία ανάρτηση !!!

    ” Οι Βάνδαλοι …κατέκτησαν Σικελία, Σαρδινία και Κορσική και επέδραμαν συνεχώς στην Ιταλία όπου το 455 μ.Χ. πραγματοποίησαν την άλωση της Ρώμης, λόγω της οποίας το όνομά τους σημαίνει σήμερα αυτό που σημαίνει (βάνδαλος, βανδαλισμός). ”

    Αλλά έφαγαν τέτοιο ξυλίκι στο Ταίναρο που ακόμα τρέχουν. Εκεί βρήκαν πιο ” βάρβαρους ” από αυτούς.

    ” Θεοδόσιος – εξαγόραζε πολύ φτηνά ”
    Τι πιστεύεις ότι ήταν αυτό που έκανε τον διαδοχό του Μαρκιανό να σταματήσει να πληρώνει και να εκτεθεί σε πιθανή επιδρομή ?

    • Τι πιστεύεις ότι ήταν αυτό που έκανε τον διαδοχό του Μαρκιανό να σταματήσει να πληρώνει και να εκτεθεί σε πιθανή επιδρομή ?

      To ότι ο Αττίλας στράφηκε προς τη Γαλλία μετά το 450.

      In 450 Attila proclaimed his intent to attack the Visigoth kingdom of Toulouse by making an alliance with Emperor Valentinian III. He had previously been on good terms with the Western Roman Empire and its influential general Flavius Aëtius.

      Από το 450 μέχρι το θάνατό του το 453, όλες του οι επιδρομές ήταν στην δυτική ευρώπη.

      • Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

        Positive ? Γιατί θυμάμαι ότι κάτι ψιλοεπιδρομούλες στην Βαλκανική τις έκανε. Κάτσε θα ψάξω να βρω.

      • Ψάξε και εσύ και πες μου.

        Αν δεν κάνω λάθος, όλες οι Βαλκανικές επιδρομές του (μέχρι και έξω από τα απόρθητα τείχη της Κωνσταντινουπόλεως) έγιναν κατά την δεκαετία 440-450.

  2. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Τον Ρικίμερο ( Ριχομέρης ) θα μπορούσες να τον πεις και ” αυτοκρατοροποιό ”

    Τo Tαράσ(σ)ιος ισαυρικό ? Όχι από ταράττω /ταράσσω ή τραχύς ( ή τον Λαό της Θάλασσας Τερές/Τυρρηνοί , πλάκα κάνω στο τελευταίο ).

    • Τo Tαράσ(σ)ιος ισαυρικό ? Όχι από ταράττω /ταράσσω ή τραχύς ( ή τον Λαό της Θάλασσας Τερές/Τυρρηνοί , πλάκα κάνω στο τελευταίο ).

      Κοίτα δε μας δίδεται ποτέ με διπλό -σσ- για να το συσχετίσουμε με το ταράσσω/ταράττω/ταραχή.
      Το μόνο όνομα που προκύπτει από την ταραχή στο LGPN είναι το Άτάραχος (μία φορά).

      Από εκεί και μετά αφου΄έχουμε το ισαυρικό Ταράσις του Ζήνωνος νομίζω πως η καλύτερη εικασία είναι να δούμε το Ταράσιος σαν ελληνοποιημένο απόγονό του.

  3. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Ναι έχεις δίκιο φίλε μου. Θυμόμουν λάθος. Το μόνο που βρίσκω είναι στον Πρίσκο εδώ

    http://www.archive.org/stream/historicigraecim01dinduoft#page/330/mode/2up

    http://www.archive.org/stream/historicigraecim01dinduoft#page/332/mode/2up

    που λέει ότι αφού αρνήθηκαν και ο Αττίλας τους είπε πως μόλις τελειώσει με την Δύση θα γυρίσει στην Ανατολή και θα τους κάνει με τα κρεμμυδάκια, έπειτα λέει ότι ο γιος του Άσπαρος για τις επιτυχίες του στην Θράκη κατά των επιδρομέων βαρβάρων έγινε στρατοπεδάρχης στην ανατολή , αλλά δεν λέει αν αυτές οι επιτυχίες ήταν πριν την άρνηση καταβολής φόρου ή μετά. Εδώ

    http://it.wikipedia.org/wiki/Ardaburio_(console_447)

    λέει το 450-453 αλλά και πάλι δεν βοηθάει. Αν τα καταφέρω θα ψάξω και τα βυζαντινοβιβλία μου, αλλά αφού δεν βρήκα μέχρι τώρα κάτι χλωμό το κόβω.

    • Ωραίος ο σύνδεσμός σου με τα αποσπάσματα των ελάσσονων ιστορικών.

      Λοιπόν, στο θέμα μας και ο Stephen Mitchell τα ίδια γράφει:

      http://postimg.org/image/9ggs1zyen/

      1) 451 μ.Χ. ο Αττίλας αλλάζει πολιτική και στρέφει το βλέμμα του προς τη Δύση, επειδή η αδελφή του Δυτικού αυτοκράτορα Βαλεντινιανού Γ΄ Ονόρια τον ήθελε για άντρα και του έδινε ως προίκα τη μισή δυτική αυτοκρατορία. Ο Βαλεντινιανός και ο Φλάβιος Αέτιος της το απαγόρευσαν και ο Αττίλας επέδραμε για να τους «συνετίσει».

      2) Αυτό επέτρεψε στον Μαρκιανό να σταματήσει τις πληρωμές προς τον Αττίλα που έκανε ο Θεοδόσιος Β΄.

      3) 451 = μάχη των Καταλαυνικών Πεδίων στην Γαλλία
      4) 452 = επιδρομή στην Ιταλία, συζήτηση Πάπα-Αττίλα έξω από τα τείχη της Ρώμης
      5) 453 = βρέθηκε νεκρός στον ύπνο του μετά από τσιμπούσι

      • Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

        Βρήκα, αλλά δεν βασίζονται σε πρωτογενείς πηγές.
        Από Π-Λ-ΜΠ, στο λήμμα για τον Μαρκιανό ( γράφει ο Βλάσης Φειδάς, καθηγητής της Γενικής Εκκλησιαστικής Ιστορίας και της Βυζαντινής Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών )
        ” Ο Μαρκιανός, παρά την προέλευσή του από τις τάξεις του στρατού, επιθυμούσε να διοικήσει την αυτοκρατορία χωρίς πολέμους, αλλά και χωρίς να θυσιάσει το γόητρό της στην επιθυμία αυτή. Αρνήθηκε να πληρώσει τον φόρο προς τον ηγεμόνα των Ούννων Αττίλα, που είχε αποδεχθεί ο Θεοδόσιος Β, και δεν δίστασε να εκστρατεύσει εναντίον των Ούννων στις δυτικές επαρχίες του κράτους. ”

        Και η ναυαρχίδα μου

        http://www.politeianet.gr/books/karagiannopoulos-e-ioannis-banias-istoria-tou-buzantinou-kratous-protos-tomos-164980

        ” Τελικώς ο Απολλώνιος επέστρεψεν άπρακτος. Και νε μεν εν συνεχεία οι Ούννοι επίχειρησαν επανειλημμένας επιδρομάς εις την Θράκην, απεκρούσθησαν όμως γενναίως υπό του υιού του Άσπαρος Αρδαβουρίου, τον οποίον κατόπιν τούτου ο Μαρκιανός προήγαγεν εις στρατηλάτην Ανατολής ( magister militum per Orientem ), ” παρέσχετο την εώαν στρατοπεδαρχίαν ” ( 1)( Σεπτέμβριος 451 ). Αι επιτυχείς ενέργειαι του Μαρκιανού υπεβοηθήθησαν ασφαλώς εκ του γεγονότος ότι ο Aττίλας, σκοπεύων από του 450 να στραφή εναντίον της Δύσεως, εγκατέλειψε προς στιγμήν τα πράγματα της Ανατολής. Είχον όμως το μέγιστον καλόν ότι εστανάτησαν την τρομεράν οικονομικήν αιμορραγίαν, την οποίαν το κράτος δια των συχνών και μεγάλων προς τους Ούννους χρηματικών παροχών υφίστατο. ”

        (1) Δίνει πηγή Πρίσκος,Fr 20 ( HGM.332.2)

      • Ωραία:

        Είχον όμως το μέγιστον καλόν ότι εσταμάτησαν την τρομεράν οικονομικήν αιμορραγίαν, την οποίαν το κράτος δια των συχνών και μεγάλων προς τους Ούννους χρηματικών παροχών υφίστατο. ”

        Απλά μπορούμε να πούμε ότι η «οικονομική αιμορραγία» δεν ήταν «τρομερά». Τι είναι 2.100 ρλχ όταν βγάζεις 66.000 ρλχ;

  4. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Ναι αλλά εδώ

    http://www.archive.org/stream/historicigraecim01dinduoft#page/276/mode/2up

    λέει ότι όχι μόνο έπρεπε να πληρώνουν στους Ούννους φόρο διπλάσιο από 350 λίτρες χρυσό σε 700, αλλά και να δώσουν χρήματα για εξαγορά δραπετών αιχμαλώτων που ήδη βρίσκονταν στην αυτοκρατορία (!!!) και να δώσουν και εμπορικά προνόμια. Ε, είναι ” τρομερά ” χασούρα. Μόνο να τους μπιπ δεν ζήτησαν.

    • Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

      Έχει και καλύτερο τώρα που ξανακοιτάω τον Καραγιαννόπουλο.Παρακάτω ο φόρος αυξάνεται σε 2.100 λίτρες χρυσού και επιπλέον έκτακτη εισφορά 6.000 λίτρες για οφειλές παλιές και η εξαγορά αιχμαλώτων από από 8 νομίσματα σε 12!
      Το κράτος αναγκάστηκε να πάρει έκτακτα φορολογικά μέτρα μέχρι κατά των πλουσίων ! και ύστερα ήρθαν σεισμοί, λιμοί,λοιμοί, πλημμύρες , καταποντισμοί.

      • Δεν σου φαίνονται πάντως όλα αυτά λίγο περίεργα, δεδομένου ότι ο Μαρκιανός άφησε πλεόνασμα 100.000 ρλχ;

  5. Simplizissimus

    Μπράβο, Σμερδαλέε, κι ας ήταν ζαλιστικό το κείμενό σου με όλα αυτά τα ονόματα.

    Τι Ονώριος και Ονωρία (με ωμέγα), τι Σουηβοί, τι Ατάουλφος, τι Στιλίχων, τι Αλάριχος, Γαϊνάς, Αρβογάστης, Τριβίγιλδος, Ρικίμερος και δύο Θεοδώριχοι (κι αυτοί με ωμέγα!), τι Βησιγότθοι (με ήτα), τι διαδικασίες εκγερμανισμού και εκβαρβαρισμού του στρατού της αυτοκρατορίας … Και στο τέλος να μην υπάρχει στρατός και να είναι όλοι φοιδεράτοι!

    (Παρεμπιπτόντως, πόσα λήμματα λείπουν από την ελληνική Βικιπαίδεια. Σε αναγκάζει να τα αναζητήσεις στην αγγλική…).

    Ως προς το βασικό επιχείρημα, ναι, το γεγονός ότι έμεινε άθικτη η παραγωγική βάση του ανατολικού μισού της αυτοκρατορίας (η Διοίκηση Ανατολής καιη Μικρά Ασία) ήταν ο καθοριστικός παράγοντας για την επιβίωσή του. Δεν είναι η πρώτη φορά που διατυπώνεται αυτό το επιχείρημα: το έχει πει ο J. B. Bury στις αρχές του εικοστού αιώνα και το ξαναείπε ο George Huxley στα τέλη του. Και οι δυο τους είχαν κατά νου κυρίως την επιβιωση του Βυζαντίου στους επόμενους αιώνες, όταν ο αντίπαλος ήταν το Ισλαμικό Χαλιφάτο.

    • Ωραίος, ευχαριστώ για την επισήμανση των ορθογραφικών. Αυτό συμβαίνει όταν ψάχνεις στην αγγλική βικι.

      Αρχίζω να τα διορθώνω. Πάντως τον Θεοδώριχο τον έχω δει γραμμένο και Θευδέριχο στον Μάλχο αν δεν απατώμαι.

  6. Simplizissimus

    Χμμμ … ευκαρία για να μας κάνεις άλλη μία ανάρτηση: το γερμανικό Teuta, το ιλλυρικό Teuta, και η γερμανική δίφθογγος iu / eu.

    • Το έχω αναλύσει το *teut-eh2 «λαός» τόσο στην ανάρτηση για την Ιλλυρική γλώσσα όσο και πιο πρόσφατα στην ΙΕ λεξιπλασία για το «προσωποποιητικό» -en-/-on- στο *teut-an-os > theudanaz = «φύλαρχος».

  7. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Και μια ανάρτηση για το γερμανικό Όθων και τον ετρουσκικής καταγωγής Ρωμαίο αυτοκράτορα Όθωνα.

    • Το γερμανικό Otto σημαίνει «πλούσιος» και είναι από την ίδια πρωτο-γερμανική ρίζα όπως το Odo-vaker, πρωτο-γερμανικό audo-wakraz, με το δεύτερο συνθετικό κατά τον Watkins να είναι το ίδιο με το ελληνικό Μελέᾱγρος, δλδ. το *wag’-ros = «όπλο, ρόπαλο». Άρα ο Odovakar ήταν «πλούσιος σε όπλα».

      Το γερμανικό Otto αντιστοιχεί στο αγγλικό Ed- του Edward.

  8. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    ” είχε δει την Δημοκρατία εν λειτουργία στην Ελλάδα ”

    Βρε συ τι τον κοροιδεύεις ? Μπορεί να εννοούσε το βυζαντινό κοινοτικό σύστημα 🙂

    —————————————-
    ” γερμανικό Otto σημαίνει «πλούσιος» ”

    Ναι αλλά δεν μου είπες, έχει καμιά πιθανή σχέση το γερμανικό Otto με το Otho αυτού του Ετρούσκου

    http://en.wikipedia.org/wiki/Otho

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s