Πουρτσαλ(ν)ώ και μαρκαλ(ν)ώ

Τα ρήματα πουρτσαλ(ν)ώ/προυτσαλ(ν)ώ και μουρκαλ(ν)ώ/μαρκαλ(ν)ώ, μουρκαλεύω/μαρκαλεύω τα συναντούσα μόνο σε λεξικά επιχωρικών ιδιωμάτων μέχρι που ο Πέτρος Τατσόπουλος σε εκείνη τη στιγμή αγανάκτησης έκανε την πολυσχολίαστη ρήση του για την «μισή Αθήνα». Έκτοτε, έτυχε να διαβάσω στο διαδίκτυο σε διάφορες ιστοσελίδες  για την «άλλη μισή Αθήνα … την αμαρκάλευτη».

Τα ρήματα αυτά είναι σλαβικά δάνεια στην ελληνική και δηλώνουν την πράξη του ζευγαρώματος των ζώων, δηλαδή την πράξη της «ὀχείας», η οποία στα αρχαία ελληνικά περιγράφεται με το ρήμα «ὀχεύω» (=βατεύω). Έτσι ο Πλάτων στην Πολιτεία του γράφει:

[454d-e] οὐκοῦν, ἦν δ᾽ ἐγώ, καὶ τὸ τῶν ἀνδρῶν καὶ τὸ τῶν γυναικῶν γένος, ἐὰν μὲν πρὸς τέχνην τινὰ ἢ ἄλλο ἐπιτήδευμα διαφέρον φαίνηται, τοῦτο δὴ φήσομεν ἑκατέρῳ δεῖν ἀποδιδόναι: ἐὰν δ᾽ αὐτῷ τούτῳ φαίνηται διαφέρειν, τῷ τὸ μὲν θῆλυ τίκτειν, τὸ δὲ ἄρρεν ὀχεύειν, οὐδέν τί πω φήσομεν μᾶλλον ἀποδεδεῖχθαι ὡς πρὸς ὃ ἡμεῖς λέγομεν διαφέρει γυνὴ ἀνδρός, ἀλλ᾽ ἔτι οἰησόμεθα δεῖν τὰ αὐτὰ ἐπιτηδεύειν τούς τε φύλακας ἡμῖν καὶ τὰς γυναῖκας αὐτῶν.

Το πουρτσαλ(ν)ώ και τα παρεμφερή του προέρχονται από τον παλαιοσλαβωνικό πρόγονο των σημερινών απαρεμφατικών μορφών prcati (σερβο-κροατικό) και prcat (τσέχικο), ενώ το μουρκαλ(ν)ώ/μουρκαλεύω και τα παρεμφερή ανάγονται στο παλαιοσλαβωνικό mrŭkati se.

μαρκαλνώ προυτσαλνώ

mrkati

Παράγωγο το πουρτσαλ(ν)ώ είναι ο πούρτσος/προύτσος = τράγος (κυριολεκτικά «οχευτής»), ενώ παράγωγα των όρων μαρκαλ(ν)ώ/μαρκαλεύω είναι το μαρκάλεμα και το επίθετο αμαρκάλευτη (= θηλυκό ζώο που δεν έχει ακόμα ζευγαρώσει) που αναφέρθηκε πιο πάνω.

Αν και δεν αποκλείεται η αλβανική διαμεσολάβηση -όπως συνέβη με πολλά άλλα σλαβικά δάνεια λ.χ. pljačkati > πλιάτσικο – στην περίπτωση του μαρκαλ(ν)ώ/μαρκαλεύω, συμφωνώ με τον Κυριαζή για την απίθανη αλβανική ετυμολόγηση του όρου από τους Ανδριώτη και Μπαμπινιώτη εκ του αλβανικού marr kalë = «παίρνω άλογο».

marr kale

Advertisements

Leave a comment

Filed under Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s