Εφευρίσκοντας την Εικονομαχία #2

(συνέχεια από μέρος #1)

4) Οι διάδοχοι του «Κοπρώνυμου»

Ο «Κοπρώνυμος» πέθανε το 775 και τον διαδέχθηκε ο γιος του Λέων ο Χάζαρος. Η προσωνυμία Χάζαρος οφείλεται στην καταγωγή της μητέρας του Ειρήνης-Tzitzak που ήταν κόρη του χαγάνου των Χαζάρων. Ο Λέων Γ΄ είχε παντρέψει το γιο του με χάζαρη «χαγανοπούλα», για να εξασφαλίσει την συμμαχία των Χαζάρων εναντίον των Αράβων. Η Ισαυρική δυναστεία έδωσε έμφαση στην δυναστική διαδοχή. Τα ονόματα Λέων και Κωνσταντίνος εναλλάσσονται από γενιά σε γενιά και είναι η πρώτη Βυζαντινή δυναστεία που στα νομίσματά της εικονίζονται προηγούμενοι αυτοκράτορες μαζί με τον νυν, ακριβώς για να δηλώνεται η δυναστική συνέχεια.

Αντίθετα με τον πατέρα του, ο Λέων Δ΄ δεν ήταν δεδηλωμένος εικονοκλάστης. Φυσικά, η εικονόφιλη εκδοχή της ιστορίας τον θέλει μανιώδη εικονοκλάστη που συνέχισε να κυνηγάει τους εικονόφιλους και την αθηναία γυναίκα του Ειρήνη ως «ηρωική κρυπτοεικονόφιλη». Στο τελευταίο έτος της βασιλείας του, ο Λέων τιμώρησε ορισμένους πολιτικούς συνωμότες (που μάλλον υποκινήθηκαν από τα αδέλφια του), τους οποίους ο Θεοφάνης «αναβάπτισε» σαν «ηρωικά εικονόφιλα θύματα». Ο ψευδο-Συμεών, μια πηγή του 10ου αιώνα, ισχυρίζεται ότι μόλις ο Λέων ανακάλυψε ότι η Ειρήνη ήταν κρυπτοεικονόφιλη, σταμάτησε να έχει «συζυγικές σχέσεις» μαζί της. Γράφει η Brubaker για τα παραπάνω στις σελίδες 57-58:

So far as we can tell, Leo IV did not participate actively in the image struggle. Subsequent, pro-image authors such as Theophanes described the punishment of several imperial officers during the last year of Leo’s reign as the persecution of iconophiles, but this seems to have been a response to a political conspiracy against the emperor, probably initiated by his half-brothers. An even later source, the tenth-century pseudo-Symeon, claimed that Leo IV’s wife Eirene was a secret supporter of icons; when Leo IV discovered two icons under her pillow, he is purported to have ceased “marital relations” with her. This is extremely unlikely. Eirene can hardly have been a convinced iconophile at the time of her marriage to Leo IV in 768, for it is virtually inconceivable that Constantine V would have permitted his son and heir to marry a woman whom he would have considered an idolater. […] There is in fact no evidence until 784 -four years after Leo’s death- that Eirene considered icon veneration worth supporting.

Στον διεθνή πολιτικό στίβο της εποχής έχουμε τα εξής. Το 774 ο Καρλομάγνος κατάκτησε την βόρειο (Λομβαρδική) Ιταλία και ο τελευταίος Λομβαρδός βασιλιάς Adalgis/Adelchis κατέφυγε στην Κων/πολη όπου τιμήθηκε με τον τίτλο του πατρικίου. Εκείνα τα χρόνια, το Βατικανό οικειοποιήθηκε τα αυτοκρατορικά εδάφη γύρω από τη Ρώμη. Στο πρώτο μισό του 8ου αιώνα το Liber Pontificalis τα περιγράφει ακόμα ως εδάφη που ελέγχονται από τον αυτοκράτορα της Κων/πόλεως, αλλά ήδη το 782 έχουν γίνει περιουσία του Βατικανού. Αν και δεν είναι ξεκάθαρο πως έγινε η μετάβαση, το 778 πρωτοεμφανίζεται στην ιστορία ένα πλαστογραφημένο κείμενο με τίτλο «Δωρεά του Κωνσταντίνου», υποτίθεται γραμμένο από τον Μέγα Κωνσταντίνο, το οποίο αφήνει στον Πάπα της Ρώμης ένα σωρό προνόμια και την διαχείριση των εδαφών της δυτικής Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Όπως γράφει και η Brubaker την οποία θα παραθέσω, η «ανακάλυψη» της «ξεχασμένης» Δωρεάς έγινε στην βολικότερη στιγμή, όταν το Βατικανό προσπαθεί ν΄απαγκιστρωθεί από τον έλεγχο της Κων/πόλεως και να συμμαχήσει πολιτικά με τους Φράγγους.

[σελ. 58-59] This left a vacuum of sorts in the area around Rome, where lands formerly in imperial control seem to have been open to exploitation by others. During the first half of the eight century, these imperial lands (sometimes referred to as “public land” in the Book of Popes) were still under the control of the emperor in Constantinople. […] Instead, by 782 they were clearly in the lands of the Roman church, for in that year pope Hadrian (772-795) gave some of them to the monastery of Sant Apollinare in Classe (the port of Ravenna). The same presumably happened to the imperial properties around Rome. How imperial lands became papal lands is not clear, but it is in this context that we might understand the Donation of Constantine, which we first hear about in 778, in a letter from pope Hadrian to Charlemagne. This was a forgery, written sometime in the third quarter of the eighth century, which claimed that Constantine I had granted the pope a variety of imperial privileges, including the western provinces of the empire, and, of course, Rome. Why the Donation was written, and who its intended audience was, are both disputed. But in the years of the Isaurian emperors in Byzantium, when Rome was distancing itself from the empire and taking over political rule and imperial lands in central and northern Italy, a document claiming that a venerated earlier emperor had given the lands of Italy to the pope was certainly a well-timed “discovery”.

At around this time, the shift in Rome’s allegiance from Byzantium to the Franks becomes apparent. Until at least 772, the papal chancery dated its texts according to the regnal years of the current Byzantine emperor. A swing away from acceptance of Byzantine authority is clear by 781, when imperial coins ceased to be minted in Rome. The break became final by 798, when the chancery shifted decisively to dating by the regnal years of the popes and the Frankish kings, omitting the Byzantine emperor entirely.

Ο Λέων Δ΄ πέθανε το 780 εκστρατεύοντας εναντίον των Βουλγάρων αφήνοντας τον θρόνο στον εννιάχρονο γιο του Κωνστνατίνο ΣΤ΄ με την μητέρα του Ειρήνη να κυβερνά ως επίτροπος.

Όπως έχει ήδη αναφερθεί πιο πάνω, δεν υπάρχει καμιά ένδειξη ότι η Ειρήνη ήταν ήδη εικονόφιλη όταν έγινε επίτροπος του ανήλικου γιού της το 780. Η πρώτη ένδειξη εικονοφιλίας της εμφανίζεται το 784, όταν τοποθετεί σαν πατριάρχη τον Ταράσιο (το όνομα είναι ισαυρικής/λουβιανής καταγωγής μιας και το πατρωνυμικό του Ίσαυρου Αυτοκράτορα Ζήνωνα ήταν Tarasikudissa = Tarasis υιος του Kudis) και προτείνει μια σύνοδο για την επαναφορά της εικονολατρείας. Στην μοναστική κοινότητα δεν πολυάρεσε ο διορισμός στον πατριαρχικό θρόνο ενός λόγιου που δεν ήταν καν ιερωμένος (όταν η Ειρήνη αποφάσισε να τον κάνει πατριάρχη, πρώτα συνέβη μια τυπική και συνοπτική χειροτονία).

Ο Ταράσιος συγκάλεσε την τελευταία σύνοδο που φέρει το επίθετο οικουμενική, δηλαδή την δεύτερη οικουμενική σύνοδο της Νικαίας το 787, με σκοπό την αποκατάστασητης εικονολατρείας. Το ερώτημα που τίθεται είναι γιατί αποφάσισε να υποστηρίξει την εικονοφιλία η Ειρήνη; Η απάντηση που προτείνει η Brubaker είναι γιατί ήλπιζε -μάταια- να ξαναφέρει με αυτόν τον τρόπο τον Πάπα στους κόλπους της Κων/πόλεως και να διακόψει την συμμαχία του Βατικανού με τον Καρλομάγνο:

[σελ. 60] The reason given by Tarasios for the change in policy concerning icons was that the restoration of image veneration would reunify the church. Certainly it conformed with Eirene’s policy of rapprochement with the pope of Rome, who, as we have seen, opposed the ban on religious images. By demonstrating renewed Byzantine solidarity with the pope, Eirene and her advisors may also have hoped -futilely, as we now know- to undercut the alliance then forming between the papacy and the Carolingians. On a more local level, Tarasios made great efforts to unify the Orthodox community.

Έχει ενδιαφέρον ότι η πρώτη απόπειρα της συνόδου το 786 στην Κωνσταντινούπολη, διακόπηκε από τα διαμαρτυρόμενα Τάγματα (το στρατιωτικό σώμα που οργάνωσε ο εικονοκλάστης «Κοπρώνυμος»). Για να μπορέσει η Ειρήνη να οργανώσει την σύνοδο του 787, χρειάστηκε να στείλει τα Τάγματα δήθεν σε εκστρατεία εναντίον των Αράβων και να «απολύσει» το 10% των πιο φανατικά προσκείμενων στη μνήμη του «Κοπρώνυμου» εξ αυτών. Τα Τάγματα είχαν τέτοια εκτίμηση για τον νεκρό αυτοκράτορα που τους οργάνωσε και τους οδήγησε σε νικηφόρες εκστρατείες, που ορισμένοι Ταγματικοί στρατιώτες, αργότερα επί Μιχαήλ Α΄, απογοητευμένοι από τις ήττες που υπέστησαν από τους Βουλγάρους του Κρουμ , πήγαν στον τάφο του «Κοπρώνυμου» και παρακαλούσαν τον νεκρό βασιλιά ν΄αναστηθεί και να ξαναναλάβει τα ηνία του στρατού και του κράτους που χάνεται και άρχισαν να διαδίδουν ότι ο Κωνσταντίνος αναστήθηκε και πήγε να πολεμήσει τους Βουλγάρους. Αυτό θα αναγκάσει λίγο μετά τον Λέοντα Ε΄ τον Αρμένιο να επαναφέρει την εικονοκλαστική πολιτική στο προσκήνιο το 815. Γράφει ο Θεοφάνης για το θέμα:

 

τῆς δὲ πόλεως λιτανευούσης μετὰ τοῦ ἀρχιερέως ἐν τῷ ναῷ τῶν ἁγίων ἀποστόλων, τινὲς τῶν δυσσεβῶν τῆς μιαρᾶς αἱρέσεως τοῦ θεοστυγοῦς Κωνσταντίνου μοχλεύσαντες τὴν πύλην τῶν βασιλικῶν τάφων, μηδενὸς προσέχοντος διὰ τὴν συνοχὴν τοῦ ὄχλου, ἀθρόως ἀνοιχθῆναι μετά τινος κτύπου παρεσκεύασαν, ὡς ἐκ θείας τινὸς τερατουργίας· καὶ ἔνδον εἰσπηδήσαντες προσέπιπτον τῷ τοῦ πλάνου μνήματι τοῦτον ἐπικαλούμενοι καὶ οὐ θεόν, “ἀνάστηθι,” λέγοντες, “καὶ βοήθησον τῇ πολιτείᾳ ἀπολλυμένῃ·διαφημίσαντες, ὅτι ἀνέστη ἔφιππος καὶ πορεύεται πολεμῆσαι Βουλγάρους ὁ τάρταρον οἰκῶν μετὰ δαιμόνων. τούτους συλλαβόμενος ὁ τῆς πόλεως ἔπαρχος, τὸ μὲν πρῶτον ἐψεύδοντο θεόθεν αὐτομάτως τὰς τῶν τάφων πύλας ἀνεῷχθαι·

Βλέπουμε με άλλα λόγια, ότι οι «μιαροί αιρετικοί» κατά τον εικονόφιλο Θεοφάνη, δεν ενδιαφέρονται για την επαναφορά της εικονοκλαστικής πολιτικής (ούτε φυσικά καταστρέφουν εικόνες και κυνηγούν εικονόφιλα θύματα) όσο για την «ανάσταση» του στρατιωτικά επιτυχημένου αυτοκράτορα που έτυχε να ήταν ο πρώτος εικονοκλάστης. Αυτό που ήθελαν οι Ταγματικοί στρατιώτες ήταν οι νίκες στις οποίες είχαν συνηθίσει επί του κατά Θεοφάνη «θεοστυγούς Κοπρωνύμου που τώρα κατοικεί στον τάρταρο [= κόλαση] με τους δαίμονες».

Αλλά ας γυρίσουμε στη δεύτερη σύνοδο της Νικαίας του 787. Όπως το ζεύγος Κωνσταντίνου και Ελένης έχει συσχετιστεί με την πρώτη θρυλική σύνοδο της Νικαίας, έτσι και στην δεύτερη, η Ειρήνη και ο Κωνσταντίνος ΣΤ΄ αυτοπροβλήθηκαν ως το νέο ζέυγος «Κωνσταντίνου και Ελένης» που αποκατέστησε την Ορθοδοξία. Μετά την αποκατάσταση της εικονολατρείας, όποιος δεν επιτελούσε την προσκύνηση των εικόνων θεωρούνταν επίσημα ως αιρετικός. Γράφει η Brubaker στη σελίδα 61:

Every Orthodox Christian was, and still is, supposed to perform proskynesis (bowing, kneeling or prostration) before holy images and to kiss them; and images are to be illuminated and accompanied by the burning of incense. In 787, anyone refusing to obey these prescriptions was anathematised and declared a heretic.

O Warren Treadgold έχει ετοιμάσει έναν θαυμάσιο χάρτη όλων των επισκόπων που συμμετείχαν στην Σύνοδο της Νικαίας του 787. Ο χάρτης μας δείχνει τα λειτουργικά σύνορα της αυτοκρατορίας στα τέλη του 8ου αιώνα. Οι περισσότεροι από τους περίπου 400 επισκόπους είχαν την έδρα τους σε «Κάστρα» με πληθυσμό μικρότερο των 2000 κατοίκων. Ο Treadgold εκτιμά ότι 8 «πόλεις» μάλλον είχαν πληθυσμό μεγαλύτερο των 10.000 κατοίκων και δίνει τα σαφώς αβέβαια νούμερα της εκτίμησής του ως εξής (σελ. 41 από το βιβλίο του The Byzantine Revival 780-842, Stanford University Press, 1988):

Αμόριον ~ 30.000

Έφεσος ~ 25.000

Αδριανούπολις ~ 20.000

Άγκυρα, Σμύρνη, Νίκαια, Ατταλεία και Τραπεζούντα ~ πάνω από 10.000

Οι δύο πόλεις με πληθυσμό που ξεπερνούσε τις 50.000 ήταν η Κωνσταντινούπολη (~ 100.000 κατά Treadgold) και η Θεσσαλονίκη (~ 50.000).

Το άλλο πράγμα που θα παρατηρήσετε στο χάρτη είναι ότι η σλαβοκρατούμενη ελλαδική ενδοχώρα των τελών του 8ου αιώνα, με την εξαίρεση του Θέματος Ελλάδος (~ Μονεμβασιά-Κόρινθος-Αθήνα) και μεμονωμένων παράκτιων περιοχών (λ.χ. Θεσσαλονίκη, Ναύπακτος) ακόμα δεν είναι βυζαντινό έδαφος.

 Treadgold 787 AD

Κατάφερε η Ειρήνη να αποκαταστήσει τις σχέσεις με το Βατικανό; Απορώ πως νόμιζε ότι ο Πάπας θα επέστρεφε στους κόλπους της Κων/πόλεως. Η απάντηση Πάπα και Καρλομάγνου στην σύνοδο του 787 ήταν η ακόλουθη:

[σελ 62-63] Pope Hadrian […] he demanded recognition of Rome’s primacy and the return of papal jurisdiction over Illyricum, which had been removed from papal authority during the reign of Constantine V [*σημ. εδώ μάλλον μπερδεύτηκε, γιατί η μεταβίβαση έγινε επί Λέοντος Γ΄ μάλλον το 732 μ.Χ.]. Neither was forthcoming. The pope nonetheless regarded the Acts of the 787 Council as a clear sign that the Byzantines now recognized the errors of the iconoclast position and as a confirmation that Orthodoxy had been re-established. The Frankish theologians who examined the Latin translation sent to them were less sympathetic. In a document called Against the Synod (Capitulare contra synodum), they challenged the way in which texts had been used to support of icon veneration as a nestablished Christian tradition […] They also challenged Eirene’s right, as a woman, to convoke a church council; and they questioned the legitimacy of Tarasios’ elevation to the patriarchate. Against the Synod no longer survives, but pope Hadrian’s vehement refutation of it does. In response to the pope Hadrian’s rebuttal, Charlemagne ordered a detailed review of the Byzantine and papal arguments. This was compiled by the leading theologians at the Frankish court, primarily Theodulf of Orlèans, and became known as the Book of King Charles (Opus Caroli Regis; it is also widely referred to as the Libri Carolini).

From the point of view of the theology of images, the Opus Caroli Regis adopts a position similar to that of the iconoclast Horos of 754 […] The very existence of the text, however, demostrates that however much Eirene and Tarasios may have hoped that the 787 Council would unify the Christian church, the cultural differences and divisions between Byzantium, the papacy, and the Franks were, by now, not so easily bridged.

Με λίγα λόγια δηλαδή, αντίθετα με αυτό που ήλπιζαν η Ειρήνη και ο Ταράσιος, ο Πάπας τους συνεχάρη για την αποκατάσταση της εικονολατρείας, αλλά τους υπέδειξε τα «άλλα» τρέχοντα προβλήματα που εμποδίζουν την σύμπραξή τους: ζητούσε την αναγνώριση του Παπικού Πρωτείου και την επαναφορά του νοτίου Ιλλυρικού (~Ελλάδα) στην δικαιοδοσία της Ρώμης! Οι δε Φράγγοι θεολόγοι του Καρλομάγνου συνέγραψαν το Opus Caroli Regis, στο οποίο προσπαθούν να πείσουν τους Βυζαντινούς ότι η «ορθή» πλευρά της εικονομαχίας τους είναι η «αιρετική» κατά τον Πάπα εικονοκλαστική ιδεολογία ! Με άλλα λόγια, για τους Φράγγους, η «ορθή» βυζαντινή πλευρά είναι αυτή που θα διατηρήσει το χάσμα με τον Πάπα!

5) Οι Μοναστικές μεταρρυθμίσεις.

Στον 8ο αιώνα συνέβη μια έξαρση του μοναστικού φαινομένου. Πολλά καινούρια μοναστήρια ιδρύθηκαν και υπάρχει μια διάχυτη διάθεση για την αναγνωση και αντιγραφή πρώιμων χριστιανικών κειμένων. Για την διευκόλυνση του αντιγραφικού έργου επινοήθηκε το αλφάβητο των μικρών γραμμάτων. Οι κύριοι πρωταγωνιστές αυτής της μοναστικής μεταρρύθμισης ήταν ο Πλάτων και ο ανηψιός του Θεόδωρος Στουδίτης. Το ενδιαφέρον για τα κείμενα των πατέρων της Εκκλησίας οφείλεται στο ότι οι μοναχοί ήθελαν να βρουν επιχειρήματα για να δικαιολογήσουν την ορθότητα της εικονοφιλίας. Γράφει η Brubaker στις σελίδες 68-70:

MONASTIC REFORM AND NEW TECHNOLOGIES OF WRITING

As we saw in Chapter 4, the eighth century saw the construction of many monasteries that no longer survive. One of these was founded around 783 by two members of an eminent Constantinopolitan family, a man called Plato and his nephew Theodore, who would later be canonised as Theodore of Stoudios. In 759, while still in his 20s, Plato had retired from a post in the imperial treasury to enter the monastic life on Mount Olympos (*σημ. της Μικράς Ασίας), where he ultimately became abbot (hegoumenos) of the monastery of Symbola; he was joined there by Theodore in 781. Sometime before 787 the pair built a new monastery (Sakkoudion) on family lands, recalling the similar activity documented for Tarasios and Theophanes at the same time.

[…] Theodore moved back to Constantinople in 798/9, and Eirene gave him the monastery of St John the Baptist of Stoudios, one of the oldest monasteries in the capital.

[…] The so-called Stoudite reforms had three main planks: the institution of a Rule of the Fathers intended to restore the traditions of the fourth-century Church Fathers (especially St Basil of Caesarea) to monastic life; the elevation of coenobitic (communal) over eremitic (solitary) monasticism; and the importance of monastic poverty and charity […].

THE INTRODUCTION OF MINUSCULE: Theodore encouraged reading and the copying of texts, and thus created a fertile ground for the development of an important shift in medieval writing technologies. This occurred around the year 800, when -in both Greek and Latin manuscripts- majuscule (capital or upper case letters) begun to be replaced by minuscule. […] The invention of minuscule made books considerably cheaper to produce: it was faster to write than majuscule, and smaller, so that more letters could be written on a page. Unsurprisingly, it soon supplanted majuscule for all but deluxe manuscripts and presentation scripts (for example, inscriptions on icons). Writing technologies became quicker and more efficient around the year 800 […].

Όταν ενηλικιώθηκε ο Κωνσταντίνος ΣΤ’ η Ειρήνη αρνήθηκε να του παραχωρήσει την εξουσία. Στα χαρτιά, παρουσιαζόταν και οι δύο ως «Βασιλείς», αλλά στην πραγματικότητα η Ειρήνη μόνη της ασκούσε την εξουσία. Στα νομίσματα, η Ειρήνη απεικονίζει τον γιο της χωρίς γένι, ακριβώς για να δηλώσει ότι είναι ανώριμος για να κυβερνήσει από μόνος του. Όταν ο Κωνσταντίνος αποπειράθηκε να απομαρκύνει την μητέρα του και το επιτελείο της από την εξουσία, η Ειρήνη τιμώρησε τα μέλη του δευτέρου και περιόρισε τον γιο της εντός του Παλατιού («χρυσή φυλακή»). Το 790 όμως ο Κωνστνατίνος κατάφερε να αναγνωριστεί από τον στρατό ως μοναδικός Βασιλεύς και, με τη σειρά του, περιόρισε την μητέρα του στο παλάτι της στον Ελευθέριο. Το όνομά της όμως συνέχιζε να εμφανίζεται στα νομίσματα.  Δύο χρόνια αργότερα, η Ειρήνη κατάφερε να ανακτήσει τη θέση της ως συμβασιλεύουσα.

Το 795 ο Κωνστνατίνος ΣΤ΄ ανάγκασε την γυναίκα του Μαρία να γίνει καλόγρια, ώστε να μπορέσει να παντρευτεί την ερωμένη του Θεοδότη, που ήταν συγγενής του Θεόδωρου Στουδίτη. Η εκκλησία, και ειδικότερα οι συγγενείς της Θεοδότης Πλάτων και Θεόδωρος, αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν τον γάμο και κατηγόρησαν τον Κωνσταντίνο για Μοιχεία. Ο Κωνσταντίνος συνέλαβε τον Στουδίτη, τον ράβδισε, τον εξόρισε στην Θεσσαλονίκη και φυλάκισε τον θείο του Πλάτωνα. Επειδή ο Θεόδωρος και ο Πλάτων ανήκαν σε ευπρεπή οικογένεια της Κων/πόλεως, το όλο ζήτημα μείωσε την δημοτικότητα του Κωνστνατίνου. Η Ειρήνη άδραξε την ευκαιρία και το 797 φυλάκισε και τύφλωσε τον γιο της, ο οποίος πέθανε κατά το τύφλωμα. Για τα επόμενα 5 χρόνια (797-802) η Ειρήνη κυβερνά ως μόνος «Βασιλεύς». Έχει ενδιαφέρον ότι προτιμούσε τον αρσενικό τίτλο «Βασιλεύς» αντί του «Βασίλισσα», ακριβώς για να δείξει ότι ήταν τόσο ικανή στην βασιλεία όσο θα ήταν και ένας αρσενικός βασιλέας.

Για να κερδίσει σε δημοτικότητα, η Ειρήνη προσέφερε μαζικές φοροαπαλλαγές στους κατοίκους της βασιλεύουσας και ακύρωσε τα «κομέρκια» (τελωνειακός φόρος που πληρωνόταν σε Άβυδο και Ιέριον για όποιον ήθελε να διαπλεύσει την Προποντίδα). Ο Θεοφάνης ισχυρίζεται ότι ο Καρλομάγνος είχε προτείνει να παντρευτεί την Ειρήνη και να ενώσουν τα δύο «μισά» της κάποτε ενιαίας Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Η Ειρήνη, πάντα κατά τον Θεοφάνη, ήταν έτοιμη να δεχτεί, μέχρι που ο σύμβουλός της Αέτιος την καθαίρεσε με πραξικόπημα. Ο Αέτιος δεν έμεινε για καιρό στον θρόνο, γιατί καθαιρέθηκε με τη σειρά του από τον Λογοθέτη τού Γενικού Νικηφόρο, ο οποίος στέφθηκε βασιλέας από τον Ταράσιο τον Οκτόβρη του 802. Η Ειρήνη πέθανε εξόριστη στην Λέσβο τον Αύγουστο του 803.

Κατά την βασιλεία της Ειρήνης και του Νικηφόρου, έχουμε την ανάκτηση του Ελλαδικού χώρου στην αυτοκρατορία. Ο Σταυράκιος έκανε δυο μεγάλες εκστρατείας κατά των Σλάβων της Ελλάδος και κατάφερε να συγκεντρώσει αρκετά λάφυρα ώστε να ξεπληρωθεί η ακριβή ειρήνη που η Ειρήνη κατάφερε να αποσπάσει από τους Άραβες. Ο Νικηφόρος θα επιτελέσει την μεταφορά πληθυσμών από όλα τα [ασιατικά] θέματα στις «Σκλαυινίες». Στρατιωτικα, ο Νικηφόρος κατάφερε να αναδιοργανώσει την πληρωμή και ανεφοδιασμό του στρατού, αλλά το 811 πέθανε άσημα στην μάχη της Πλίσκας, όπου ο Βούλγαρος χαγάνος Κρουμ έκανε το κρανίο του κρασοπότηρο. Τα στρατεύματα ανακήρυξαν τον γιο του νικηφόρου Σταυράκιο ως βασιλέα, αλλά όντας άρρωστος και τραυματισμένος από τη μάχη όπου έπεσε ο πατέρας του δεν άντεξε πολύ στην εξουσία. Τον ίδιο χρόνο ο Μιχαήλ Ραγκαβέ τον καθαίρεσε και κάθισε στον βασιλικό θρόνο. Ο Μιχαήλ Α΄ (811-813) είναι ο πρώτος βυζαντινός βασιλέας που αναγνώρισε τον Καρλομάγνο ως αυτοκράτορα (φυσικά «της Δύσης» και όχι «των Ρωμαίων»), 12 χρόνια αφού ο Πάπας είχε στέψει του Καρλομάγνο Imperator Romanorum (Χριστούγεννα 800).  Οι Βούλγαροι εκείνη την περίοδο κατέκτησαν πολλά από τα εσπέρια εδάφη που είχαν ανακτήσει τα Τάγματα ηγούμενα από τον «Κοπρώνυμο» και αυτά που κατάφεραν να ν΄ανακτήσουν τα στρατεύματα της Ειρήνης και του Κωνσταντίνου ΣΤ’. Ύστερα από μια ταπεινωτική ήττα από τους Βούλγαρους, ο Μιχάηλ αποσύρθηκε σε μοναστήρι και τον Ιούλιο του 813 στον θρόνο ανέβηκε ο Λέων ο Αρμένιος, στρατηγός του θέματος των Ααντολικών.

6) Η δεύτερη εικοκλαστική περίοδος (815-842)

Μετά από δύο χρόνια στην εξουσία και ύστερα από μια σειρά ηττών από τους Βουλγάρους, ο Λέων Ε΄ αποκατέστησε την εικονοκλαστική πολιτική. Το έκανε γιατί αφενός πίστευε πως οι ήττες από τους Βουλγάρους ήταν τιμωρία του Θεού για το αμαρτωλό ποίμνιό του που ακολουθούσε «εδιωλολατρικά» έθιμα και αφετέρου για να ανυψώσει το πεσμένο ηθικό των στρατιωτών του, συνδέοντας την βασιλεία του με αυτήν του στρατιωτικά επιτυχημένου εικονοκλάστη «Κοπρώνυμου». Ο Λέων μετωνόμασε τον γιο του Smbat ως Κωνσταντίνο, για να επαναφέρει το δυναστικό σχήμα εναλλαγής Λέων-Κωνσταντίνος που εισήγαγαν οι Ίσαυροι.

Ο Λέων καθαίρεσε τον εικονόφιλο πατριάρχη Νικηφόρο και στη θέση του έβαλε τον Θεόδοτο Μελισσηνό. Επίσης ανέθεσε στον νεαρό τότε, αλλά υπερμορφωμένο και πολλά υποσχόμενο, Ιωάννη τον Γραμματικό να ψάξει για να βρει στα παλαιά κείμενα τα «δίκαια» της εικοκλαστικής μερίδας   Αυτή είναι η πρώτη φορά σε όλη την περίοδο της εικονομαχίας, που οι εικονόφιλοι μοναχοί όπως ο Στουδίτης, αρνούνται να αναγνωρίσουν την αυτοκρατορική διαταγή.

Γράφει η Brubaker στις σελίδες 90-91:

Two years after Leo V came to the throne, the pro-image patriarch Nikephoros (806-815) was forced out, and replaced by Theodotos Melissenos, who agreed to support the iconoclast position of the emperor. For the first time ever, there was monastic opposition, led by Theodore of Stoudios, whose letters to the pope (and many others) argued so strongly against Theodotos’ appointment as patriarch that the pope rejected it.

Ο Λέων Ε’ δολοφονήθηκε από τον Μιχαήλ Β’ που συνέχισε το εικονοκλαστικό μονοπάτι του πρώτου. Ο Μιχαήλ, με μεγάλη δυσκολία και με βουλγαρική βοήθεια, κατάφερε να καταπνίξει την αποστασία του Θωμά του Σλάβου, ο οποίος είχε πρακτικά αυτονομήσει σχεδόν όλη την Μικρά Ασία. Αυτή η αποστασία έδωσε την ευκαιρία στους Άραβες να κατακτήσουν την Κρήτη μεταξύ του 824 και 827. Το 829 στον θρόνο ανέβηκε ο Θεόφιλος (829-842), ο τελευταίος εικονοκλάστης βασιλέας. Στα πρώτα χρόνια της βασιλείας του οι Άραβες κατέκτησαν το Παλέρμο και όλη την δυτική Σικελία, ενώ το 831 υπέστη μια ταπεινωτική ήττα στην Καππαδοκία από τους Άραβες. Νιώθοντας ανασφαλής, ο Θεόφιλος άρχισε να τιμωρεί όσους διαφωνούσαν μαζί του. Ανάμεσα στα θύματα του είναι οι «γραπτοί» αδελφοί Θεόδωρος και Θεοφάνης . Αυτές οι τιμωρίες είναι ο κόκκος αλήθειας των «μανιωδών» εικονοκλαστικών διώξεων κατά των εικονόφιλων. Οι εικονόφιλη εκδοχή της ιστορίας τις φούσκωσε και τις προέβαλλε πίσω στο χρόνο.

Η εικονόφιλη προπαγάνδα θεώρησε τον Θεόφιλο και τον Ιωάννη τον Γραμματικό ως «Σαρακηνόφρονες» και προσπάθησε να παρουσιάσει την εικονοκλασία τους σαν «αραβική επίδραση». Ορισμένοι σύγχρονοι μελετητές, γνωρίζοντας τον Ισλαμικό Ανεικονισμό, έπεσαν στην παγίδα της εικονόφιλης προπαγάνδας. Όπως εξηγεί όμως η Brubaker στις σελίδες 124-5, τα δύο φαινόμενα δεν μπορούν να συσχετιστούν. Οι εικονομάχοι δεν ήθελαν τις θρησκευτικές εικόνες, αλλά δεν είχαν πρόβλημα με όλες τις άλλες, ενώ ο ισλαμικός ανεικονισμός απαγορεύει την απεικόνιση κάθε ζωντανού πλάσματος, ανθρώπου και ζώου. Επίσης, ο ισλαμικός ανεικονισμός δεν απαντά στο Κοράνι, αλλά στα μεταγενέστερα Hadith τα οποία , αν και δύσκολο να χρονολογηθούν, μάλλον είναι μεταγενέστερα των πρώτων βυζαντινών εικονοκλαστικών κρουσμάτων του 730.

7) Ο «Θρίαμβος της Ορθοδοξίας»

Η γυναίκα του Θεόφιλου Θεοδώρα, παρουσιάζεται στις μεταγενέστερες πηγές ως «κρυπτοεικονόφιλη». Αλλά όπως, εξηγεί η Brubaker, αυτό δεν αναφέρεται πουθενά σε πηγές του 9ου αιώνα και είναι ένας επαναλαμβανόμενος εικονόφιλος τόπος, η παρουσίαση μιας «κρυπτοεικονόφιλης» αυτοκράτειρας δίπλα σε έναν «στυγερό εικονοκλάστη» αυτοκράτορα. Πάντως, το 843, έναν χρόνο μετά τον θάαντο του Θεόφιλου, η Θεοδώρα συμφώνησε στην αποκατάσταση της εικονολατρείας υπό τον όρο του μη αφορισμού του εικονοκλάστη άνδρα της. Ο εικονοκλάστης πατριάρχης Ιωάννης Γραμματικός έδωσε τη θέση του στον εικονόφιλο πατριάρχη Μεθόδιο και η σύνοδος που συνεδρίασε στο παλάτι των Βλαχερνών τον Μάρτιο του 843, αποκατέστησε τις αποφάσεις της συνόδου της Νικαίας του 787. Έκτοτε, κάθε Κυριακή της Ορθοδοξίας, γιορτάζουμε τον «Θρίαμβο της Ορθοδοξίας».

Γιατί, πότε και πως λοιπόν εφευρέθηκε η εικονομαχία;

Όπως εξηγεί η Brubaker παρακάτω, οι Εικονόφιλοι είχαν ήδη αρχίσει να ξαναγράφοπυν την ιστορία του 8ου αιώνα από το 800 όταν και ο Λέων Γ΄ πρωτοεμφανίζεται ως εικονοκλάστης. Από εκεί και μετά, ακολούθησε ένα γενικό λάσπωμα της Ισαυρικής δυναστείας και του σημαντικότερου αυτοκράτορα του 8ου αιώνα που έμεινε στην ιστορία σαν «Κοπρώνυμος». Σε αυτά, οι εικονομάχοι δανείστηκαν το μοντέλο των πρώιμων χριστιανών που υπέστησαν διωγμούς από τους ειδωλολάτρες αυτοκράτορες και το εφάρμοσαν στον 8ο αιώνα. Έτσι προέκυψαν οι ιστορίες για τους μανιώδεις και ξέφρενους εικονοκλάστες που κατέστρεφαν τις εικόνες και κυνηγούσαν τους «εικονόδουλους». Η πραγματική ιστορία βέβαια, είναι εντελώς διαφορετική. Όπως γράφει η Brubaker η «εικονομαχία» δεν είχε επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή των Βυζαντινών:

[σελ. 120-1]

[…] the image debate rarely had any disruptive impact on the day-to-day lives of the Byzantines; and even when it did, this was apparently only really discernable in the capital.

Why, when, and how was “iconoclasm” invented?

As we have already seen, the Byzantines began re-writing the history of the image struggle already by about the year 800, when the legend of Leo III’s purported destruction of an image of Christ above the Chalke Gate was invented. Byzantine re-invention of the past was not, it must be emphasised, necessarily conscious: like everyone else, the Byzantines tried to explain the past in terms that made sense in the present, and to reconstruct the historical narrative in ways that led sensibly to the present in which they lived. Some of the rewriting of the past was, however, part of a determined campaign aimed at vilifying the Isaurian dynasty inaugurated by Leo III in 717. In its early phases, this was simply a means of neutralising the achievements of Leo III and, especially, Constantine V, who had masterminded the administrative and military reorganization that resulted in the restoration of state stability, and had engineered the revival of empire after the disasters of the seventh century. By the mid-ninth century, it had moved beyond this into a wholesale denunciation of selected members of the Isaurian dynasty by promoters of the new Makedonian dynasty. The main vehicles of the anti-iconoclast campaign were histories and saints’ lives, which, following the pattern of early Christian martyr stories, recast members of the pro-image faction as Christian martyrs and their opponents as heretical oppressors equivalent to the pagan persecutors of early Christians. The success of these literary inventions is clear from their repetition ever since, both by the Byzantines (especially during the twelth-century “reforms” of the church) and in modern scholarship.

 

Advertisements

12 Comments

Filed under Ιστορία, Μυθοθρυψία, Μεσαίωνας

12 responses to “Εφευρίσκοντας την Εικονομαχία #2

  1. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    ” αποτυχίες της Ειρήνης και το υιού της Κωνσταντίνου ΣΤ΄, πήγαν στον τάφο του «Κοπρώνυμου» και παρακαλούσαν τον νεκρό βασιλιά αναστηθεί και να ξαναναλάβει τα ηνία του στρατού και του κράτους

    “ἀνάστηθι,” λέγοντες, “καὶ βοήθησον τῇ πολιτείᾳ ἀπολλυμένῃ·” διαφημίσαντες, ὅτι ἀνέστη ἔφιππος καὶ πορεύεται πολεμῆσαι Βουλγάρους ὁ τάρταρον οἰκῶν μετὰ δαιμόνων ”

    Αυτό έγινε επί Μιχαήλ Α.

  2. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Ναι ρε man . Eντάξει. Δεν το είπα για παρατήρηση. (Το ξέρω ότι το ήξερες. Μέσα σε μια ανάρτηση ξέρω ότι δεν μπορείς να κάνεις λεπτομερή παράθεση των γεγονότων. ). Δεν συμφωνώ μαζί σου σχεδόν σε τίποτα. Εγώ είμαι εθνιστής και “ταλιμπανοχριστιανορθόδοξος ” ( και Παναθηναικάρα ) αλλά ΜΠΡΑΒΟ !!!!!!!! για τα θέματα και τις δεκάδες πηγές που μας δίνεις και όλες τις νεότερες απόψεις για την εθνολογία/εθνογραφία. Π.χ. και εγώ είχα διαβάσει ότι οι Αλβανοί ενδέχεται να κατάγονται από κάποιο θρακικό φύλο, αλλά την ανάλυση και την τεκμηρίωση που κάνεις εσύ δεν την έχω ξαναδεί πουθενά από Έλληνα ερευνητή ! Σε ευχαριστούμε πολύ και συνέχισε την τρομερή δουλειά. Σε διαβάζω φανατικά.

    • Να σαι καλά. Ή άλλη ανάρτηση είναι για εσένα. Με έβαλες και έψαξα να βρω σε pdf το βιβλίο της Gill Page για την Βυζαντινή ταυτότητα της περιόδου 1204-1453.
      Θα στο ποστάρω στα γρήογορα για να το πάρεις και κάποια μέρα θα κάνω εκτενέστερη ανάρτηση.

  3. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    ΌΧΙ.Ευχαριστώ αλλά … Μην το κάνεις man ! Διαβάζω μόνο Έλληνες Βυζαντινολόγους ( Καραγιαννόπουλο, Σαββίδη, Νικολουδη κ.λπ.) γιατί τα αγγλικά μου είναι επιπέδου Lower και δεν ξέρω αν θα την κατανοώ.Θα περιμένω τη δική σου ανάρτηση .

    • Πάρτο βρε να το έχεις και αχρείαστο ας είναι. Αύριο θα το ψάχνεις και δεν θα το βρίσκεις. Θα κάνω και ανάρτηση κάποια μέρα και θα το συζητήσουμε.

  4. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Ok. Θένκιου !

  5. “[…] the image debate rarely had any disruptive impact on the day-to-day lives of the Byzantines; and even when it did, this was apparently only really discernable in the capital.”

    Αυτό σχεδόν λαμβάνει το ζητούμενο. Γιατί προϋποθέτει ότι δεν έγιναν συστηματικές καταστροφές ή αποσβέσεις εικόνων. Η καταστροφή έστω και μιας εικόνας θα προσέβαλλε τόσο βαθιά την λαϊκή θρησκευτικότητα/δεισιδαιμονία, που είναι αδύνατον να πη κανείς ότι δεν το πρόσεχε κανείς. Σκέψου απλώς τι θα συνέβαινε αν αυτό γινόταν σήμερα.

    Από την στιγμή όμως που κανείς δεν μπορεί να αρνηθή την πραγματικότητα των αποξέσεων, δείχνει υπερβολική βεβαιότητα ο ισχυρισμός των συγγραφέων.

    “Ορισμένοι σύγχρονοι μελετητές, γνωρίζοντας τον Ισλαμικό Ανεικονισμό, έπεσαν στην παγίδα της εικονόφιλης προπαγάνδας. ”

    Ανεικονικός όμως είναι και ο Ιουδαϊσμός. Εκ συμπτωματικής συμπτώσεως μάλιστα όλοι οι εικονομάχοι αυτοκράτορες προέρχονται από την Ανατολή, ενώ την Σύνοδο του 787 συνεκάλεσε μια δυτική, η Ειρήνη η Αθηναία. Ασφαλώς κάτι πιο βαθύ υπόκειται λοιπόν.

    Και τέλος δεν κατάλαβα ακριβώς τον λόγο για τον οποίο η Μακεδονική Δυναστεία ήθελε να δυσφημήση ειδικά τους Ισαύρους (και όχι τον Ηράκλειο π.χ.), που ήταν ιστορία ενός αιώνα σχεδόν.

    • Η Μακεδονική Δυναστεία χρησιμοποίησε το εικονόφιλο λάσπωμα της Ισαυρικής δυναστείας, ώστε να περάσει την ιδέα ότι ο πρώτος άξιος αυτοκράτορας μετά τον Ηράκλειο ήταν ο ιδρυτής της Βασίλειος Α΄, προσπερνώντας τα σημαντικά επιτεύγματα των πρώτων δύο Ισαύρων. Ο Βίος του Βασιλείου που γράφτηκε επί του Πορφυρογέννητου, έχει αποδειχθεί ότι αποδίδει στον Βασίλειο «ευεργετήματα» που είχαν γίνει από τους προκατόχους του.

      Τώρα στο άλλο που έγραψες για διαφορά ανεικονικής ανατολής και εικονικής δύσης (την οποία περιγράφει η Αρβελέρ στην «Πολιτική ιδεολογία»), όπως σου είπα στο προηγούμενο σχόλιο, δεν βρήκα κάτι για αυτό στην Brubaker.

      H εικονόφιλη Ειρήνη ήταν εσπέρια, αλλά εσπέριοι ήταν και οι συντοπίτες της Ελλαδικοί που αποστασίασαν εναντίον της το 799 υπέρ των τυφλωμένων από αυτήν γιων του εικονοκλάστη πεθερού της «Κοπρώνυμου».

      Με άλλα λόγια, σύμφωνα με τον Θεοφάνη πάντα, οι Ελλαδικοί ως «ένθερμοι εικονόφιλοι» επαναστατούν εναντίον εναντίον του Λέοντα του Ίσαυρου «λόγω θρησκευτικού ζήλου» το 727 και αργότερα, το 799 επαναστατούν εναντίον της εικονόφιλης συντοπίτισσάς τους Ειρήνης, υποστηρίζοντας τους γιους του Κοπρώνυμου, που η Ειρήνη είχε εξορίσει στην Αθήνα οι οποίοι, αν δεν ήταν εικονοκλάστες έρρεπαν προς εκείνη την μεριά. Τι απέγινε ο «ένθερμος εικονόφιλος ζήλος» τους στην δεύτερη εξέγερση;

      Η Brubaker δεν πιστευει ότι οι εξεγέρσεις και οι αποστασίες αυτές είχαν πραγματικά θρησκευτικά αίτια, αλλά ήταν συνηθισμένες πολιτικές αποστασίες που απλώς χρησιμοποιήθηκαν από την εικονόφιλη προπαγάνδα αργότερα που τους βάπτισε σαν «μαχητές της πίστεως».

      Όλη η ιστορία του Θεοφάνη και των άλλων εικονόφιλων πηγών της εποχής του χαρακτηρίζετια από τέτοιες «επανερμηνείες». Θα σου δώσω ένα άλλο παράδειγμα.

      Ο Αρμένιος Αρτάβασδος (εῷος στρατηγός των Αρμενιακών και φίλος του Λέοντα του Ίσαυρου που βοήθησε να τον φέρει στον θρόνο), σύμφωνα με τον Θεοφάνη μετά τον θάνατο του Λέοντα, αποστασίασε εναντίον του Κοπρώνυμου επειδή ήταν «εικονόφιλος». Στην πραγματικότητα αποστασίασε γιατί ήθελε να γίνει αυτός αυτοκράτορας.

      http://en.wikipedia.org/wiki/Artabasdos

      Ο Θεοφάνης λέει πως ο στρατηγός του θέματων των Θρακησιών, Μιχαήλ Λαχανοδράκων, στενός φίλος του Λέοντα του Ισαύρου, «έκλεισε» τα «εικονόφιλα» μοναστήρια του θέματός του, δήμευσε την περιουσία τους και υποχρέωσε τους μοναχούς «για να τους ντροπιάσει» να παντρευτούν τις καλόγριες.

      http://en.wikipedia.org/wiki/Michael_Lachanodrakon

      Δες πως ξεκινάει το άρθρο της βικιπαίδειας για τον καημένο τον Λαχανοδράκοντα:

      Michael Lachanodrakon (Greek: Μιχαήλ Λαχανοδράκων; died 20 July 792) was a distinguished Byzantine general and fanatical supporter of Byzantine Iconoclasm under Emperor Constantine V (r. 741–775). As a result of his iconoclast zeal, in 766 he rose to high office as governor of the Thracesian Theme, and instigated a series of repressive measures against iconophile practices, particularly targeting the monasteries.

      Τα κίνητρά του όμως δεν ήταν θρησκευτικά. Όντως έβαλε χέρι στην περιουσία των μοναστηρίων, δίχως να διακρίνει μεταξύ εικονόφιλων και εικονοκλαστικών, αλλά για να αποκτήσει χρηματικό κεφάλαιο για την στρατιωτική ανάπτυξη του θέματός του και όντως επέβαλε στους μοναχούς να παντρευτούν καλόγριες, όχι για να τους εξευτελίσει, αλλά σαν λύση της λειψανδρίας που είχε προκαλέσει ο λοιμός που κατά τον Θεόδωρο Στουδίτη «είχε σχεδόν ερημώσει την Κων/πολη», αναγκάζοντας τον Κοπρώνυμο να μεταφέρει πληθυσμούς από το Αιγαίο και την Ελλάδα στην Κων/πολη για να την επανδρώσει. Λογικά, ανάλογη λειψανδρία θα προέκυψε και στο θέμα Θρακησιών του Λαχανοδράκοντα. Ξανά, ο Θεοφάνης περιγράφει τα γεγονότα αυτά όπως γουστάρει, κάνοντας τον Μιχαήλ «κακό εικονοκλάστη» που δρα εξαιτίας των «θρησκευτικών του πεποιθήσεων» εναντίον των «εικονόφιλων» μοναστηρίων.

  6. Τι σου φαίνεται λογικώτερο: ότι ο στρατηλάτης και πρώτος βουλγαροκτόνος Κοπρώνυμος (δεν το γράφω μειωτικά, αλλά για να συνεννοούμαστε) τρόμαξε από ένα λοιμό και ένα σεισμό και υιοθέτησε την εικονομαχία, που του ήταν κάτι εντελώς ξένο; Ή ότι, προερχόμενος από την Συρία, ανατράφηκε σε ένα πολιτισμικό περιβάλλον ανεικονικότητας, επηρεασμένο από Ιουδαϊσμό και Ισλάμ, και ακολούθησε, στιβαρότερα ίσως, την πολιτική του πατέρα του, που τροφοδοτήθηκε από τις υπερβολές των εικονόφιλων;

    Ό,τι και να έγινε πάντως, κανείς δεν αμφισβητεί ότι ο Κοπρώνυμος ήταν ειλικρινής στην εικονομαχική του διάθεση. Γιατί αίφνης όλοι οι άλλοι πρωταγωνιστές της ιστορίας είχαν (μόνο!) πολιτικά κίνητρα; Μιλάμε για 1200 χρόνια πριν, όταν το θρησκευτικό συναίσθημα σήμαινε κάτι πολύ διαφορετικό παρά σήμερα. Γνωρίζεις το σχόλιο, του Ευσεβίου νομίζω, ότι τον καιρό του Αρείου πήγαινες στον μπαρμπέρη και σε άρχιζε στις συζητήσεις για το κτιστό και το άκτιστο.

    Σχετικά με την εξέγερση των Ελλαδιτών, προφανώς υπάρχουν και άλλοι λόγοι εξέγερσης εκτός των θρησκευτικών: εδώ δυναστικοί.

    Είναι δυνατόν ο Λαχανοδράκων να φέρεται στους καλόγερους χειρότερα από Σαρακηνός και να μην είχε θρησκευτικά κίνητρα; Γιατί ποτέ άλλοτε στην μεσαιωνική ιστορία δεν συνέβη κάτι ανάλογο, όσοι λοιμοί και να είχαν ενσκήψει; Μα αναγκαστικοί γάμοι μοναχών;!

    Σχετικά με τις χρονολογικές ανακολουθίες, για μένα είναι προφανές ότι 5 χρόνια πάνω ή κάτω δεν αλλάζουν την ιστορία, εκεί μπορεί να έγινε ένα λάθος χρονολόγησης. Στην Βικιπαίδεια χρονολογούνται οι επιστολές πριν το 726 βέβαια, αλλά για αυτό δεν μπορώ να είμαι βέβαιος. Πώς εξηγείται όμως η αντικατάσταση του Γερμανού στην πατριαρχία από τον Αναστάσιο;

    http://en.wikipedia.org/wiki/Patriarch_Germanus_I_of_Constantinople

    • Τι σου φαίνεται λογικώτερο: ότι ο στρατηλάτης και πρώτος βουλγαροκτόνος Κοπρώνυμος (δεν το γράφω μειωτικά, αλλά για να συνεννοούμαστε) τρόμαξε από ένα λοιμό και ένα σεισμό και υιοθέτησε την εικονομαχία

      Δεν ήταν μόνο ο λοιμός. Έχουμε και λέμε:

      726 εκρήγνυται το ηφαίστειο της Θήρας (θα άκουσε σίγουρα τους παλαιότερους να μιλάνε για αυτό).
      740 Σειρά σεισμών στην Κωνσταντινούπολη που προκαλεί ζημια στα τείχη.
      747 Λοιμός «ανα την οικουμένη».

      Εμένα μια μέρα με κουτσούλησαν πουλιά δυο φορές σε δύο άσχετα σημεία εκεί που περπατούσα και το θεώρησα μέγιστη και απίθανη γκαντεμιά … 🙂 🙂 🙂

      Τώρα, δεν αποκλείω να υπήρχαν γεωγραφικές ποικιλίες στην θρησκευτικη λατρεία ανάμεσα σε ανατολή και δύση και είναι γνωστό ότι τα βάθη της Μικράς Ασίας έχουν δώσει σειρά αιρέσεων όπως οι Αρμένιοι Παυλικανοί και οι «Φρύγες» Μοντανιστές και Αθίγγανοι:

      http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%B1%CF%85%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82
      http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82
      http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%B8%CE%AF%CE%B3%CE%B3%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CE%B9_(%CE%B8%CF%81%CE%B7%CF%83%CE%BA%CE%B5%CE%B9%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1)

      Και φυσικά ο ασιατικός μονοφυσιτισμός με την Αρμενική «μιαφυσιτική» του εκδοχή:

      http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CF%86%CF%85%CF%83%CE%B9%CF%84%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82
      http://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_Apostolic_Church#Miaphysitism_versus_monophysitism

      Επομένως σίγουρα υπήρχαν θρησκευτικές διαφορές ανατολής-δύσης.

      Αλλά δεν πιστεύω ότι ο Λαχανοδράκων έκανε ό,τι έκανε λόγω «εικονοκλαστικού ζήλου», όπως δεν πιστεύω ότι οι Ελλαδικοί εξεγέρθηκαν εναντίον του Λέοντος Γ΄ το 727 λόγω «εικονόφιλου ζήλου».

      Τώρα για υποχρεωτικό γάμο μοναχών και καλογριών, όντως δεν το ξανακούσαμε ( 🙂 ), αλλά υπάρχουν παραδείγματα όπου οι αυτοκράτορες έβαλαν χέρι στην περιουσία της εκκλησίας για να αποκτήσουν κεφάλαια για την πληρωμή εκστρατειών. Άλλες φορές, η εκκλησία συνεισφέρει εκούσια, όπως έκανε ο πατριάρχης Σέργιος στις περσικές εκστρατείες του Ηρακλείου, όπου τα νομίσματα με τα οποία πληρώθηκαν οι στρατιώτες προέκυψαν από εκκλησιαστικά χρυσά και αργυρά σκεύη που προσέφερε ο Σέργιος στον Ηράκλειο.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s