Η σύγκριση μεταξύ των «πάλαι» και «νῦν» Ρωμαίων του Ατταλειάτη

Ο Μιχαήλ Ατταλειάτης ολοκλήρωσε την συγγραφή της ιστορίας της περιόδου 1034-1079 γύρω στο 1080. Η ιστορία του έχει δύο βασικά θέματα: το πρώτο είναι η αναζήτηση των αιτίων της παρακμής, δηλαδή το τι έφταιξε και, ενώ στην αρχή της ιστορίας του η βασιλεία των Ρωμαίων ήταν το ισχυρότερο κράτος της Μεσογείου, στο τέλος της (πριν την «διορθωτική» κατά Ατταλειάτη παρέμβαση του Νικηφόρου Βοτανειάτη) όδευε προς κατάρρευση. Το δεύτερο θέμα της ιστορίας του είναι η εξύμνηση του αυτοκράτορα Νικηφόρου Βοτανειάτη, του «ήρωα» της ιστορίας του Ατταλειάτη που κατά την βασιλεία του (1078-1081) κατάφερε να «διορθώσει» κάπως τα πράγματα. Η ιστορία του Ατταλειάτη είναι σαφώς μεροληπτική ως προς τον Βοτανειάτη μιας και η εξύμνηση των αρετών του και της ευγενικής του καταγωγής από ένα σημείο και μετά κυριολεκτικά γίνεται κουραστική.

Σε ένα ενδιαφέρον κεφάλαιο της ιστορίας του ο Ατταλειάτης κάνει μια σύγκριση μεταξύ των «πάλαι» Ρωμαίων με τους «νῦν»: πως γίνεται και οι αρχαίοι Ρωμαίοι είχαν τέτοιες επιτυχίες χωρίς καν να είναι χριστιανοί και οι τωρινοί Ρωμαίοι, χριστιανοί όντες (δηλαδή ο περιούσιος λαός του Χριστού) να έχουν τέτοιες αποτυχίες; Η απάντηση του Ατταλειάτη είναι ενδεικτική των αλλαγών της εποχής του: η παρακμή των «νῦν» Ρωμαίων είναι ένδειξη «θεοβλάβειας» (τρέλας σταλμένης από το Θεό). Αυτό δεν είναι κάτι το καινούριο, αλλά είναι η τυπική ιουδο-χριστιανική ιδεολογία που θέλει τον θεό να «παιδεύει» τον περιούσιο λαό του, για να τον συνετίσει. Η καινοτομία του Ατταλειάτη όμως είναι η στάση του Θεού απέναντι στους αρχαίους Ρωμαίους. Οι «πάλαι» Ρωμαίοι αν και ειδωλολάτρες γλίτωναν την θεοβλάβεια διότι, χωρίς να το γνωρίζουν, δρώντας συνετά και φρόνιμα, εξασφάλιζαν την ευμένεια του Θεού. Αυτή η καινοτομία του Ατταλειάτη, ότι δηλαδή ο Θεός των Χριστιανών μπορεί να δείξει εύνοια σε συνετούς και φρόνιμους μη Χριστιανούς, είναι ένα προϊόν των ιδεολογικών «ζυμώσεων» του 11ου αιώνα,  όπως έχω δείξει σε άλλη ανάρτηση.

Παραθέτω το κεφάλαιο του Ατταλειάτη στις παρακάτω σελίδες με τα βέλη να δείχνουν την κεφαλαιοποίηση των Καλδέλλη-Κράλλη στην έκδοσή τους του Ατταλειάτη. Στο βιβλίο τους είναι το κεφάλαιο 24 (σλδ. 352-361).

MAtt Romans1

MAtt Romans2

MAtt Romans3

Ἐπῄει οὖν θάμβος τοῖς συνετοῖς ὅπως οἱ Ῥωμαίων ἀρχηγοὶ μετὰ τοσαύτης περιφανείας καὶ λαμπρότητος κατὰ τῶν ὁμοφύλων ἐπιστρατεύοντες, οὕτως ἀτίμως καὶ γοερῶς καὶ μετὰ τοιαύτης εὐτελείας καὶ δυσθυμίας πεποίηνται τὴν ἐπάνοδον, ἀντὶ τοῦ πρὶν τελουμένου τοῖς πάλαι Ῥωμαίοις λαμπροῦ καὶ στεφανηφόρου θριάμβου, καταγέλαστον κατάγοντες καὶ πανευτελέστατον θέατρον, τἠν ἧτταν οὐ τῶν συστρατιωτῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἑαυτῶν κακοπάθειαν καὶ σκληροτυχίαν ὀδυνηρῶς θριαμβεύοντες.

Ειδικότερα, οι συνετοί άνδρες απορούσαν πως οι αρχηγοί των Ρωμαίων, που επιστράτευαν με τέτοια περιφάνεια και λαμπρότητα κατά των ομοφύλων τους (αναφέρεται στους εμφύλιους πολέμους του 11ου αιώνα), πλέον πραγματοποιούσαν την επάνοδό τους θρηνώντας  ατίμως και με τέτοια ευτέλεια και δυσθυμία και, αντί να πραγματοποιούν τον λαμπρό και στεφανηφόρο θρίαμβο των παλαιών Ρωμαίων, κάνουν ένα καταγέλαστο και πανευτελέστατο θέαμα («θέατρον»), στο οποίο επιδεικνύουν οδυνηρώς όχι μόνον την ήττα των συστρατιωτών τους, αλλά και την δική τους κακοπάθεια και σκληροτυχία.

Τί τούτου γένοιτ΄ ἄν διαδηλότερον θεοβλαβείας ὑπόδειγμα; Ὅθεν καὶ θαυμάζειν μοι ἔπεισι πῶς οἱ Ῥωμαίων βασιλεῖς τοὺς εἰδότας ἔχοντες πολλῶν ἱστοριῶν καὶ πράξεων ἐπιγνώσεις καὶ τύχας λαμπρὰς καὶ ταπεινὰς γινομένας ἐξ αἰτιῶν προφανεστάτων, ὧν μὲν ἐκ θείου χόλου τοῖς ἁμαρτανομένοις σφοδρῶς ἐπαναπτομένου, ὧν δὲ ἀπὸ βουλευμάτων γλίσχρων καὶ ἀγεννῶν καὶ ἀνοικείων τοῖς πράγμασιν, οὐδένα λόγον αὐτῶν πεποίηνται οὐδ΄ ἀξιοῦσι τὰς αἰτίας μανθάνειν ἐξ ὧν τὰ τοιαῦτα δυστυχήματα τῇ Ῥωμαίων ἡγεμονίᾳ προσπίπτουσιν, ἀλλ΄ ἔξω πάσης βουλῆς θεοφιλοῦς καὶ θεραπείας τοῦ θείου καὶ τῆς τῶν πατρίων νόμων ἐπανορθώσεως καθιστάμενοι, ἀβούλως καὶ προπετῶς εἰς πολέμους μεγάλους καὶ κινδύνους, μὴ πρότερον τὸν Θεὸν ἱλεωσάμενοι, τὰς ῥωμαϊκὰς δυνάμεις εἰσάγουσι, καὶ πάσχοντες κακῶς καὶ ἡττώμενοι ἀπηνῶς, αἴσθησιν οὐ λαμβάνουσι τῆς ἐκ τοῦ θείου νεμέσεως.

Τι άλλο θα μπορούσε να είναι διαδηλότερον υπόδειγμα θεοβλάβειας; Συνεπώς, εγώ αναρωτιέμαι πως είναι δυνατόν οι βασιλείς των Ρωμαίων, που έχουν στην υπηρεσία τους ειδήμονες που γνωρίζουν καλά την ιστορία των γεγονότων του παρελθόντος, οι οποίοι γνωρίζουν ότι «οι λαμπρές και ταπεινές τύχες» (καλά και κακά αποτελέσματα) έχουν προφανέστατες αιτίες – άλλες μεν λόγω θείου χόλου που πλήττει σφοδρά τους αμαρτωλούς, άλλες δε λόγω «γλίσχρων» (~ αισχροκερδών), «ἀγεννών» (~ πρόστυχων) και «ἀνοικείων τοῖς πράγμασι» (~ ακατάλληλων για τις καταστάσεις) αποφάσεων– [οι βασιλείς των Ρωμαίων] να μην ακούν τα λόγια αυτών των ειδημόνων και να μην αξιώνονται να μάθουν τις αιτίες που κρύβονται πίσω από όλα αυτά τα δυστυχήματα της ηγεμονίας των Ρωμαίων. Αντιθέτως, απομακρύνονται από κάθε απόφαση θεοφιλή (αρεστή στον θεό), που υπηρετεί το θείο και που θα οδηγούσε στην επανόρθωση των πάτριων νόμων και, άγουν τις Ρωμαϊκές δυνάμεις «ἀβούλως καὶ προπετῶς» σε μεγάλους πολέμους και κινδύνους, χωρίς να έχουν προγουμένως φροντίσει να κατευνάσουν τον Θεό, με αποτέλεσμα να υποφέρουν κακώς και να ηττούνται βάναυσα, χωρίς καν να συνειδητοποιούν ότι εισπράττουν την θεία νέμεσι.

Ἀλλ΄ οἱ πάλαι Ῥωμαῖοι οὐχ΄ οὕτω ποιούντες τὰς φοβερὰς ἐκείνας καὶ μάχας καὶ στρατηγίας κατώρθουν, ἀλλὰ καίπερ τὴν ἐκ τοῦ Θεοῦ λόγου καὶ τῆς ἐκ τῆς ἀρρήτου καὶ ὑπερφυοῦς σαρκώσεως αύτοῦ καὶ κατὰ τόνδε τὸν κόσμον συναναστροφῆς νομοθεσίαν μηκέτι λαβόντες ἐπὶ τὸ σέβειν τὰ θεῖα καὶ ἀρετῆς ἀντιποιείσθαι καὶ τοὺς τῆς ἀγαθοεργίας νόμους καὶ εύσεβείας καὶ καθαρότητος ἐκθύμως τηρεῖν, ὅμως τῇ φυσικῇ μεγαλοφροσύνη πρὸς τὰς τούτων παρατηρήσεις νουνεχῶς ἐπαιδεύοντο. Καὶ εἴπερ ποτὲ συνέβη τῇ Ῥώμῃ εἴτε ἥττης δυσκλήρημα εἴτε σημεῖον οὐκ ἀγαθὸν ἐπεφάνη, πολλὴν ἐποιοῦντο τὴν ἔρευναν καὶ τὴν ζήτησιν, μή πού τι τῶν δεόντων καὶ ἁρμοζόντων παρελείφθη ἤ παρθένος ἐκ τῶν φυλαττουσπων τὸ ἀθάνατον πῦρ τὴν παρθενίαν ἐκλάπη ἤ παρανομίας ἐπράχθη ὀνείδισμα, καὶ χόλος ἐντεῦθεν θεῖος τοὶς Ῥωμαίοις ἐπαπειλεῖ. Καὶ διερευνώμενοι πολλάκις εὕρισκον τὰς τῶν ἀτοπημάτων αἰτίας καὶ διορθούμενοι ταύτας καὶ τὸ θεῖον ἐξευμενίσασθαι πληροφορηθέντες, μετὰ τοιαύτης παρασκευῆς καὶ θάρσους εἰς τοὺς πολέμους ἐχὠρουν καὶ κατώρθουν αύτοὺς ἐπὶ μεγάλοις τροπαίοις τὰς νίκας ἐπαίροντες, ἐπεὶ καὶ τοῦτο τοῖς στρατηγοῖς διὰ σπουδῆς καὶ φροντίδος ἐγίνετο, τὸ καθαρμὸν ποιεῖσθαι τῇ στρατιᾷ παντὸς ἀδικήματος καὶ ῥυπάσματος καὶ μετὰ τὸ καθῆραι ταύτην τότε προκινδυνεύειν τῆς πατρίδος ἄμεινον εἶναι διελογίζοντο.

Οι παλαιοί Ρωμαίοι από την άλλη, δεν διέπραξαν τα κατορθώματά τους σε εκείνες τις φοβερές μάχες και εκστρατείες, συμπεριφερόμενοι με αυτόν τον τρόπο [των νύν Ρωμαίων]. Παρά το ότι δεν είχαν ακόμη λάβει τον Λόγο του Θεού και την Νομοθεσία που προέκυψε από την απερίγραπτη και υπερφυσική του Ενσάρκωση και τον ερχομό του σε αυτόν εδώ τον κόσμο και, συνεπώς, δεν ήταν σε θέση να σεβαστούν τα θεία και να ζουν ενάρετα τηρώντας εκθύμως (πρόθυμα, συνειδητά)  τους νόμους της αγαθοεργίας, της ευσέβειας και της αγνότητας, παρόλα αυτά κατάφερναν να τους τηρήσουν, μέσα από την έμφυτή τους μεγαλοφροσύνη και την νουνεχή τους παιδεία. Και αν ποτέ συνέβαινε στην Ρώμη το δυσκλήρημα της ήττας ή εμφανιζόταν ένας κακός οιωνός, πραγματοποιούσαν μεγάλη έρευνα, διερευνώντας αν ο θείος χόλος επαπειλούσε τους Ρωμαίους, εξαιτίας  κάποιων παραλείψεων στα δέοντα και αρμόζοντα ή αν μία εκ των Παρθένων που φύλαγαν το αθάνατο πυρ (Virgines Vestales) είχε χάσει την παρθενιά της ή αν είχε συμβεί κάποιο ονείδισμα λόγω παρανομίας. Και διερευνώντας συχνά έβρισκαν τις αιτίες των ατοπημάτων, τις διόρθωναν και, έχοντας πληροφορηθεί ότι είχαν επιτύχει τον θείο εξευμενισμόπροετοιμασμένοι με αυτόν τον τρόπο και ευθαρσείς, πραγματοποιούσαν όλους εκείνους τους πολέμους στους οποίους διέπρεπαν, εγείροντας μεγάλα τρόπαια για τις νίκες τους. Επιπρόσθετα, οι στρατηγοί έκαναν το ίδιο με σπουδή και φροντίδα, δηλαδή εξάγνιζαν το στρατό από κάθε αδίκημα και ρύπασμα, διότι πίστευαν ότι είναι καλύτερο να διακινδυνεύεις [σε μάχη] για την πατρίδα μετά από έναν τέτοιο καθαρμό.

 Τοῖς δὲ νῦν Ῥωμαίοις, οὐδὲν τούτων διὰ φροντίδος ἐστίν, ἀλλ΄οἱ μὲν ἀρχηγοὶ τούτων καὶ βασιλεῖς προφάσει δημοσιακῆς ὠφελείας τὰ χείριστα καὶ θεομισῆ καὶ παράνομα διαπράττονται. Ὁ δὲ τοῦ στρατοῦ προηγούμενος μὴ προσανέχων τῷ πολέμῳ μηδὲ τῇ πατρίδι νέμειν τὰ ὅσια προαιρούμενος καὶ τὴν ἐκ τῆς νίκης δόξαν περιφρονῶν πρὸς τὸ κερδαίνειν ὅλον ἐαυτὸν ἐπιτείνει καὶ τὴν στρατηγίαν ἐμπορίαν κέρδους οὐκ εύπραγίαν τοῦ ἰδίου ἔθνους οὐδ΄ εὐδοξίαν πεποίηται. Τὸ δὲ λοιπὸν πλῆθος ἐκ τῶν ἡγεμόνων τὰς ἀφορμὰς λαμβάνον τῆς ἀδικίας, ἀκαθέκτοις καὶ ἀναισχύντοις ὁρμαῖς τοὺς ὁμοφύλους κακῶς καὶ ἀπανθρώπως μετέρχονται ἁρπάζοντες καὶ βιαζόμενοι τὰ τούτοις προσόντα καὶ τὰ τῶν πολεμίων δρῶντες ἐν τῇ ἰδίᾳ κατοικίᾳ καὶ χώρᾳ καὶ μηδεμιᾶς κακοποιΐας ἢ λαφυραγωγίας παραχωροῦντες τοῖς λεγομένοις πολεμίοις, ἀφ΄ὧν αἱ παλαμναιόταται τούτοις ἀραὶ παρὰ τῶν ὁμογενῶν ἐπιφέρονται, ὡς τῆς ἥττης αὐτῶν ἄνεσιν παρεχομένης πάσαις ταῖς τῶν Ῥωμαίων κώμαις καὶ χώραις καὶ πόλεσι, τοιούτων πράξεων δρωμένων.

Όσο για τους νυν Ρωμαίους, όχι μόνον δεν φροντίζουν για τίποτε απ΄όλα αυτά, αλλά αντιθέτως, οι αρχηγοί και βασιλείς τους, χρησιμοποιώντας ως πρόφαση το δημόσιο όφελος, διαπράττουν τα χείριστα και θεομισή και παράνομα. Ο αρχηγός του στρατού δεν ενδιαφέρεται ούτε για τα του πολέμου ούτε γι΄αυτό που είναι σωστό για την πατρίδα ούτε ενδιαφέρεται για την επίτευξη της νίκης, αλλά επιτείνει όλον τον εαυτό του προς το κερδαίνειν, μετατρέποντας την στρατηγία του σε εμπορία κέρδους, δίχως να διαπράττει ούτε ευπραγία ούτε ευδοξία για το έθνος του. Το υπόλοιπο πλήθος των στρατιωτών, λαμβάνοντας ως αφορμή την αδικία των ηγετών του, με ακάθεκτη και αναίσχυντη ορμή επιδράμουν κακώς και απανθρώπως κατά των ομοφύλων τους αρπάζοντας με τη βία την περιουσία τους και δρώντας σαν εχθροί στην ίδια τους την χώρα και κατοικία, χωρίς να παραλείψουν κανέναν τύπο κακοποιΐας και λαφυραγωγίας από αυτούς που κάνουν οι εχθροί μας. Γι΄ αυτό το λόγο, οι ομογενείς τους επιπέμπουν «παλαμναιότατες» κατάρες εναντίον τους, μιας και η ήττα τους θα προκαλέσει ανακούφιση σε όλες τις κώμες, τις χώρες και τις πόλεις των Ρωμαίων, όσο κάνουν τέτοιες πράξεις.

Καὶ πάλιν τεθαύμακα τίνι θαρροῦντες οἱ τῶν Ῥωμαίων προεστῶτες πρὸς ἀντιπαρατάξεις καὶ πολέμους ἐν οἷς ἀγωνοθέτης ἀρεπὴς καθέστηκεν ὁ Θεός τοὺς ἀμφ΄αὐτοὺς ἐξοπλίζουσιν, ἢ πάντως οἱόμενοι λήσειν τὸν ἀνύστακτον ὀφθαλμὸν καὶ κλέψαι τὴν νίκην ὥς τινος οἰκοδεσπότου μὴ ἐπαγρυπνοῦντος τοῖς ἰδίοις οὐσίδιον; Λανθάνουσι δὲ οὐ μόνον τῶν ἐπὶ ταὶς μάχαις ἐλπίδων ἀποτυγχάνοντες, ἀλλὰ καὶ τὸν βίον δυσκλεὼς καταστρέφοντες καὶ τοὶς ἐξ ἀδικίας συμποριζομένοις προσαποβάλλοντες καὶ τὰ ἐκ δικαίων πόρων τῷ δημοσίῳ περιερχόμενα.

Και πάλι απορώ σε ποιόν εναποθέτουν τις ελπίδες τους οι προεστώτες των Ρωμαίων όταν εξοπλίζουν τους στρατιώτες τους για μάχες και πολέμους, θέματα στα οποία ο Θεός είναι ο «ἀρρεπὴς ἀγωνοθέτης» (αμερόληπτος κριτής); Ή πιστεύουν πως μπορούν να ξεφύγουν από τον «ανύστακτο οφθαλμό» και να «κλέψουν» την νίκη, όπως μπορούν να κλέψουν τον νοικοκύρη που δεν επαγρυπνεί προσέχοντας την περιουσία του; Δεν καταλαβαίνουν ότι με αυτό τον τρόπο όχι μόνο χάνουν την ελπίδα νίκης στις μάχες, αλλά και καταστρέφουν δυσκλεώς τη ζωή τους, χάνοντας έτσι όχι μόνο αυτά που συσσώρευσαν αδίκως, αλλά και αυτά που το κράτος συσσώρευσε από τους δίκαιους πόρους του.

Ἔγωγε οὖν ἐν πολλοῖς συνεκστρατευσάμενος κἄν τοὶς βασιλείοις συνεχῶς συναναστρεφόμενος, οὐδέπω ἔγνων ἐν πᾶσι βουλὴν Θεῷ ἀρέσκουσαν οὐδ΄, ἐπὶ στρατιωτικοῖς ἢ πολιτικοῖς πράγμασι σκέψεως προβαινούσης ἢ διαγνώσεως, εὐλάβειαν προεπιμιχθεῖσαν τοὺ μή πώς ποτε παρανομόν τι συναναφαίνεται τῇ βουλῇ καὶ Θεῷ ἀποτρόπαιον, ἀλλὰ τὸ πᾶν εἰς τὸ κέρδος τοῦ βουλεύματος καταντᾷ, κἄν ἱερὰ βεβηλῶνται κἄν ἄνθρωποι βλάπτωνται, κἀκεῖνο προέχουσιν ἐν τοῖς βασιλείοις οἱ τὰς προφάσεις τοὺ ἀδίκου καὶ θεομισοὺς κέρδους ἐκ πονηρίας συλλέγοντες, ἀλλ΄οὐδ΄ἐν πολλοὶς τούτων ὁ Θεός ἡγεῖται τοὺ προβουλεύματος καὶ μνήμη τούτου συνανακέκραται. Διαταῦτα τὴν τῶν γινομένων ἐν τοῖς Ῥωμαίοις καταστροφὴν ἐς αὐτὴν ἀναφέρω τὴν ἐκ τοῦ θείου νέμεσιν καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀδεκάστου γνώμης ἀπόφασιν. Ὅτι τοῖς ἔθνεσι τιμᾶσθαι τὸ δίκαιον λέγεται καὶ συντηρεῖσθαι τὰ πάτρια νόμιμα τούτοις άπαρεγχείρητα καὶ πᾶσαν τὴν εὐτυχίαν ἐκ τοῦ δημιουργοῦ καταπτᾶσαν αὐτοῖς συνεχῶς ἐπιλέγουσιν, ἅπερ κοινὰ πᾶσι τοῖς ἀνθρώποις εἰσὶ προτερήματα καὶ παρὰ πάσης ἀπαιτούνται θρησκείας. Ἡ γὰρ ἀληθὴς καὶ ἀμώμητος πίστις ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν, ἐπεὶ τῶν ἀρετῶν τυγχάνομεν ἔκπτωτοι, κατάγνωσις μὰλλον ἐστι καὶ κατάκρισις, καθὼς καὶ τῷ θείῳ νόμῳ τῶν ἐντολῶν δοκεῖ φάσκοντι: «Ὁ είδὼς τὸ θέλημα τοῦ κυρίου αὐτοῦ καὶ μὴ ποιῶν, δαρήσεται πολλάς».

Όσο για εμένα, έχοντας συμμετάσχει σε πολλές εκστρατείες και έχοντας διατελέσει την καριέρα μου στο παλάτι, ουδέποτε είδα να λαμβάνεται παντελώς αρεστή στον Θεό απόφαση, ούτε είδα σε συζητήσεις και τελικές αποφάσεις σε στρατιωτικά ή πολιτικά θέματα να υπάρχει ευλαβής φροντίδα αποφυγής της παρανομίας και αυτού που ο Θεός θεωρεί αποτρόπαιο. Αντίθετα, ο γνώμονας κάθε ληφθείσας αποφάσεως ήταν το κέρδος, χωρίς να λαμβάνεται υπόψιν το αν βεβηλώνονται οι ναοί και το αν βλάπτονται οι άνθρωποι, και με εκείνους που έβρισκαν τις καλύτερες προφάσεις για την διεξαγωγή του άδικου και θεομισούς κέρδους να προάγονται έναντι άλλων στα ανώτερα αξιώματα του παλατιού. Επιπρόσθετα, τις περισσότερες φορές ο Θεός ούτε εκλαμβάνεται ως πρόεδρος του συνεδρίου ούτε και μνημονεύεται ποτέ. Γι΄αυτό το λόγο αποδίδω την καταστροφή που έχει πλήξει τους Ρωμαίους σε θεϊκή τιμωρία και σε ετυμηγορία της αμερόληπτής του κρίσης. Γιατί λέγεται ότι και στα Έθνη (βαρβάρους) το δίκαιο τιμάται και συντηρούνται αδιάφθαρτα τα πάτρια νόμιμα και αναγνωρίζεται συνεχώς το  κάθε ευτύχημα ως δώρο του Δημιουργού, νοοτροπίες οι οποίες απαντούν σε όλους τους ανθρώπους και θεωρούνται ως προτερήματα και απαιτούνται από κάθε θρησκεία. Αλλά, η αληθής και αμώμητη πίστη που έχουμε εμείς οι Χριστιανοί, δεδομένου ότι καταντήσαμε έκπτωτοι των αρετών μας, κατέληξε να είναι κατηγορία και παράπτωμα. Όπως λέει και ο θείος νόμος των εντολών «αυτός [ο δούλος] που γνωρίζει το θέλημα του κυρίου του και δεν το κάνει θα φάει πολύ μαστίγωμα» [Λουκάς 12:47].

Καὶ μή μοί τις ἑπιτιμήσῃ τῆς τοιαύτης τῶν ἡμετέρων καταδρομῆς. Οὐ γὰρ ἐπὶ λοιδορίᾳ τούτων ἁπλῶς καὶ ἀτιμίᾳ ψευδόμενος γέγραφα, ἀλλ΄ ἐπὶ ἐλέγχῳ τῶν κακῶς πραττομένων, μήπου ποτὲ ἄρα αἰδὼς καὶ φόβος ὑπέλθῃ τοῦ θείου τοὺς ἡγεμόνας καὶ στρατηγοὺς καὶ αὐτοὺς τοὺς ὑπηκόους αὐτῶν καὶ μεταβαλόντες ἐπὶ τὰ κρείττονα, τῆς ἄνωθεν εύμενείας καὶ ἀντιλήψεως τύχωσι καὶ τὰς οἰκτρὰς ἐπανορθώσονται τύχας. Περιέσχον γὰρ ἡμᾶς ὠδῖνες θανάτου, κατὰ τε πᾶσαν ἑῴαν καὶ τὴν ἑσπέραν τῶν γοτθικῶν καὶ μιαρωτάτων ἑπικρατησάντων ἐθνῶν καὶ κατατρυφησάντων τῆς ἡμῶν εὐηθείας ἢ ἀμελείας, ἢ τὸ γε ἀληθέστερον εἰπεῖν, θεοβλαβείας καὶ μανίας, ὅτι κατ΄ἀλλήλων λυττῶντες καὶ ἀκρατῶς τοὶς ὁμοφύλοις μαχόμενοι καὶ θανάτου καταφρονοῦντες, ἐν τοῖς ἀλλοφύλοις πολέμοις δειλοὶ καὶ ἀνάλκιδες καὶ πρὸ πολέμου νῶτα διδοῦντες φαινόμεθα. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἱκανὰ πρὸς ἄνδρας πολλὰ ἐξ ὀλίγων δυναμένους νοεῖν καὶ προνοεῖν τοῦ συμφέροντος.

Ας μην με κατηγορήσει κανείς που περιγράφω τόσο επικριτικά τους δικούς μας. Διότι δεν έγραψα αυτά τα λόγια απλώς για να τους λοιδορήσω και να τους ατιμήσω με ψέματα, αλλά για την διόρθωση των κακώς πραττομένων, σε περίπτωση που κάποιος από τους ηγεμόνες και στρατηγούς μας ή οι υπήκοοι αυτών, κάποτε αποφασίσουν -όταν θα υπέλθει αιδώς και φόβος του θείου- να αλλάξουν τα πράγματα προς το καλύτερο, κερδίζοντας την εύνοια του Θεού από πάνω και διορθώνοντας τις οικτρές μας τύχες. Διότι μας περικύκλωσαν από παντού οι «ὠδῖνες θανάτου», μιας και σε όλη την «ἑῴαν» (= ανατολή) και «ἐσπέραν» (=δύση) έχουν επικρατήσει τα «Γοτθικά» και μιαρώτατα έθνη, τα οποία εκμεταλλεύονται την ευήθεια ή αμέλειά μας ή, για να το πω αληθέστερα, την θεοβλάβεια και μανία μας, δεδομένου ότι ενώ από τη μια πολεμούμε μεταξύ μας οι ομόφυλοι λυσσαλέα και ασταμάτητα, περιφρονώντας τον θάνατο, από την άλλη, στους πολέμους εναντίον των αλλοφύλων είμαστε δειλοί και ανάλκιδες, εγκαταλείποντας όπως φαίνεται την μάχη πριν αυτή καλά καλά αρχίσει. Αλλά αυτά που είπα μέχρι τώρα αρκούν για όσους «πολλὰ ἐξ ὀλίγων δυναμένους νοεῖν καὶ προνοεῖν τοῦ συμφέροντος» (είναι σε θέση να καταλάβουν πολλά βλέποντας λίγα και να προνοήσουν για το συμφέρον).

Advertisements

4 Comments

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

4 responses to “Η σύγκριση μεταξύ των «πάλαι» και «νῦν» Ρωμαίων του Ατταλειάτη

  1. ΚΕ

    Λοιπόν ο μεν Αντώνης (που τον αναφέρεις όπως και θα έπρεπε κατά την ταπεινή μου γνώμη κι αλλού στα εθνολογικά) δε θα αιφνιδιαζόταν ίσως από τις παραπομπές σε τέτοιο θέμα αλλά είμαι σίγουρος πως ο Δημήτρης δε θα περίμενε η ενασχόληση του με τον Ατταλειάτη να καταλήξει να έχει και τέτοιο εθνολογικό ενδιαφέρον για τους αναγνώστες του. Μπαίνω σε σοβαρό πειρασμό να τον ειδοποιήσω να σε διαβάσει (και να σχολιάσει και ο ίδιος μια και τα εθνολογικά του αρέσουν ως μισέλληνα “εθνομηδενιστή” 😉 εδώ και χρόνια – με την άνεση που έχω να τον λέω έτσι μετά κοντά 28-29 χρόνια γνωριμίας. 🙂

    Φοβάμαι όμως μη βρεις κανένα μπελά με τα τόσα βιβλία που βάζεις για κατέβασμα (και ευχαριστώ κι εγώ και άλλοι τα μάλα) γιατί δεν είμαι σίγουρος πως θα το εκτιμήσουν. 🙂

  2. ΚΕ

    Έχει πρόβλημα ΝΑ – και αυτό και το Issue και το BookZZ ή όπως αλλιώς λέγεται σήμερα. Απλώς προς το παρόν πουλάνε τρέλλα πως δε ξέρουν και δεν έχουν τρόπο να μάθουν αυτόματα (σαν το Youtube κάποτε και εν μέρει ακόμα) πως το υλικό είναι copyrighted και σου λένε αν το βρεις πες μας να το κατεβάσουμε (ενώ στο μεταξύ κάποιος άλλος το ανεβάζει).
    Για να καταλάβεις, στις πανεπιστημιακές και δημοτικές βιβλιοθήκες στις ΗΠΑ υπάρχει όριο στο πόσες σελίδες μπορείς να φωτοτυπίσεις από ένα βιβλίο.
    Το DMCA στις ΗΠΑ απαγορεύει ακόμα και να αντιγράψεις το e-book που αγόρασες για δική σου χρήση σε άλλο format (που σημαίνει πως πρέπει να σπάσεις το DRM). Πόσο μάλλον να το ανεβάσεις (σκαναρισμένο ή σπασμένο) στο scribd. Προβλέπω σε κάποια φάση να φάνε κανένα class action lawsuit και να ψάχνονται πως να πείσουν τους δικαστές πως δεν ήξεραν.

    http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/digital/content-and-e-books/article/60589-scribd-responds-to-writer-beware-on-pirated-content.html

    Περιμένω πότε θα ξεβαρεθείς λοιπόν 🙂 – και αν τελικά το τελειώσεις το ετυμολογικό/γλωσσολογικό άρθρο που συζητούσαμε κάποτε σε άλλες εποχές (και σου είχα αναφέρει να το στείλεις και στο Χατζόπουλο) αναμένω και την ανάγνωση του.

    • @KE1:
      Έχει πρόβλημα ΝΑ

      Ευχαριστώ για τις πληροφορίες. Απ΄ότι καταλαβαίνω δεν έχει μέλλον το ποστάρισμα των pdf που κάνω επομένως κατεβάστε τώρα όσο μπορείτε.

      @ΚΕ2:
      Περιμένω πότε θα ξεβαρεθείς λοιπόν 🙂 – και αν τελικά το τελειώσεις το ετυμολογικό/γλωσσολογικό άρθρο που συζητούσαμε κάποτε σε άλλες εποχές (και σου είχα αναφέρει να το στείλεις και στο Χατζόπουλο) αναμένω και την ανάγνωση του.

      LOL !!! Πόσα χρόνια πέρασαν από τότε που το συζητούσαμε; Τότε που συζητούσαμε (4 ή 5 χρόνια πριν;) μόλις είχα διαβάσει τα πρώτα δύο γλωσσολογικά μου βιβλία (Mallory-Adams & Η ιστορία της αρχαίας Ελληνικής του Χριστίδη) 🙂 🙂 … Με άλλα λόγια δεν ήξερα τίποτε ακόμα 🙂 🙂

      Τι να στείλω στον Χατζόπουλο που δεν ξέρει βρε ΚΕ;

      Εγώ από τον Χατζόπουλο και τον κάθε άλλο ειδικό αντλώ τις γνώσεις μου.

      Να στείλω για την πιθανή συσχέτιση του ανετυμολόγητου ονόματος Ἀρραβαῖος με το σανσκριτικό *r.sabha = «ταύρος, αρσενικό ζώο» από την επαυξημένη ρίζα *r.sn.-bha της *rs.-en- «αρσενικός, ἄρρην», όπως το *h1lh1-n.-bh-os > ἔλαφος (σλαβ. jelen);

      http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Proto-Slavic/elen%D1%8C

      Αξίζει τόση φασαρία για 3-4 γραμμές πρόταση;

      Καλύτερα να παρουσιάζω εδώ τα «πεπατημένα» που οι ειδικοί έχουν ήδη ξεδιαλύνει.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s