Ο αρχαιολογικός πολιτισμός Kruja-Komani της Αλβανίας

Στο τέλος της προηγούμενης ανάρτησής μου παρουσίασα το θέμα της σημερινής ανάρτησης. Στην προηγούμενη ανάρτηση παρουσίασα τα γλωσσολογικά επιχειρήματα που δείχνουν ότι η άφιξη των γλωσσικών προγόνων των Αλβανών στην Αλβανία έχει ένα terminus ante quem γύρω στο 630 μ.Χ. (όπως μαρτυρεί ο τοσκικός ρωτακισμός του τοπωνυμίου Αυλώνα) και ένα διπλό terminus post quem που εξαρτάται από την εξακρίβωση του διαμεσολαβητή του τοπωνυμίου Δυρράχιον/Durràchium. To ότι η αλβανική γλώσσα δεν κληρονόμησε άμεσα το τοπωνύμιο φαίνεται από το όνομα Dùrrës με το τελικό /s/ και τον μετατοπισμένο τόνο. Από την άμεση εισαγωγή του τοπωνυμίου Δυρράχιον/Durrachium στην Αλβανική θα είχε προκύψει η μορφή **Dùrrëq/**Durràq (λ.χ. commercium > kumerq, ericius > iriq, facies > faqe, socius > shok/shoq κλπ). Όπως εξηγήθηκε στην προηγούμενη ανάρτηση, οι δύο πιθανοί γλωσσικοί διαμεσολαβητές είναι η Σλαβική (Δυρράχιον/Durrachium > σλαβ. Dŭračĭ > αλβαν. Dùrrës κατά το σλαβ. porǫčiti > αλβ. porosit) και η Βαλκανική Ρωμανική (Durrachium > ΒΡωμ. Dùratso [Ιταλ. Duràzzo] όπως facies > βλαχο-ρουμανικό fatsă, το οποίο έδωσε κανονικά Dùrrës στην αλβανική, όπως το λατινικό puteus > πρωτο-ρωμανικό putju > putsu > Ιταλ. pozzo ~ βλαχο-/ρουμανικό puts[u] > αλβανικό pus).

Στην περίπτωση που ο διαμεσολαβητής ήταν η σλαβική γλώσσα, το terminus post quem της αφίξεως των Αλβανών στην Αλβανία γίνεται η εγκατάσταση των Σλάβων στην περιοχή, που μαρτυρείται ήδη γύρω στο 600 μ.Χ. Από την άλλη, αν ο γλωσσικός διαμεσολαβητής είναι η Βαλκανική Ρωμανική (που έσπασε εν τέλει σε δύο κλάδους με όριο τον ποταμό Drina που χωρίζει τη Βοσνία από τη Σερβία: έναν δυτικό από τον οποίο προήλθε η Δαλματική γλώσσα και έναν ανατολικό από τον οποίο προέκυψαν η Βλαχική/Αρουμανική και η Ρουμανική), τότε το terminus post quem είναι ο υστερολατινικός «τσιτακισμός» του 5ου μ.Χ. αιώνα (λ.χ. η ελληνική κληρονόμησε την προ-τσιτακιστική λατινική προφορά των όρων cancellus > κάγκελον, Caesar > Καῖσαρ και Cicero/Ciceronem > Κικέρων, ενώ οι Ιταλοί τα προφέρουν  /kanèllo/,  /èzare/  και /ieròne/ αντίστοιχα).

Σε αυτήν την ανάρτηση θα παρουσιάσω τα αρχαιολογικά δεδομένα. Αφορμή για αυτήν την στροφή προς τα αρχαιολογικά είναι το άρθρο που παρουσίασα στην προηγούμενη ανάρτηση και, ειδικότερα, το σημείο όπου ο Αλβανός γλωσσολόγος Pandeli Pani του πανεπιστημίου Jena της Αυστρίας παρουσίασε την άποψη του Matzinger σε συναδέλφους του στα Τίρανα και, μία εξ αυτών (Mimoza Kore) απάντησε πως «υπάρχουν και αρχαιολογικά δεδομένα που δείχνουν την αυτοχθονία των Αλβανών»:

Speaking during a conference in November organised by the Hanns Seidel Foundation, where Pani presented Schumacher’s and Matzinger’s findings, she defended the linkage of Albanian and Illyrian, saying it was not based only on linguistic theory.

Scholars base this hypothesis also on archeology,” Kore said. Renowned scholars who did not “subscribe blindly to the ideology of the [Hoxha] regime” still supported the idea, she insisted.

Παλαιότερα, είχα κάνει μια ανάρτηση με τίτλο «όταν οι μη γλωσσολόγοι κάνουν γλωσσολογία». Τώρα, η γλωσσολόγος Kore μου δίνει την ευκαιρία να το συμπληρώσω με το «όταν οι μη αρχαιολόγοι κάνουν αρχαιολογία»!

Τα αρχαιολογικά δεδομένα στα οποία αναφέρεται η Αλβανίδα γλωσσολόγος είναι ο περίφημος αρχαιολογικός ορίζοντας Kruja-Komani που εμφανίζεται κατά τον πρώιμο μεσαίωνα (~600-800 μ.Χ.) στην κεντρική και βόρεια Αλβανία. Οι Αλβανοί αρχαιολόγοι της κομμουνιστικής περιόδου είδαν σε αυτόν τον πολιτισμό τον συνδετικό κρίκο μεταξύ των αρχαίων Ιλλυριών και των Αλβανών που πρωτο-εμφανίζονται ιστορικά μετά το  1000 μ.Χ. και, για το λόγο αυτό, χρησιμοποιούν και το όνομα «πολιτισμός Arbën/Arbër» σαν συνώνυμο του Kruja-Komani.

Η αλβανική θέση βασίζεται σε τρεις παραδοχές που πρέπει να αποδειχθούν ανεξάρτητα η μία από την άλλη:

1) Ότι οι φορείς του πολιτισμού Kruja-Komani ήταν ένας ομοιογενής εθνογλωσσολογικά πληθυσμός.

2) Ότι οι φορείς του πολιτισμού Kruja-Komani ήταν οι αυτόχθονες Ιλλυριοί της περιοχής και όχι επήλυδες.

3) Ότι οι φορείς του πολιτισμού Kruja-Komani ήταν ομιλητές της πρωτο-αλβανικής γλώσσας και, κατά συνέπεια, ήταν οι γλωσσικοί πρόγονοι των ιστορικών Αλβανών.

Η αλβανική υποστήριξη των τριών παραδοχών είναι:

1) Τόσο η Αλβανόπολις του Κλαύδιου Πτολεμαίου (2ος μ.Χ. αιώνας) όσο και το μετέπειτα Άρβανον (11ος αιώνας) πέφτουν εντός του ορίζοντα Kruja-Komani που υπήρχε μεταξύ τους (7ος-8ος αιώνας).

2) Ο γεωγραφικός πυρήνας του πολιτισμού Kruja-Komani έχει την χαμηλότερη επιφανειακή πυκνότητα σλαβικών τοπωνυμίων στην Αλβανία, κάτι που δείχνει ότι οι φορείς του ήταν «αυτόχθων» προσλαβικός πληθυσμός.

3) Ορισμένα στοιχεία του τρόπου ταφής δείχνουν συνέχεια με τα Ιλλυρικά ταφικά έθιμα.

Όπως θα φανεί από τις σελίδες που θα παρουσιάσω, τα αρχαιολογικά δεδομένα στην πραγματικότητα λένε μια εντελώς διαφορετική ιστορία:

1) Ο πολιτισμός Kruja-Komani ανήκει σε ένα ευρύτερο πολιτισμικό σύμπλεγμα που εκτός από τις θέσεις εντός της Αλβανίας έχει εντοπιστεί σε θέσεις κοντά στο Ston της νότιας Δαλματίας, στον Αφιώνα της Κέρκυρας, στην Νότιο Ιταλία και σε διάφορα σημεία ανά την Εγνατία Οδό σε Μακεδονία και Θράκη.

2) Ο γεωγραφικός πυρήνας του πολιτισμού Kruja-Komani όντως έχει την χαμηλότερη επιφανειακή συχνότητα σλαβικών τοπωνυμίων, αλλά έχει και την υψηλότερη συχνότητα λατινικών τοπωνυμίων (πολλά από τα οποία επιβιώνουν σήμερα ως -ensis > -esh λ.χ. λατιν. insula > αλβ. ishull) και οι επιγραφές της ύστερης αρχαιότητας είναι αποκλειστικά λατινικές.

3) Πολλά στοιχεία του υλικού πολιτισμού μπορούν να χαρακτηριστούν «Σλαβικά» ή «Αβαρικά» δείχνοντας ομοιότητες με τις περιοχές που βρέθηκαν εντός του Αβαρικού Χαγανάτου, ενώ οι «Ιλλυρικές» ταφικές συνήθειες στην πραγματικότητα δείχνουν συνέχεια μόνο με την βορειοανατολική Ιλλυρία, ενώ στην Αλβανία είχαν πάψει να εμφανίζονται εδώ και πολλούς αιώνες, άρα τοπικά είναι μάλλον ενδείξεις ασυνέχειας.

Δηλαδή, δεν υπάρχουν αρχαιολογικές ενδείξεις συνέχειας, δεν υπάρχει κανένας λόγος να υποθέσουμε ότι πρόκειται για αυτόχθονα και εθνο-γλωσσικά ομοιογενή πληθυσμό και το προσλαβικό στοιχείο αυτού φαίνεται να είναι το Βαλκανο-Ρωμανικό, δηλαδή πρόκειται για εκλατινισμένους βαλκανικούς πληθυσμούς. Θα παρατηρήσετε στις παρακάτω σελίδες τον Πορφυρογέννητο να ονομάζει τους κατοίκους του Δυρραχίου και της Δαλματίας Ρωμανούς και όχι Ρωμαίους, ακριβώς διότι ήταν λατινόφωνοι. Ο όρος «Ρωμανοί» προέρχεται από το λατινικό Romanus το οποίο κατέληξε να είναι το ενδωνύμιο τον Βλάχων (Armân), των Ρουμάνων (Român/Rumîn) και των Ιστρο-ρουμάνων (Rumeni/Rumâri με ρουμανικό ρωτακισμό ανάλογο του τοσκικού αλβανικού λ.χ. minutus > *minuntus > runt). Έχει σημασία, ότι ο λατινικός όρος Romanus στην αλβανική γλώσσα κατέληξε να σημαίνει τοσκ. Rëmër ~ γκεγκ. Rëmen «Βλάχος» και πρόλαβε να υποστεί τον τοσκικό ρωτακισμό (terminus ante quem ~ 630 μ.Χ.) όπως η Αυλώνα.

Alb Romanus

Οι αρχαιολόγοι των οποίων την γνώμη θα παρουσιάσω είναι ο William Bowden (ειδικός στην αρχαιολογία της Ηπείρου κατά την μετάβαση από την ύστερη αρχαιότητα στον Μεσαίωνα και διευθυντής ανασκαφών στο Βουθρωτόν/Butrint), o Σέρβος αρχαιολόγος Vladislav Popović, η Αλβανίδα αρχαιολόγος της Σορβόννης Etleva Nallbani (εξειδικευμένη στον πολιτισμό Kruja-Komani) και ο πασίγνωστος Ρουμάνος αρχαιολόγος Florin Curta. Μαζί με αυτούς θα παραθέσω τις γνώμες του ιστορικού John Wilkes (συγγραφέα του βιβλίου «Οι Ιλλυριοί»), της βυζαντινολόγου Ελένης Σαράντη (με την οποία θα ξεκινήσω), και του Ρουμάνου ιστορικού Alexandru Magdearu (γιατί προσφέρει μια περίληψη των απόψεων στο βιβλίο του “The Wars of the Balkan Peninsula: their Medieval Origins”, Scarecrow Press, 2008).

Ελένη Σαράντη:

Στο διεθνές πολυσυγγραφικό έργο «Οι Αλβανοί το Μεσαίωνα» που διοργάνωσε το Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών το 1998, η Σαράντη έγραψε το κεφάλαιο “Aspects of Early Byzantine Urbanism in Albania“. Σε αυτό παραθέτει τρεις χάρτες του Vladislav Popović όπου παρουσιάζονται οι μείζονες και ελάσσονες θέσεις του πολιτισμού Kruja-Komani, οι θέσεις όπου έχουν βρεθεί ελληνικές ή λατινικές επιγραφές κατά την ύστερη αρχαιότητα και η συσχέτιση μεταξύ του πολιτισμού Kruja-Komani και της υψηλής πυκνότητας λατινικών τοπωνυμίων και χαμηλής πυκνότητας σλαβικών τοπωνυμίων:

Popović

Από εκεί και μετά, η Σαράντη ξεκινάει την περιγραφή του πολιτισμού Kruja-Komani λίγο άγαρμπα, από τον 1ο° αιώνα αναφέροντας τις επισκοπές που ανήκαν στην μητρόπολη του Δυρραχίου, χωρίς να αναφέρει ότι αυτή η οργάνωση προέκυψε αφού ο Λέων Χοιροσφάκτης, λίγα χρόνια μετά το 900 μ.χ., πήγε άδεια από τον Βούλγαρο Τσάρο Συμεών για την ουσιαστική και όχι απλά κατ΄όνομα διοικητική και εκκλησιαστική οργάνωση του Θέματος Δυρραχίου. Επομένως παραθέτω πρώτα τον Paul Stephenson και μετά την Σαράντη:

Choirosphaktes

Saradi1

Saradi2

William Bowden:

Στο κεφάλαιο “The Construction of Identities in Post-Roman Albania” του βιβλίου “Theory and Practice in Late Antique Archaeology” (BRILL,2012) o Bowden συζητά την εθνικιστική κατάχρηση του πολιτισμού Kruja-Komani από τους αρχαιολόγους της κομμουνιστικής περιόδου προκειμένου να κατασκευάσουν μια αρχαιολογική ερμηνεία Ιλλυρο-Αλβανικής συνέχειας. Προσέξτε την υποσημείωση στην δεύτερη σελίδα, όπου η Etleva Nallbani πληροφόρησε τον Bowden ότι κατά την κομμουνιστική περίοδο οι αρχαιολόγοι είχαν εντολές να κρύβουν αρχαιολογικά ευρήματα που ήταν ενδεικτικά της σλαβικής εγκατάστασης!

Bowden1

Bowden2

Bowden3

Florin Curta:

O Curta είναι ο μόνος που εξηγεί την σημασία της Κρούιας κατά τον πρώιμο μεσαίωνα, όταν το τμήμα της Εγνατίας από την Οχρίδα στο Ελμπασάν δεν χρησιμοποιούνταν λόγω έλλειψης συντηρήσεως και έπρεπε να γίνει η παράκαμψη Οχρίδα>Δίβρα (Debar)> Κρούια> Δυρράχιο. Επιπλέον, ενώ η Σαράντη παρουσίασε τις εξω-αλβανικές θέσεις στην Δαλματία, την Κέρκυρα και την Ιταλία, ο Curta παρουσιάζει αυτές στην Μακεδονία και την Θράκη ανά την Εγνατία και εξηγεί τα επήλυδα «Αβαρικά» στοιχεία του πολιτισμού και την μαρτυρία από τον Βίο του Αγίου Παγκρατίου για την ύπαρξη «Αβάρων» στην ακτή γύρω από το Δυρράχιο. Συνδέει τους «Αβάρους» αυτούς με τους «Βουλγάρους και Σερμησιάνους» που ήρθαν από το Αβαρικό Σίρμιον στον Κεραμήσιο κάμπο της Πελαγονίας. Το συμπέρασμα του Curta είναι ότι οι πληθυσμοί αυτοί δεν ήταν εθνογλωσσικά ομοιογενείς, αλλά ήταν Βαλκανικής καταγωγής «κλεισουραρχικές φρουρές» που έλεγχαν τις οδούς της ενδοχώρας που οδηγούσαν στις παράκτιες Δαλματικές πόλεις και την Εγνατία Οδό. Αυτό μας βοηθά στην ταύτιση των «Σκυθών» που, σύμφωνα με τον Πορφηρογέννητο, ο Ιουστινιανός ο Ρινότμητος εγκατέστησε στις κλεισούρες του Στρυμόνα με τους Βούλγαρους του Κούβερ που ακολούθησαν τους Σερμησιάνους του Μαύρου στην Πελαγονία (ο τελευταίος, γνωστός και ως Πατρίκιος Μαύρος ο Βέσσος, κατέληξε να κατοικεί στην Θεσσαλονίκη ως «Ἄρχων τῶν Σερμησιάνων καὶ τῶν Βουλγάρων» και τα θαύματα του Αγίου Δημητρίου μας πληροφορούν ότι μιλούσε Ελληνικά, Λατινικά, Σλαβικά και Βουλγαρικά [την τουρκική γλώσσα που ήταν παρόμοια με την Αβαρική]).

Scythians Strymon

Curta Kruja-Komani1

Curta Kruja-Komani2

Curta Kruja-Komani3

Η σημασία της Κρούιας ως παράκαμψη της Εγνατίας:

Kruja traffic

John Wilkes:

O John Wilkes στο βιβλίο του «οι Ιλλυριοί» θεωρεί ως «απίθανη» την αλβανική ερμηνεία των αρχαιολογικών δεδομένων και δέχεται την άποψη του Popović ότι οι πληθυσμοί του πολιτισμού Kruja-Komani ήταν εκλατινισμένοι «Ρωμανοί» και ότι οι πρόγονοι των Αλβανών εκείνη την περίοδο ήταν ακόμη ορεσίβιοι ποιμένες σε «υψηλότερα υψόμετρα» (χωρίς να παίρνει θέση για την απώτερη καταγωγή τους) που αργότερα άρχισαν να εγκαθίστανται σιγά σιγά στο οροπέδιο του Μάτη.

Wilkes Kruja Komani

Wilkes unfortunate distortions

Magdearu, περιληπτική σύνοψη απόψεων των ειδικών στις σελίδες 148-9 του προαναφερθέντος βιβλίου του:

As concerns the Komani-Kruje culture, the situation is more complicated than Albanian historians believe. Serbian archaeologist Vladislav Popović supposed that this culture was created by a Roman and urban population, which cannot be identified with the Proto-Albanians. According to him, this culture belonged to the Roman population living along the Via Egnatia. This area remained until the seventh century-eighth centuries under a strong Byzantine influence. The area of this culture is nearly the same as that where Latin was spoken in antiquity (defined on the basis of inscriptions). The region was Romanized. On the other hand, in the same area many present place-names of Latin origin are known. It is therefore possible that the Komani-Kruje culture was the archaeological expression of a Roman, not Proto-Albanian, population.

This theory was of course rejected by the official Albanian archaeologists, but their arguments are not convincing. They cannot explain the large amount of Byzantine and Christian objects in the environment of this culture. A pastoral population like the Albanians was not able to create a culture of Byzantine urban fashion. The assertion that Albanians developed an urban civilization in the early Middle Ages and that they peopled the late Roman fortified settlements is fanciful.

In 2002, the young Albanian archaeologist Etleva Nallbani received from the Sorbonne her PhD for a dissertation entitled “La civilization de Komani de l’antiquitè tardive au haut Moyen Age: etude du mobilier mètallique” (not yet published). The main ideas were summarized in two short studies (one of them published in a Croatian scientific journal). She has abandoned the traditional theory put forward by Albanian archaeology, that the Komani-Kruje culture is Proto-Albanian. Instead, she emphasizes the integration in the Byzantine civilization and the urban roots of this civilization. This new approach is shared by British archaeologist William Bowden, who concludes that the archaeological evidence does not support a single ethnic identification.

Για να επανέλθω λοιπόν στην αφορμή που με ώθησε σε αυτήν ανάρτηση. Η Αλβανίδα γλωσσολόγος που απάντησε στον Pani ότι «υπάρχουν και αρχαιολογικές ενδείξεις της Αλβανο-Ιλλυρικής συνέχειας» καλά θα έκανε να ακολουθούσε την συμβουλή του Χίλωνα «ἡ γλῶσσά σου μὴ προτρεχέτω τοῦ νοῦ».

Οι απόψεις των ειδικών αρχαιολόγων στο θέμα της ταυτότητας των κατοίκων του πολιτισμού Kruja-Komani λίγο πολύ συγκλίνουν στο ότι πρόκειται για επήλυδεςεκλατινισθέντες και όχι κατ΄ανάγκη ομόφυλους βαλκανικούς πληθυσμούς των οποίων η προηγούμενη κοιτίδα βρισκόταν εντός της Αβαρικής πολιτισμικής «Κοινής».  Φυσικά δεν μπορεί να αποκλειστεί η περίπτωση οι Αλβανοί να εισήλθαν στην Αλβανία μαζί τους, καταλαμβάνοντας τα όρη και ζώντας ως ορεσίβιοι ποιμένες, ενώ οι λατινόφωνοι μονόγλωσσοι ή δίγλωσσοι «Ρωμανοί» εγκαταστάθηκαν στα φρούρια και τις κλεισούρες που ήλεγχαν τις οδούς της ενδοχώρας που οδηγούσαν στο Δυρράχιο. Αν τα αρχαιολογικά δεδομένα δείχνουν κάτι, αυτό είναι ότι οι Αλβανοί μάλλον έμαθαν το Dùratso > Durrës από αυτούς τους «Ρωμανούς» που ο Πορφυρογέννητος λέει ότι κατοικούσαν γύρω από το Δυρράχιο. Ότι και οι ίδιοι οι Αλβανοί τους αποκαλούσαν «Ρωμανούς» φαίνεται από τον αλβανικό όρο Rëmëri ~ Rëmeni = Βλάχοι.  Ούτε φυσικά μπορούμε να ισχυριστούμε ότι οι «Ρωμανοί» αυτοι ήταν οι «αποκλειστικοί» πρόγονοι των Βλάχων, διότι οι Βλάχοι μιλάνε Ανατολική Βαλκανική Ρωμανική (ΑΒΡ) και οι Αλβανοί έχουν δανειστεί λατινικούς όρους και από τους ομιλητές της Δυτικής Βαλκανικής Ρωμανικής (ΔΒΡ). Έτσι ενώ λ.χ. το λατινικό directus έγινε dreptu στην ΑΒΡ (Βλαχικό dreptu, ρουμανικό drept) οι Αλβανοί δανείστηκαν τον ΔΒΡ τύπο drejto > drejtë. Από την άλλη, κανένας από τους λατινικούς όρους της Αλβανικής που περιέχουν -gn- δεν προέρχεται από την ΑΒΡ (gn>mn), αλλά όλοι τους δείχνουν εξελίξεις της ΔΒΡ (gn> n(j) ή ng). Πολλές φορές η Αλβανική δεν συμφωνεί ούτε με την ΔΒΡ. Έτσι, ενώ το λατινικό cognatus έγινε kumnat στην ΑΒΡ και komnut στην Δαλματική, η αλβανική έχει kunat. Τα λατινικά lignum, signum, dignus έγιναν lemnu, semnu, demnu στην ΑΒΡ, στην Δαλματική lanc, denj, ενώ η Αλβανική έχει shenjë, denjë και pignus > peng που θυμίζει την Δαλματική μετάθεση lignum > lanc.

Άρα εντός της περιοχής του πολιτισμού Kruja-Komani έχουμε 2 ποικιλίες Βαλκανικής Ρωμανικής, Αβαρο-Σλαβικά στοιχεία και, ενδεχομένως, τους προγόνους των Αλβανών να ζούνε ως ορεσίβιοι ποιμένες στα τριγύρω βουνά. Παρακάτω παρουσιάζω τις σελίδες του Vladimir  Orel σχετικά με την διττή καταγωγή των λατινικών δανείων της Αλβανικής που περιέχουν το σύμπλεγμα -(n)ct- και την έλλειψη της ΑΒΡ τροπής gn>mn:

Alb Lat (n)ct

Alb Lat gn

Advertisements

47 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

47 responses to “Ο αρχαιολογικός πολιτισμός Kruja-Komani της Αλβανίας

  1. Melikertis

    Κατ’αρχάς ειλικρινά συγχαρητήρια για την πολύ αξιόλογη ανάλυσή σου, τόσο ως προς το εδώ αναλυθέν ζήτημα, όσο και για τις έτερες αναρτήσεις σου.
    Θα ήθελα την γνώμη σου ως προς το ακόλουθο. Δεδομένης της έντονης λατινικής επιρροής επί των επωνύμων των αλβανόφωνων που εποίκισαν την Στερεά και τον Μωριά κατά τον 13ο-14ο μ.Χ. αιώνα, τί μπορούμε να συναγάγουμε για την πληθυσμιακή τους σύνθεση;

    • Ευχαριστώ για να καλά σου λόγια Μελικέρτη.

      Τώρα αυτό που ρωτάς δεν συνδέεται άμεσα με αυτά που έγραψα. Εγώ συζήτησα την επίδραση της λατινικής στην Πρωτο-αλβανική γλώσσα, δηλαδή συζήτησα την επίδραση της λατινικής κατά την περίοδο μεταξύ του 1ου και του 7ου μ.Χ. αιώνα. Από το ~700 μ.Χ. και μετά πλέον η πρωτο-αλβανική έχει σπάσει σε δύο διαλέκτους, οι ομιλητές των οποίὦν αρχίζουν σιγά σιγά να έχουν διαφορετικές ιστορίες και ν΄αναπτύσσουν σχέσεις οικειότητος με διαφορετικούς γείτονες.

      Τώρα όσον αφορά την σύσταση των αλβανόφωνων εποίκων του 14ου αιώνα, για την οποία ρωτάς εδώ μπορώ μόνο να κάνω κάποιες γενικές παρατηρήσεις:

      1) Ο Ατταλειάτης μας λέει για το έτος 1078 ότι ο Νικηφόρος Βασιλάκης στρατολόγησε Ρωμαίους, Βούλγαρους και Αρβανίτες που κατοικούσαν στις πέριξ του Δυρραχίου περιοχές. Κάθε λογικός άνθρωπος εδώ υποθέτει ότι οι πληθυσμοί αυτοί ούτε ζούσαν «ερμητικά» απομονωμένοι ούτε ήταν «ξένοι» ο ένας ως προς τον άλλο. Σίγουρα υπήρχαν δεσμοί οικειότητας και μεικτοί γάμοι από τη μακρόχρονη συμβίωση. Στις τρεις εθνότητες που αναφέρει ο Ατταλειάτης πρέπει φυσικά να προσθέσουμε και τους Βλάχους.

      2) Όταν ξέσπασε η επανάσταση του Πέτρου Δελεάνου στο θέμα της Βουλγαρίας λίγες δεκαετίες πριν, ο στρατηγός του Δυρραχίου έστειλε τον «εγχώριο» στρατό να καταπνίξει την επανάσταση. Οι εγχώριοι φτάνοντας στην Δίβρα αποστασίασαν και ανακήρυξαν με τη σειρά τους τον Τειχομηρό ως «Βούλγαρο» Τσάρο. Γνωρίζοντας την δημογραφική ιστορία του περιοχής του Δυρραχίου και τα λόγια του Ατταλειάτη για το 1078, εύλογα μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο εγχώριος στρατός του Δυρραχίου σίγουρα δεν θα αποτελούνταν αποκλειστικά από Βούλγαρους, αλλά από τις 4 εθνότητες που κατοικούσαν το θέμα. Απλώς εκείνη τη στιγμή καιροσκοπικά τους συνέφερε να ανακηρύξουν τον Τειχομηρό «Βούλγαρο» Τσάρο, για να αποκοπούν από την οικονομική αφαίμαξη της Κων/πόλεως και να καταλήξουν σε ένα κράτος με χαλαρή φορολογία μιας και ο μηχανισμός εξάπλωσης της επανάστασης που χρησιμοποίησε ο δελεάνος ήταν η «επιστροφή στην φορολογία του Τσάρου Σαμουήλ», η οποία ήταν σε είδος και όχι σε χρήματα και πολύ μικρότερη σε σχέση με αυτά που ζητούσε η Κων/πολη τον 11ο αιώνα. Με αυτό το κόλπο,γράφει ο Σκυλίτσης, ολόκληρο το θέμα των Νικοπολιτών (Ηπειρωτών) συμμάχησε με τους Βούλγαρους όχι από συμπάθεια για αυτούς, αλλά από απέχθεια για τον αυτοκράτορα και τον Κων/πολίτη φοροσυλλέκτη που τους είχε καταμαδίσει.

      Με την ίδια ακριβώς λογική, ο Νικήτας Χωνιάτης γράφει ξεκάθαρα ότι οι Βούλγαροι είχαν δευτερεύοντα ρόλο στην επανάσταση (μάλιστα σε κάποια φάση λέει ότι «οι Βούλγαροι εκείνη την εποχή ήταν ήσυχοι») που οδήγησε στην ίδρυση της Δεύτερης Βουλγαρικής Αυτοκρατορίας. Οι βασικοί φορείς δράσης στην επανάσταση των Άσεν ήταν οι δυσαρεστημένοι από την φορολογία Βλάχοι του Αίμου και οι Κουμάνοι σύμμαχοί τους. Ο Άσεν συγκεκριμένα ήταν ένας Βλάχος το γένος με κουμανικό/πατζινακίτικο όνομα (το όνομα στις τουρκικές γλώσσες σημαίνει «Υγιής, Ακέραιος» και το παρατσούκλι του “Belgun” σημαίνει «σοφός» και δεν διαφέρει πολύ από το σύγχρονο τουρκικό bilge. Παραταύτα η επανάστασή τους οδήγησε στην ίδρυση ενός «Βουλγαρικού» κράτους με επίσημη γλώσσα την Βουλγαρική και από εκεί και μετά οι Βυζαντινοί ιστορικοί τους περιγράφουν ως «Βούλγαρους».

      3) Όταν ο Σπάτας και ο Λιόσιας τον 14ο αιώνα πολιορκούν τα Ιωάννινα, τα χρονικά των Ιωαννίνων γράφουν ότι ανάμεσα στους αιχμάλωτους πολιορκητές υπήρχαν και Βούλγαροι και Βλάχοι, τους οποίους ο «Αλβανιτοκτόνος» Σερβο-Ρωμαίος Θωμάς Preljubović-Παλαιολόγος τιμωρήσε με ρινότμηση.

      Αλλού, Σερβικοί και Αλβανικοί αριστοκρατικοί οίκοι ενώθηκαν, όπως λ.χ. στην περίπτωση των Ballsha/Balšić των οποίων η καταγωγή παραμένει άγνωστη μέχρι σήμερα. Οι προτάσεις κειμένονται από σερβο-αλβανικός οίκος μέχρι Σερβο-Γαλλο-Βλαχο-Αλβανικός οίκος:

      http://en.wikipedia.org/wiki/Bal%C5%A1i%C4%87_noble_family#Origin

      4) Στην ορεινή περιοχή όπου τα σύνορα Σερβίας, Μαυροβουνίου, Κοσόβου και Αλβανίας λίγο πολύ συναντιούνται υπάρχει το Σερβικό ποιμενικό μεγαφύλο των Κούτσι. Κάποιες από τις συστατικές φάρες του μεγαφύλου είναι αλβανικές ενώ πολλές έχουν διπλά αλβανο-σερβικά ονόματα (λ.χ. Gegaj/Gegović, Gjonaj/Đonović κλπ).

      http://en.wikipedia.org/wiki/Ku%C4%8Di#Zatrijeba.C4.8D

      Τι καταλαβαίνεις για την σύσταση του μεγαφύλου;

      Με άλλα λόγια, τα παραπάνω επιβεβαιώνουν την θεωρία του Barth ότι οι εθνοτικές ομάδες έχουν διαπερατά τοιχία τα οποία επιτρέπουν την μετακίνηση πληθυσμών από τη μια κατηγορία στην άλλη, χωρίς να καταστρέφεται η υπόστασή τους. Όταν κάποιο μέλος της ομάδας «Β» θεωρεί ότι έχει να κερδίσει περισσότερα ως μέλος της ομάδας «Α» διαπερνά το «τοιχίο» ΑΒ υιοθετώντας το πολιτισμικό πακέτο «Α». Μετά από λίγο καιρό η «καταγωγική σύσταση» των ομάδων Α και Β είναι βασικά η ίδια, αλλά αυτό που τις διαφοροποιεί είναι τα διαφορετικά πολιτισμικά πακέτα που ορίζουν το περίγραμμα/τοιχίο της καθεμιάς.

      Λέμε λ.χ. ότι οι γερμανοί Βάνδαλοι μετανάστευσαν στην Ισπανία και από εκεί στην Καρχηδόνα και ξέρουμε ότι η Ανδαλουσία της Ισπανίας προέρχεται από το Vandalusia = «γη των Βανδάλων». Αυτό που δεν λέγεται όμως είναι ότι οι Ιρανόφωνοι Αλανοί αποτελούσαν σχεδόν το 50% του «Βανδαλικού» μεταναστευτικού σώματος και ότι οι λησμονημένοι αυτοί Αλανοί έσπασαν την Φραγκική αντίσταση στον Ρήνο και επέτρεψαν την «Βανδαλική» μετανάστευση:

      http://en.wikipedia.org/wiki/Crossing_of_the_Rhine
      http://en.wikipedia.org/wiki/Alans

    • Evmenis

      Είναι απλή η εξήγηση. Για να φτάσουν οι Αρβανίτες (Arbën/Arbër) στην Ελλάδα από την ..Urheimat των Αλβανών (την Ζώνη Kruja-Komani), αναγκαστικώς περάσαν μέσα από την επονομαζόμενη Άνω Βλαχία, στις λεκάνες των ποταμών Δεβόλη/Devoll και Αώου/Vjosë.

  2. Melikertis

    Ενστερνίζομαι την επιχειρηματολογία σου.
    Μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι πιθανότατα έχουμε να κάνουμε με μια μίξη φύλων που κάτω από τον μανδύα της αλβανοφωνίας (χωρίς να αποκλείονται και παράλληλες λαλιές) ενοποιήθηκαν, και πορεύτηκαν διαχρονικά κάτω από μια ομοιόμορφη ητική ονομασία.

    Αναφορικά με τον πληθυσμό Komani-Kruja, ποιά η πιθανή συσχέτιση με τους Βογομίλους;

    • Κοίτα, ο πολιτισμός Kruja-Kumani χρονολογείται στην περίοδο 600-800 μ.Χ., ενώ ο Βογομιλισμός ξεκινάει τον 10ο αιώνα στην Βουλγαρία του τσάρου Πέτρου. Αν και δεν είναι σίγουρο που ακριβώς ξεκίνησε (πολλές φορές δίνεται ως πυρήνας η περιοχή Φιλιππουπόλεως όπου ζούσαν «αιρετικοί» Παυλικιανοί Αρμένιοι), είναι βέβαιο ότι βρήκε απήχηση δυτικά στην «Κουτμιτσεβίτσα»:

      http://en.wikipedia.org/wiki/Bogomilism
      http://en.wikipedia.org/wiki/Kutmichevitsa

      Αλλά δεν μπορώ να συνδέσω τα δύο. Όταν υπήρχε ο πολιτισμός ΚΚ στην Αλβανία, η Βουλγαρική αυτοκρατορία δεν είχε ακόμη επεκταθεί δυτικά του Στρυμόνα.
      Δες τον χάρτη της επέκτασης εδώ:

      Η Βουλγαρική αυτοκρατορία έφτασε στην σημερινή νότιο Αλβανία μετά το 850 μ.Χ. όταν ο πολιτισμός ΚΚ έδυε.

      Αντίθετα, ο πολιτισμός ΚΚ είναι ενεργός κατά την φάση που οι Βυζαντινοί προσπαθούν να προστατέψουν με φρουρές και κλεισουραρχίες την δαλματική ακτή και την εγνατία. Επομένως είναι δύο διαφορετικά φαινόμενα.

      Στο άλλο θέμα που συζητάμε, η επιχειρηματολογία μου είναι λίγο πολύ αυτή που περιγράφει ο Peter Heather στο “empires and Barbarians” στο εισαγωγικό κεφάλαιο που κάνει μια εισαγωγή εθνολογίας και εξηγεί πως πρέπει να βλέπουμε τις μεσαιωνικές «εθνότητες» που συναντάμε στις πηγές. Την αρχή την έκανε ο Reinhart Wenskus με τη θεωρία «πυρήνων» (Kernel) την οποία ο Heather ονομάζει το μοντέλο της «χιονοστιβάδας» και το οποίο αντιπαραθέτει στο μοντέλο της μπάλας του μπιλιάρδου.

      Μέχρι το 1960, επηρεαζόμενοι από έναν αιώνα φυλετισμού, οι ιστορικοί θεωρούσαν τις μεταναστευτικές ομάδες σαν «συμπαγείς» μπάλες μπιλιάρδου που από το σημείο Α πάνε στο σημείο Β και εκτοπίζοντας την επίσης «συμπαγή» μπάλα Β, καταλαμβάνοντας την θέση της. Έτσι οι Σλάβοι που ήρθαν στα Βαλκάνια ήταν 100% Σλάβοι, οι Γότθοι 100% Γότθοι, οι Βάνδαλοι 100% Βάνδαλοι κοκ.

      Ο Wenskus αφού μελέτησε διεξοδικά τις μεταναστεύσεις των γερμανικών φύλων κατέληξε στο συμπέρασμα ότι σχεδόν όλοι όταν έφταναν στον προορισμό τους είχαν μόνον ένα «κουκούτσι» (kernel) του αρχικού πληθυσμού που ξεκίνησε την μετανάστευση. Με άλλα λόγια, όπως η χιονοστιβάδα ξεκινάει να κυλάει μικρή και όσο προχωράει κερδίζει «νέο χιόνι» έτσι και οι μεσαιωνικές μεταναστευτικές ομάδες κερδίζουν «νέο αίμα» από πληθυσμούς που πιστεύουν ότι έχουν να κερδίσουν αν προστεθούν στον συνασπισμό.

      http://en.wikipedia.org/wiki/Ethnogenesis#Ethnogenesis_in_historical_scholarship

      Rather, using Reinhard Wenskus’ term Traditionskerne (“nuclei of tradition”),[8] ethnogenesis arose from small groups of aristocratic warriors carrying ethnic traditions from place to place and generation to generation. Followers would coalesce or disband around these nuclei of tradition; ethnicities were available to those who wanted to participate in them with no requirement of being born into a “tribe”. Thus questions of race and place of origin became secondary.

      Αυτό δεν μειώνει την «ιστορική πραγματικότητα» αυτών των ομάδων ως φορέων ιστορικής δράσης, απλώς ανοίγει τα μάτια σε όσους έβλεπαν «καθαρόαιμες» συμπαγείς μπάλες μπιλιάρδου.

  3. Melikertis

    Λογικότατες οι επισημάνσεις σου – υπέπεσα σε ετεροχρονισμό. Ίσως όταν σου έθεσα την ερώτηση περί Βογομίλων να είχα (μεταξύ άλλων) στον νου μου τα όσα είχα παλιότερα διαβάσει στον ακόλουθο σύνδεσμο :
    http://digital.library.upenn.edu/women/durham/albania/albania.html
    που αποτελεί μελέτη της Edith Durham πάνω στην ανθρωπολογία των Γκέκηδων/Μαλισόρων, νυν κατοίκων των περιοχής του Komani και της Kruja.
    Μου είχε κινήσει την περιέργεια η αναφορά ότι οι πατρογονικοί θρύλοι των Γκέκηδων αναφέρουν ως περιοχή προέλευσης την Βοσνία. Δεν γνωρίζω αν είχες υπόψιν σου αυτή την παράμετρο, αλλά θεώρησα σκόπιμο να την παραθέσω εδώ καθώς ίσως αποδειχθεί πηγή γόνιμων συνειρμών.

    • Κοίτα, οποιαδήποτε προφορική παράδοση που περιγράφει μετανάστευση που έγινε πριν 200 χρόνια ή ακόμα παλαιότερα πρέπει να αμφισβητείται.

      Τώρα βέβαια ήθελα να δω τα ακριβή λόγια των Γκέγκηδων, αλλά λίγο που έψαξα δεν τα βρήκα. Σε ποιο κεφάλαιο το λέει η Durham;

      Το λέω γιατί το 1878 που η Αυστροουγγαρία προσάρτησε την Βοσνία και Ερζεγοβίνη περισσότεροι από 50.000 Μουσουλμάνοι μετανάστευσαν για τις νοτιότερες περιοχές της Οθωμανικής αυτοκρατορίας με πολλούς να εγκαθίστανται στην ευρύτερη Μακεδονία. Ο Ελληνικός στρατός βρήκε ένα χωριό τέτοιων Βοσνίων στο δέλτα του Αξιού, ενώ όδευε για Θεσσαλονίκη.

      Τώρα αν οι Γκέγκηδες είχαν κατά νου μια μετανάστευση που έγινε πριν από 1300 χρόνια, τότε θα είναι πραγματικά θαύμα αν κατάφεραν να διατηρήσουν την ανάμνηση.

      Ο Mark Whittow θεωρεί αναξιόπιστες τις αραβικές πηγές που περιγράφουν τις αραβικές κατακτήσεις του 7ου αιώνα επειδή πρωτογράφθηκαν γύρω στο 800 μ.Χ. μετά από 150 χρόνια προφορικής παράδοσης. Γράφει στην σελίδα 83 του “The making of Orthodox Byzantium”:

      [The Islamic sources] … were written down in the later eighth and ninth centuries – that is between one hundred fifty and hundred years after the event. No earlier Arabic historicalsources have survived. Before this the transmission of historical informationapparently depended upon an oral tradition of Muslim scholars, the ulama and the story-tellers of the bedouin tribes.
      Since at least the 1950s anthropologists have demostrated how fluid and adaptable oral history can be. To simplify for present purposes, this work has shown how the oral history of a tribe was primarily concerned to explain the present, and to this end would adapt and shape its view of the past, rapidly omitting detials which were no logner relevant, and creating stories with supporting detials to explain and justify present circumstances. Even under settled conditions an accurate memory of the past effectively lasted no more than two generations.

      Και συνεχίζει παραθέτοντας ένα παράδειγμα από την προσωπική του εμπειρία:

      In 1988 I was with Jeremy Johns and Alison McQuitty who were directing the first season of an excavation of the site of a medieval village at Faris, near al-Kerak in Jordan. Members of the locally dominant tribe in whose territory the site lay were concerned to stake their individual claims to what our activities suggested might be valuable property. A sunny afternoon would bring a succession of visitors to the site, each with a vivid and contradictory account of how they, or their father or grandafather had been brought up in the house we were excavating. They would point to features they remembered as they came to light, and tell stories to associate themselves and their ancestors with the site. All this in spite of the fact that the house we were excavating at that moment had not been occupied since the middel ages, and their stories of deeds fighting the Turks in the First world War were easily contradicted by contemporary written materials. The appearance of foreign archaeologists was prompting the creation and adaptation of the oral history of the tribe to serve present purposes.

      Με άλλα λόγια, το σπίτι που έφερε στην επιφάνεια η ανασκαφή ήταν θαμμένο για 1000 χρόνια και οι Άραβες φύλαρχοι έλεγαν πως ήταν δικό τους και πως εκεί είχαν μεγαλώσει αυτοί ή οι πατέρες τους ή οι παππούδες τους και είχαν και «αναμνήσεις» των αντικειμένων που έφερναν στο φως οι αρχαιολόγοι.

    • Εντάξει, τις βρήκα τις παραδόσεις καταγωγής από την Βοσνία που λες, γράφοντας Bosnia στην μηχανή αναζήτησης. Δεν ξέρω τι να πω. Ότι υπήρχαν αλβανικά φύλα βορείως του Prokletije αυτό είναι γεγονός, μιας και η πρώτη αναφορά στην αλβανική γλώσσα γίνεται στην Ragusa/Dubrovnik το 1285:

      http://en.wikipedia.org/wiki/Origin_of_the_Albanians#11th.E2.80.9313th_century_references_to_Albanians

      1285 in Dubrovnik (Ragusa) a document states: “Audivi unam vocem clamantem in monte in lingua albanesca” (I heard a voice crying in the mountains in the Albanian language).

      Τώρα πόσο πίσω πηγαίνουν οι παραδόσεις αυτές των Γκέγκηδων δεν μπορώ να το πω.

      • Melikertis

        Σαφώς παραδόσεις όπως αυτές των κατοίκων της βόρειας Αλβανίας, διέπονται από Ιστορική Απροσδιοριστία. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι είναι κατ’ ανάγκη βασισμένοι σε μυθεύματα. Ίσα-ίσα που νομίζω ότι δύνανται να συνεισφέρουν στην μελέτη της ανθρωπολογίας του Αλβανικού gestalt.
        Αλήθεια, μπορούμε να δώσουμε καλές απαντήσεις για τους λόγους που οδήγησαν στην δημιουργία των δύο βασικών διαλεκτικών κλάδων της αλβανικής; Και κάτι ακόμη : τι μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα για την γεωγραφική κατανομή των αλβανοφώνων πληθυσμών κατά την περίοδο που ξεκίνησε ο ρωτακισμός ;

      • Τώρα ανοίγεις ένα καλό θέμα: ποιος παράγοντας οδήγησε στην διαλεκτογένεση;
        Η ιστορία του ρωτακισμού είναι η εξής:

        Υπάρχει μια λέξη που το /n/ έχει υποστεί ρωτακισμό ΚΑΙ στην Γκεγκική ΚΑΙ στην Ρουμανική. Είναι η λέξη για την πάπια. Η ΙΕ ρίζα είναι *h2nᾱtja > *anᾱtja (ελληνικό νῆσσα, λατινικό anas). Έγινε arᾱtsa και στην μεν ρουμανική κατέληξε rață (/ratsă/) στην δε αλβανική rosë με κανονική τροπή ᾱ>o όπως mᾱter- > motër.

        http://en.wiktionary.org/wiki/ros%C3%AB

        Από εκεί και μετά η Γκεγκική δεν δείχνει ρωτακισμό, ενώ η Τοσκική δείχνει ρωτακισμό και στην ανατολική βαλκανική ρωμανική, η Βλαχική δεν δείχνει ρωτακισμό, αλλά η ρουμανική δείχνει αν και όχι συστηματική όπως η τοσκική, με την ιστρο-ρουμανική να είναι συστηματικά ρωτακίζουσα.

        Τώρα, ο τοσκικός ρωτακισμός είχε ολοκληρωθεί γύρω στο 630 μ.Χ. , γιατί όπως έγραψα αλλού δεν εμφανίζεται στα σλαβικά δάνεια. Το πρόβλημα όμως είναι ότι πρωτο-αλβανικές εξελίξεις συνεχίζουν να υφίστανται και στις δύο διαλέκτους, όπως λ.χ. η αφομοίωση rn>rr και τα κοινά παλαιότερα σλαβικά δάνεια. Επομένως η διάσπαση των διαλέκτων μάλλον ξεκίνησε τον 7ο αιώνα.

        Αν δεκτούμε ότι η πρωτο-αλβανική κοινότητα βρισκόταν στις ορεινές «πλάτες» του πολιτισμού KK τότε το καλύτερο γεωγραφικό εμπόδιο για την διαλεκτογένεση πιστεύω είναι ο λευκός Δρίνος. Αν οι Γκέγκηδες ζούσαν δυτικά του και χρησιμοποιούσαν σαν ορεινά βοσκοτόπια τα «καταραμένα βοσκοτόπια» (Bjeshkët e Namuna) του Prokletije και οι Τόσκηδες χρησιμοποιούσαν σαν ορεινα βοσκοτόπια τον Σκάρδο και το Κόραμπ στα νοτιοανατολικά του ποταμού, μπορούμε να πούμε ότι υπάρχουν οι συνθήκες διαλεκτογένεσης. Από εκεί και μετά, από το Κόραμπ, η καλύτερη διάβαση του Μαύρου Δρίνου είναι η Δίβρα, κάτι που βάζει τους Τόσκηδες σε τροχιά για την Κρούια και τα βουνά του Ελμπασάν.

        Έτσι αν η αβαρική λεηλασία του 619 μ.Χ. τους ώθησε σε μαζική μετανάστευση αυτό θα τους έφερνε στα βουνά βορείως του Ελμπασάν και θα είχαν και μια γενιά περίπου στην διάθεσή τους για να μάθουν την Αυλώνα και να την ρωτακίσουν, αν τραβήξουμε το terminus ante quem του ρωτακισμού στο 650 μ.Χ. που δεν είναι παράλογο.

  4. Melikertis

    Βάζοντάς τα κάτω, το σενάριο που προτείνεις αναφορικά με τον γεωγραφικό παράγοντα που ίσως ώθησε την διαλεκτογένεση της Αλβανικής, φαίνεται πολύ πιθανό και εύλογο. Βέβαια μια άλλη ερώτηση έχει να κάνει με το κατά πόσο μεγάλο πληθυσμό θα μπορούσαν να συντηρήσουν οι ορεινοί όγκοι που ανέφερες, καθώς επίσης και με το πώς οι φορείς (ή ξενιστές, με μιμιδιακούς όρους !) της Αλβ. γλώσσας κατόρθωσαν να επιβληθούν γλωσσικά στους κατοίκους της υπόλοιπης επικράτειας της σημερινής Αλβανίας.
    Αναφορικά με την έλλειψη ρωτακισμού στα σλαβικά δάνεια, υπάρχει εξαίρεση που μάλλον δεν έχει επισημανθεί ως τώρα στην ακαδημαϊκή βιβλιογραφία. Πρόκειται για τον ρωτακισμό της Ντομπραίνας (νυν Δομβραίνας) που στην Αρβανίτικη διάλεκτο καλείται Ντουμπρέρ. Δεν γνωρίζω αν υπάρχουν άλλα αντίστοιχα παραδείγματα, είτε στην Αρβ., είτε στην Arbëreshë της Σικελίας/Κάτω Ιταλίας.

    • Αυτό με την Δομβραίνα είναι πολύ ενδιαφέρον. Ο Σέρβος γλωσσολόγος Alexandar Loma, αντίθετα με τον Orel πιστεύει πως υπάρχουν κάποια ρωτακισμένα σλαβικά δάνεια και τοπωνύμια.

      Διάβασέ το με κάποιον μεταφραστή:

      http://www.kroraina.com/slav/loma/index.htm

      Σύμφωνα με τον Loma, το Vlorë δεν προέρχεται από το Αυλώνα, αλλά από τον σλαβικό τύπο Vavlona > Vavlora > Vlorë με κανονική για την αλβανική απώλεια του άτονου φωνήεντος της προπαραλήγουσας (λ.χ. fossàtum > fshat).

      Στη σελίδα 293 γράφει:

      *Vavlon/-a (potvrđenog stsrp. pridevom vavlonski) do alb. Vlonë/Vlorë „Valona”: posredi bi bila sinkopa prednaglasnog -a- u albanskom: slov. Vavlon(a) > alb *Vëvlōne > Vlonë (v. Popović 1959). […]

      Και μεταξύ άλλων παραθέτει το τοσκικό τοπωνύμιο Gjomboçari:

      Ako tosk. i vrerët, geg. i vranët „mračan, mutan” i uzmemo za izvornu albansku reč, a ne za slavizam od jsl. vran(ъ) — što se meni ipak čini verovatnije i ako za južnoalbanski toponim Gjomboçari < slov. Glǫbočane ostavimo rezervu, da bi posredi mogao biti ne glasovni prelaz slov. -n- između vokala > tosk. -r-, nego zamena slovenskog etnonimskog sufiksa -(j)ane albanskim ekvivalentom -ari, ipak ostaju slučajevi kao tosk. tërsirë vrerët ~ vrenët και *tračina > tërsirë που ο Orel απορρίπτει δεν του έδωσα σημασία, αλλά τώρα που ανέφερες τον ρωτακισμό της Δομπραίνας, πιστεύω πως αξίζει να το αναφέρω.

      Τώρα στο άλλο θέμα που ανέφερες για την αλλαγή γλώσσας στον πολιτισμό ΚΚ, εδώ είναι ένα μεγάλο θέμα. Πως οι ημιεκλατινισμένοι Κέλτες της Βρετανίας από ένα σημείο και μετά υιοθέτησαν την Αγγλο-Σαξονική γερμανική και πως γύρω στο 700, η κυρίαρχη γλώσσα στις επαρχίες της ελλαδικής χερσονήσου έχιε γίνει η σλαβική.

      Όπως σου είπα χθες, σήμερα οι ιστορικοί και οι γλωσσολόγοι δεν δέχονται την ιδέα της «αντικατάστασης» πληθυσμών, όπως η μία μπάλα του μπιλιάρδου εκτοπίζει την άλλη και πάιρνει τη θέση της, αλλά πιστεύουν ότι γίνεται αλλαγή του charter group (δηλαδή της κυρίαρχης πολιτικο-κοινωνικής μειονότητας)και η πλειοψηφία απλώς αλλάζει γλώσσα, όπως το παράδειγμα του Ohio του 19ου αιώνα όπου μια αγγλική μειοψηφία του 30% «εξάγγλισε» το γερμανόφωνο 70% μέσ σε δύο γενεές. Στην περίπτωση του Ohio οι γερμναόφωνοι είχαν κοινωνικά πλεονεκτήματα στην αλλαγή γλώσσας. Ενδεχομένως κάτι τέτοιο να έγινε με τις μεσαιωνικές αλλαγές γλώσσας της Βαλκανικής.

      • Melikertis

        Διαβάζοντας την παραπάνω απάντησή σου, συλλογίζομαι ότι μπορεί το Gjomboçari<Glǫbočane να είναι το όνομα που κρύβεται πίσω και από το βοιωτικό Χλεμποτσάρι (νυν Ασωπία) – το πώς παρετυμολογούν το όνομα τούτο οι νυν ιστορικοί ερευνητές της περιοχής, είναι μια πονεμένη υπόθεση…

        Από την άλλη, ενδέχεται να μην έχουμε να κάνουμε με ρωτακισμό αλλά με ένα διαφορετικό φαινόμενο:
        http://en.wikipedia.org/wiki/Castle_of_Gjon_Bo%C3%A7ari
        Άλλωστε, το Γκιουλέκας http://en.wikipedia.org/wiki/Zenel_Gjoleka γνωρίζουμε ότι προέρχεται από συμφυρμό του Γκιών Λέκα. Οπότε ίσως πατώντας στην ίδια νοητή ευθεία να μπορούσαμε να παράξουμε το Gjomboçari από κάποιον Gjon Boçari.

      • Σαφώς μπορεί να είναι το Gjon Boçari που λες κι να μην είναι ρωτακισμός.

      • H φάρα των Μποτσαραίων κατάγεται από την βόρεια Αλβανία και είχαν στενή σύνδεση με την οικογένεια του Καστριότι. Μαζί με την σπουδαία φάρα τον Καστριότι γύρω από το τέλος του 14ου αιώνα κατέβηκαν στην περίφημη τότε πόλη της Kρούγια (ιδιαίτερα γνωστή για την αντοχή της σε τρεις Οθωμανικές πολιορκίες για 25 χρόνια, σε έναν πόλεμο ασύμμετρο σε νούμερα και μέτρα).

        Μετά τον θάνατο του Σκεντέρμπεη (Μάρτιος 1467), ο απόγονος της φάρας τον Μποτσαραίων, ο Γκιον Μποτσάρι, σκοτώνει κάποιον σε μονομαχία. Σύμφωνα με το έθιμο των Αρμπερ (προγώνων των Αρβανιτών και τον σημερινών Αλβανών), η οικογένεια του νεκρού έπρεπε να ζητήσει εκδίκηση, αλλά δεν το κάνουν για κάποιο λόγο. Έτσι οι Μποτσαραίοι αναγκάστηκαν να τραβήξουν προς τα νότια και τελικά μετά από συμφωνία με τους ηγέτες της Κανίνα, η οποία ήταν τότε ένα μεσαιωνικό οικοδόμημα σε απόσταση όχι μεγαλύτερη από 5 χιλιόμετρα από την σημερινή πόλη της Αυλώνα, κατέβηκαν στο Tragjas, όπου ακόμα και σήμερα υπάρχουν απόγονοι της οικογένειας των Μποτσαραίων.

        Οι Μποτσαραίοι χτίσανε και το δικό τους κάστρο στον τόπο αυτό γύρω στο έτος 1471, που υπάρχει ακόμα και σήμερα και λέγεται Kalaja e Gjon Boçarit (δηλαδή Κάστρο του Γκιον Μποτσάρι). Μετά το 1700, το κάστρο τον Μποτσαρέων άρχιζε να νιώθει το βάρος του πολέμου όλο και πιο μεγάλο. Είναι τότε που οι πρόγονοι του Μάρκ Μποτσάρι (Μάρκου Μπότσαρη), αποφάσισαν να αφήσουν το Tragjas και την υπόληπη φάρα τους εκεί και να κατέβουν προς τα νότια και αργότερα προς το Σούλι και να απολαμβάνουν όλα τα δικαιώματα ως παρακλάδι μιας μεγάλης φάρας που ήταν.

        Από δω και πέρα τα πράγματα για τη φάρα αυτή Γκέγκηδων είναι γνωστά Ίσως αναμίχθηκαν στη Δράγανη με Βλάχους ίσως και όχι. Kάνε αναζητήση (SEARCH) στο Google Earth: Kalaja e Gjon Boçarit και θα σε βγάλει στο σημείο όπου βρίσκεται ακόμη και σήμερα το κάστρο του Gjon Boçari κοντά στο χωριό Tragjasi i Vjetër.

  5. Melikertis

    By the way, Σμερδαλέε…

    Μιας και άναψε η συζήτηση, ας αναφέρουμε εδώ κάποιες επισημάνσεις της Dalina Kallulli, ως προς την χρήση του απαρεμφάτου στην Γκεκική διάλεκτο, οι οποίες μάλλον αυξάνουν τα ερωτηματικά ως προς την διαλεκτογένεση της Αλβανικής.

    http://books.google.com.mt/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&lpg=PA199&ots=zS4hFjz_BN&dq=dalina%20kallulli%20gheg&hl=el&pg=PA199#v=onepage&q&f=false

    Μια τέτοιου τύπου λειτουργική διαφοροποίηση του απαρεμφάτου, πόσο χρονικό διάστημα να χρειάστηκε για να εμπεδωθεί, και από ποιά ερεθίσματα να πυροδοτήθηκε; Δεν γνωρίζω αν θα είμαστε ποτέ σε θέση να διασαφηνίσουμε με αρκετή σιγουριά παρόμοια ερωτήματα, μα θα ήθελα να ακούσω την υποκειμενική σου γνώμη επ’αυτών.

    • Κοίτα, το απαρέμφατο είναι γνωστή υπόθεση. Όλοι οι πληθυσμοί που ήρθαν σε άμεση επαφή με την μεσαιωνική ελληνική απώλεσαν το απαρέμφατο. δίνω παραδείγματα:

      1) Σλαβικές γλώσσες:

      Η Κροατική και η σλοβενική διατηρούν το πρωτο-σλαβικό απαρέμφατο.
      Η Βουλγαρική έχει χάσει τελείως το πρωτο–σλαβικό απαρεμφατο και χρησιμοποιεί αποκλειστικά περιφραστικό απαρέμφατο όπως η ελληνική.
      Οι Σέρβοι που βρίσκονται ανάμεσα στα δύο άκρα χρησιμοποιούν και τα δύο.

      http://en.wikipedia.org/wiki/Differences_between_Croatian_and_Serbian#Syntax

      Hoću to da uradim.
      Hoću to uraditi.

      Οι Σέρβοι λένε και τις δύο φράσεις, οι Κροάτες μόνο την δεύτερη με το απαρέμφατο σε -ti

      Οι Βούλγαροι πάλι χρησιμοποιούν μόνο την περίφραση da+ κλιτό ρήμα όπως το ελληνικό θέλω να κάνω (αρχ. βούλομαι πράττειν).

      Στην Ιταλία, ενώ όλες οι διάλεκτοι χρησιμοποιούν το απαρέμφατο, οι Καλαβρέζοι είναι οι μόνοι που στην παραδοσιακή τους διάλεκτό δεν το χρησιμοποιούν, αλλά αντί για “voglio dormire” (θέλω να κοιμηθώ) λένε “voggiu mi dormu”, δηλαδή η σύνταξή τους ακολουθεί το μεσαιωνικό ελληνικό μοντέλο.

    • Σου δίνω παραδείγματα της φράσης «θέλω να φάω» στα βουλγαρικά/σλαβομακεδονικά και σερβο-κροατικά:

      Βουλγαρικά: Искам да ям
      Σλάβομακεδονικά: Сакам да јадам
      Σερβικά: Желим да једем
      Κροατικά: Želim jesti

      https://translate.google.com/#el/sr/%CE%B8%CE%AD%CE%BB%CF%89%20%CE%BD%CE%B1%20%CF%86%CE%AC%CF%89

      • Melikertis

        Θέλω να σε ευχαριστήσω για την πολύτιμη διευκρίνηση που προσέφερες επί του ζητήματος του απαρεμφάτου. Άρα ουσιαστικά μπορούμε να μιλήσουμε με σαφήνεια για επίδραση της μεσαιωνικής ελληνικής επί της Τοσκικής διαλέκτου, πριν ακόμη εισέλθουν στον ελλαδικό κορμό οι Αρβανίτες κατά τον 14ο αιώνα μ.Χ. .

      • Μα αυτό είναι νομίζω σίγουρο. Σαφώς και οι Τόσκηδες δέχθηκαν επίδραση της μεσαιωνικής ελληνικής πριν την κάθοδό τους. Πρώτα απ΄όλα ελληνόφωνοι υπήρχαν ήδη στο Δυρράχιο και στις γύρω περιοχές. Η Άννα Κομνηνή γράφει ότι ο Αλέξιος Κομνηνός ανέθεσε την άμυνα του Δυρραχίου σε έναν «Κομισκόρτη ἐξ Ἀρβανῶν ὁρμώμενο». Το επώνυμο Κομισκόρτης είναι παραφθορά του βυζαντινού τίτλου «κόμης της κόρτης»:

        http://en.wikipedia.org/wiki/Count_of_the_Tent

        Δηλαδή το επώνυμο του ανδρός αυτού δείχνει ότι οι πρόγονοί του ανήκαν στον βυζαντινό επαρχιακό μηχανισμό, όπως λ.χ. το Dukagjin σημαίνει ο «Δούκας Ιωάννης».

        λ.χ. Μέγας Δουξ

        http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AD%CE%B3%CE%B1%CF%82_%CE%94%CE%BF%CF%85%CE%BE

        Για το απαρέμφατο μπορείς να διαβάσεις και το άρθρο για το βαλκανικό sprachbund:

        http://en.wikipedia.org/wiki/Balkan_sprachbund#Features

  6. Melikertis

    Αναφορικά με τις προσδιορισμούς Tosk, Geg. Lab, τί θα μπορούσαμε να πούμε; Υπάρχει κάποια επαρκής τεκμηρίωση αναφορικά με την προέλευσή των ονομασιών αυτών, πέρα από προφορικές παραδόσεις ; (στο σύγγραμα της Edith Durham για τα υψίπεδα της βορείου Αλβανίας, αναφέρεται ότι σύμφωνα με κάποιες Γκέκικες φυλές, το όνομά τους ανάγεται σε έναν γενάρχη ονόματι Geg Lazar που μετανάστευσε από την Βοσνία 25 γενιές πριν τις αρχές του 1900).

    Αξιοσημείωτο ότι στην Αρβανίτικη διάλεκτο έχουν επιβιώσει περιπαικτικά παράγωγα αυτών των όρων, που ίσως να οφείλονται σε επίδραση από αλβανοφώνους μετέπειτα εποικιστικών κυμμάτων (λ.χ. κρι ε τόσκες, ή κρι ε γκέκουτ, για τον μεγαλοκέφαλο και τον… χοντροκέφαλο, αντιστοίχως).

    • Το μόνο σίγουρο από τα τρία είναι το Lab (Λιάπης). Προέρχεται από την περιοχή Labëria η οποία είναι τοσκο-βουλγαρική υβριδική μορφή της λέξης Αλβανία:

      http://en.wikipedia.org/wiki/Lab%C3%ABria

      Οι Τόσκηδες ευθύνονται για την εξέλιξη Albania > Albënia > Albëria με το a να γίνεται φυσιολογικά schwa πριν από το n όπως στο λατιν. canto = «τραγουδώ» που έγινε këndoj και οι Βούλγαροι για την νοτιοσλαβική μετάθεση των υγρών Albëria > Labëria όπως λ.χ. σε σερβικό κείμενο λίγο πριν το 1200, το Άρβανον ονομάζεται Raban.

      Την ετυμολογία την εξηγεί ο Ολλανδός γλωσσολόγος στο παρακάτω βίντεο [17:07-17:30]:

      Και ενώ είναι ξεκάθαρη η ετυμολόγηση, στην πραγματικότητα εγείρει δύο ερωτήματα:

      1) μέχρι πότε ήταν ενεργός ο τοσκικός ρωτακισμός;
      2) μέχρι πότε ήταν ενεργή η νοτιοσλαβική μετάθεση των υγρών (στην παλαιοσλαβωνική γλώσσα που κωδικοποίησαν ο Κύριλλος και ο ΜΕθόδιος γύρω στο 860 μ.Χ. από τις σλαβικές διάλεκτους της περιοχής Θεσσαλονίκης, η μετάθεση έχει ήδη γίνει λ.χ. gardŭ > gordŭ > gradŭ > grad).

      Η σλαβομακεδονική λέξη dlabok = βαθύς μας δείχνει ότι στην «Κουτμιτσέβιτσα» η μετάθεση των υγρών ήταν ακόμα ενεργή μετά το 1000 μ.Χ.

      http://en.wikipedia.org/wiki/Kutmichevitsa
      http://en.wikipedia.org/wiki/Dlaboka_Reka

      Η λέξη dlabok είναι συγγενής του σερβο-κροατικού dubok = βαθύς:

      http://en.wiktionary.org/wiki/dubok

      Η πρωτο-σλαβική μορφή ήταν *dŭlbokŭ και μετά την απώλεια των yers έγινε *dl.bok. Το συλλαβικό αυτό ένηχο στην σερβο-κροατική έγινε l.>ul>u και στην σλαβομακεδονική έγινε l.>ol όπως μαρτυρούν οι λέξεις λύκος και γεμάτος:

      OCS vlĭkŭ > vl.k > σρβ. vuk, σλαβομακ. volk
      OCS plĭnŭ > pl.n > σρβ. pun, σλαβομακ. poln

      http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Proto-Slavic/p%D1%8Cln%D1%8A
      http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Proto-Slavic/v%D1%8Clk%D1%8A

      Άρα η μετάθεση στην λέξη *dolbok > dlabok στις σλαβομακεδονικές διαλέκτους έγινε κάποια στιγμή μετά το 1000.

      Με το παράδειγμα της Δομπραίνας που μου έδωσες λύνουμε και το μυστήριο του ύστερου τοσκικού ρωτακισμού Albënia > Albëria

      http://en.wiktionary.org/wiki/lab#Albanian

      • Melikertis

        Μάλιστα, ιδιαίτερα ενδιαφέρων ο τρόπος που προέκυψε το όνομα της Λιαπουριάς.
        Μιας και αναφέρθηκες στο këndoj, θα πατήσω πάνω του και με βάση μια μορφή που ακόμη επιβιώνει στην Γκέκικη διάλεκτο http://books.google.com.mt/books?id=pgf6GWJxuZgC&lpg=PA246&ots=-Trt2KyD0N&dq=kangjelet&hl=el&pg=PA246#v=onepage&q=kangjelet&f=false θα σε ρωτήσω για το Καγκέλι. Ενώ χρησιμοποιείται ακόμη ως λέξη σε Αρβανίτικες λαλιές της Στερεάς, και δη με την έννοια του λιανοτράγουδου (ή δυο συγκεκριμένων τελετουργικών ρυθμών), δείχνει να απουσιάζει από την σημερινή Τοσκική.
        Ποιά πορεία θεωρείς ότι ακολούθησε για να φτάσει ως τις μέρες μας με την παρούσα λεκτική μορφή; Αποτέλεσε ποτέ μέρος της Τοσκ., ή μήπως πέρασε στην Αρβ. μέσω της βλαχικής ή της ελληνικής ;

      • To wiktionary λέει ότι προέρχεται από το këngë = τραγούδι που είναι φυσιολογική αλβανική εξέλιξη του λατινικού canticum.

        http://en.wiktionary.org/wiki/k%C3%ABng%C3%AB

        Οι απόγονοι του canticum στις διάφορες λατινογενείς γλώσσες φάινονται παρακάτω:

        http://en.wiktionary.org/wiki/canticum#Descendants

        Η εξέλιξη canticum > këngë είναι η εξής:

        1) τροπή an>ën όπως το këndoj
        2) ηχηροποίηση του t μετά από n και απώλεια του παραχθέντος d nt>nd>n όπως στη λέξη για το βατόμουρο *manta > mëndë > mën/mand:
        http://en.wiktionary.org/wiki/man#Albanian

        εδώ να θυμίσω ότι τα μεσοφωνηεντικά συμπλέγματα -nd-/-dn- απλοποιήθηκαν σε n κανονικά στην αλβανική όπως δείχνει η λέξη *(s)pud-na > punë «δουλειά» από την ίδια ΙΕ ρίζα *(s)peud- όπως τα ελληνικά σπεύδω/σπουδή

        http://en.wiktionary.org/wiki/pun%C3%AB

        Έτσι μέχρι τώρα έχουμε canticum > këndikë > kënikë > kënkë και το τελευταίο βήμα είναι η ηχηροποίηση του κ μετά το ν, όπως συνέβη και στην ελληνική:

        kënkë > këngë όπως το ελληνικό cancellus > κάγκελον (/kaŋgʲelon/) όπως συν-κοπή > συγκοπή (/si(ŋ)gopi/)

      • Όπα, μια διορθωτική προσθήκη. Ο Orel γράφει ότι το këngjelë ανάγεται κατευθείαν στο υστερο-λατινικό canticella.

        Για πες μου εάν η εικόνα που θα παραθέσω είναι ορατή:

        canticella

  7. Melikertis

    Δυστυχώς δεν φαίνεται η συνημμένη εικόνα. Γίνεται να το ξαναπροσπαθήσεις;

  8. Λοιπόν Μελικέρτη, θα κάνω μια ανάρτηση όπου θα παραθέσω τα δύο βιβλία του Vladimir Orel που χρησιμοποιώ σε pdf για όποιον ενδιαφέρεται.

    Το ένα είναι το ετυμολογικό λεξικό (AED: Albanian Etymological Dictionary) και το άλλο είναι πιο ειδικό με την αναδόμηση της πρωτο-αλβανικής γλώσσας και περιγράφει εκτός από το λεξιλόγιο και την γραμματική (CHAL: A concise History of the Albanian Language: the Reconstruction of Proto-Albanian) και τα διάφορα επιθήματα/προθήματα της αλβανικής και τις λειτουργίες τους.

    Αυτός που ψηφιοποίησε το ετυμολογικό λεξικό έκοψε μερικές σελίδες, έτσι μου έχει τύχει λ.χ. σε κάθε 15-20 λέξεις που ψάχνω η σελίδα της μιας να λείπει.

    Όταν περιγράφει μια λέξη στο ετυμολογικό λεξικό, ο Orel πρώτα παραθέτει την ετυμολογία που δέχετια αυτός (1998) και παρακάτω παραθέτει τις διάφορες ετυμολογικές προτάσεις που έχουν γίνει στο παρελθόν.

    Από εκεί και μετά, το ετυμολογικό λεξικό έχει μια πολύ ωραία εισαγωγή στην αναδόμηση της πρωτοαλβανικής μέσα από την εξέταση της εξέλιξης των λατινικών δανείων, που στην ουσία είναι μια συμπυκνωμένη περίληψη του άλλου βιβλίου.

    • Melikertis

      Τις ευχαριστίες μου και πάλι. Πραγματικά πολυτιμότατα εργαλεία έρευνας τα έργα του Vlad. Orel.

  9. Melikertis

    Μια χαρά τώρα, σε ευχαριστώ.

    Κάτι διαφορετικό: με αφορμή όσα έγραψες για Δούκες και Κόμητες στην μεσαιωνική Αλβανία, σκέφτηκα να παραθέσω την άποψη του Ekrem Bey Vlora σε σχέση με την καταγωγή του βορειοαλβανικού κώδικα εθιμικού δικαίου, του “Κανούν”.

    http://www.albanianhistory.net/texts20_3/AH1956_1.html

    Η άποψή του περιέχεται στην έβδομη παράγραφο με τίτλο “The Dukagjinis”.
    Εκεί αναφέρεται σε -τάχα- γοτθική καταγωγή του “Κανούν”, μπλέκοντας διαμέσω ενός φανταστικού(;) βυζαντινού μοναχού του 7ου μ.Χ. αιώνα πρόσωπα και χρονολογίες της αρχαιότητας σε ένα περίεργο κουβάρι.

    (…) Closest to the truth in this tangled net of fables and legends is, in our view, the report of a Byzantine chronicler of the seventh century. He states that at the end of the fifth century, a tribe of Goths under their leader Duke Gentius (or Genusius or Gjin) penetrated into the Shkodra region from Dalmatia and settle there. Compelled to react to this new reality, the Byzantine Emperor made Gjin his Sebastocrator, also calling him a magister militum from Dalmatia. This Gentius is said to have set up a realm between Shkodra and Durrës, (14) which proved to be to the liking of the rural population because it adapted Gothic laws to those of the local tribes. The connection of the name Dukagjini to the code of customary law in the Albanian mountains, the so-called Canon or Kanun of Lekë Dukagjini, would seem to derive from this, such that the Goth in question may be regarded as the ancestor of the Dukagjinis. This, at least, would seem more likely than the above-mentioned legends. (…)

    Κατ’εμέ πρόκειται για μια ιδιαζόντως παράξενη απόψεις, που αν και δεν φαίνεται να βασίζεται σε απτά στοιχεία, δεν παύει να δημιουργεί το ερώτημα του τι να ώθησε τον E.B. Vlora στο να περιπλέξει ένα τέτοιο ιστορικοφανές κουβάρι.

    • Εδώ η μόνη υπόθεση που μπορώ να κάνω είναι ότι ο συγγραφέας έχει υπόψη του το χρονικό του ιερέα της Διοκλείας (Duklja) που μυστηριωδώς θεωρούσε τους Σερβο-Κροάτες σλάβους «Γότθους» και τους Βούλγαρους Σλάβους «Βουλγάρους των στεπών που ήρθαν από τον Βόλγα» και «περιέργως μιλάνε την ίδια γλώσσα με εμάς τους Γότθους».

      http://en.wikipedia.org/wiki/Chronicle_of_the_Priest_of_Duklja

      I. Kraljujući cesar u gradi basiliji cesarstva, u vrime u ko se bihu prosvitlili blaženi muzi Jerman biskup pristolja kapitulskoga i pristolja Kanužije (Sabinb) biskup, i tolikoje počtovani i blaženi muž Benedik blizu gore Cicilijanske pribivaše, na lit gospodnjih trista i pedeset i sedam, i tada iziđe niki puk i mnoštvo ljudi od istoka, ki se zovihu Goti, ljudi tvrdi i golemo ljuti prez zakona kako divji; kim ljudem bihu gospoda tri bratinci, ki bihu sinove kralja Sviholada, kim bratincem biše ime: prvomu Bris, drugomu Totila, tretomu Stroil.

      Μετάφραση του googletranslate:

      And reigning cesar in building Basilio empire, the in vrime in which the Bihu prosvitlili blissful music Jerman Bishop pristolja kapitulskoga and pristolja Kanužije (Sabinb) Bishop, and so počtovani and blessed husband Benedick close up Cicilijanske pribivaše, lit the Lord three hundred and fifty-seven , and then went out to the people of debt and many people from the east, rain is zovihu Goths, people hard and huge angry prez law to divji; People who Bihu three gentlemen bratinci, ki Bihu Sviholada king’s sons, who had been attacked bratincem name: first, Del., to another Totila, tretomu Stroil.

      II. Bris, koji biše najstariji, umrši otac njih, sede na pristolje i misto očevo, i poče gospodovati. Totila i Stroil a tada uzgovoriše oni dva: „Pomislimo kako s pomoćju brata kralja Brisa i mi da bismo gospodstvo i visoko ime dobili”. I tako sa svitom i s voljom kralja Brisa, brata svoga, skupista vojsku utom veliku i pojdosta od svoje didine, i najprvo pridosta na kraljevstvo ugarsko i kralja pobiše i obujaše kraljevstvo. I potom toga pojdoše naprida i pridoše u Trnovinu s mnoštvom veličini vojske. I izvidivši toj kralj dalmatinski, koji pribivaše u čudnom i velikom gradu Solinu, posla posle i listove kralju istrijanskomu, da bi skupio u pospih svu moć svoju i da bista oba pošla protiva tim zgora rečenim, i silam njih zajedno otimati se. I takoj oni, oba rečena kralja, skupiše velike vojske i oba zajedno s voj[s]kami stase se i pojdoše silnim vojskam suprotiva Gotom i sritosta se, i stase blizu i suprotiv njim. Svaki dan po osam dan meju sobom skaramučahu s velikim jedne i druge strane vitezi i hrabrimi ljudi manjšine, zašto se mnogo tvrdo i nemilostivo b’ijahu, jere i subliz šatori jednih i druzih bihu. I tako osmi dan krstjane i rečeni pogane oružaše se i opraviše na rečenu rvanju, i počeše boj osmi dan meju sobom, pokli se stase s jutra prija tri deri po večernjoj biše se tvrdom i nemilostivom rvanjom jednakim bojem meju sobom, s mnoštvom mrtac jedne i druge strane, ne znajući se do togaj vrimena, komu bi se mogajo veće bojati, zašto nijedna od stran ne ustupaše, i biše viditi, da su boj počeli, zašto jednih i dražih živi dohojahu na misto ubijenih. Dali u jedan čas, tomu nitkor ne sumnjeće, nere po volji onogaj, komu nitkor ne more reći, zašto takoj učini, oni Goti nemilostivi dobiše, je da si kroz niki grih, koji tada u krstjaneh pribivaše; i prez izma bi pobijena strana krstjanska i ubijen bi kralj istri[ja]nski i mnogo tisuć krstjani po dobitju bi pod mač obraćeno i vele Hrvat bi pobijeno. Da, kralj Dalmacije s malo vitezi smrtnom ranom ranjen ubiže i bi prinešen u slavni i čudni grad Solin, u kom gradu bi za veće dan općeni plač i tuga neizrečena.

      XIII. I sin stariji prijamši na misto oca svoga gospodstvo, komu ime biše Sebislav. I u njegovo vrime, on kraljujući, nastupiše na njega opet oni narod Goti i obsedoše mu Skudar grad. I toj slišav Sebislav, skupi mnoštvo veliko ljudi i priđe u grad na njih šator. I ondi mnoštvo Gotij pod mač obrnuše, a mnoge pohitaše, niki pobigoše, kako vojske sasvima razbijene. I toj čuvši kralj ugarski Atila, da su Goti nastupili na Sebislava, priđe na njegov grad i popliniv i požgavše rasu ga veći dio, opet se brzo vrativše u kraljevstvo svoje. I pridoše Sebislavu glasove, da Atila jest pod gradom njegovim i brzo dviže se i pojde na njega i najde, da je popliniv i požgav pošao, zač on kako ču, da je Sebislav razbio Gote, tako što učini, Atila s onim pobiže ne smijuć čekati Sebislava. Ostavi da se opet grad načini i napuni. I potom u Sebislava rodista se dva sina, jednomu bi ime Razbivoj, a drugomu Vladimir. Kraljeva Sebislav lit dvadesetičetiri, i umri.

      Και αυτό για την κοινή γλώσσα «Γότθων» και Βουλγάρων και τους Μαυρόβλαχους της Δαλματίας (Crni Latini)

      V
      Kraljevstvo je primio njegov sin Bladin, koji je išao očevim putem, i držao je kraljevstvo svojih otaca u miru. Rodio je i sina koga je nazvao Ratomir, koji je od djetinstva počeo da biva veoma grub i ohol. Osim toga dok je Bladin vladao, pokrenu se bezbrojno mnoštvo naroda sa velike rijeke Volge, po kojoj su dobili ime. Naime po rijeci Volgi sve do današnjeg dana nazivaju se Vulgari (Bugari). Ovi su sa ženama, sinovima i kćerima, kao i sa svom stokom i veoma velikim imetkom, bili došli u provinciju Siloduksiju. Predvodio ih je neki po imenu Kris, koga su na svome jeziku zvali “kagan” što bi na našem bilo “car”, pod kojim bijaše devet prvaka, koji su upravljali narodom i sudili mu, budući da ga je bilo veoma mnogo. Dakle napadnu Siloduksiju i osvoje je. Odatle, ratujući zauzmu cijelu Makedoniju. Poslije ove čitavu oblast Latina, koji su se u ono vrijeme nazivali Romani, a sada se zovu Morovlasi, sto znaci Crni Latini.
      Iako je car s njima vodio mnoge ratove sjedeći na svome prijestolu, i ne mogavši nikako da ih savlada, poslao je glasnike i sklopio sa njima mir, i tako ih se riješio. Slično tome, i kralj Bladin je sa njima sklopio mir, vidjevši da je ogromno mnoštvo toga naroda.I započeše oba naroda da se mnogo vole međusobno, to jest Goti, koji su i Sloveni, i Bugari, a najviše stoga što su oba naroda bila srodna i svima je bio jedan jezik. Najzad Bugari već odasvud bezbjedni, izgradiše sebi kuće i sela i naseliše zemlju koju su zauzeli sve do današnjeg dana.

      I lasted for two people to love each other a lot, that is, the Goths, who are Slavs, Bulgarians, and mostly because both nations were related and everyone was one language.

      H μετάφραση έχει τα χάλια της, μιλάει για τους «Γότθους», δηλαδή τους Σλάβους και τους Βουλγάρους δύο έθνη συγγενικά που έχουν μία κοινή γλώσσα.

      Υποθέτω ότι ο Eqrem Bey επηρεάστηκε από αυτό το κείμενο και, κατά συνέπεια, η παράδοση ταιριάζει με αυτές που παρέθεσες για καταγωγή από τη Βοσνία.

      • Melikertis

        Ομολογώ ότι δεν γνώριζα περί της ύπαρξης του Χρονικού που παρέθεσες. Πράγματι δείχνει να φωτίζει διάφορα κομμάτια της ατελούς εικόνας που έχουμε για το θέμα που συζητούμε. Δείχνεις να έχεις ασχοληθεί εις βάθος και ακαδημαϊκά με την μελέτη του.

        Πάντως Γότθοι, Γέτες.. Goths, Visigoths, Getae… Οι Geg-Γκέκηδες θα μπορούσαν να σχετίζονται, τουλάχιστον εξωνυμικά.

      • Με το συγκεκριμένο χρονικό δεν έχω ασχοληθεί, αλλά επειδή έχω διαβάσει 2 βιβλία του Paul Stephenson, ο οποίος έχει ασχοληθεί με το χρονικό, το έμαθα. Στο βιβλίο του “Byzantium’s Balkan Frontier” o Stephenson το χρησιμοποιεί, μαζί με τις βυζαντινές πηγές και τις σφραγίδες που έχουν βρεθεί στην Δαλματία για να δημιουργήσει μια διήγηση της περιόδου όπου όλη η Δαλματία ήταν θεωρητικά προσαρτημένη στο Βυζαντίο κατά τον 11ο αιώνα.

        Το βασικό του συμπέρασμα είναι ότι με την εξαίρεση του Βελιγραδίου και του Braničevo που ήταν στρατηγικής σημασίας πόλεις για τον έλεγχο των Ουγγρικών κινήσεων, οι Βυζαντινοί ουδέποτε άσκησαν πραγματικό έλεγχο βόρεια από τη Ναϊσσό και δυτικά του όρους «Ζυγού» (Kapaonik).

        http://en.wikipedia.org/wiki/Kopaonik

        Μάλιστα παραθέτει και ένα χωρίο της Κομνηνής όπου ενώ κατ΄όνομα η αυτοκρατορία φτάνει μέχρι Τριέστη, η Κομνηνή γράφει πως το όρος «Ζυγός» διαχωρίζει την Δαλματία από τα εδάφη μας» και ονομάζει τους Σέρβους σαν τον πρώτο Δαλματικό λαό.

        Θα τα ανρτήσω σε κάποια φάση τα βιβλία του Stephenson.

        Tώρα, σχετικά με το όνομα των Γκέγκηδων, υπάρχει περίπτωση να τους ονόμασαν έτσι οι Τόσκηδες επειδή λίγο πολύ τους καταλάβαιναν (γκέγκε);

  10. Melikertis

    Λίγο δύσκολο να προέρχεται ο όρος από τους Τόσκηδες, μιας και οι ίδιοι οι Γκέγκηδες το χρησιμοποιούσαν σαν βαφτιστικό το ίδιο όνομα (Geg, πιθανώς το ανθρωπωνύμιο Γκίκα-Γκίκας που απαντά και στην μεσαιωνική αλβανική να παράγεται από το Geg).
    Φαντάζει παράδοξο, κατ’εμέ, το να χρησιμοποιεί κανείς ευρέως ως βαφτιστικό για τους απογόνους του ένα παρατσούκλι που του έχουν “κολλήσει” οι γειτονικοί πληθυσμοί.

    • Καλά και εγώ το πέταξα χωρίς να το έχω σίγουρο. Η βασική ιδέα μου ήταν ότι το Shqiptar προέρχεται από το ρήμα λατιν. excipio > shqipoj = «μιλάω ξεκάθαρα» και σημαίνει «αυτός που μιλάει ξεκάθαρα/κατανοητά» δηλαδή, όπως και ο πρωτο-σλαβικός όρος «Σλάβος» Slověninъ σημαίνει «αυτός που ξέρει τις λέξεις (slovo = λέξη)» και αντιπαραβάλλεται στον μη Σλάβο «μουγγό» Němьcь (němъ = μουγγός) που αρχικά σήμαινε τον «μη σλάβο/που δεν ξέρει την γλώσσα» και με τον καιρό απέκτησε την ειδική σημασία «Γερμανός», προφανώς διότι οι Γερμανοί ήταν οι αρχετυπικοί «άλλοι» των Σλάβων.

      http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Proto-Slavic/n%C4%9Bm%D1%8Cc%D1%8C
      http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Proto-Slavic/slovo

      http://en.wiktionary.org/wiki/shqipoj
      http://en.wiktionary.org/wiki/shqip

      • Melikertis

        Μέχρι στιγμής η άποψή σου περί shqipoj μου φαίνεται να είναι η πιο ικανοποιητική απ’όσες έχω συναντήσει περί του σύγχρονου ημικού εθνωνυμίου των Αλβανών.
        Κάτι συναφές που θα ζητήσω την γνώμη σου είναι η στιγμή που άρχισε καθώς και ο καιρός που διήρκεσε η ενσωμάτωση λατινικών όρων από την Αλβανική. Με ποιόν τρόπο θεωρείς ότι συνέβη κατά κύριο λόγο; Αν δεν απατώμαι, νομίζω πως η κυρίαρχη θεώρηση υποστηρίζει ότι τούτο έλαβε χώρα μέσω χριστιανικών λειτουργικών κειμένων της λατινικής.

      • Κοίτα, ο εκχριστιανισμός συνέβαλε στην υιοθέτηση της λατινικής χριστιανικής ορολογίας όπως λ.χ.

        sanctus > shenjtë
        monachus > mun(ë)g ~ murg
        quadragesima > kreshmë (σαρακοστή)

        Αλλά όλα αυτά εισήλθαν μετά το 350 μ.Χ. όπου ο Χριστιανισμός έχει εδραιωθεί.

        Τα παλαιότερα λατινικά δάνεια ξεκινάνε ήδη από τον 1ο μ.Χ. αιώνα και είναι:

        1) Αυτά που δείχνουν μονοφθογγοποίηση au>a όπως τα

        aurum > ar
        paucus > pak
        gaudium > gaz
        Paulus > Pal

        Σε σχέση με αυτά, το laudem > lavdi εισήλθε μετέπειτα μιας και δείχνει τροπή ανάλογη με το audio > avdu της βλαχικής.

        2) Αυτά που δείχνουν την τροπή ē>ā>ua>uo>o όπως:

        allēgoria > logoroj
        ciēo > qoj
        implēre> mbloj

        Από αυτό καταλαβαίνουμε ότι λ.χ. το fēmina > femën/femër εισήλθε αργότερα σε σχέση με αυτά.

        3) Αυτά που δείχνουν την τροπή ō>uo>ue>e όπως λ.χ.

        terrae mōtus > tërmet και άλλα που θα βρεις στον Orel

        Επομένως, υπάρχει έντονος δανεισμός πολύ πριν τον εκχριστιανισμό της αυτοκρατορίας. Και αυτός προέκυψε ζώντας σε περιοχή όπου η λατινική είχε status καθημερινής lingua franca, δηλαδή ήταν η γλώσσα στο παζάρι όπου έπρεπε να πουλήσεις την πραγμάτεια και να αγοράσεις αυτά που χρειάζεσαι, στο δρόμο για να ρωτήσεις πληροφορίες, στο στρατό κλπ.

        Επειδή στην βαλκανική ενδοχώρα, η αστικοποίηση ξεκινάει με την ρωμαϊκή κατάκτηση, όλοι οι όροι που σχετίζονται με αυτήν πάρθηκαν από τη λατινική λ.χ.

        civitatem > qytet
        commercium > kumerq
        lex/legem > ligj

  11. Dejan

    Sorry for off topic, your previous mail is out, meanwhile take a look at this blog post and this socio-pathology we are already familiar with:
    http://vineyardsaker.blogspot.com/2014/08/the-culture-wars-of-glorious-ukrs-of.html

  12. Melikertis

    Προηγουμένως αναφέρθηκα σε κάτι περι Γότθων/Γκέκηδων. Τις προάλλες, δε, έπεσα πάνω στο ακόλουθο κείμενο :

    http://archive-net-2013.com/net/a/2013-09-27_2931000_6/1831-David-Urquhart-The-Spirit-of-the-East/

    (…) The Slavic tribes inhabiting these high reaches are Ostrogoth Slavs who took over the country under King Sverlade and his son Ostrovoy or Ostroyl at the time of the Roman emperors Anastasius and Justin in 495.. They are all of Greek Orthodox religion and are devoted to their faith to an almost fanatic extent, but the clergy has lost much of its original influence.. The mountains independent of the Porte are completely free and independent.. (…)

    O συγγραφέας του παραπάνω, αναφέρεται στην περιοχή του Μαυροβουνίου και της Βόρειας Αλβανίας.

    Οστρογότθοι Σλάβοι ; Ετεροχρονισμός ή τί άλλο ;

    • Είναι το ίδιο με αυτό που συζητήσαμε την άλλη φορά. Πηγή όλων αυτών των «(οστρο)-γοτθικών» αναφορών είναι το Χρονικό του Παππά της Διοκλείας που όνόμασε τους Σλάβους των δυτικών Βαλκανίων «Γότθους», για να τους διαχωρίσει από τους «από τον Βόλγα» ομόγλωσσους τους Βούλγαρους.

      Τώρα γιατί ο παπάς αυτός διάλεξε τον «κλασικίζοντα» όρο Γότθοι, αυτό πιστέυω οφείλεται στο ότι κάπου έμαθε για τα βαλκανικά όρια του Οστρογοτθικού βασιλείου του Θεοδόριχου.

  13. Philopomeon

    Very fascinating sir. I am intrigued by your thought about Albanians, Romanians, and Aromanians sharing a similar origin. But I am curious. How can one square this with the 6th century mention of the Dukajini of Arvanon forming a rebellion in Bosnia? It seems clear that this Dukajin is a proto-Albanian, but is there something more to it?

    • Well this is an old one. First of all it refers to a 7th (not 6th) century Dukagjini and it is long known to be an unreliable and misdated ragusan document. Here’s what Noel Malcolm writes about the matter:

      Is there any way to bridge the gap between the ‘Albanoi’ of the second century and the medieval Albanians? The historical record is utterly silent: there is one apparent reference in a medieval document to ‘Duchagini d’Arbania’ warring against a king of Bosnia in the seventh century, but it must be discounted, as the document’s chronology is completely unreliable. [29] For some scholars, the argument from silence carries a certain force of its own; it is suggested that any large-scale migration of the early Albanians into Albania would surely have been remarked on by Byzantine authors. [30] But the truth is that those authors were interested in alien tribes only when their actions impinged, militarily or politically, on the Empire. A small pastoral population, moving away from them into some remote mountain region, might never have attracted their notice.

      [29]. Curiously, it is treated as authentic by Hammond, Migrations, pp. 56-7. But the document, a Ragusan chronicle written probably in the fourteenth century and surviving only in an eighteenth-century copy, evidently described much more recent events: see Makushev, ‘Issledovaniia’, pp. 204, 303-32.

      You can easily understand the misdating because in order to have a “Bosnian King” you must first have a “Kingdom of Bosnia“, something that first appears in the 14th century (from a precursor that was formed by the Hungarians in the 12th century (Banate of Bosnia)).

      So the “Ducagini of Arbanon” mentioned is actually the 13th century dux Ginius Tanuschus Albanensis or, more probably, some of his 14th century descendants.

      • Philopomeon

        Ah thanks Smerdaleos. You are quick. The 6th century keeps going through my head because I’ve been reading Charanis a lot these days. So that’s the source of my mistake, brain fog. 😉

        It’s a fairly simple solution, and pushes me further towards the Romanian -Albanian ethnnogenesis model. But I must admit that Cabej’s theories about the Adriatic are somewhat convincing. Even if his etymologies for place names in Epirus is much less so.

      • The solid one is Drivastum > Drisht, which shows the albanian st>sht evolution.

        But even Astibus > Shtip and Stoponium > Shtipone (in Old Church Slavonic texts, modern Ihtiman) show the same albanian feature.
        So where did the ancestor of the Albanians lived? In Illyrian Drisht or in Thracian Ihtiman?

        Is it possible that they lived in both? Yes!

        Yet although we do have Daco-Moesian place names near Scodra (cf. Thermidava) we don’t have evidence for Illyrians near Ihtiman/Stoponium.

      • Philopomeon

        Very interesting. Drisht though is in northern Albania, a place I am nearly sure was inundated by Slavs in the 7th Century. What a bizarre pattern we have here.

        Do we know enough about Thracian interaction with Slavs and Romans to know if sound changes in Thracian might be indistinguishable from those in Illyrian?
        Because when looking at a map of Slav toponyms in Albania, I can’t imagine Albanians surviving there past the 8th century or so.

      • Well Drisht is within the Kruja-Komani culture, so a pre-slavic population did survive. And if we judge from the correlation with the latin toponyms, the Kruja-Komani people seem to have been romanized. Wwhether or not “indigenous” is an other matter of course. You can read the various opinions above in the post. Most probably thay were a mix of local dalmatian speakers and “Sermesian” 7th century immigrants.

        Well, we do not know how exactly late Thracian/Daco-Moesian did sound or how late Illyrian did sound. The intermediators of these languages were usually latinized populations. However we can say certain things.

        The albanian thickening s>sh is found in Naissus > slavic Niš so we might suspect Albanian intermediation in this name.

        The same feature appears in Isamnus > Ishëm , Drivastum > Drisht (although the Serbs form Drivast has normal /s/, which means that it was taken directly by the romanized population), Sarda > Shurdhah, Scodra > Shkodër.

        Yet Albanian had stop performing the s>sh thickening process when the river names Asamus > Osum and Avos > Vavosa > Vjosë farther to the south became known to its speakers.

        So from this point of view nothern Albanian toponyms are linked isoglossically with Naissus by the s>sh thickening.

        Shtip and Shtipone, on the other hand can also be explained by the Eastern Balkan Romance phonology. Before /i/ st>sht thickening is also normal for Vlach and Romanian. Watch for example the evolution of the word Christianus.

        Albanian krishterë, Vlach, crishtin, Romanian creștin.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s