Πότε εισήλθαν οι γλωσσικοί πρόγονοι των Αλβανών στην Αλβανία;

Σε ένα παλαιότερο ζεύγος αναρτήσεων παρουσίασα τις στενές σχέσεις μεταξύ της Αλβανικής και Ρουμανικής γλώσσας. Εδώ θα συζητήσω το πως μπορούμε να κάνουμε μια χονδρική εκτίμηση της χρονολογίας αφίξεως των γλωσσικών προγόνων των Αλβανών στην Αλβανία στηριζόμενοι σε γλωσσολογικά επιχειρήματα. Με άλλα λόγια, θα προσπαθήσω να εκτιμήσω τα terminus ante quem («όριο πριν από το οποίο») και terminus post quem («όριο μετά από το οποίο») της αφίξεως.

Το terminus ante quem μας παρέχεται από το αλβανικό όνομα της Αυλώνας: στην τοσκική διάλεκτο είναι Vlorë και στην γκέγκικη Vlonë, δηλαδή, με άλλα λόγια, το τοπωνύμιο πρόλαβε να υποστεί τον λεγόμενο τοσκικό ρωτακισμό (τροπή του μεσοφωνηεντικού n>r) όπως στα παρακάτω παραδείγματα:

λατινικά δάνεια:

òrfanus > γκεγκικό (geg.) vorfën ~ τοσκικό (tosk.) varfër

nacus > geg. mun(ë)g ~ tosk. murg

femina > geg. femën ~ tosk. femër

ελληνικά δάνεια:

λάχανον > geg. lakën ~ tosk. lakër

μηχανή > geg. mokën ~ tosk. mokër (ίσως μέσω του λατινικού māchina)

δράπανον (μη αττικο-ιωνική μορφή της λέξης δρέπανον) > geg. drapën ~ tosk. drapër

Grk

Από την άλλη, γνωρίζουμε ότι τα σλαβικά δάνεια δεν δείχνουν ποτέ τοσκικό ρωτακισμό, δηλαδή εισήλθαν αφού η διαδικασία n>r είχε πάψει να είναι ενεργή. Αν και έχουν προταθεί 1-2 άκρως αβέβαιες περιπτώσεις ρωτακισμένων σλαβικών δανείων, ακόμα και αν τις δεκτούμε δεν αλλάζει το γεγονός ότι η διαδικασία ρωτακισμού είχε ολοκληρώσει το βασικό μέρος του κύκλου της πριν την είσοδο των σλαβικών δανείων.  Αυτό σημαίνει ότι το τοπωνύμιο Αυλώνα εισήλθε στην Αλβανική γλώσσα νωρίτερα σε σχέση με τα σλαβικά δάνεια. Το μόνο που μένει είναι να βρούμε πότε αρχίζουν να εισέρχονται τα σλαβικά δάνεια στην Αλβανική. Η συμβατική χρονολογία έναρξης του δανεισμού είναι 600 μ.Χ., γιατί τότε είναι που οι σλάβοι αρχίζουν να εγκαθίστανται στη νότιο βαλκανική. Βέβαια, η εγκατάσταση δεν σημαίνει αυτομάτως και δανεισμό μιας και πρέπει να προϋπάρξει και ένα διάστημα συμβίωσης. Τα περισσότερα λατινικά δάνεια λ.χ. εισήλθαν στην ελληνική γλώσσα μετά τον 3° μ.Χ. αιώνα, δηλαδή 400 χρόνια μετά την Ρωμαϊκή κατάκτηση. Αυτή η μεγάλη καθυστέρηση/αντίσταση στον δανεισμό της ελληνικής εξηγείται από το κοινωνικό κύρος της στον ελληνιστικό κόσμο. Επειδή η Αλβανική δεν έχαιρε ανάλογης κοινωνικής θέσης και οι Αλβανοί δανείστηκαν μεγάλο μέρος της γεωργικής τους ορολογίας από τους σλάβους, μπορούμε να υποθέσουμε ότι τα σλαβικά δάνεια άρχισαν να εισρέουν ύστερα από την πρώτη γενιά συμβίωσης μεταξύ των Αλβανών και των εγκατεστημένων σλάβων. Δηλαδή, καταλήγουμε σε ένα terminus ante quem ~ 650 μ.Χ. ή, με άλλα λόγια, η Αυλώνα ήταν ήδη γνωστή στους Αλβανούς το αργότερο μέχρι το 650 μ.Χ. περίπου.

Παραθέτω παρακάτω την εκτίμηση του Matthew Curtis για την αρχή των σλαβο-αλβανικών γλωσσικών επαφών γύρω στο 700 μ.Χ. και την εξήγηση του Orel για την έλλειψη τοσκικού ρωτακισμού στα σλαβικά δάνεια.

Albo-Slav contact

Για τον υπολογισμό του terminus post quem της αφίξεως, το αλβανικό όνομα του Δυρραχίου Dùrrës μας παρέχει σημαντικές πληροφορίες. Αν το όνομα του Δυρραχίου (Δυρράχιον, Dyrrachium) είχε εισέλθει στην Αλβανική απευθείας από την Ελληνική ή κλασσική λατινική γλώσσα τότε οι Αλβανοί θα έλεγαν την πόλη **Durrëq μιας και το σύμπλεγμα -kj- των λατινικών δανείων έδωσε το ουρανωμένο υπερωικό q (= kʲ):

commercium > kumerq

facies > faqe

ericius > iriq

socius > shok/shoq

cocceus > kokju > kuq

kumerq

To αλβανικό /s/ στη λέξη Durrës προέρχεται από την τροπή tš [= č]>s που συνέβη μετά την εισαγωγή των πρώιμων σλαβικών δανείων (~ 650 μ.Χ. πιο πάνω) μιας και σε αυτά το σλαβικό /tš/ = /č/ κατέληξε s (λ.χ. σλαβ. porǫčiti > αλβ. porosit). Από το γνήσιο αλβανικό λεξιλόγιο παραθέτω το *penkwe > penk’we > pentswe > pene > pensë > tosk. pesë ~ geg. pêsë και το *kwērs-na > k’wērsna > tswērsna > tšērsna > tšārna > tšornë > orrë > sorrë και γνωρίζουμε ότι η ρουμανική δανείστηκε την προτελευταία φάση της αλβανικής λέξης tšòrrë > cioară. Η φάση tšòrrë δείχνει την υστερο-πρωτο-αλβανική τροπή rn>rr (λ.χ. furnus > furrë , infernus > ferr, fornicem >furrik , cornuta > kërrutë) η οποία απαντά και σε λίγα πρώιμα σλαβικά δάνεια (gorĭnica > gornica > gorricë «γκορτσιά», Tĭrnovo > Tër(r)ovë και το όρος Tomornica > Tomor(r)icë). Κατά τον Vladimir Orel, η διαδικασία rn>rr ήταν ενεργή κατά την περίοδο ~ 500-700 μ.Χ. και αυτό εξηγεί γιατί οι Αλβανοί πρόλαβαν και να δώσουν το *orrë στους προγόνους των Ρουμάνων πριν εγκατασταθούν στην Αλβανία και να τρέψουν τα -rn- των σλαβικών τοπωνυμίων που βρήκαν στην Αλβανία σε r(r).

gortsia

Αλλά ας γυρίσουμε στο Δυρράχιο. Όπως εξήγησα παραπάνω, το πρώιμο αλβανικό όνομα της πόλης ήταν Durrëtš και το /tš/ αυτό δεν μπορεί να προήλθε κατευθείαν από το ελληνικό Δυρράχιον ή το κλασικό λατινικό Durràchium διότι τότε το αλβανικό όνομα θα ήταν **Durrëq. Άρα η αλβανική γλώσσα χρειάζεται έναν γλωσσικό διαμεσολαβητή που μπορεί να πάρει το ελληνο-λατινικό /kj/ και να το προστριβοποιήσει σε /tš/ = /č/ ή /ts/.

Σύμφωνα με τον αλβανιστή γλωσσολόγο Joachim Matzinger, υπάρχουν δύο πιθανοί διαμεσολαβητές: η πρωτο-Ρωμανική γλώσσα (δηλαδή μετά την ουράνωση/προστριβοποίηση kj>tš/ts που συνέβη στην ύστερη δημώδη Λατινική κατά τον 5ο αιώνα , λ.χ. centum: /kentum/>/tšentum/) και η πρώιμη Σλαβική. Αν ο διαμεσολαβητής είναι η πρωτο-Ρωμανική τότε το τοπωνύμιο Δυρράχιον/Durrachium > Durratso εισήλθε στην πρωτο-αλβανική κάποια στιγμή μετά το 400 μ.Χ. Η άλλη περίπτωση είναι η διαμεσολαβητική γλώσσα να ήταν η Σλαβική, η οποία κατά την πρώτη σλαβική ουράνωση (ενεργή χονδρικά κατά την περίοδο 350-550 μ.Χ., αλλά με τις πρώτες σλαβικές επιδρομές στα Βαλκάνια να χρονολογούνται μετά το 518 μ.Χ.) έκανε την αλλαγή *kj> tš = č όπως λ.χ. *wl.kw-os/*wl.kw-e > λύκος/λύκε ~ OCS vlĭkŭ/vlĭče και το πρώτο πρόσωπο οριστικής ενεστώτα των ρημάτων με υπερωικό θέμα όπως το plakati = «κλαίω, χτυπιέμαι» (ΙΕ συγγενής του ελληνικού πλᾱκ-jω > πλήττω/πλήσσω) EPslv *plākm > PSlv *plāk-jam > LPSlv *plāčą > OCS plačǫ.

Στο στόμα των σλάβων το Δυρράχιον/Durrachium έγινε κανονικότατα Dŭràčĭ (OCS μορφή και μετά την απώλεια των yer σε ασθενή θέση μετά το ~ 1000 μ.Χ. Drač). To σλαβικό Dŭràčĭ [=Dŭràtšĭ] εξελίσσεται κανονικότατα σε Duràtš > Dùrrëtš > Dùrrës στην αλβανική γλώσσα λ.χ. το προαναφερθέν porǫčiti > porosit μιας και ακόμα και η αλλαγή του τόνου στην παραλήγουσα (Duràtš > Dùrrëtš) είναι τυπική των δυτικότερων πάλαι βουλγαρικών/νυν σλαβομακεδονικών διαλέκτων (λ.χ. Μεθόδιος > ανατολικά του Αξιού Metòdi, δυτικά του Αξιού Mètodi):

Slavomak accent

Ακούστε λ.χ. στο παρακάτω βίντεο στο [1:35] τον Μακεντόνετς να λέει τον Μεθόδιο «Μέτοντι» και τον Βούλγαρο δημοσιογράφο να τον λέει «Μετόντι»:

Επομένως, η σλαβική γλώσσα είναι μια πιθανή πηγή για το αλβανικό Dùrrës, κάτι που σημαίνει ότι σε αυτήν την περίπτωση οι Αλβανοί έμαθαν το Δυρράχιο από τους Σλάβους. Σε αυτό το σημείο, όμως, πρέπει να βρούμε πότε εγκαταστάθηκαν οι Σλάβοι στην σημερινή Αλβανία. Ο Προκόπιος λέει ότι το 548 μ.Χ. οι Σκλαβηνοί επέδραμαν στην περιοχή της Επιδάμνου, εκπορθώντας φρούρια που μέχρι τότε θεωρούνταν απόρθητα, αλλά αντί να εγκατασταθούν στην περιοχή επέστρεψαν στην υπερδουνάβια πατρίδα τους.

[7.29.1-2] Ὑπὸ τοῦτον τὸν χρόνον Σκλαβηνῶν στράτευμα διαβάντες ποταμὸν Ἴστρον Ἰλλυριοὺς ἅπαντας ἄχρι Ἐπιδαμνίων ἔδρασαν ἀνήκεστα ἔργα, κτείνοντες καὶ ἀνδραποδίζοντες τοὺς ἐν ποσὶν ἡβηδὸν ἅπαντας καὶ τὰ χρήματα ληϊζόμενοι. Ἤδη δὲ καὶ φρούρια ἐνταῦθα πολλά τε καὶ δοκοῦντα ἐχυρὰ τὰ πρότερα εἶναι οὐδενὸς ἀμυνομένου ἐξελεῖν ἴσχυσαν, καὶ περιήρχοντο ξύμπαντα κατ̓ ἐξουσίαν διερευνώμενοι.

Αυτές οι πρώτες σλαβικές επιδρομές στην περιοχή πριν το 550 μ.Χ. εξηγούν γιατί το όνομα πρόλαβε να υποστεί την πρώτη σλαβική ουράνωση (kj> tš=č). Αντίθετα, πρέπει να μεταβούμε γύρω στο 600 μ.Χ., για να βρούμε την πρώτη μαρτυρία σλαβικής εγκατάστασης στην Αλβανία. Από επιστολή του Πάπα Γρηγορίου Α΄ γύρω στο 600 μ.Χ. μαθαίνουμε ότι οι Σλάβοι ήδη κατείχαν την πόλη Λισσό στην βόρεια Αλβανία και ο επίσκοπός της είχε καταφύγει στην Ιταλία λίγο πριν την άλωση. Ο Γρηγόριος τον διόρισε προσωρινά επίσκοπο Σκυλακίου και του δίνει εντολή να επιστρέψει στην αρχική του επισκοπή, σε περίπτωση που η Λισσός επανέλθει σε Ρωμαϊκά χέρια.

Lissus Slavs 600 AD

Με άλλα λόγια, γύρω στο 600 μ.Χ. οι σλάβοι έχουν αρχίσει να εγκαθίστανται στην Αλβανία. Αν οι Αλβανοί έμαθαν το όνομα του Δυρραχίου από τους ήδη εγκατεστημένους Σλάβους, όπως είναι η μία πιθανότητα που εξετάζει ο Joachim Matzinger που θα παραθέσω πιο κάτω, τότε οι πρώτοι εισήλθαν στην Αλβανία μετά το 600 μ.Χ.

Με άλλα λόγια, η υπόθεση σλαβικής διαμεσολάβησης του ονόματος του Δυρραχίου μας δίνει ένα terminus post quem της άφιξης των Αλβανών στην Αλβανία γύρω στο 600 μ.Χ., ενώ ο τοσκικός ρωτακισμός της Αυλώνας μας δίνει ένα terminus ante quem εισόδου του τοπωνυμίου στην αλβανική γλώσσα γύρω στο 650 μ.Χ.

Ένα βασικό βαλκανικό ιστορικό γεγονός της περιόδου 600-650 μ.Χ. είναι η Αβαρική υποδούλωση 270.000 Βαλκανίων από την περιοχή της Θράκης και των τριγύρω περιοχών, όταν οι Άβαροι επέστρεφαν στο χαγανάτο τους από την αποτυχημένη τους απόπειρα να αιχμαλωτήσουν τον Ηράκλειο έξω από τα τείχη της Κωνσταντινουπόλεως. Τρεις διαφορετικές μεταγενέστερες πηγές περιγράφουν αυτήν την σημαντική αβαρική λεηλασία του 619 μ.Χ. Οι αιχμάλωτοι αυτοί δεν είναι άλλοι από τους αιχμαλωτισθέντες Ρωμαίους προγόνους των «Σερμησιάνων» που το 680 μ.Χ. ήρθαν από το Σίρμιο στον «Κεραμίσιο» κάμπο της Πελαγονίας «επιστρέφοντας στα εδάφη της αυτοκρατορίας των πατέρων τους». Την ιστορία των Σερμησιάνων και την πιθανή σχέση τους με τους Βλάχους της Ελλάδος και το μεσαιωνικό σλαβικό τοπωνύμιο Sremljane Vlasi («Σερμησιάνοι Βλάχοι») του Κοσσυφοπεδίου την έχω εξηγήσει σε παλαιότερη ανάρτηση. Εδώ θα περιγράψω την σχέση των προγόνων τους με την Αβαρο-Σλαβική λεηλασία της βαλκανικής ενδοχώρας του έτους 619 μ.Χ. Στην αριστερή σελίδα επάνω παραθέτω τα λόγια του Χαράνη για την εξίσωση των 270.000 αιχμαλώτων των χρονικών με τους αιχμαλωτισθέντες προγόνους των Σερμησιάνων που μεταφέρθηκαν στο Σίρμιον «60 και χρόνια πριν» (680-61 = 619 μ.Χ !!!), ενώ στο κάτω αριστερό μέρος και στην δεξιά σελίδα παραθέτω τις περιοχές απ΄όπου καταγόταν σύμφωνα με τα «Θαύματα του Αγίου Δημητρίου» οι αιχμαλωτισθέντες πρόγονοι των Σερμησιάνων.

Charanes

Οι περιοχές που αναφέρονται είναι όλη η Επαρχία Ιλλυρικού, δηλαδή οι δύο Παννονίες, οι δύο Δακίες (Μεσογαία και Παραποτάμια), η Δαρδανία, η Μυσία, η Πραίβαλις, η περιοχή της Ροδόπης και η Θράκη μέχρι τα μακρά τείχη της Κωνσταντινουπόλεως. Στον παρακάτω χάρτη τις έχω περικλείσει σε μαύρο πλαίσιο, ενώ με το μαύρο βέλος ανά την Via Militaris δείχνω τον βασικό άξονα κίνησης των Αβάρων που λεηλατούσαν καθώς επέστρεφαν στο Σίρμιον. Τέλος, ο μωβ κύκλος αντιστοιχεί λίγο πολύ στην περιοχή όπου τα γλωσσολογικά δεδομένα δείχνουν ότι οι γλωσσικοί πρόγονοι των Αλβανών και των Ρουμάνων πολύ πιθανόν συμβίωναν κατά την ύστερη αρχαιότητα. Η μετανάστευση των γλωσσικών προγόνων των Αλβανών στα ασφαλή βουνά της Αλβανίας γύρω από το οροπέδιο του Μάτη (το Ἄρβανον όπου και πρωτοεμφανίζονται στα ιστορικά κείμενα του 11ου και 12ου αιώνα), σαν προσπάθεια αποφυγής της αβαρικής αιχμαλωσίας το 619 μ.Χ. περιγράφεται με το μωβ βέλος.

619 AD

Μία άλλη σημαντική πληροφορία που μπορούμε να αντλήσουμε από την γλωσσολογία είναι το ότι τα αρχαία τοπωνύμια της βορείου Αλβανίας έγιναν μερικούς αιώνες νωρίτερα γνωστά στους Αλβανούς σε σχέση με αυτά της νοτίου Αλβανίας.

Ένα χαρακτηριστικό της Αλβανικής είναι ότι σε κάποια φάση «πάχυνε» το /s/>/sh/ τόσο στο «γνήσιο» λεξιλόγιό της όσο και στα λατινικά δάνεια λ.χ.:

socius > shok/shoq

saeculum > shekull

surdus > shurdh

fossa > fushë

fossātum > fshat

Είναι ενδιαφέρον το ότι οι Σλάβοι έμαθαν το όνομα της Ναϊσσού με «παχύ» /sh/=š. To σλαβικό όνομα Niš μπορεί να εξηγηθεί με διαμεσολαβητή την Αλβανική. Ο Eric Hamp είχε υποστηρίξει σε ένα άρθρο του ότι οι Σλάβοι παρέλαβαν τον αλβανικό τύπο με schwa Naìssus > *Nëish τον οποίο απέδωσαν ως Nыšь , με το σύμπλεγμα –ы– να ακολουθεί την εξέλιξη ы>y>i όπως ο ποταμός Lыmь (γραφή 13ου αιώνα) > Lym > Lim. Γράφει ο σέρβος γλωσσολόγος Alexandar Loma:

Treba ipak reći da se vokalizam oblika Niš i njegovo završno objašnjava i drugačije — romanskim razvitkom, odnosno slovenskim obrazovanjem — i ja na drugom mestu navodim dodatne argumente u prilog takvom objašnjenju (Loma 1991, 4 d.), ali sa druge strane prvi stsrp. pomen Nыšь kod Prvovenčanog svojim ы kao da potvrđuje Hamp-ovu pretpostavku (1966) da su Sloveni preuzeli ime ne u obliku Nish, koji bi ono imalo u savremenom albanskom, već u prelaznoj protoalbanskoj formi *Nəísh: ona bi dala u slovenskim ustima *Nъь, a ъ se sa i stezalo u staroslovenskom, kao i u nekim ruskim govorima, u y (stslov. ы). [23]

Svojom albanskom etimologijom hidronima Lim Čabej kuca na otvorena vrata: još je Miklošič ovo ime protumačio iz albanskog lumë/lymë „reka”, a i sam Popović usvaja tu etimologiju, jedino naglašava da posredi nije antički supstrat, već pozniji albanski adststrat (Popović 1958, 311; 1960 b, 113). Tu će on biti u pravu, jer izgleda da je u antičko doba Lim bio shvatan kao gornji tok Drine, te se i na njega odnosilo ime Drinus. [26] Vokal -i- u Lim nastao je iz slov. ы (y) koje predaje jedan rani zapis iz XIII v.; Lыmь.

Ορισμένοι αλβανοί γλωσσολόγοι αναφέρουν ως παραδείγματα αλβανικής διαμεσολάβησης τα τοπωνύμια Astibus > Štip και Στιπόνιον > Štipon (Щїпонѣ,σε παλαιοσλαβωνικά κείμενα όπως η επιγραφή του Μοναστηρίου, το σημερινό Ihtiman), αλλά ξεχνούν ότι πριν από /i/ η πάχυνση st>št είναι τυπική και της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής (πρόγονος της Βλαχικής και της Ρουμανικής). Λ.χ.:

λατινικό Christianus > αλβανικό  krishterë , βλαχικό crishtin , ρουμανικό creștin.

λατινικό castigo > βλαχικό shti, ρουμανικό știga.

Επομένως, στα Štip και Štipon μπορεί κάλλιστα να υπήρξε βλαχική/ΑΒΡ διαμεσολάβηση.

Shtip

Περιττό να πω ότι η Αλβανική εξέλιξη των τοπωνυμίων που αναφέρονται παραπάνω δεν αποδεικνύουν αυτό που θέλει ν΄«αποδείξει» ο συγγραφέας, δηλαδή την “sans interruption” ύπαρξη των Αλβανών στην Αλβανία. Άπλώς δείχνουν ότι τα περισσότερα από αυτά τα τοπωνύμια είχαν περάσει στην Αλβανική πριν το 700 μ.Χ.. Άλλο να βρίσκεσαι στην Αλβανία τον 7ο αιώνα και άλλο να ζεις «αδιάκοπα» εκεί από την αρχαιότητα. Η Βαλκανική ιστορία κατά την περίοδο 400-700 μ.Χ. είναι μια ιστορία διαρκών αναταραχών και μεταναστεύσεων. Το άλλο παράλογο με την παραπάνω σελίδα είναι ότι η τροπή Dyrrachium > Durrës αφήνεται να εννοηθεί ως «κανονική» ενώ, όπως έδειξα παραπάνω και θα παραθέσω τα λόγια του Matzinger παρακάτω, δείχνει σλαβική ή βαλκανορωμανική διαμεσολάβηση.

Τα τοπωνύμια της βορείου Αλβανίας στα οποία η Αλβανική πρόλαβε να κανει «πάχυνση» /s/>/sh/ όπως στο Ναϊσσός > Niš είναι τα:

Scodra > Shkodër

Sarda > Shurdhah

Drivastum Drisht (πάχυσνη και ρυθμικός κανόνας)

Isamnus > Ishëm

Scampinus > Shkumbin

Αντίθετα, όταν οι πρόγονοι των Αλβανών έμαθαν από τους σλάβους τα υδρωνύμια Ἄψαμος > Ἀσσαμος [/Asamos/] > Osum, Seman και Αᾦος/Αὖος [/Avos/] > Vavosa > Vovosa > Vojusë/Vjosë είχαν πάψει να τρέπουν το /s/>/sh/. Αυτό δείχνει ότι τα υδρωνύμια της σημερινής νοτίου Αλβανίας (μεσαιωνική Κουτμιτσεβίτσα της Βουλγαρικής αυτoκρατορίας) έγιναν γνωστά στους Αλβανούς πολύ αργότερα από τα τοπωνύμια της βορείου Αλβανίας που ανέφερα παραπάνω, τα οποία όμως συνδέονται ισογλωσσικά με το παχύ /sh/ του Niš.

Πράγματι, τα πρώιμα σλαβικά δάνεια της Αλβανικής (δηλαδή αυτά που εισήλθαν χονδρικά κατά την περίοδο 650-800) χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τα πολύ πρώιμα (650-750 μ.Χ.) τρέπουν το σλαβικό s>sh, ενώ τα μεταγενέστερα (~750-800 μ.Χ.)  διατηρούν το σλαβικό /s/.  Στα παραδείγματα που αναφέρει ο Orel παρακάτω, έχω υπογραμμίσει με κόκκινο τα παλαιότερα που δείχνουν την τροπή s>sh και με μπλε τα μεταγενέστερα που διατηρούν το s>s.

slav-s

Αυτό δείχνει ότι η Αλβανική σταμάτησε να «παχαίνει» το s>sh κάποια στιγμή κατά τον 8ο μ.Χ. αιώνα. Γι΄αυτό το λόγο, το σλαβικό υδρωνύμιο Bystrica > Bistrica «Γοργοπόταμος» (και επειδή το τρεχούμενο νερό είναι συνήθως διαυγές «καθαρός, διαυγής») έγινε Bushtricë στην βόρειο Αλβανία (πρώιμη εισαγωγή του σλαβικού όρου στην Αλβανική, όπως μαρτυρούν τα y>u και s>sh), αλλά Bistricë στην νοτιότερη Αλβανία, όπου οι Αλβανοί άρχισαν σιγά σιγά να εγκαθίστανται σίγουρα μετά τον 11ο αιώνα (ύστερη εισαγωγή του σλαβικού τοπωνυμίου στην Αλβανική, όπως μαρτυρούν τα σλαβ. y>i >> αλβ. i και s>s).

Αυτό μαρτυρεί υπέρ μιας μετανάστευσης των γλωσσικών προγόνων των Αλβανών από τα μέρη της Ναϊσσού στην βόρειο Αλβανία, κάποια στιγμή μεταξύ 400-650 μ.Χ., με μια μετανεγέστερη (μερικούς αιώνες αργότερα) εξοικείωση με το τοπωνυμικό υλικό της νοτίου Αλβανίας.

Το μόνο που μένει να παρουσιάσω είναι η άποψη του Joachim Matzinger. Δυστυχώς, το μόνο pdf που κατάφερα να βρω από το άρθρο του “Die Albaner als Nachkommen der Illyrer aus der Sicht der heutigen Sprachwissenschaft” («Οι Αλβανοί ως απόγονοι των Ιλλυριών από τη ματιά της ιστορικής γλωσσολογίας») είναι γραμμένο στα Αλβανικά. Στο άρθρο αυτό ο αλβανιστής-γλωσσολόγος εξηγεί γιατί, όπως έχει γράψει αλλού, «από τη ματιά της ιστορικής γλωσσολογίας τα υπολείμματα της Ιλλυρικής και η Αλβανική είναι σαν το άσπρο με το μαύρο»:

Matzinger points put that when the few surviving fragments of Illyrian and Albanian are compared, they have almost nothing in common.

The two are opposites and cannot fit together,” he says. “Albanian is not as the same as Illyrian from a linguistic point of view.”

Schumacher and Matzinger believe Albanian came into existence separately from Illyrian, orginating from the Indo-European family tree during the second millennium BC, somewhere in the northern Balkans.

Παραθέτω όλο το περίεργα σελιδοποιημένο (οι σελίδες έχουν περαστεί ανά δύο και κατακόρυφα, επομένως προσέξτε κατά την μετάβαση στην επόμενη σελίδα) pdf για όποιον γνωρίζει Αλβανικά (και μπορεί αν θέλει να μας πει και τι άλλο λέει ο Matzinger, γιατί μη γνωρίζοντας αλβανικά δεν μπορώ να καταλάβω αν στο τέλος εκτός από τη σλαβική διαμεσολάβηση εξετάζει και την περίπτωση Βαλκανο-Ρωμανικής διαμεσολάβησης ή την απορρίπτει).

Απ΄όσο μπορώ να καταλάβω από το google translate, αν ισχύει η υπόθεση της υστερολατινικής διαμεσολάβησης (η άλλη δυνατότητα κατά Matzinger) λατ. Durrachium > πρωτο-ρωμανικό Dùratso > αλβ. Dùrrës  (λ.χ. το βλαχο-ρουμάνικο facies > fatsã/față και το αλβανικό puteus > putju > putsu > pus) σε αυτήν την περίπτωση, το terminus post quem μετά το οποίο οι Αλβανοί έμαθαν το τοπωνύμιο Duratso από τους ομιλητές της βαλκανικής λατινικής γίνεται ο 5ος αιώνας (“V shek.”) και, κατά συνέπεια, με την υπόθεση υστερολατινικής διαμεσολάβησης, οι πρόγονοι των Αλβανών μπορεί να ήρθαν στην Αλβανία οποιαδήποτε στιγμή μετά το 400 μ.Χ.

Μια πολλή καλή αιτία που να ώθησε τους γλωσσικούς προγόνων των Αλβανών προς τα ασφαλή όρη της Αλβανίας κατά τον 5ο μ.Χ. αι. είναι οι επιδρομές των Ούννων του Αττίλα ο οποίος, σύμφωνα με τον Πρίσκο, κάποια στιγμή κατάφερε να φέρει τα Ουννο-Ρωμαϊκά σύνορα στην Ναϊσσό («ἀλλ΄ ἐν Ναϊσσῷ, ἥν ὅριον, […] τῆς Σκυθῶν καὶ Ῥωμαίων ἐτίθετο γῆς»).

naissos-border

Το άρθρο του Matzinger:

Matzinger

Matzinger Scodra

Matzinger Dyrrachium

***Συμπλήρωμα: Κατάφερα να βρω το παραπάνω κείμενο του Matzinger γραμμένο στα Γερμανικά:

Matzinger-Dyrrachium

Ό,τι ειπώθηκε για το τοπωνύμιο Δυρράχιον/Durrachium > Durrës ισχύει και για το τοπωνύμιο Suacium > Shas κοντά στην λίμνη της Σκόδρας.

αρχαίο όνομα: Δυρράχιον/Durrachium , Suacium

σλαβικό όνομα: Dŭračĭ , Svač

Μεσαιωνικό Ρωμανικό όνομα: Durazzo , Suazzo

Αλβανικό όνομα: Durrës , Shas

Σε μελλοντική ανάρτηση θα περιγράψω τον αρχαιολογικό πολιτισμό Kruja-Komani και τη σημασία του στο ζήτημα της έλευσης των Αλβανών στην Αλβανία.

Advertisements

21 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ιστορία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα, Μεσαίωνας, Σλαβικές γλώσσες

21 responses to “Πότε εισήλθαν οι γλωσσικοί πρόγονοι των Αλβανών στην Αλβανία;

  1. Κουκόηλ'ς

    Σμερδαλέε, να σε πω ρε πουλάκι μου, γιατί ντε και καλά οι Αλβανοί ήρθαν μετά τους Σλάβους; Επειδή δηλαδής λένε σήμερα το Δυρράχιο “Ντουρες”; Άλλα παραδείγματα έχουμε;. Εμένα με φαίνεται σα να λέμε ότι οι γλωσσικοί πρόγονοι των Επτανήσιων ήρθαν στα Επτάνησα μετά τους Λατίνους, γιατί λένε τη Ζάκυνθο “Τζάντε” και τη Λευκάδα “Λεβάντε”. Νταξ, υπερβάλω λίγο αλλά καταλαβαίνεις τι εννοώ. Μέχρι πρόσφατα πίστευα στη θεωρία ότι οι Ιλλυριοί, λίγο αποδεκτατισμένοι από τα Ρωμαϊκά αντίποινα του π.Χ, λίγο από τις επιδρομές των Γότθων, λίγο από την πανώλη του 6ου αιώνα, ανέβηκαν – ή απέμειναν- στα βουνά και έγιναν κτηνοτρόφοι. Έχασαν τη ναυτική ορολογία, έχασαν και τη γεωργική. Ήρθαν στα πεδινά των Δ. Βαλκανίων οι Σλάβοι ήρθαν στα παράλια οι Λατίνοι. Οι σλάβοι τους έμαθαν την αγροτική ορολογία, από Έλληνες και Λατίνους έμαθαν μετά και τη ναυτική ορολογια. Κατέβηκαν οι Ιλλυριοί – Αλβανοί από τα βουνά και όπου ήτν περισσότεροι (Αλβανία, Κοσσυφοπέδιο), αφομοίωσαν τους πεδινούς και παράλιους. Όπου ήταν λιγότεροι (σερβία, Κροατία), αφομοιώθηκαν οι ίδιοι. Γιατί αποκλείεται οι Ιλλυριοί να έμαθαν και από τους Σλάβους, ( ή τουν Βλάχους) το “Ντουράτσο” χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ήρθαν από αλλού πλην των Δ. Βαλκανίων; Ψηλά στα βουνά ζούσανε, παραλιακή πόλη ήταν το Δυρράχιο. Κι εμένα η Ελληνόφωνη γιαγιά μου στα βουνά της Μακεδονίας ζούσε, και άκουγε για μια πολιτεία που τη λέγανε “Σαλουνίηκ’ “. Ανάθεμα κι αν πήγε ποτέ στη Θεσαλονίκη πριν τα 50 της. Δεν ήξερε Χριστό από ναυτική ορολογία,η γιαγιά! Αν και εδώ που τα λέμε, κι ο συνομήλικός της Νίκος Καββαδίας που γνώριζε τη ναυτική ορολογία, “Ιταλικά” τα έλεγε και όχι “Βυζαντινά”. Θέλω να πως ότι αν το “Ντουρες” ήταν βουνό ή κορυφή, ή αν έχεις κι άλλα παραδείγματα θα με βοηθούσες περισσότερο στο να απορρίψω την παλιά θεωρία περί Ιλλυρικής καταγωγής της Αλβανικής. Με τα χάλασες ρε Σμερδαλέε :-). Γράψε μου κι άλλα …

    • Κάτσε να τα πάρουμε ένα ένα Κοκόλια.

      Το ότι η αλβανική γλώσσα δεν έχει σχέση με την Ιλλυρική δεν εξαρτάται από το ποιον έμαθαν οι Αλβανοί το Δυρράχιο. Κάνει μπαμ ότι η αλβανική δεν μπορεί να προέρχεται από την Ιλλυρική.

      Διάβασε στο τέλος αυτής της ανάρτησης τις τρεις γλωσσολογικές αντιρρήσεις στη σχέση αλβανικής και ιλλυρικής:

      https://smerdaleos.wordpress.com/2014/02/25/%ce%b7-%ce%b9%ce%bb%ce%bb%cf%85%cf%81%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%ce%b3%ce%bb%cf%8e%cf%83%cf%83%ce%b1-2-%ce%b3%ce%bb%cf%89%cf%83%cf%83%ce%bf%ce%bb%ce%bf%ce%b3%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%ce%b1%ce%bd%ce%ac%ce%bb%cf%85/

      1) Ο πρόγονος της αλβανικής, όποιος κι αν ήταν, πριν την είσοδο των λατιινκών δανείων είχε τρέψει το σύμπλεγμα *sk > ks > h σε σημεία που η Ιλλυρική συνεχίζει να το διατηρεί και κατά την ρωμαϊκή βαλκανική περίοδο.

      2) Ο πρόγονος της αλβανικής, όποιος κι αν ήταν, πριν την είσοδο των λατινικών δανείων είχε τρέψει το αρχικό προφωνηεντικό *s>j, το οποίο αργότερα έγινε gj, ενώ η Ιλλυρική το διατήρησε.

      3) Ο πρόγονος της αλβανικής, όποιος κι αν είναι, μονοφθογγοποίησε τις διφθόγγους au>a και eu>e μόλις ήρθε σε επαφή με την λατινικη γλώσσα, ενώ η Ιλλυρική διατήρησε τις ίδιες διφθόγγους και κατά την ρωμαϊκή περίοδο.

      Να στο πω απλά. Οι γλωσσικοί πρόγονοι των Αλβανών δεν θα μπορούσαν ποτέ να έχουν τοπωνύμια όπως Σκόδρα, Salonae και Siscia, γιατί αυτά τα τοπωνύμια ήδη πριν έρθουν οι Ρωμαίοι στα Βαλκάνια έπρεπε να είχαν γίνει Hodra, Jalona, Jihia.

      Με την ίδια βεβαιότητα μπορώ να σου πω ότι οι γλωσσικοί πρόγονοι των αλβανών ΔΕΝ ήταν οι Θράκες που ονόμασαν τον Στρυμόνα Στρυμόνα και τον Δούναβη Ίστρο, διότι αυτά τα υδρωνύμια δείχνουν την επένθεση *sr>str που δεν απαντά στην αλβανική γλώσσα.

      Το θρακικό υδρωνύμιο Στρυμών προέρχεται από τη ρίζα *sreu-men που έδωσε το ελληνικό ρεῦμα και το αλβανικό rrymë:

      http://en.wiktionary.org/wiki/rrym%C3%AB

      H θρακική επένθεση *sr>str εδώ θυμίζει αυτή του αγγλικού stream και του σλαβικού struja = ρεύμα.

      Δεν ξέρω αν έχεις διαβάσει την παρακάτω σειρά αναρτήσεων, αλλά αν δεν την έχεις διαβάσει θα σε βοηθήσει:

      https://smerdaleos.wordpress.com/2013/11/21/%CE%BF%CE%B9-%CE%B3%CE%BB%CF%89%CF%83%CF%83%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CF%80%CF%81%CF%8C%CE%B3%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%B9-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B1%CE%BB%CE%B2%CE%B1%CE%BD%CF%8E%CE%BD-%CE%BA%CE%B1%CE%B9/

      Τώρα το όνομα του Δυρραχίου οι Αλβανοί το πήραν ή από τους Σλάβους ή από τους Βλάχους/λατινόφωνους, επομένως στην 2η περίπτωση, όπως γράφει και ο Matzinger θα ήρθαν οποιαδήποτε στιγμή μετά το 400 μ.Χ. άρα, σε αυτήν την περίπτωση μπορεί να προηγούνται των Σλάβων για 1-2 αιώνες.

      Το παράδειγμα με τη γιαγιά σου δεν στέκει, διότι η γιαγιά σου λέει ελληνικότατα Σαλουνjίκ΄, δεν λέει ούτε Solun όπως λένε οι Βούλγαροι ούτε Saruna όπως λένε οι Βλάχοι ούτε Σελανίκ όπως λένε οι Τούρκοι. Με άλλα λόγια, δεν έχει μεσολαβήσει κάποια άλλη γλώσσα από το Θεσσαλονίκη στο Σαλουνjίκ΄. Φυσικά, σε άλλα τοπωνύμια και υδρωνύμια υπήρξε διαμεσολάβηση. Δηλαδή θα έβρισκες ελληνόφωνους που τον Λουδία τον έλεγαν Καρασμάκη από το τουρκικό Kara Asmak = «μαυροπόταμος» και τον Αλιάκμονα Μπίστριτσα από το σλαβικό του όνομα Bistrica = «γοργοπόταμος».

      Από εκεί και μετά, πως έγινε και σε όλες από τις 100 εκτός από μία λέξεις του ρουμανικού προλατινικού υποστρώματος υπάρχει αλβανικό αντίστοιχο; Η μόνη υποστρωματική βλαχο-ρουμανική λέξη που δεν έχει αλβανικό αντίστοιχο είναι το deal = «λόφος», το οποίο σίγουρα δεν προέρχεται από το σλαβικό dol = «κοιλάδα», όπως γράφει το wiktionary.

      http://en.wiktionary.org/wiki/deal#Romanian

      To deal προέρχται από διφθογγοποίηση του delCa (C= κάποιο ένηχο/ημιφωνικό όπως n,m,v κλπ), αντίθετα το σλαβικό dol θα είχε γίνει doala όπως η κόσα έγινε coasa και η πόρτα poarta.

      http://en.wiktionary.org/wiki/coas%C4%83

      Πες μου ποιες απορίες δεν σου έχω λύσει, για να συμπληρώσω.

      • Κουκόηλ'ς

        Γεια σου και πάλι Σμερδαλέε.
        Ας τα πάρουμε ένα ένα λοιπόν.
        1) Δεν είμαι γλωσσολόγος. Ένα πτυχίο στις Βαλκανικές σπουδές πήρα πριν χρόνια, αλλά δεν το αξιοποιώ επαγγελμτικά. Θα με ενδιέφερε όμως η γλωσσολογία, και θα ήθελα να μου υποδείξεις κάποια βιβλία ή ιστοσελίδες για την εισαγωγή.

        2) Δεν ήξερα ότι το Σαλουνίjk’ είναι Ελληνικότατο. Ξέρω μια τοποθεσία που λέγεται Σαλονίκι στην Πάρνηθα όπου επικρατούν τα Αρβανίτικα τοπονύμια. Παρ’ όλα, όντως το παράδειγμα δε στέκει αφού προφανώς η γιαγιά μου αναφερόταν στη Θεσσαλονίκη και όχι σε κάτι άλλο.
        Εγώ αλλού το πήγαινα, στους ιδιωματισμούς. Δηλαδή, αλλιώς ονόμαζε ή έστω πρόφερε τη Θεσσαλονίκη η γιαγιά μου η Μακεδονίτισσα, αλλιώς κάποια Πόντια, ή Πελλοπονήσια ή Κρητικιά την ίδια εποχή.

        3) Ας αφήσουμε τη Θεσσαλονίκη κι ας πιάσουμε το Τσοτύλι του Βοϊου. Αναφέρεται ότι το Άνω Βόϊο είχε Τσιτακισμό πολύ παλιά και άρα το Τσοτύλι μπορεί να ετυμολογείται από το “Κοτύλη”. Η γιαγιά μου δε γνώριζε τι θα πει “κοτύλη” όπως μάλλον δε γνώριζε κανένας Δυτικομακεδόνας της εποχής της. Ούτε καν οι Τσοτυλιώτες! Είχε ξεχαστεί η λέξη, μόνο ως τοπονύμιο είχε μείνει. Ως “Τσοτύλι” όμως το ξέρανε όλοι στη Δ. Μακεδονία, τσιτακίζοντες και μη. Όταν λοιπόν η γιαγιά άκουγε τους Άνω Βοϊάτες να λένε “Την chυριαchή ές’ παζάρ στου Chιλάιδ'” η γιαγιά καταλάβαινε ότι “την Κυριακή έχει αγορά στο Κοιλάδι”. Όταν άκουγε όμως “Την chυριαchή ές’ παζάρ στου Chουτύιλ”” καταλάβαινε ότι έχει αγορά στο …Τσοτύλι.
        Αλλά ας αφήσουμε και το Τσοτύλι και την αμφίβολη ετυμολογία του και ας πάμε στην Κέα. Γιατί τη λέμε Τζιά. Όχι γιατί οι Ιταλοί την έγραφαν Cea στο χάρτη και την πρόφεραν “Τσέα”; Αυτό μόνο το παράδειγμα θα σήμαινε ότι οι γλωσσικοί πρόγονοι των Κυκλαδιτών έρχονται από αλλού και μάλιστα μετά τους Ιταλούς;

        4) Ας ξαναγυρίσουμε στο Δυρράχιο. Ο αρχικός μου συλλογισμός ήταν πως ασχέτως ποιοι είναι οι γενικοί κανόνες εξέλιξης μιας γλώσσας, αυτή δεν παύει να έχει διαλέκτους και ιδιώματα που δεν υπακούνε σε όλους αυτούς τους γενικούς κανόνες. Σωστά; Η αρχική μου ένσταση ήταν πως ένα τοπονύμιο, δεν μπορεί να είναι αντιπροσωπευτικό για μια γλώσσα με πολλές διαλλέκτους που μιλιόταν σε μεγάλη έκταση όπως η Ιλλυρική.
        Θεωρούσα πιθανόν δηλαδή, πως το σύμπλεγμα -kj- των λατινικών δανείων θα μπορούσε να δώσει το ουρανωμένο υπερωικό q (= kʲ) σε μια Ανατολική Ιλλυρική διάλεκτο, και το /tš/ σε μια Δυτική Ιλλυρική διάλεκτο. Το σενάριο η Δυτική διάλεκτος να χάθηκε και η Ανατολική να έδωσε τη σύγχρονη Αλβανική δεν το απέκλεια.

        5) Τεσπα, πέρασα μισό Σαββατοκύριακο διαβάζοντας διάφορες αναρτήσεις σου και ομολογώ ότι προβάλεις πολύ περισσότερα και πειστικά επιχειρήμματα, και όχι μόνο για την προέλευση της Αλβανικής 🙂
        Για την αντιγνωμία από που προέρχεται η Αλβανική αλλά και για τη διπλέτα που κένει με τα Ρουμάνικα γνώριζα από πάλιά αλλά ποτέ δεν το είχα ψάξει τόσο σε βάθος.

      • Κσλώς τον Κοκόλια (Νίκο) !!!

        Θα μου επιτρέψεις να απαντήσω άυριο στις ερωτήσεις που μου θέτεις, γιατί σήμερα έχω τον Μπάμπη που σχολιάζει με ρυθμό μυδριαλιοβόλου και μου έχει πάρει το κεφάλι 🙂

        Τώρα στα γρήγορα για τα βιβλία γλωσσολογίας που ζήτησες:

        1) Μια καλή αρχή είναι ένα γενικό βιβλίο «Ιστορικής Γλωσσολογίας» (Historical Linguistics) όπως λ.χ. αυτό της Lyle Campbell που έχει πολύ καλό όνομα.

        2) Για την Ινδο-Ευρωπαϊκή γλωσσολογία ειδικότερα, μπορείς να κατεβάσεις από εδώ τα βιβλία του Ben Fortson και των Mallory-Adams (ο Fortson εξηγεί αναλυτικά βήμα βήμα τις διαδικασίες αλλά δεν έχει μεγάλη λίστα ριζών, ενώ οι Mallory-Adams δεν εξηγούν πολύ αναλυτικά, αλλα΄έχουν πολύ καλή λίστα ριζών και απογόνους):

        https://smerdaleos.wordpress.com/2014/08/19/%CE%B3%CE%BB%CF%89%CF%83%CF%83%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%B2%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1/

        Δες και την αμέσως επόμενη ανάρτηση όπυο έχω δώσει μερικά ακόμα (κυρίως για την ελληνική γλώσσα).

        3) Για την Αλβανική γλώσσα (ΠΙΕ > Πρωτο-αλβανική > Αλβανική εξέλιξη) μπορείς να κατεβάσεις τα δύο βιβλία του Vladimir Orel που έχω δώσει για κατέβασμα εδώ:

        https://smerdaleos.wordpress.com/2014/07/02/%cf%84%ce%b1-%ce%b2%ce%b9%ce%b2%ce%bb%ce%af%ce%b1-%cf%84%ce%bf%cf%85-vladimir-orel-%ce%b3%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%b7%ce%bd-%ce%b1%ce%bb%ce%b2%ce%b1%ce%bd%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%ce%b3%ce%bb%cf%8e%cf%83%cf%83/

        Λοιπόν Νίκο στα άλλα θα σου απαντήσω αύριο. Καλό βράδυ.

      • Κουκόηλ'ς

        Kαλό βράδυ! Ευχαριστώ!

      • Λοιπόν Νίκο, στα (1),(2),(3) λίγο πολύ απαντάς μόνος στο τέλος, επομένως δεν έχω κάτι να προσθέσω. Επομένως περνάω στο ψητό:

        4) Ας ξαναγυρίσουμε στο Δυρράχιο. Ο αρχικός μου συλλογισμός ήταν πως ασχέτως ποιοι είναι οι γενικοί κανόνες εξέλιξης μιας γλώσσας, αυτή δεν παύει να έχει διαλέκτους και ιδιώματα που δεν υπακούνε σε όλους αυτούς τους γενικούς κανόνες. Σωστά; Η αρχική μου ένσταση ήταν πως ένα τοπονύμιο, δεν μπορεί να είναι αντιπροσωπευτικό για μια γλώσσα με πολλές διαλλέκτους που μιλιόταν σε μεγάλη έκταση όπως η Ιλλυρική.
        Θεωρούσα πιθανόν δηλαδή, πως το σύμπλεγμα -kj- των λατινικών δανείων θα μπορούσε να δώσει το ουρανωμένο υπερωικό q (= kʲ) σε μια Ανατολική Ιλλυρική διάλεκτο, και το /tš/ σε μια Δυτική Ιλλυρική διάλεκτο. Το σενάριο η Δυτική διάλεκτος να χάθηκε και η Ανατολική να έδωσε τη σύγχρονη Αλβανική δεν το απέκλεια.

        Λοιπόν, πρώτα απ΄όλα έχεις δίκαιο όταν λές ότι μπορεί να υπήρχαν «Ιλλυρικές» γλώσσες και όχι μία ενιαία Ιλλυρική γλώσσα. Οι αρχαίοι συγγραφείς δεν μιλάνε ποτέ για Ιλλυρική ομογλωσσία, όπως μιλάνε για την Δακο-Θρακική και ακόμα και στην δεύτερη περίπτωση, οι γλωσσολόγοι σήμερα πιστεύουν ότι η Δακο-Θρακική ομογλωσσία που αναγνώριζαν οι αρχάιοι συγγραφείς σπάει σε δύο διαφορετικές αλλά συγγενικές γλώσσες (Δακο-Μυσική και Θρακική) που σε μερικά σημεία δείχνουν διαφορετική φωνολογική εξέλιξη.

        Επομένως αν υπήρχαν διαφορετικές «Ιλλυρικές» γλώσσες (ή διάλεκτοι) το θέμα μας είναι κατά πόσο αυτή η ποικιλία μπορεί να χωρέσει την αλβανική γλώσσα στο ιλλυρικό σενάριο. Εδώ υπάρχουν μερικές παν-ιλλυρικές εξελίξεις που δείχνουν διαφορετικές τροπές από τον πρόγονο της αλβανικής. Λ.χ. σε όλα τα τοπωνύμια και ανθρωπώνύμια από την Ιλλυρία το αρκτικό (αρχικό) *s διατηρείται και το *sk διατηρείται εκεί που ο πρόγονος της αλβανικής τα είχε τρέψει σε *s>j (ο ημιφωνικός ήχος του αγγλικού yogurt και του ελληνικού γιατρός, που μετά την εισροή των λατινικών δανείων έγινε gj λ.χ. λατ. iunctura > αλβ. gjymtyre) και *sk>ks>h αντίστοιχα.

        Με άλλα λόγια είτε πάρουμε το τοπωνύμιο Salonae (σημερινό Solin της Κροατίας) στην ΒΔ Ιλλυρία είτε πάρουμε το τοπωνύμιο Siscia (σημερινό Sisak στην Σλαβωνία της Κροατίας) είτε πάρουμε το τοπωνύμιο Σκόδρα και τις γειτονικές φυλές των Selepitani (νοτίως της λίμνης) και των Σκιρτόνων/Σκιρτάρων (στα Αλβανο-Κοσοβαρικά σύνορα), και ένα σωρό άλλα τοπωνύμια και ανθρωπωνύμια από την Ιλλυρία, αυτά δείχνουν περίτρανα ότι καμία ιλλυρική γλώσσα/διάλεκτος δεν μπορεί να θεωρηθεί πρόγονος της Αλβανικής.

        Τώρα για το Δυρράχιο και την διαφορά q/tš>s που ρωτάς, όπως είπα και σε προηγούμενη ανάρτηση από μόνο του δεν είναι μείζον επιχείρημα για την μη ιλλυρικότητα της αλβανικής. Με άλλα λόγια, υπάρχουν καμιά 5-6 σημαντικότερα και πιο ξεκάθαρα επιχειρήματα που δείχνουν ότι η αλβανική δεν προέρχεται από την ιλλυρική ή ότι ο πρόγονος της αλβανικής δεν μπορεί να ήταν μία γλώσσα που ήταν σε άμεση επαφή με την αρχαία Ελληνική (θα είχε πολύ περισσότερα αρχαιοελληνικά δάνεια από τα 10-20 που έχει έναντι των 600+ λατινικών δανείων της πρωτο-αλβανικής).

        Μετά ένα άλλο σημαντικό θέμα στο ζήτημα της ανατολικής ιλλυρικής διαλέκτου που έθεσες είναι πως η ιλλυρική γλώσσα δεν είχε μεγάλο «βάθος» σε εκείνα τα μέρη. Η Δαρδανική (Δακο-Μυσική διάλεκτος/γλώσσα) μιλιόταν ήδη στο Κόσοβο, στο Polog και στα Σκόπια. Ο Κλαύδιος Πτολεμαίος κατέγραψε το δακο-μυσικό τοπωνύμιο Thermidava κάπου μεταξύ Σκόδρας και Ουλπιάνας (Lipljan), οι στρατιώτες από την πόλη των Σκοπίων αυτοπροσδιορίζονται ως “Bessi” (Βέσσοι = «Θράκες») στις επιγραφές και η πλειοψηφία των ονομάτων που έχουμε από εκείνες τις περιοχές είναι Δακο-Θρακικά. Διάβασε λ.χ. την ανάλυση του Ιλλυριο-«Θρακικού» (στην πραγματικότητα Δακο-Μυσικού) συνόρου σε εκείνα τα μέρη από αυτήν την σελίδα:

        Επομένως σε αυτά τα μέρη της νότιας Ιλλυρίας δεν έχουμε την πολυτέλεια «φάρδους» που έχουμε λ.χ. στην Βοσνία όπου μπορούμε να μιλήσουμε για «ανατολικές» Ιλλυρικές διαλέκτους της ενδοχώρας μακριά από τις «παράκτιες/δυτικές».

        Όσο τα γλωσσικά επιχειρήματα απομακρύνουν τον πρόγονο της Αλβανικής από την ακτή προς την ενδοχώρα, τόσο αυξάνουν οι πιθανότητες της Δακο-Μυσικής παρά Ιλλυρικής προέλευσης της γλώσσας.

        Από εκεί και μετά αν θέλεις να πεις ότι πρόκειται για μία βορειότερη «ανατολική» Ιλλυρική διάλεκτο που κατέβηκε στην Αλβανία τότε:

        1) Ιστορικά δεν αλλάζει πολύ το σενάριο από το Δακο-Μυσικό μοντέλο που μιλάει για μετανάστευση από την Διοίκηση της Δακίας και
        2) Θα πρέπει πάντοτε να εξηγήσεις γιατί η Αλβανική φωνολογία δεν ταιριάζει με τα βόρεια «ανατολικά» Ιλλυρικά s,sk κλπ στη Siscia, στον ποταμό Σάβο (Savus, Sava) και στα ανθρωπωνύμια της περιοχής αυτής (Scenobardus κλπ) που δείχνουν sk όπως και τα δυτικά/παράκτια ιλλυρικά (λ.χ. Skerdilaidas, Scerviaedus, σημ. #6 εδώ κλπ).

      • Κουκόηλ'ς

        Kαλησπέρα Σμελδαλέε!
        Νομίζω δεν έγινα κατανοητός.
        Συμφωνώ στο ότι ένα και μόνο τοπωνύμιο (π.χ. Durres) δεν είναι αρκετό για να προσδιορίσει την καταγωγή μιας γλώσσας. Εξάλλου προβάλεις και άλλα επιχειρήματα στα οποία δεν μπορώ να σου φέρω αντίρρηση.ή
        Αξίζει όμως να σημεώσουμε, ότι δεν είμαστε και τόσο σίγουροι ότι οι Τρίβαλλοι οι Δάρδανοι και οι Παίονες 7 ήταν ξεκάθαρα Θράκες, ή ξεκάθαρα Ιλλυριοί .ή ξεκάθαρα κάτι διαφορετικό. Προσωπικά, δεν είμαι σύγουρος για το αν ήταν “ένας λαός”. Συμβαίνει πολλές φορές με τα βασίλεια στα χωρικά και χρονικά όρια των λαών, τα πράγματα να είναι αφαφή. Μου θυμίζει μια άλλη διαμάχη για το αν οι λαοί των βασιλείων της Ηπείρου και Άνω Μακεδονίας (Ορέστες, Λυγκηστές, Χάονες κλπ) ήταν εξελληνισμένοι Ιλλυριοί ή Δωριείς με Ιλλυρικές επηρροές. Διαμάχη που περισσότερο έχει να κάνει με εθνικιστικές ιδεολογίες, παρά με κάτι άλλο. Λες και ήταν ποτέ δυνατό εκείν τα βασίλεια να έχουν ομοιογενή πληθυσμό.
        Τεσπα, στο θέμα μας: Δεν έχω λόγο να εμμένω στο ότι η Αλβανική προέρχεται από την Ιλλυρική. Με έχεις πείσει.
        Όπως όμως ένα και μόνο τοπωνύμιο (π.χ. Durres) δεν είναι αρκετό για να προσδιορίσει την καταγωγή μιας γλώσσας, έτσι ένα και μόνο τοπωνύμιο, δεν είναι αρκετό να μας καθορίσει ένα όριο, είτε αυτό είναι “πριν από” είτε “μετά από”.
        Το παράδειγμα με το Τσοτύλι νομίζω είναι χαρακτηριστικό. Τσιτακισμός υπήρχε μόνο στο Άνω Βόιο, όχι στο Κάτω. Ούτε τα Ελληνόφωνα χωριά της Ελίμειας είχαν τσιτακισμό ούτε εκείνα του Ρουμλουκίου. Όλοι τους όμως πρόφεραν “Τσοτύλι” , προφανώς γιατί δεν γνώριζαν τη λέξη Κοτύλη για να το “διορθώσουν”. Και αυτοί οι ιδιωματισμοί, δεν έπηρρεάζονται πολύ από το βάθος. 80 χλμ απέχει η Ελίμεια από το Τσοτύλι και άλλα 80 το Ρουμλούκι.
        Παρομοίως, όποιος και να είναι ο γλωσσικός πρόγονος της Αλβανικής, δε σημαίνει ότι το Durres, ή Duratso το έμαθαν από λατινόφωνους ή Σλαβόφωνους. Μπορεί να το έμαθαν από Ιλλυριούς που μιλούσαν κάποιο ιδίωμα, και προφέραν το Δυρράχιο ως Δυρράσιο. Έτσι κι αλλιώς και για τους Ιλλυριόφωνους, και για τους Αλβανόφωνους και για όλους πλην των Ελληνόφωνων, η λέξη Δυρράχιο ήταν ξένη. Δεν έχω φυσικά κάποια στοιχεία για να στηρίξω την παραπάνω θεωρία. Ούτε όμως και κάποια στοιχεία για να την αποκλείσω.
        Ευχαριστώ για τα βιβλία – συνδέσμους. Έχει πολλά χρόνια που διάβασα το βιβλίο του Wilkes. Πρέπει να το ξαναξεσκονίσω.

      • Έτσι κι αλλιώς και για τους Ιλλυριόφωνους, και για τους Αλβανόφωνους και για όλους πλην των Ελληνόφωνων, η λέξη Δυρράχιο ήταν ξένη.

        Εγώ πάλι πιστεύω ότι το Δυρράχιο είναι Ιλλυρικό τοπωνύμιο. Δεν υπάρχει κάποια σοβαρή ελληνική ετυμολόγηση.

  2. Γεια σου, φίλε. Είναι καλύτερα να συνεχίσεις τις σπουδές σου στην ιατρική και να αφήσεις τη γλωσσολογία σε εμάς. Οι θεωρίες σου φτάνουν στα όρια του παραλογισμού. Είμαι ο συγγραφέας Μάριος Δημόπουλος που έχει την ιστοσελίδα ΠΕΛΑΣΓΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΛΒΑΝΟΙ. Ως οιωνεί συνάδελφοι, καθ’ ότι εγώ είμαι πτυχιούχος γλωσσολόγος και κλινικός διατροφολόγος, ενώ εσύ είσαι φοιτητής της ιατρικής και ασχολείσαι ερασιτεχνικά με τη γλωσσολογία, έχω να σου αναφέρω τα εξής: 1. Αν είναι δυνατόν βάσει κάποιων πενιχρών στοιχείων, όπως με το όνομα Δυρράχειο, να εξάγουμε το παράτολμο συμπέρασμα ότι τάχα οι Αλβανοί ήρθαν στην Αλβανία μετά τους Σλάβους! Ακόμα και αν ίσχυε το γλωσσολογικό επιχείρημα που λες με τη λέξη Δυρράχειο, αυτό δεν αποδεικνύει τίποτα. Είναι αποδεδειγμένο ότι Σλαβόφωνοι πληθυσμοί πήγαν στην Αλβανία όπως και στην Ελλάδα. Θα μπορούσαν λοιπόν οι Αλβανοί, όταν ξαναπήραν την κυριαρχία στα χέρια τους και έδιωξαν ή αφομοίωσαν τους Σλάβους, να πήραν τη σλαβική μορφή της λέξης Δυρράχειο από τους Σλάβους (Duracu), όπως έχουμε κάνει και οι Έλληνες με δεκάδες τουρκικές λέξεις, που όμως είναι αντιδάνεια. Για φαντάσου, εμείς να λέγαμε την Κωνσταντινούπολη, Ινσταμπούλη, και μετα κάποιος εξυπνάκιας σαν και σένα να έβγαζε το συμπέρασμα ότι οι Έλληνες ήρθαν στην περιοχή μετά τους Τούρκους!!! Λυπάμαι, αλλά τόσο σοβαρά είναι τα επιχειρήματά σου! 2. Το θεμα εχει ληξει επιστημονικα σχετικά με την πανάρχαια παρουσία των Αλβανών στην περιοχή που σήμερα κατοικούν. Ο καθηγητης πανεπιστημιου γλωσσολογος Παναγιωτης Κριμπας στη μελετη του ”Η διαχρονικη συμβολη της ελληνικης στα γλωσσικα επιπεδα της αλβανικης” που δημοσιευθηκε στο συλλογικο βιβλιο ””Η διαχρονικη συμβολη της ελληνικης σε αλλες γλωσσες” γραφει: ‘«Η αλβανική γλώσσα αποτελεί ιδιόρρυθμο μέλος της ινδοευρωπαϊκής οικογένειας, της ίδιας γλωσσικής οικογένειας στη οποία ανήκουν μεταξύ άλλων η Ελληνική και η πλειοψηφία των λοιπών ευρωπαϊκών γλωσσών. Συνήθως υποστηρίζεται η ιλλυρική καταγωγή της αλβανικής (την οποία υποστηρίζει και το αλβανικό κράτος) και άλλοτε η θρακική καταγωγή της. Επίσης σε ορισμένες εργασίες έχει επιχειρηθεί η σύνδεσή της με την Ελληνική σε έναν ευρύτερο βαλκανοϊνδοευρωπαϊκό κλάδο. Τα πρώτα γραπτά μνημεία της προέρχονται από τον 15ο αιώνα, είναι όμως βέβαιο ότι η αλβανική ομιλείτο στα βόρεια της Ηπείρου ήδη από τον 6ο αι. μ.Χ. Η αλβανική έχει δεχτεί εντονότατες επιδράσεις από άλλες γλώσσες με τις οποίες γειτνιάζει ή γειτνίαζε στις διάφορες περιοχές όπου ομιλήθηκε ή ομιλείται και συγκεκριμένα από την ελληνική σε διάφορα εξελικτικά στάδια και ποικιλίες της (δωρική/βορειοδυτική ελληνική, αττική ελληνική, μεσαιωνική ελληνική, νέα ελληνική), από τη λατινική σε διάφορα εξελικτικά στάδια και ποικιλίες της (βαλκανική λατινική, ιταλική, βενετική, γενουατική, γαλλική κ.α.), από ηπειρωτικές κελτικές (γαλατικές) διαλέκτους (ίσως άμεσα, ίσως μέσω άλλης βαλκανικής γλώσσας), από γοτθικές διαλέκτους (ίσως άμεσα, ίσως μέσω άλλης βαλκανικής γλώσσας), από τη σλαβική σε διάφορα εξελικτικά στάδια και ποικιλίες της που ομιλήθηκαν και ομιλούνται στα Βαλκάνια (εκκλησιαστική σλαβονικη, βουλγαρική, σερβοκροατική κ.α.) και από την τουρκική (κατ’ αρχήν άμεσα, αλλά σποραδικά και μέσω της ελληνικής). Στο συγκεκριμένο άρθρο θα αναφερθώ στις ποικίλες επιδράσεις της ελληνικής στην αλβανική. Παρότι, όπως προαναφέρθηκε, η αλβανική υπό τη μορφή με την οποία τη γνωρίζουμε σήμερα δεν μαρτυρείται γραπτά πριν τον 15ο αι. μ.Χ., οι επαφές των ομιλητών της με εκείνους της ελληνικής φαίνεται να χάνονται κάπου στην αρχαιότητα, αν δεχτεί κανείς ότι κάποιες λέξεις που παραπέμπουν σε αρχαιοελληνική προέλευση και απαντούν στην αλβανική, συχνά με δωρική/βορειοδυτική φωνολογική μορφή, έχουν διεισδύσει εκεί απευθείας από την ελληνική και όχι με τη μεσολάβηση άλλης γλώσσας που συνάντησε η αλβανική». Επομένως οι Αλβανοι ως ομιλητές της αλβανικής ζουσαν απο την αρχαιοτητα στην Αλβανια! 3. Τα αλβανικά ομιλούνται στην περιοχή της Αλβανίας τουλάχιστον από τον 2ο μ.Χ. αιώνα. Ο Λουκάς Μπέλλος στο βιβλίο «Αλβανικά ή αι τρεις ζώσαι διάλεκτοι της ελληνικής γλώσσης» γράφει: «Αλλ’ η επισταμένη της αλβανικής διαλέκτου μελέτη και ανάλυσις πάντας τους λήρους τούτους ως αράχνης ιστούς, το δη λεγόμενον, δύναται να διαλύσει, αποδεικνύουσα ότι ούτοι (οι Αλβανοί) ήσαν οι αρχαιότατοι κάτοικοι της Ιλλυρικής ή Ελληνικής Χερσονήσου και ουχί όμαιμοι και αδελφοί απλώς των Ελλήνων, αλλ’ η αυτή εκείνη μεγαλουργός και ευγενής φυλή, η εις τον ινδοευρωπαϊκόν κλάδον ανήκουσα, πολλάς δε προ του Ομήρου χιλιετηρίδας κατέχουσα σύμπασαν την ανατολικήν της Μεσογείου λεκάνην…Και ότι μεν η αλβανική υπέρ πάσαν άλλην του ινδοευρωπαϊκού κλάδου γλώσσαν συγγενεύει προς την Ελληνικήν, απομακρυνομένη και αυτής της Λατινικής (ήτις άλλως υπό των γραμματικών θεωρείται αδελφωτάτη τη ελληνική τόσον ώστε πιστεύεται, ότι ην χρόνος, καθ’ ον ην ηνωμένη μετ’ αυτής), σαφώς υποδεικνύουσι και αυτοί οι απλοί φθόγγοι του αλφαβήτου… Αλλ’ όπως αποδειχθεί επιστημονικώς ότι η Αλβανική εστί το αρχαιότατον και ζων κειμήλιον της ελληνικής γλώσσης…πλην της φθογγολογίας και της ετυμολογίας δέον να βασανισθώσι και οι τύποι και αι άλλαι γραμματικαί λεπτομέρειαι της διαλέκτου. Και περί μεν των φθόγγων ικανά εν τοις πρόσθεν ελέχθησαν, ωσαύτως δε και το επισυναπτόμενον επίτομον λεξικόν αποδεικνύει την ταυτότητα των ριζών. Αλλά πλην των ελληνικών ριζών το εικοστόν περίπου των λέξεων φαίνονται έχουσαι σχέσιν ή και προφανώς πηγάζουσι και ειλημμέναι εισίν εκ της λατινικής γλώσσης, διό επάναγκες θεωρώ να διευκρινισθεί και καθορισθεί η σχέσις αύτη της αλβανικής προς την λατινικήν. Αι εις την αλβανικήν διάλεκτον εισχωρήσασαι λατινικαί λέξεις, λείψανον της ρωμαϊκής κοσμοκρατορίας, φαίνεται ότι δεν είναι αρχαιότεραι του 1ου π.Χ. μέχρι του δευτέρου μ.Χ. αιώνος. Τα ονόματα λ.χ. των ημερών της εβδομάδος ιστορικώς τυγχάνει γνωστόν ότι παρά των Αιγυπτίων παραληφθέντα μετεδόθησαν ανά τον άλλον κόσμον υπό των Ρωμαίων, ουχί προ πολλού, γράφει ο Δίων ο Κάσσιος ο περί τα 200 μ.Χ. γράψας, ως επίσης και τα των μηνών ονόματα, άτινα σώζονται και εις την δημώδη και τας άλλας νέας ευρωπαϊκάς γλώσσας. Ωσαύτως δε και άλλαι τινές λατινικαί λέξεις φαίνονται ότι περί την αυτήν εποχήν εισεπήδησαν εις την αλβανικήν. Τα ερεβίνθια λ.χ. υπό των Αλβανών λέγονται νυν κίκερα (με κάππα). Ωσαύτως δε κατά Πλούταρχον, κίκερα εκαλούντο και υπό των Ρωμαίων. Γνωστόν όμως τυγχάνει εκ της λατινικής γραμματικής ότι το c μετά τον 2 μ.Χ. αιώνα προ του ε και ι επροφέρετο ως τσε και τσι, ως το έχουσιν οι Ιταλοι νυν, ceci (τσετσι) λέγοντες τα ερεβίνθια. Άλλαι πάλιν λέξεις λατινικαί παρεισέφρησαν εις την αλβανικήν, ως και εις την άλλην ελληνικήν, μετά την ανάδειξιν του Βυζαντίου ως πρωτευούσης του ρωμαϊκού κράτους…Τότε δε φυσικώ τω λόγω και εις την Αλβανίαν, ως και εις άπασαν την άλλην Ελλάδα εισήχθησαν και λέξεις λατινικαί… Ουδόλως δε απίθανον, ότι τινές των λατινικών λέξεων ή μάλλον ριζών ανέρχονται εις την αρχαιοτάτην εποχήν, καθ’ ην και η λατινική απετέλει μέρος της ελληνικής, ως παραδέχονται οι γραμματικοί. Όπως δ’ άλλαι πάλιν ανελήφθησαν εκ της λατινικής, αφού αύτη τας είχε παραλάβει εκ της ελληνικής. Μη λησμονώμεν δ’ ότι Ταραντίνοι και Ακραγαντίνοι και Κροτωνιάται και Συρακούσιοι και οι άλλοι της μεγάλης Ελλάδος κάτοικοι και εγειτνίαζον, αλλά και πολλώ πρότερον των Ρωμαίων είχον ανέλθη εις ύψος πολιτισμού και πολιτικής δυνάμεως, εις ο πολλώ βραδύτερον ανήλθεν η Ρώμη. Ώστε πολλαί λατινικαί φαινόμεναι λέξεις ουδόλως απίθανον να εισήλθον εις Αλβανίαν ως και εις Ρώμην και Ιταλίαν εκ της μεγάλης Ελλάδος, μεθ’ ης βεβαίως πλείστας εμπορικάς είχον σχέσεις και επικοινωνίας από των αρχαιοτάτων χρόνων οι πρόγονοι των Αλβανών. Πλην της ιστορικής δε σημασίας αι λατινικαί λέξεις έχουσι και ταύτην, ότι συν τοις άλλοις αποδεικνύουσι τον αλβανικόν λαόν ζώντα εν Ευρώπη τουλάχιστον προ του 2 μ.Χ. αιώνος, ενώ οι ξένοι και βάρβαροι λαοί εισέβαλλον εις την Ιλλυρικήν Χερσόνησον πολλούς βραδυτέρους αιώνας. Αλλ’ εκτός τούτων η Αλβανική διάλεκτος κατέχει λέξεις ομηρικής ηλικίας (λ.χ. μήνις, ηδέ, δημός, κερτομείν), αίτινες αποδεικνύουσιν, ότι κατοικούσι την χώραν επί τριάκοντα τουλάχιστον αιώνας». Όλα αυτά κονιορτοποιούν τα ψεύδη ότι οι Αλβανοί είναι ένας νεότερος λαός που ήρθε τάχα από τη Δακία. Συνεχίζει ο Μπέλλος: «Τας λατινικάς λοιπόν εν τη αλβανική λέξεις θεωρώ τόσον ξένας και επεισάκτους, όσον και τας τουρκικάς. Αλλά της λατινικής γλώσσης αποχωρίζεται και η αλβανική ως και η αρχαία ελληνική διά πολλών χαρακτηρων. Και εν πρώτοις η λατινική, ως γνωστόν, στερείται του άρθρου, ενώ η αλβανική έχει το άρθρο. 2) Η αλβανική ως και η αρχαία ελληνική το αρκτικόν σίγμα φωνήεντος επομένου τρέπει εις δίγαμμα οιον, σας σανσκρ. = sex λατ. = εξ (heks) ελλ. κατά δε τον ηρακλεωτικόν πίνακα Fεξ (με δίγαμμα) εις την αλβανικήν Fαστ = γιαστ. Ωσαύτως σανσκρ. svapnas, λατιν. Somnus, ελλην. ύπνος = hypnos, αλβανιστί Γυμ = γυουμ. Ως και sarpami σανσκρ. = serpo έρπω (herpo), αλβανιστί Fάρπουρ. Γνωστόν δ’ ότι η τροπή αύτη του αρκτικού σίγμα εις δίγαμμα ή h δασύ πνεύμα θεωρείται υπό των γραμματικών ως εν των σπουδαιοτάτων γνωρισμάτων της ελληνικής γλώσσης, ως και 3) η τροπή του μι εις νι εν τε τη ενική αιτιατική των ονομάτων και εν ταις ρηματικαίς καταλήξεσιν, άπερ αμφότερα συμβαίνουσι και εν τη αλβανική διαλέκτω. Αλλ’ η παλιά και αρχαιοπρεπεστάτη αλβανική, και κατά τούτο ομοιάζουσα προς την αιολικήν διέσωσε μέχρι του νυν πλείστα ρήματα εις μι ή μ, όπερ εις πάμπολλα πάλιν μετέτρεψεν εις διπλούν νν, δηλαδή εις νι μετά του ημιφώνου ιωτ (νj), εις ο μετέτραπη το ληκτικόν ιώτα, εις άλλα δε κατόρθωσε να τηρήσει τουλάχιστον το ιωτ (j) εις ανάμνησιν της πλήρους καταλήξεως εις μι. Παραδείγματα έχομεν τα βοηθητικά ιάμ και καμ ως και τα θημ (πρπφ. θεμ) και θωμ = φαμί, λέγω, φάλjεμ = προσκυνώ, μπουνν, ρίζα πο του ποιείν, αρχ, πο-είν, ποέν και συναιρέσει ΠΟΥΝ». 4. Στο βιβλίο μου ”Η καταγωγή των Αλβανών. Γλωσσολογική και εθνολογική μελέτη έδειξα ότι η αλβανική συγγενεύει με την αιολική διάλεκτο της ελληνικής γλώσσας και παρέθεσα πλήθος αλβανικών λέξεων, οι οποίες ετυμολογούνται από την ομηρική και αρχαϊκή ελληνική γλώσσα. Πώς βρέθηκαν όλες αυτές οι αρχαϊκές ελληνικές λέξεις στην αλβανική, αν οι Αλβανοί ήρθαν στο σημερινό χώρο της Αλβανίας τον μεσαίωνα μετά τους Σλάβους; 5. Ας δούμε τι γράφει ο Δημήτρης Ευαγγελίδης στο βιβλίο του ”Οι Αλβανοί και οι Αρβανιτόφωνοι Έλληνες, ο οποίος έχει παρόμοιες απόψεις με σένα: «Υπάρχουν αρκετά δεδομένα πλέον και προσκομίζονται ολοένα και περισσότερα, που μας υποδεικνύουν μια θρακική ή δακική προέλευση των Αλβανών…Στις απόψεις του σημαντικού Βούλγαρου γλωσσολόγου Βλαδίμηρου Γκεοργκίεφ, ο οποίος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Αλβανική διαμορφώθηκε μεταξύ του 4ου και 6ου αι. μ.Χ. στην περιοχή όπου είχε αρχίσει να δημιουργείται και η πρωτο-Ρουμανική. Ο Γκεοργκίεφ υποστηρίζει ότι οι Αλβανοί κατάγονται από έναν Δακικό πληθυσμό της Μοισίας…Κατά τον Βούλγαρο γλωσσολόγο τα δάνεια της Αλβανικής από τη Λατινική διαθέτουν φωνολογία μιας Ανατολικής Βαλκανικής Λατινικής, δηλ. της πρωτο-Ρουμανικής γλώσσας και όχι Δυτικής Βαλκανικής γλώσσας, όπως η Δαλματική…Σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η Ρουμανική γλώσσα περιέχει αρκετές εκατοντάδες λέξεις συγγενικές μόνον με αντίστοιχες λέξεις της Αλβανικής, οδήγησαν τον Γκεοργκίεφ στο συμπέρασμα ότι η Αλβανική γλώσσα διαμορφώθηκε μεταξύ 4ου και 6ου αι. μ.Χ. σε περιοχή εντός ή κοντά στη σημερινή Ρουμανία, η οποία αποτελούσε Δακικό έδαφος. Θεωρεί λοιπόν την μεν Ρουμανική ως μια πλήρως εκλατινισμένη Δακική γλώσσα, ενώ αντίθετα την Αλβανική ως μερικώς εκλατινισμένη Δακική γλώσσα. Επιπλέον τονίζει ότι η Αλβανική και η Ρουμανική μοιράζονται κοινές γραμματικές αρχές (το άρθρο επιτάσσεται και δεν προτάσσεται όπως π.χ. στην ελληνική), καθώς και κοινά φωνητικά χαρακτηριστικά, όπως φθόγγοι και ο ρωτακισμός των συμφώνων ν και λ (π.χ Λατιν. Fenestra – παράθυρο, felicitas – ευτυχία – Ρουμαν. Fereastra, fericire και στις αλβανικές διαλέκτους Γκεκ. Zan-i, Τοσκ. Zer-i, η φωνή). Τέλος, πέρα από τα γλωσσολογικά επιχειρήματα επισημαίνει τόσο την απουσία στην Αλβανική λέξεων που σχετίζονται με τη θάλασσα, όσο και την ανεξήγητη σπανιότητα λέξεων δανείων από την αρχαία ελληνική γλώσσα, καθώς και το γεγονός ότι τα γνωστά Ιλλυρικά τοπωνύμια δεν ακολουθούν τους φωνητικούς κανόνες της Αλβανικής. Αποκλείεται επομένως οποιαδήποτε σύνδεση Ιλλυρικής-Αλβανικής». Είναι να εξοργίζεται κανείς με τις επιστημονικοφανείς θεωρίες του Georgiev, τις οποίες μεταφέρει ο Ευαγγελίδης. Με παρόμοιους φωνητικούς και γλωσσολογικούς νόμους υποστήριζε παλιά με βεβαιότητα ότι οι Μυκηναίοι αποκλείεται να μιλούσαν ελληνικά, αλλά μετά την αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β κατάπιε τη γλώσσα του. Όσο ισχύ είχαν οι γλωσσολογικές θεωρίες του ότι τάχα οι Μυκηναίοι δεν ήταν Έλληνες και η γλώσσα τους μη ελληνική, άλλη τόση βαρύτητα έχουν και οι απόψεις τους ότι τάχα οι Αλβανοί δεν είναι Ιλλυριοί, αλλά Δάκες και η γλώσσα τους μερικώς εκλατινισμένη δακική γλώσσα! Τι να πρωτοπίασω από τις αστήρικτες και παράλογες απόψεις του Georgiev και του Ευαγγελίδη; Υποστηρίζουν ότι η Αλβανική και η Ρουμανική έχουν κοινή ρίζα λόγω του ότι και στις δυο γλώσσες παρουσιάζεται ρωτακισμός των συμφώνων ρ και λ. Αυτό ήταν μάλιστα και ένα από τα επιχειρήματα ορισμένων ότι η αλβανική δεν σχετίζεται με την ελληνική, διότι η αλβανική εναλάσσει το ν και ρ, όπως κάνεπ-ι και κέρπ-ι (=κάνναβη), ενώ στην ελληνική δεν υπάρχει τέτοιο φαινόμενο. Πες τε σε όσους σας λένε αυτό, να μελετήσουν προσεκτικότερα αρχαία ελληνική επιγραφολογία. Το φαινόμενο αυτό υπήρχε, αν και σε μικρότερο βαθμό, και στην αρχαία ελληνική. Για παράδειγμα, Μυντίλος αντί Μυρτίλος (επιγραφή Θεσσαλ.). αγωνία = αγοραία (Ησύχιος), γέργενα και γέργερα = πλήθος, κίδνη και κίδρη = πεφρυγένη κρίθη, κυδνός και κυδρός = ένδοξος, κναστήριον και κραστήριον = στήριγμα, σίνος και σίρος = ημίονος. Επίσης στον Ησύχιο απαντούν οι τύποι γνύπωνες = στυγνοί, κατηφείς και γρυπνόν = στυγνόν, κατηφή. Όσον αφορά στο επιχείρημα του Georgiev και Ευαγγελίδη, ότι η αλβανική είναι δακική και όχι ιλλυρική λόγω της σπανιότητας λέξεων δανείων από την αρχαία ελληνική γλώσσα και λόγω απουσίας στην Αλβανική λέξεων που σχετίζονται με τη θάλασσα (οι Ιλλυριοί ήταν ναυτικοί, πώς απουσιάζουν ναυτικές ορολογίες στην Αλβανική;), αυτά εξηγούνται εύκολα, αν κάποιος έχει κοινή λογική σκέψη και δεν διακατέχεται από αντιαλβανική εμμονή. Πρώτον, ποιος τους είπε ότι τα αρχαία ελληνικά δάνεια είναι λίγα στην αλβανική; Αντιθέτως, είναι τόσα πολλά, που έκαναν πολλούς Έλληνες διανοούμενους να θεωρήσουν την αλβανική γλώσσα ως μια ελληνική διάλεκτο. Στην πιθανή ένσταση του Ευαγγελίδη, ότι αυτές οι εργασίες ήταν μια προπαγάνδα του Ελληνικού κράτους στις αρχές του 20ου αιώνα για τον εξελληνισμό των Αλβανών, έχω να του απαντήσω ότι παρόμοιες απόψεις υποστηρίζονταν και πολύ παλιότερα. Για παράδειγμα, ο διαπρεπής κληρικός και λόγιος του 19ου αι. Κωνσταντίνος Οικονόμος έγραψε το 1828 ένα τρίτομο βιβλίο με τίτλο «Δοκίμιον περί της πλησιεστάτης συγγενείας της Σλαβονο-Ρωσσικής γλώσσης προς την Ελληνικήν», το οποίο αφιερώνει προς τον αυτοκράτορα της Ρωσίας Νικόλαο Παυλίδη. Γράφει ο Οικονόμος τις απόψεις της εποχής του: «Και αυτή δε η σημερινή Αλβανική, παραφυάς τις ούσα της αρχαίας Ιλλυρικής, φαίνεται τις ημιελληνική, περιέχουσα πλέον ή το εν τρίτον Ελληνικά και μάλιστα Αιολικά ονόματα, και άλλο τρίτον, Σλαβονικά και Λατινικά και Κελτικά, και τρίτον τελευταίον, άγνωστά τινα, ίσως αρχαία Ιλλυρικά και Θρακικά, ως παρετήρησε πιθανώτατα ο σοφός Μαλτέβρουνος». Άρα αυτές δεν ήταν απόψεις προπαγάνδας του ελληνικού κράτους για προσεταιρισμό των Αλβανών, αφού εκείνη την περίοδο δεν υπήρχε τέτοιος στόχος. Αλλά ακόμα και αν δεχθούμε ότι έχουν δίκιο ο Georgiev και ο Ευαγγελίδης, ότι δεν υπάρχουν πολλά αρχαία ελληνικά γλωσσικά δάνεια στην αλβανική, αυτό θα μπορούσε να εξηγηθεί άνετα, σε συσχετισμό με την απουσία πολλών λέξεων για τη θάλασσα και τη ναυσιπλοΐα στην Αλβανική. Οι Ιλλυριοί δεν ήταν όλοι ναυτικοί. Η Αλβανία είναι γεμάτη βουνά και όπως και σήμερα θα κατοικούσαν πολλοί ορεσίβιοι. Είναι φυσικό αυτοί οι ορεσίβιοι Ιλλυριοί να μην είχαν και τότε πολλές ναυτικές ορολογίες στο λεξιλόγιό τους ούτε και πολλές αρχαίες ελληνικές λέξεις ως δάνεια από την ελληνική. Αντίθετα οι παραθαλάσσιοι Ιλλυριοί ερχόμενοι σε επαφή με τον ελληνικό και λατινικό πολιτισμό είτε εξελληνίσθηκαν πλήρως είτε εκλατινίστηκαν. Η σημερινή λοιπόν Αλβανική είναι η επιβίωση της γλώσσας των ορεσίβιων και όχι των παραθαλάσσιων Ιλλυριών, οι οποίοι αφομοιώθηκαν από τον ελληνικό και λατινικό πολιτισμό. Σε αυτή τη σκέψη με οδήγησαν τα γραφόμενα του ακαδημαϊκού Κωνσταντίνου Άμαντου, ο οποίος υπεραμύνεται της Ιλλυρικής καταγωγής των Αλβανών στην εγκυκλοπαίδια Δρανδάκη-Πυρσου. Προσέξτε τι γράφει και θα καταλάβετε πόσο δίκιο έχω: «Είναι ευνόητον ότι οι περισσότεροι των ερευνητών αποκλίνουν υπέρ της γνώμης ότι οι σημερινοί Αλβανοί, όσον και αν ανεμίχθησαν μετ’ άλλων λαών, πρέπει να κατάγωνται κατά μέγα μέρος τουλάχιστον, εκ των αρχαίων κατοίκων της χώρας, των Ιλλυριών. Τουλάχιστον εις το εσωτερικόν, εις την ορεινήν Αλβανίαν, δεν δυνάμεθα να δεχθώμεν ότι οι αρχαίοι Ιλλυριοί έφυγαν και ότι άλλοι λαοί αντικατέστησαν αυτούς. Τα παμπάλαια πατριαρχικά έθιμα, όλος ο βίος των ορεινών Αλβανών συνηγορεί υπέρ της γνώμης ότι είναι απόγονοι των αρχαίων Ιλλυριών. Διαφέρει το ζήτημα ως προς τους κατοίκους των παραλίων, των πεδιάδων και της Ηπείρου. Εκεί ήτο πολύς ελληνικός πληθυσμός. Δεν υπάρχει λοιπόν αμφιβολία ότι εις τους σημερινούς Αλβανούς υπάρχει άφθονον ελληνικόν αίμα (νότια και παράλια), σερβικόν και εν μέρει ιταλικόν, αλλ’ ότι τον κύριον πυρήνα αποτελεί το ιλλυρικόν στοιχείον, το διασωθέν εις την ορεινήν Αλβανίαν και εκείθεν διαδοθέν και εις τα παράλια. Ανθρωπολογικαί παρατηρήσεις δεικνύουν ότι οι βόρειοι Αλβανοί, οι Γκέγκηδες, προς βορράν του ποταμού Γενούσου (Σκούμπη) είναι υψηλοί, υπερβραχυκέφαλοι, με σκοτεινόν χρώμα τριχών και οφθαλμών, ενώ οι νότιοι Αλβανοί, οι Τόσκηδες με την υποδιαίρεσιν των Λιάπηδων, είναι πολύ βραχύτεροι το ανάστημα, ολιγώτερον βραχυκέφαλοι, με ανοικτόν χρώμα τριχών και οφθαλμών. Παραλείπουμε άλλας ανθρωπολογικάς υποδιαιρέσεις και αρκούμεθα εις τας μνημονευθείσας δύο κυριωτέρας. Αύται δεικνύουν ότι οι Γκέγκηδες ανήκουν εις την Διναρικήν ομάδα λαών με το υψηλόν ανάστημα, η οποία περιλαμβάνει κατοίκους από των Ανατολικών Άλπεων μέχρι της Ελληνικής Πίνδου, εκτείνεται δηλ. επί της ιδιοτρόπου γεωλογίας των Διναρικών Άλπεων και των προεκτάσεων αυτών. Τα μηνομονευθέντα ανωτέρω ανθρωπολογικά γνωρίσματα των Γκέγκηδων εχαρακτήρισεν ο Γάλλος ανθρωπολόγος Pittard ως ιλλυρικά, ταύτα δε διακρίνουσιν κατά μέγα μέρος και τους Μαυρωβουνιώτας και τους Ερζεγοβινίους, ολιγότερον δε τους Βοσνίους και τους Δαλμάτας και τους Κροάτας, οι οποίοι ανεμίχθησαν με περισσότερους Σλάβους. Ότι και οι Τόσκηδες δεν έχουν ακραιφνή τα ιλλυρικά ανθρωπολογικά στοιχεία οφείλεται επίσης εις την ανάπτυξιν αυτών. Κατά ταύτα οι Γκέγκηδες πρέπει να θεωρηθούν ως οι γνησιώτεροι απόγονοι των Ιλλυριών. Εξ άλλου η προσθήκη του άρθρου εις το τέλος της λέξεως, η οποία παρατηρείται και εις την ρουμανικήν και εις την βουλγαρικήν θεωρείται θρακικής αρχής και ενισχύει την γνώμην των γλωσσολόγων Airt και Weigand, οι οποίοι πιστεύουν ότι Θρακών και όχι Ιλλυριών απόγονοι είναι οι σημερινοί Αλβανοί. Εις ενίσχυσιν της γνώμης του αναφέρει ο Weigand ακόμη και την παρατήρησιν ότι η αλβανική δεν έχει λέξεις δια την αλιείαν, ούτε τους όρους κόλπος, λιμήν κ.λπ., ενώ οι αρχαίοι Ιλλυριοί ήσαν περίφημοι ναυτικοί. Παρά τας αντιρρήσεις αυτάς δεν πιστεύω ότι είναι δυνατόν να αρνηθώμεν την ιλλυρικήν αρχήν των Αλβανών. Ίσως μόνον προσετέθησαν εις αυτούς και Θράκες, ο ευκινητότερος λαός της χερσονήσου του Αίμου». Όσον αφορά στις κοινές λέξεις μεταξύ Ρουμανικής και Αλβανικής, αυτά έχουν εξηγηθεί. Το αντίθετο συνέβη από αυτά που υποστηρίζουν οι Georgiev και Ευαγγελίδης. Μετά τους Δακικούς πολέμους και την υποταγή της Δακίας, ο αυτοκράτορας της Ρώμης Τραϊανός εποίκισε τη χώρα με πολλούς Ρωμαίους και κυρίως Ιλλυριούς, και έτσι οι Δάκες εκλατινίστηκαν, ενώ δέχτηκαν και πολλά ιλλυρικά-αλβανικά στοιχεία 6. Η ιλλυρική ήταν αρχαία αλβανική Και τώρα ας εξετάσουμε τη γλώσσα των Ιλλυριών. Αυτή ήταν αναμφίβολα αλβανική. Αν είχαμε κάποιες σωζόμενες ιλλυρικές λέξεις και αυτές μπορούσαν να ετυμολογηθούν με την αλβανική, αυτό θα ήταν πανηγυρική επιβεβαίωση ότι η γλώσσα των Ιλλυριών ήταν αρχαία αλβανική. Και όμως τέτοιες λέξεις υπάρχουν. Μια διασωζόμενη ιλλυρική λέξη είναι η σαβαΐα. Ο Αμμιανός Μαρκελίνος γράφει: «Υπάρχει ποτό που ονομάζεται sabaja στους φτωχούς Ιλλυριούς από κριθάρι ή καρπούς μεταβεβλημένους». Ο Παναγιώτης Κουπιτώρης στο βιβλίο του «Αλβανικαί Μελέται» σχετίζει τη λέξη αυτή με τα αλβανικά ως εξής: «Παραβάλλω δ’ αυτήν εγώ προς την αλβανικήν τον δε τον τρόπον. Εάν υποτεθή ότι διά πτίσεως και εκθλίψεως μετεβάλλετο εις υγρόν το πενιχρόν τούτο ποτόν, επειδή κατεσκευάζετο αδιαφόρως εκ κρίθης ή καρπών και ύδατος, η λέξις εσήμαινε κυρίως πτισάνην, έκθλιμμα. Και επειδή το θλίβω είτε θλω και εκθλίβω, πτίσσω και εκπιέζω αλβανιστί λέγεται έντε τη υδραϊκή και τοσκική σseμπ, τοσκιστί δε σseμbόj, οίον θλίβω ελαίας = σseμπ (και σseμbόj) ουλήν, το δε έκθλιμμα και εκπίεσμα λέγεται σseμbίμ υ, η ιλλυρική λέξη sabaja και sabajum φαίνεται ούσα αυτή η αλβανική σseμbίμ, προς ην ταυτίζεται και η ρίζα και η σημασία, αλλ’ υπό τον τύπον σseμbέje ja ή σseμbέ ja, ην κατάληξιν πλείσται αλβανικαί λέξεις έχουσιν, αντί της εις την ελληνικήν κατάληξιν μα αντιστοιχούσης και το αποτέλεσμα δηλούσης σseμbί-μ-υ = πτισάνη έκθλιμμα, και εντεύθεν ζύθος» (σελ. 44). Άρα το ιλλυρικό sabaja ταυτίζεται πλήρως με το αλβανικό σseμbόj και σseμbέja τόσο λεξιλογικά όσο και νοηματικά, κάτι που δείχνει ξεκάθαρα ότι η ιλλυρική γλώσσα ήταν η αρχαία μορφή της αλβανικής γλώσσας. Ο Κουπιτώρης δείχνει παρόμοια ταύτιση με την αλβανική (και έμμεσα και με την ελληνική) των ιλλυρικών λέξεων Δευάδαι και ρίνον, για να καταλήξει στο ορθό συμπέρασμα ότι «η ιλλυρική γλώσσα ην ουχί αλλοτρία της ελληνικής αλλά διάλεκτος αυτής απωτέρα των άλλων και οι Ιλλυριοί ελληνικόν φύλον. Διότι ιλλυρική και ηπειρωτική διάλεκτος, αι λαλούμεναι πότε ένθα η νυν αλβανική, αποχωρισθείσαι πρωιαίτατα εκ της ελληνικής και του λοιπού ανεπίμικτοι προς αυτήν πέραν του Πίνδου μένουσαι, προς δε και μετ’ οθνείων στοιχείων συμφυραθείσαι, απελείφθησαν της προόδου και της επί το κομψότερον αναπτύξεως της ελληνικής» (σελ. 49). Άρα η ιλλυρική-αλβανική αποτελεί ένα παρακλάδι της αρχαίας ελληνικής. Η ταύτιση της αλβανικής με την ιλλυρική αποδεικνύεται από τα παρακάτω. Οι πρώτοι κατοικοι της Κέρκυρας ήταν Ιλλυριοί. Αυτό το γράφει ο Στράβων (269), και λέει ότι το νησί το κατείχαν αρχαιότατα οι Λιβυρνοί, γένος Ιλλυρικό. Αυτό επιβεβαιώνεται και ετυμολογικά. Τα ονόματα του νησιού στην αρχαιότητα ήταν Σχερία, Κέρκυρα και πολύ μεταγενέστερα Δρεπάνη. Δρεπάνη αποτελεί μετάφραση των Ελληνόφωνων κατοίκων που εποίκισαν το νησί και μετέφρασαν στα ελληνικά τα αλβανικά τοπωνύμια Σχερία και Κέρκυρα. Δρεπάνη από το δρέπανον λόγω του δρεπανοειδούς σχήματος. Η Σχερία ετυμολογείται από το αλβανικό σκjερ που σημαίνει σχίζω, κόπτω. Κέρκυρα είναι μια άλλη αλβανική λέξη με την ίδια σημασία με το Σχερία. Στα αλβανικά υπάρχει το ρήμα κερτσίj που σημαινει τέμνω. Η μετοχή του ρήματος είναι κέρτσουρε που σημαίνει κεκομμένος. Αρα Σχερία = σκjερ = κοβω. Κέρκυρα = κέρτσουρε = κεκομμένος (να προσεχθεί ο τονισμός στην προπαραλλήγουσα, η αρχαία προφορά του υ ως ου, και ο τσιτακισμός του κ). Σχερία λοιπόν ίσως υποδηλοί και ότι η νήσος φαίνεται ως σχισμή της ηπείρου. Συμπερασμα: Αφού ο Στράβων λέει ότι οι πρώτοι κάτοικοι της Κέρκυρας ήταν Ιλλυριοί, και αφού μπορούμε να ετυμολογήσουμε τα πρώτα τοπωνύμια της Κέρκυρας μέσω της Αλβανικής, τότε οι Ιλλυριοί μιλούσαν Αλβανικά. 7. Η αλβανική ήταν το υπόστρωμα της αρχαίας ελληνικής- πρωτοελληνικά Όλα αυτά τα στοιχεία θα ήταν αρκετά από μόνα τους να αποδείξουν την αυτοχθονία των Αλβανών και της γλώσσας τους στον χώρο της σημερινής Αλβανίας και της Ελλάδας και να κλονίσουν την ψευδοεπιστημονική θεωρία σου. Είπα προηγουμένως ότι οι Ελληνόφωνοι ήταν οι βορειοπελασγοί Θρακιώτες που κατέβηκαν στον νότο εξελληνίζοντας τους αλβανόφωνους νοτιοπελασγούς. Αυτό γίνεται ξεκάθαρο από τα αρχαία κείμενα που λένε ότι οι Έλληνες συνάντησαν βάρβαρους, όταν ήρθαν στην Ελλάδα, ενώ σε άλλα αρχαία κείμενα αναφέρεται ότι οι Έλληνες ήταν αυτόχθονες και κατάγονταν από τους Πελασγούς. Αυτό σημαίνει ότι οι Έλληνες εξελλήνισαν απλώς γλωσσικά, όχι φυλετικά, τους αυτόχθονες αλβανοπελασγούς. Το γεγονός ότι μερικά προελληνικά ονόματα και τοπωνύμια, καθώς και ότι μερικά ονόματα θεών και ηρώων της ελληνικής μυθολογίας δεν μπορούν να ετυμολογηθούν από την ελληνική, αλλά ετυμολογούνται άνετα από την αλβανική, πρέπει να μας βάλει σε σκέψεις. Γιατί τα προελληνικά ονόματα δεν μπορούν να ερμηνευθούν μέσω της ελληνικής, της σλαβομακεδονικής, της τουρκικής, των σημιτικών γλωσσών ή οποιασδήποτε άλλης γλώσσας, παρά μόνο μέσα από την αλβανική; Και αν κάποιος πει ότι αυτές οι αλβανικές ετυμολογίες είναι παρετυμολογίες ή τυχαίες συμπτώσεις, γιατί οι παρετυμολογίες αυτές και οι τυχαίες συμπτώσεις συμβαίνουν μόνο με την αλβανική γλώσσα και με καμμιά άλλη γλώσσα; Στον πρόλογο της νεώτερης έκδοσης του βιβλίου του Θωμόπουλου από τις εκδόσεις Β. Ρηγόπουλου ο αρχιμανδρίτης Ειρηναίος Δελαδήμος και άριστος γνώστης αρχαιολογικών και προϊστορικών ζητημάτων γράφει: «Ωρισμέναι περιπτώσεις ερμηνείας Πελασγικών λέξεων δια της Αλβανικής είναι ιδιαιτέρως εντυπωσιακαί. Π.χ. η Λάρισα (= ακρόπολις) συσχετίζεται με το αλβανικό λjάρτε = υψηλός. Το αρχαίον όνομα Κραναοί των Αθηναίων θεωρείται απλή Ελληνική μετάφρασις του Πελασγικού Αθηναίοι, εάν το όνομα Αθήναι συσχετισθεί προς το Αλβανικόν θάνεα = η κρανέα (η κρανιά)». Αυτή η τελευταία παρατήρηση του Δελαδήμου δείχνει ξεκάθαρα ότι η Αθήνα ήταν μια πόλη που κατοικείτο από αλβανόφωνους Πελασγούς, και οι ελληνόφωνοι από τη Θράκη, όταν ήρθαν στην Ελλάδα, μετονόμασαν τους Αθηναίους σε Κραναούς. Από την αλβανική αυτή λέξη θάνεα πήρε το όνομά της και η θεά Αθηνά, άρα δεν ονόμασε η Αθηνά την πόλη ως Αθήνα, αλλά η θεά της σοφίας πήρε το όνομά της από την πόλη. Το επίθετο της Αθηνάς Παλλάς δεν σχετίζεται με το ελληνικό πάλλω, όπως λένε μερικοί Έλληνες παρετυμολόγοι, αλλά με το αλβανικό πάλσε-α που σημαίνει μυελός, εγκέφαλος. Στην ελληνική μυθολογία ο Αθηνά βγήκε από το κεφάλι του Δία και ήταν η θεά της σοφίας. Άρα το επίθετο Παλλάς δείχνει ότι η Αθηνά ήταν η θεά της σοφίας. Ομοίως και το επίθετο της θεάς Αθηνάς Τριτογένεια σημαίνει την γεννηθείσα από τον εγκέφαλο, αφού στα αλβανικά τρουτ σημαίνει εγκέφαλος. Και όμως μερικοί Έλληνες παρετυμολόγοι λένε ότι τάχα το Τριτογένεια σημαίνει την γεννηθείσα τρίτη στη σειρά, παρά το γεγονός ότι ο Ησύχιος γράφει ότι οι Αθαμάνες ονόμαζαν την κεφαλήν ως τριτώ. Ομοίως και ο Σουίδας: «Τριτογενής η Αθηνά η επεί τρίτωνα την κεφαλήν Αθαμάνες λέγουσιν». Προφανώς η λέξη τριτώ στους Αθαμάνες είναι αλβανικό κατάλοιπο. Κατά παράδοξο τρόπο, η λέξη θάνε-α στα αλβανικά σημαίνει «λόγος», και φυσικά η Αθηνά ήταν η θεά του λόγου και της σοφίας. Παλιότερα είχα θεωρήσει ότι το προελληνικό όνομα Αθηνά έχει ελληνική ετυμολογία. Το όνομα Αθηνά το είχα ετυμολογήσει από το δήνος που σημαίνει βουλή, σκέψη. Ο Ησύχιος μας διασώζει τη λέξη αδηνής που σημαίνει άπειρος, αμαθής. Αλλά σε αυτή τη λέξη του Ησυχίου το α είναι στερητικό. Στη λέξη Αθηνά το α είναι επιτατικό, δηλαδή αδηνής σημαίνει ο πεπειραμένος, ο γνώστης. Και πώς δικαιλογείται το θ της Αθηνάς. Γιατί η Αθηνά δεν ονομαζόταν Αδηνά; Διότι στα ελληνικά γίνεται εναλλαγή του δ και θ. Έτσι το αδηνής έγινε αθηνής, από όπου προήλθε και το όνομα Αθηνά, που σημαίνει η άγαν δηναία, η πολύβουλος, ή έχουσα φρόνηση. Η λέξη δήνος προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ρήμα δήω, δάω που σημαίνει διδάσκω. Δεν θα επεκταθώ σε όλες τις ετυμολογήσεις των προελληνικών ονομάτων μέσα από την αλβανική. Αξίζει όμως να αναφέρω λίγα. Το προελληνικό όνομα Υμηττός ετυμολογείται από το αλβανικό hύμετε που σημαίνει σκιά, δάσος, το προελληνικό όνομα Λυκαβητός προέρχεται από το αλβανικό λjουκ βέτε που σημαίνει λόφος βαιός, μονήρης. Το όνομα Τήνος είναι αλβανικό από την αλβανική λέξη τίνε που σημαίνει υγρασία, γι’ αυτό και στην αρχαιότητα η Τήνος λεγόταν Υδρόεσσα. Πολλά ονόματα από την ελληνική μυθολογία ετυμολογούνται μέσα από την αλβανική. Για παράδειγμα ο Χάρων ετυμολογείται από το αλβανικό χαρόj που σημαίνει λησμονώ. Γι’ αυτό λοιπόν και ο Χάροντας όταν περνάει στον Άδη τις ψυχές, τις ποτίζει με το νερό της λησμονιάς. Ακόμα και κάποιοι αρχαίοι κάτοικοι της Κρήτης μιλούσαν Αλβανικά, και αυτό φαίνεται και από το εξής γεγονός. Απόδειξη είναι τοο όνομα Κεφτιού, με το οποίο στις αιγυπτιακές επιγραφές του 1600 και 1500 π.Χ. καλούνται οι Κρήτες, οι οποίοι έφεραν κρητικά αγγεία ως δώρα προς τους Αιγυπτίος βασιλείς, εξού και το ότι στην Βίβλο το όνομα της Κρήτης ήταν Κεφτορίμ. Κjέφτι στα αλβανικά σημαίνει ποτήρι, αγγείο. Άρα οι Αιγύπτιοι βλέποντας τους Κρήτες να κρατούν αγγεία, ονόμασαν τους ανθρώπους αυτούς με την ονομασία των αγγείων στην αλβανική. Το ότι οι Ετεοκρήτες μιλούσαν αλβανικά, αποδεικνύεται και από τις αποκρυπτογραφήσεις των ετεοκρητικών επιγραφών του Θωμόπουλου, τις οποίες παρουσιάσα στις σελίδες 76-84 αυτού του βιβλίου. Το ιλλυρικό-αλβανικό υπόστρωμα της αρχαίας μακεδονικής Ενώ τα δεδομένα για την αλβανική φύση της αρχαίας ηπειρωτικής γλώσσας είναι πενιχρά, τα δεδομένα για την αλβανική-ιλλυρική φύση της αρχαίας μακεδονικής είναι πιο πολλά και αρκετά πειστικά, ώστε ανέτως δυνάμεθα ότι το γλωσσικό υπόστρωμα της μακεδονικής πριν τον εξελληνισμό των Μακεδόνων από τους Δωριείς ήταν αλβανικό. Στο λεξικό του Ησυχίου υπάρχουν μακεδονικές λέξεις, που δεν σημαίνουν τίποτα στα ελληνικά, ενώ μπορούν να ετυμολογηθούν από τα αλβανικά. Για παράδειγμα, η λέξη βαβρήν στα μακεδονικά σήμαινε υπόσταση ελαίου. Η λέξη ετυμολογείται από τις αλβανικές λέξεις βάj που σημαίνει έλαιο και τη λέξη ρεν που είναι μετοχή του ρήματος bίε που σημαίνει πέφτω. Άρα βαβρήν εκ του βάj και ρεν = το έλαιο που πέφτει. Αυτό και από μόνο του αποτελεί χειροπιαστή απόδειξη του ότι η αλβανική γλώσσα ομιλείτο στη Μακεδονία κατά τους αρχαίους χρόνους. Μια άλλη καθαρά αλβανική λέξη στα αρχαία μακεδονικά την οποία παραδίδει ο Φρύνιχος είναι η λέξη ρύμη που σημαίνει στενωπός. Η λέξη αυτή είναι η μετοχή του ρήματος ρύj (=εισέρχομαι) η οποία είναι ρύμε και σημαίνει εισερχόμενος. Άλλη αλβανική λέξη στα Μακεδονικά είναι το κάρπεα που σημαίνει όρχηση και σχετίζεται με την αλβανική λέξη καρτσέj που σημαίνει χορεύω. Ομοίως και η μακεδονική λέξη σάρισα (= μακρύ δόρυ) σχετίζεται με την αλβανική λέξη σάρρεα που σημαίνει πριόνι. Παρ’ όλα αυτά οι νεοέλληνες ιστορικοί μας μιλάνε για μια καθαρά ελληνική αρχαία Μακεδονία, και ότι η Μακεδονία είναι 4000 χρόνια ελληνική. Και όμως οι αρχαίοι συγγραφείς ανατρέπουν αυτή την άποψη. Ο Θουκυδίδης στο Δ. 110 διηγείται ότι κατά τους χρόνους του ακόμη η χερσόννησος του Άθω κατωκείτο υπό συμμίκτων εθνών, βαρβάρων, ων οι πολυπληθέστεροι ήταν οι Πελασγοί. «Το δε πλείστον Πελασγικόν, των και Λήμνον τε ποτε και Αθήνας Τυρσηνών οικησάντων». Το αλβανικό υπόστρωμα σε άλλες ελληνικές διαλέκτου της νοτίου Ελλάδας, Κρήτης και Κύπρου Το αλβανικό υπόστρωμα της μακεδονικής και ηπειρωτικής καθόλου δεν έρχεται να αμφισβητήσει την ελληνικότητα της Ηπείρου και της Μακεδονίας, αφού υπό αυτή τη λογική όλη η Ελλάδα θα έπρεπε να διεκδικηθεί από τους Αλβανούς, μηδέ της Κύπρου εξαιρουμένης! Αλβανικές λέξεις ανιχνεύονται σχεδόν σε όλες τις ελληνικές διαλέκτους, και είναι φυσικό αφού η αλβανική ήταν μια από τις διαλέκτους της αρχαίας ελληνικής. Για παράδειγμα, στα αρχαία λακωνικά υπήρχε το όνομα Κασσάνδρα, το οποίο ο Ησύχιος το μεταφράζει ως «Αλεξάνδρα εν Λακαιδεμονία». Αλέξανδρος είναι σύνθετη λέξη από το αλέκω και ανήρ που σημαίνει αυτός που αποκρούει, εμποδίζει τους άνδρες. Άρα το Κασσάνδρα είναι σύνθετη λέξη από το καςς και άνδρα. Το καςς θα πρέπει να έχει την ίδια σημασία με το αρχαιοελληνικό αλέκω. Στα αλβανικά κjας σημαίνει αλέξω, απομακρύνω, αποχωρίζω. Άρα το πρώτο συνθετικό του ονόματος Κασσάνδρα είναι υπόλειμμα της πελασγικής εποχής, όπου ομιλείτο στον ελλαδικό χώρο η αλβανική. Ομοίως αλβανική λέξη είναι και η λακωνική λέξη που διασώζει ο Ησύχιος διασάτηρ και σημαίνει «διαπαίζειν». Είναι τύπος απαρεμφάτου. Έχετε δει ελληνικό απαρέμφατο να λήγει σε –ηρ; Όχι!!! Και όμως η λέξη αυτή είναι αλβανικό απαρέμφατο, κατουσίαν γερούνδιο, που διεσώθη στη λακωνική. Το δια-σατήρ ετυμολογείται από το αλβανικό σάjτουρ που σημαίνει «το ονειδίζειν, εμπαίζειν». Δηλαδή το λακωνικό σάτηρ διατήρησε την κατάληξη του αλβανικοπελασγικού σάjτουρ. Από εκεί προέρχεται και η ελληνική λέξη σάτυρα. Στα αρχαία Κυπριακά υπάρχει η λέξη αγαθός που διασώζει ο Ησύχιος. Η λέξη αυτή σημαίνει σιωπά. Έχετε δει ελληνικό ρήμα τρίτου ενικού προσώπου να λήγει σε –ος; Στην πραγματικότητα αυτή η λέξη δεν είναι τίποτα άλλο από τις αλβανικές λέξεις ας γjα θος που σημαίνει «τίποτα δεν έλεγε», άρα σιωπά. Το ότι η αλβανική γλώσσα ομιλείτο στην Κύπρο τον 5ο αιώνα π.Χ. αποδεικνύεται πανηγυρικά από την αποκρυπτογράφηση υπό του Ιάκωβου Θωμόπουλου δύο κυπριακών συλλαβικών γραφών βάσει της αλβανικής που παρέθεσα στις σελίδες 87-90 του βιβλίου μου “Η καταγωγή των Αλβανών”. Στο λεξικό του Ησυχίου απαντάται η έξη αγαθός που σημαίνει σιωπά. Δεν υπάρχει στην ελληνική κανένα ρήμα που να τελειώνει με τέτοια κατάληξη –ος. Στα αλβανικά όμως ας γα θος σημαίνει τίποτα δεν είπε!!! Τίποτα δεν είπε, άρα σιωπά!!! Κυπριακό αγαθός > Αλβανικά ας γα θος Υπάρχουν όμως και άλλες αλβανικότατες λέξεις στα κυπριακά λεξικά του Ησυχίου. Ας τις δούμε: Κυπριακό αγχούρος (= όρθρος) από αλβανικό αγούαρε (= η αυγή) Κυπριακό άριζος (= τάφος) από αλβανικό βάρρι, πληθυντικός βάρρεζε (=τάφος) Κυπριακό βρούκαν (=την ακρίδα) από αλβανικό bούρκθι (=η μικρή ακρίδα) Κυπριακό βρούχετος (= βάτραχος) από αλβανικό bρετκότσεα (=βάτραχος) Κυπριακό γρα (=φάγε) από το αλβανικό νγράνε (=φάγε) Κυπριακό δρόσους (=αχρείους) από το αλβανικό dρούσ-ι (=ο φοβούμενος, ο δειλός) Κυπριακό έλφος (βούτυρο) από το αλβανικό γjάλπε-ι (= βούτυρο) Κυπριακό έπιζα (=όρνεα) από αλβανικό σπέζε-α (=πτηνό) Κυπριακό ίγγια (=ένας) από αλβανικό νjε, νjα (= ένα πράγμα) Κυπριακό ιμ-πάταhον (=έμ-βλεψον) από το αλβανικό πάτσε (=είδα) (Το δεύτερο συνθετικό του κυπριακού πάταχον προέρχεται από το αλβανικό πάτσε). Κυπριακό κάβειος (=νέος) από αλβανικό κέδε-jα (=νέα κόρη) Κυπριακό κακ-κείναι (=κατά-κόψαι) από το αλβανικό κίj, κίνj (=κόπτω). Άρα το δεύτερο συνθερικό του κυπριακού κείναι προέρχεται από το αλβανικό κίνj. (Από την ίδια λέξη προέρχεται και το δήθεν ελληνικό κίων. Στα αλβανικά κίουν σημαίνει ο κεκομμένος κλάδος, ο οποίος ήταν στην αρχή ο κίων, ο αποκοπείς κορμός του δένδρου. Κατανοούμε λοιπόν ποια γλώσσα μιλούσαν οι προϊστορικοί Έλληνες πριν την έλευση των Γραικόφωνων Πελασγών από τη Θράκη). Κυπριακό κάρραξον (=κράξον) από το αλβανικό γαρρίς (= φωνάζω). (Από το αλβανικλο γαρρίς προέρχεται και το νεοελληνικό γκαρίζω). Κυπριακό κινδόν (=ενθάδε) από το αλβανικό κενdού (=ενθάδε, προς τα εδώ) Κυπριακό λείνα (=έρια) από το αλβανικό λjέσνα (=έρια) Κυπριακό μαστός (=ποτήρι) από το αλβανικό μαsστραπά (=ποτήρι) Κυπριακό ορτός (=βωμός) από το αλβανικό οτάρ, αλjτάρρ-ι (=βωμός) Κυπριακό ούαρον (βάρον) (=έλαιο) από το αλβανικό βάλj-ι, βάj-ι πληθυντικός βάλjρα, βάjρα (=έλαιο) Κυπριακό Πείρηθοι (νύμφες) από το αλβανικό Περρίτε (νύμφες) Κυπριακό πέσον (=όρος) (πρβλ. πέτος = ύψος Ετ. Μ.) από το αλβανικό πjέτε (=όρος, ύψος) Κυπριακό πρέπον (=τέρας) από το αλβανικό πρέβεα (=τέρας) Κυπριακό ύεσι (Fέσι) (=στολή) από το αλβανικό βες (=ντύνω). Όλα αυτά αποτελούν οιωνεί μαθηματική απόδειξη της πανάρχαιας παρουσίας των πρωτο-Αλβανών στην Κύπρο. Οι Αλβανόφωνοι αυτοί κάτοικοι θα ήρθαν από την Αρκαδία μαζί με άλλους Γραικόφωνους Πελασγούς που κατέβηκαν από τη Θράκη στη νότια Ελλάδα. Οι Γραικόφωνοι Θρακιώτες Πελασγοί μετέδωσαν τη θρακική θρησκεία των Ολύμπιων Θεών στους Αλβανόφωνους Αρκάδες. Ένα κύμα αυτών μετέβη στην Ιλλυρία, ενώ ένα άλλο τμήμα στη Ρώμη και στην Κύπρο. 8. Η δομική σχέση της ελληνικής με την αλβανική Συμφωνα με το γνωστό ψευδοεπιχείρημα ότι τάχα αυτές οι ομοιότητες λέξεων ανάμεσα στην ελληνική και στην αλβανική που συνηγορούν την ελληνική καταγωγή της αλβανικής γλώσσας είναι λόγω της κοινής ινδοευρωπαϊκής καταγωγής των γλωσσών, έχω να δώσω ένα στοιχείο που δείχνει ξεκάθαρα ότι οι ομοιότητες δεν εξηγούνται απλώς λόγω του ότι και οι δυο γλώσσες ανήκουν στην ινδοευρωπαϊκή οικογένεια γλωσσών. Όλοι όσοι έχουν διδαχθεί αρχαία ελληνικά γνωρίζουν ότι ο παρακείμενος και ο υπερσυντέλικος της οριστικής των ομαλών ρημάτων λήγουν σε –κα και –κειν. Για παράδειγμα ο παρακείμενος του λύω είναι λέλυκα
    • Μάριε, κράτα τον ψυχοπαθητικό καρακιτσαρισμό σου για την ιστοσελίδα σου. Δεν είσαι 15 χρονών, επομένως είναι αδικαιολόγητη η έλλειψη κρίσης σου. θα έπρεπε στην ηλικία σου να μπορούσες να συνειδητοποιήσεις ότι αυτορεζιλεύεσαι.

      Αν πάλι πιστεύεις ότι είσαι σε θέση να μιλήσεις με ειδικούς αλβανιστές γλωσσολόγους σου συνιστώ να επικοινωνήσεις με τον αλβανιστή Joakim Matzinger και να του πεις τις ιδέες σου. Δεν πιστεύω όμως ότι θα σου απαντήσει καν.

      Πριν αποφασίσεις όμως να ρεζιλευτείς στην Αυστρία σου συνιστώ να δεις πρώτα το παρακάτω βίντεο με τίτλο «Ψευδοαλβανολογία» του Ιταλού Αρμπερέσε καθηγητή αλβανικής φιλολογίας και γλώσσας Gianni Belluscio του πανεπιστημίου της Καλάμπρια. Μιλάει στην μητρική σου γλώσσα επομένως πιστεύω θα καταλάβεις τι λέει.

      Από το ίδιο πανεπιστήμιο είναι ο γλωσσολόγος John Bassett Trumper (μένντορας του Belluscio) που ασχολείται με την αλβανική γλώσσα εδώ και 30 χρόνια. Ορίστε τι λέει για την καταγωγή των Αλβανών που σε ενδιαφέρει.

      Μπορείς να ενοχλήσεις και τους δύο Καλαμπρέζους ακαδημαϊκούς γλωσσολόγους αν θέλεις. Θα σου έλεγα να ενοχλήσεις και τον μακαρίτη Vladimir Orel, αλλά δυστυχώς δεν ζει. Μπορείς όμως αφού σ΄ενδιαφέρει η αλβανική γλώσσα να διαβάσεις τα βιβλία του που έχω δώσει για κατέβασμα:

      https://smerdaleos.wordpress.com/2014/07/02/%CF%84%CE%B1-%CE%B2%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-vladimir-orel-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B1%CE%BB%CE%B2%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B3%CE%BB%CF%8E%CF%83%CF%83/

      Θέλεις να δεις και μία άλλη διάλεξη ενός Ολλανδού Ινδο-Ευρωπαϊστή για την καταγωγή της αλβανικής γλώσσας; Ορίστε:

      Θέλεις να ακούσεις και την άποψη ενός γλωσσολόγου-αλβανιστή που έχει βραβευθεί από τον Πρόεδρο της Αλβανίας, μπορείς να επισκεφτείς την ιστοσελίδα του Robert Elsie και να επικοινωνήσεις μαζί του. Ορίστε:

      http://www.elsie.de/

      Όλοι θα σου πουν το ίδιο πράγμα. Το θέμα είναι μπορείς να καταλάβεις αυτό που θα σου πουν;

      ΥΓ: Καλό είναι να επισκεφτείς έναν ψυχίατρο (αν δεν σε έχουν ήδη οι γονείς σου που σε αγαπούν και θέλουν το καλό σου). Γιατί από αυτά που βλέπω ή συμπεριφορά σου δεν οφείλεται μόνο στην άγνοια.

      Είπαμε, δεν είσαι πια 15 χρονών.

      • Επειδή δεν αξίζεις ούτε 10 λεπτά από τον χρόνο μου θα σχολιάσω μόνο δύο πράγματα από τις παπαριές που έγραψες.

        Γράφεις:
        Κυπριακό βρούχετος (= βάτραχος) από αλβανικό bρετκότσεα (=βάτραχος)
        Κυπριακό έλφος (βούτυρο) από το αλβανικό γjάλπε-ι (= βούτυρο)

        Το αλβανικό bretkosë είναι δάνειο στην αλβανική από το λατινικό brotachus που με τη σειρά του είναι δάνειο από το ελληνικό βρόταχος (διαλεκτική παραλλαγή του βάτραχος). Το έχουν πάρει και οι Ρουμάνοι (brotac).

        To ελληνικό ἕλπος, το αλβανικό gjalpë και το αγγλικό salve προέρχονται όλα από την ΠΙΕ ρίζα *selpes-.

        To αρκτικό προφωνηεντικό *s- στην Ελληνική και σε άλλες γλώσσες όπως λ.χ. η Φρυγική και ο Ιρανικός κλάδος τράπηκε σε δασεία *s>h.

        Στην Αλβανική, το αρκτικό προφωνηεντικό ΠΙΕ *s έγινε πρώτα ημιφωνικό j και, μετά την εισροή των λατινικών δανείων, το j έγινε gj.

        Δηλαδή, Η πρώιμη πρωτο-αλβανική (EPA) μορφή ήταν *salpa και ακολούθησε την πορεία *japla > gjalpë.

        Πως ξέρουμε Μάριέ μου ότι συνέβη η τροπή *s>j>gj ;

        Η ρίζα *serp- «έρπομαι» που στην λατινική έδωσε το serpens/serpentem και στην ελληνική το ἑρπετόν (με δασεία herp-) έδωσε το πρωτο-αλβανικό *sèrpena.

        Τι πορεία ακολούθησε το *sèrpena;

        Το τονισμένο e πριν από δισυμφωνικό σύμπλεγμα τόσο στην αλβανική όσο και στην ρουμανική/βλαχική διφθογγοποιείται σε è>je>ja.

        Άρα *serpena > jèrpena > gjerpena > gjarpën (γκέγκικο) ~ gjarpër (τοσκικό).

        Η τροπή e>je>ja έγινε και στο ρουμανικό sjarpe > șarpe (s+j > /sh/ = ș) μόνο που η συγκεκριμένη ρουμανική λέξη δεν είναι υποστρωματική αλλά προέρχεται από δημώδες λατινικό serpes.

        Άλλο παράδειγμα s>j>gj το «ἑξι»: ΠΙΕ *s(w)ek’s- (λ.χ. αγγλικό six, λατινικό sex) > αλβανικό gjashtë

        Τώρα Μάριε, πως ξέρουμε ότι το δεύτερο βήμα j>gj έγινε μετά την εισροή των λατινικών δανείων;

        Μας το δείχνει το λατινικό δάνειο iūnctūra > gjymtyrë, το οποίο εμφανίζεται και στις ρουμανικές διαλέκτους της Τρανσυλβανίας ως gjutură.

        Λοιπόν, νομίζω πως τα 10 λεπτά που σου αφιέρωσα είναι ό,τι σου αξίζει.

        Άντε ώρα καλή λοιπόν. Καλά συνομιλείς με τα 15χρονα στο phorum.gr

    • To “μαστραμπά” δεν είναι αλβανική, είναι τουρκική λέξη (και για την ακρίβεια αραβική). “Σαράμπνα” στα αραβικά σημαίνει ήπιαμε. Σαράμπ είναι το κρασί, το πιοτό με λίγα λόγια. Όταν μια λέξη έχει μπροστά το μα ή το μπου, σημαίνει είτε αυτός που κάνει κάτι (μετοχή) είτε το αντικείμενο. Μαστραμπά=ποτήρι.

  3. Philopomeon

    In addition, Smerdaleos, I find your work impressive, but there are still some issues i am curious about from a historical linguistic sense. I am particularly interested in the work of Cabej, who more than other Albanian-Illyrian linguists, appeared somewhat serious. I summarize a few of his theories here though the champter in E. Hamp (1967)

    Çabej points out that villages in the Balkans are generally of recent date and changeable settlement. Hence for the study of toponyms city names and rivers are best. If we inspect such names attested by ancient sources, we find that many follow Albanian phonological development: Scardus > Shar, with no metathesis, as in Scardona > Skradin. Scodra > Shkodër; Çabej remarks that sk- > h- belonged to the pre-Balkan period, and compares (VII Congresso internazionale 244), for phonology, shkamb < scamnum and kulshedër Buenë is regular, as shown by Jokl (IF 1932: 50.33 ff.), Slavia (1934-1935:13.286 ff.), Glotta (1936:25.121 B.). Lissus > Lesh (cf. missa > meshë, etc.); Çabej points out (VII Congresso intemazionale 245) that Latin + CC is regular, a statement I can neither affirm nor control at the moment. Dyrrachium > Durrës, Isamnus > Ishm, Drivastum > Drisht show, as Krahe claims, the Illyrian initial accent. Shkum(b)î u and mb > m are expectable (VII Congresso internazionale 246). Aulwn > Vlorë may perhaps involve a Slavic intermediary. Thyamis > Çamëria, as Leake saw in 1814, is accepted by Çabej; however, one might expect s < t (cf. pus 'well' Arta is supposedly better explained by Albanian than by Greek; but, apart from the surprising syncope, kt should yield ft or jt, and not t, from that time level. Ragusium (Ragusa) is Rush in Bogdan (1685).

    Thus, says Çabej, the seacoast has remained Albanian since antiquity.

    The foreign names represent several layers of later intrusions, which Weigand failed to weed out, and treated indiscriminately, according to Çabej (VII Congresso internazionale 243).

    Bari (LS 25 ff.) gives an account that is as plausible on the other side of the debate, based on the careful work done by Skok on Balkan toponyms in relation to Romance. He sees Albanian as sharing with Thracian *kt > t (p. 26), but it should be noted that, as we shall see, V. Georgiev’s “Thracian” has this, but that excludes his Daco-Mysian. Using the known symbiosis with the pre-Rumanians and the place names Ni, kup, and tip (p. 26), Bari places the Albanians in the Dardanian-Peonian region (p. 27). He then goes on to discuss (pp. 30-34) the problem of the location of the pre-Rumanians; whether they were spread out and far north of the Danube at that time need not concern us here.

    It has long been recognized that there are two treatments of Latin loans in Albanian. Bari sets forth (LS 27-28, and Godinjak, Balkanoloki Institut, Sarajevo 1.1-16 [1957], esp. 7-11) a very convincing looking solution for this duality. Latin ct, cs gives Albanian ft, f (luftë ‘war’, kofshë ‘thigh’), which matches Rumanian lupt, coaps; these would easily represent sound substitutions after IE *kt had become *t. (One problem I see in this is ftua ‘quince’ < cotónum, which would have to have become *ct- almost immediately to avoid falling in with këta 'this [n.], these [m.]'.) This group also includes Albanian traftr < tract-. On the other hand, we have in derjt 'straight' < d(i)rectus and trajtonj a different outcome, which matches Old Dalmatian traita < tract-. Similarly, there are both Albanian a and e as reflexes of Latin a, which match Rumanian and Dalmatian developments. These, then, would look back to two chronological and geographical layers, one an "inner Balkan" and the other a "coastal Adriatic." Bari (Godinjak 13) considers that since Rumanian has loans from Albanian, but Albanian has practically none in the opposite direction, these Rumanian shapes must all be "Restwörter," not "Lehnwörter"; but, as Reichenkron (above) takes into account, the loan situation may easily be more complex than this.

    7. There is, then, the question of where the Albanians were when the Slavs arrived. Bari discusses this (LS 28-29). Seliev thought that the Slavs met only Romans in Albania. He showed clearly that most Albanian territory was at least exposed to Slavs in the Middle Ages; only the central region is thin on Slavic toponyms, perhaps pointing to early concentration there by the Albanians. In my opinion, the chronology of the Slavs and Albanians in Albania is uncertain in the extreme. Bari (Hymje 77) considers the loss of intervocalic voiced C in Albanian as post-Slavic, after Jokl (IF 1926:44.37 ff.). This would explain Shkinikë 'Bulgaria' < Sclavinica; the etymon recurs clearly in the Greek enclavee as keríte 'in the other [Greek] language'. But these could well have had a Latin etymon in the first place. Labërija in the south has Tosk -r-from intervocalic -w- and the Slavic metathesized la-, but we could posit either order for the occurrence of these. Skok has Durrës 'Durazzo' < Dra a) > *dúrra(An) > *dúrrëc(ë) > Dúrës; this enlarges on and sharpens the account referred to above in Çabej’s treatment of these names.

    Please forgive my long-windedness- but Hamp is the best summary of all the problems with each theory that i am aware of.

    • Don’t worry. I have read this 1969 documents long time ago. Cabej is an important figure in albanology, however he’s nationalistically biased.

      I am quoting from your lines:

      we find that many follow Albanian phonological development: Scardus > Shar, with no metathesis, as in Scardona > Skradin. Scodra > Shkodër; Çabej remarks that sk- > h- belonged to the pre-Balkan period, and compares (VII Congresso internazionale 244), for phonology, shkamb Lesh (cf. missa > meshë, etc.); Çabej points out (VII Congresso intemazionale 245) that Latin + CC is regular, a statement I can neither affirm nor control at the moment. Dyrrachium > Durrës, Isamnus > Ishm, Drivastum > Drisht show, as Krahe claims, the Illyrian initial accent. Shkum(b)î u and mb > m are expectable (VII Congresso internazionale 246)

      Many things that Cabej accepts as “regular”, in reality they arent.

      1) how is Scardus > Shar “regular” for albanian; We should expect **Shkar(dh). I haven’t yet found any albanian example of *sk>sh evolution. Do you know any? It’s always /shk/ or /h/ depending on what follows and the indigenousness/foreigness of the word.
      2) How does he know that the Albanian *sk>h “belonged to the pre-Balkan period”, that is when the linguistic ancestors of the Albanians were still living in the Eurasian steps )and so they wern’t yet proto-albanian speakers but late PIEans); How can he explain the dozen Illyrian sk-s that go back to IE *sk (c.f. *(s)kerd- > Scerdilaidas). It makes no sense.
      3) How on earth is Durrachium > Durrakju > Durrës “regular”; Τhe regular Albanian evolution is kj>q (commercium > kumerq, ericius > iriq, facies > faqë).
      4) Even in his example Scodra > Shkodër which he compares to latin scamnum > shkëmb he actually proves the opposite: that Scodra is a FOREIGN loanword in Albanian like LATIN scamnum and all the other latin loanwords with -sk- (masculus > mashkull, piscis > peshk etc).

      That’s why the Albanologist Robert Elsie said:

      http://postimg.org/image/y255583gx/

      When one claims “regularity” of sound change he must provide several other examples of this sound change, that’s what regularity means.

      When Cabej claims the evolution Durrakju > Durrës as “regular” he must provide us with proof of this “regularity”. No?

      All other scholars see the *kj>q sound change as regular and of course give several other examples of this regular sound change (kumerq, iriq, faqë etc).

      When Cabej wants to date the albanian sound change sk>ks>h “in the pre-Balkan” period he still has to explain why Illyrian does not show this feature, but the Romanian substratum does.

      For example the root *h1ed- “eat” gave albanian *h1ed-ska > eska > eha > ha “I eat” and hamës = “gluttonous“.

      So why do the Romanians have the substratal word hămesi = “to starve” (to want to eat).

      The problem is not when the sk>ks>h did occure, but that it does not appear in the IE material of Illyrian (*skerd- > Skerdilaidas and *siskos > Siscium for example) and yet it appears in the Romanian substratum. So how can Albanian originate from Illyrian?

      If you don’t understand the examples I am providing, please tell me and I’ll elaborate more.

      • And another thing I forgot to mention. The albanian sk>ks>h shift was a 2-step process. First the *sk before b,d,g,m,n,r,l,w,j and when no other consonant followed was inverted to ks and then, whenthe first step ended, the ks became /h/.

        Yet the Balkan IE languages Greek, Albanian and Phrygian share the word *ksenwos = “stranger”. It gave Greek ksen(w)os (ξένος), phrygian kseunos (ξεῦνος) and albanian huaj.

        The same thing we see in the word for “garlic”. There’s a common greek-albanian root *skr.d- that gave greek skòr(o)don and albanian hurdhë/hudhër. Romanian has the word leurda = “wild garlic” (ari-hurda > aleurda > leurda = “bear’s garlic” with dissimilation r..r > l..r).

        Note the latin name of the plant “allium ursinum” = “bear’s garlic”.

        The romanian term probably contains the old albanian word for “bear” ar

        *ari-hurda > ale-urda > leurda.

  4. Σμερδαλέε καλησπέρα! “Πόση” είναι η διαφορά μεταξύ των Αλβανών που περιγράφεις και των Αλβανών του Πτολεμαίου;

    • Γεια σου Γιάννη.

      Δεν μπορώ να σου πω “πόση” είναι η διαφορά για τον απλούστατο λόγο ότι δεν γνωρίζουμε απολύτως τίποτε για τους Αλβανούς του Πτολεμαίου (ούτε τι γλώσσα μιλούσαν, ούτε πόσο καιρό είχαν που ζούσαν στην Αλβανόπολη). Ό,τι ξέρουμε για τους Αλβανούς του Πτολεμαίου είναι μια γραμμή στη Γεωγραφία του όπου αναφέρεται η Αλβανόπολις ως πόλη των Αλβανών.

      Για να μπορέσω να σου απαντήσω “πόση” είναι η διαφορά πρέπει να ξέρω τις βασικές εθνογραφικές πληροφορίες. Ήταν γηγενές ιλλυρικό φύλο, Ρωμαίοι άποικοι ή άποικοι από την βαλκανική ενδοχώρα; Γιατί δεν τους αναφέρει ο Στράβων (ή κάποιος άλλος συγγραφέας) έναν αιώνα νωρίτερα;

      Μπορώ αν θέλεις να σου πω λ.χ. τις διαφορές ανάμεσα στους Ιλλυριούς της Τεύτας (που κατοικούσαν στη σημερινή βόρεια Αλβανία και το Μαυροβούνιο) και των μεσαιωνικών Αλβανών. Οι πρώτοι ασκούσαν πειρατεία σε κοπήλατες λέμβους, με τις οποίες μπορούσαν να κινηθούν γρήγορα κόντρα στον άνεμο (είτε για να προσεγγίσουν εμπορικά πλοία, είτε για να διαφύγουν από τα πολεμικά πλοία που τους κυνηγούσαν). Είναι σχεδόν βέβαιο ότι οι Ιλλυριοί της Τεύτας ήταν λαός που είχε το δικό του θαλάσσιο και ναυσιπλοϊκό λεξιλόγιο.

      Αντίθετα, η Αλβανική γλώσσα δεν διαθέτει δικό της θαλάσσιο και ναυσιπλοϊκό λεξιλόγιο.

      Θα παραθέσω ένα παράδειγμα που αναφέρει ο Radoslav Katičić στο βιβλίο του The Ancient languages of the Balkans (σλδ 186).

      Η παραδοσιακή αλβανική λέξη για το “κουπί” (lopatë) είναι ο σλαβικός όρος για το “φτυάρι” lopata. Με άλλα λόγια, όταν οι Αλβανοί χρειάστηκε να φτιάξουν μια λέξη με τη σημασία “κουπί” διέθεταν ήδη το σλαβικό δάνειο “φτυάρι” και, λόγω σχηματικής ομοιότητας (και τα δύο αντικείμενα διαθέτουν ένα πλατύ “κεφάλι” και έναν μακρό άξονα), χρησιμοποίησαν τον όρο lopatë “φτυάρι” για να καλύψουν και το αντικείμενο “κουπί”.

      Γράφει ο Katičić:

      [σλδ 186] From there some scholars conclude that the original Albanian area was more to the east, in the interior of the Balkans, and not in the maritime regions of present-day Albania. The almost complete lack of a native Albanian terminology for sea-faring and fishing seems to confirm this: Alb. gjemi “ship” is of Turkish origin, lundër “boat” is of Latin, varkë “barque” is of Modern Greek (λόγω του τριβόμενου /v/), lopatë “oar” is of Slavic, peshk “fish” and natoj “swim” are of Latin origin.

      Η έλλειψη πρωτοαλβανικού θαλάσσιου και ναυσιπλοϊκού λεξιλογίου δείχνει ότι όταν μιλιόταν η πρώιμη πρωτοαλβανική γλώσσα, οι γλωσσικοί πρόγονοι των Αλβανών δεν ήταν εξοικειωμένοι με την θάλασσα και την ναυσιπλοΐα, κάτι που φυσικά δεν μπορεί να ισχύει για τους Ιλλυριούς της Τεύτας που ήταν δεινοί πειρατές και η πειρατεία τους οδήγησε τους Ρωμαίους στην κήρυξη του Α’ Ιλλυρικού Πολέμου.

      Για σύγκριση, πάρε την δημώδη νεοελληνική και εξέτασε το θαλάσσιο και ναυσιπλοϊκό λεξιλόγιό της:

      Η Σαπφώ λ.χ. το 600 π.Χ. αφιερώνει ένα ποίημα στον ψαρά Πελαγώνα που κληρονόμησε από τον ψαρά πατέρα του “κύρτον και κώπαν” (κώπαν = αιολικό ανάλογο της αττικοϊωνικής αιτιατικής κώπην, ο όρος κώπη είναι ο-βαθμο παράγωγο της ΙΕ ρίζας *keh2p- “πιάνω, αρπάζω” που έδωσε το ελληνικό ρήμα κάπτω > χάφτω, με άλλα λόγια, για τους αρχαίους Έλληνες η κώπη ήταν “αυτό που πιάνεις (όταν κοπηλατείς)”).

      κώπη > κωπίον > κουπί (ο όρος κώπη είναι ο-βαθμο παράγωγο της ΙΕ ρίζας *keh2p- “πιάνω, αρπάζω” που έδωσε το αρχαίο ρήμα κάπτω > νεοελληνικό χάφτω).

      κύρτος > κιούρτος (“κλουβάκι” για το ψάρεμα αστακών, ο όρος επιπρόσθετα διατηρεί την αρχαία προφορά του «υ» πριν τον ιωτακισμό).

  5. Το μόνο που μένει να παρουσιάσω είναι η άποψη του Joachim Matzinger. Δυστυχώς, το μόνο pdf που κατάφερα να βρω από το άρθρο του “Die Albaner als Nachkommen der Illyrer aus der Sicht der heutigen Sprachwissenschaft” («Οι Αλβανοί ως απόγονοι των Ιλλυριών από τη ματιά της ιστορικής γλωσσολογίας») είναι γραμμένο στα Αλβανικά.

    Die Albaner als Nachkommen der Illyrer aus der Sicht der heutigen Sprachwissenschaft.

    Die albanische Autochthoniehypothese aus der Sicht der Sprachwissenschaft

  6. Σε ευχαριστώ για την απάντησή σου και πράγματι ο συλλογισμός σου είναι κατατοπιστικός. Είναι γνωστό ότι οι αλβανικές διάλεκτοι χωρίζονται στη Γκέκικη και Τόσκικη, θεωρείς ότι έχουν τον ίδιο γλωσσικό πρόγονο;

    • Γιάννη καλημέρα.

      Οι δύο βασικές διάλεκτοι της Αλβανικής (Τοσκική και Γκεγκική) έχουν κοινό πρόγονο την πρωτο-αλβανική γλώσσα (PA/Palb = proto-albanian), η οποία διακρίνετια σε πρώιμη πρωτοαλβανική (EPA = Early Proto-Albanian, χονδρικά η κατάσταση της γλωσσας στα τέλη του 1ου π.Χ. αιώνα, πριν την είσοδο των πρώιμων λατιινκών δανείων) και σε ύστερη πρωτοαλβανική (LPA = Late Proto-Albanian, που χωρίζεται σε δύο στάδια LPA1 και LPA2, πριν και μετά την είσοδο των πρώιμων σλαβικών δανείων, δλδ χονδρικά πριν και μετά το 600-700 μ.Χ., όταν αρχίζει η διάσπαση σε τοσκικό και γκεγκικό διαλεκτικό κλάδο).

      Για τις βασικές φωνολογικές εξελίξεις από την πρωτο-ινδοευρωπαϊκή (PIE) στην EPA και από την EPA στην LPA, μπορείς να διαβάσεις αυτήν εδώ την ανάρτηση.

      Θα κάνω ένα παράδειγμα κοινής πρωτοαλβανικής γραμματικής που συνεχίζει και στις δύο διαλέκτους.

      Το ΠΙΕ σύνθετο ρήμα *h2ent-bhi-leg’-oh2 > *ambhi-leg’- εξελίχθηκε στο πρωτοαλβανικό *ambiledza = «συλλέγω, μαζεύω» (κυριoλεκτικά «αμφι-λέγω», με το αμφι- = «περι-», λ.χ. περισυλλέγω), που είναι ο πρόγονος του σημερινού αλβανικού ρήματος mbledh.

      Και στις δύο διαλέκτους, ο αόριστος του mbledh = συλλέγω είναι mblodh = συνέλεξα.

      Αυτή η εναλλαγή /e/>/o/ του αορίστου οφείλεται στην πρωτοαλβανική εναλλαγή /e/>/ē/, που δεν είναι άλλο από τον εκτεταμένο ΙΕ αόριστο που η πρωτο-αλβανική κληρονόμησε από την πρωτο-ινδοευρωπαϊκή, με τη διαφορά ότι κατά τον 2ο χονδρικά μ.Χ. αιώνα στην πρωτο-αλβανική συνέβη η τροπή /ē/ > /ā/ > /ο/ (λ.χ. στα ελληνικά μήτε και πλήρης αντιστοιχούν τα αλβανικά mos και plotë).

      πρωτοαλβανικό: ambi-ledz-/ambi-lēdz- > αλβανικό mbledh/mblodh

      ακριβώς όπως στη λατινική, όπου ο παρακείμενος του ρήματος legō = συλλέγω είναι lēgī = «συνέλεξα, έχω συλλέξει», με μακρό /ē/.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s