Λαόνικος Χαλκοκονδύλης: ο πρώτος Νεοέλληνας ιστορικός;

Στην προηγούμενη ανάρτηση όπου παρέθεσα το κεφάλαιο του Τάσου Καπλάνη, ο Πέρτιναξ ορθά παρατήρησε πως ο Καπλάνης έσφαλε στο να μην συμπεριλάβει τις άσπετες φορές που ο όρος «Ἕλληνες» απαντά στο έργο του Λαόνικου Χαλκοκονδύλη. Η δικαιολογία του Καπλάνη ότι ο Χαλκοκονδύλης επιχειρεί «σκόπιμο αρχαϊσμό» και εμένα δεν μου άρεσε.

Kaplanis Lnk

Αν κάποιος επιχειρεί «σκόπιμο αρχαϊσμό» στην χρήση του όρου «Ἕλληνες» αυτός είναι λ.χ. ο Νικήτας Χωνιάτης τον οποίον όμως ο Καπλάνης συμπεριέλαβε παρέχοντας και την εξήγηση της Page για την «άκρως ρητορική χρήση» του όρου «Ἕλληνες» στα γραπτά του. Όπως εξήγησα στην προηγούμενη ανάρτηση, ο Νικήτας Χωνιάτης ήταν ένας εθνοτικός Ρωμαίος που λόγω της ελληνικής του παιδείας μπορούσε που και που να πετάξει και κάνα κλασσικίζον «Ἕλληνες», έχοντας πλήρη επίγνωση ότι οι Ἔλληνες ήταν ένας λαός του παρελθόντος.

Ο Λαόνικος Χαλκοκονδύλης όμως είναι κάτι διαφορετικό. Είναι πιο κοντά ιδεολογικά στους Νεοέλληνες Διαφωτιστές παρά στον Νικήτα Χωνιάτη και τους άλλους Ρωμαίους που εξιστορούν την ιστορία της Βασιλείας των Ρωμαίων και θα εξηγήσω γιατί. Οι Νεοέλληνες Διαφωτιστές, έχοντας μορφωθεί στην φιλελληνική (= φιλοκλασική) και δημοκρατική Ευρώπη που προέκυψε μετά την Γαλλική Επανάσταση, έχουν δύο χαρακτηριστικά:

1) Ενστερνιζόμενοι την ευρωπαϊκή λόγια κοινή γνώμη της εποχής που διαμορφώθηκε από «το ξόρκι του Edward Gibbon» (Gibbon’s spell), απέρριψαν την φάση της Ρωμαϊκής [«Βυζαντινής»] Βασιλείας ως «ανατολικό δεσποτισμό και θρίαμβο βαρβαρότητος και θρησκείας» και μαζί μ΄αυτήν και το ενδωνύμιο «Ρωμαίος/Ρωμιός».

Gibbon Spell

2) Ενστερνιζόμενοι την λατρεία της Ευρώπης για την αρχαία Ελλάδα, επέλεξαν μία διαχρονική Ελληνική ταυτότητα που τους συνέδεε με τους ένδοξους «θεμελιωτές του Δυτικού πολιτισμού».

Με άλλα λόγια, οι Νεοέλληνες Διαφωτιστές από ελληνόφωνοι Ρωμαίοι μετατράπηκαν σε Έλληνες που φορούσαν ένα «ευτελές Ρωμαϊκό πέπλο» το οποίο ένιωθαν ότι έπρεπε να αποβάλλουν.

RMagd1

Στο παραπάνω βιβλίο “Byzantium and the Modern Greek Identity” ο Αλέξης Πολίτης στο πρώτο κεφάλαιο περιγράφει την μετάβαση από Ρωμιούς που δεν κοιτούσαν πριν τον Μέγα Κωνσταντίνο και πίστευαν στους μυθικούς γίγαντες Έλληνες, σε αρχαιόπληκτους Έλληνες που πίστευαν ότι το Ελληνικό έθνος ήταν υποδουλωμένο τα τελευταία … 2138 χρόνια από το 338 π.Χ. πρώτα στους Μακεδόνες, έπειτα στους Ρωμαίους και, από το 1453 και μετά, στους Τούρκους. Τώρα πόσο γελοία είναι η αντίληψη για ένα περίλαμπρο Ελληνικὀ έθνος σαν μια λάμπα που έλαμψε «στιγμιαία» για 200 χρόνια κατά την κλάσσική περίοδο και μετά ήταν συνεχώς σβηστή το αφήνω σε εσάς. Εγώ εδώ θυμάμαι τα λόγια του Νίτσε για την “aere perennius” (διαχρονικά ανθεκτικότερη κι απ΄το χαλκό) Ρωμαϊκή αυτοκρατορία αν και διαφωνώ μαζί του στο ότι ο χριστιανισμός ευθύνεται για την πτώση της μιας και η χριστιανική πίστη ήταν το βασικότερο ίσως συστατικό της υπερχιλιάχρονης αντοχής του «Βυζαντίου».

RMagd2

aere perennius

Αυτό που άντεξε διαχρονικότερο κι απ΄το χαλκό, η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, η μεγαλοπρεπέστερη μορφή πολιτικής οργάνωσης που έχει επιτευχθεί υπό τις πιο δύσκολες συνθήκες, σε σύγκριση με την οποία ό,τι προϋπήρχε αυτής και ό,τι ακολούθησε μετά από αυτήν δεν είναι παρά στοκαρίσματα, μπαλώματα και ερασιτεχνισμός.

Ο Homo Byzantinus μπορεί πολλές φορές να ήταν ένα μεσαιωνικό «παράλογο θρησκευτικό ζώο» (religious animal) όπως εύστοχα λέει ο Donald Nicol, αλλά αυτή η θρησκευτική ξεροκεφαλιά του ήταν βασικό συστατικό της λερναίας αντοχής των Rum που εντυπωσίασε τους Άραβες:

rlganm hydra

Ας πάμε τώρα στον Λαόνικο Χαλκοκονδύλη. Όπως έγραψα και πιο πριν, ιδεολογικά είναι πιο κοντά σε έναν μετα-Παπαρρηγοπούλειο Νεοέλληνα που κοιτάει το Βυζάντιο σαν μια Ελληνική αυτοκρατορία, της οποίας οι κάτοικοι είναι γραμμικοί απόγονοι και αλλόθρησκοι ομόφυλοι των αρχαίων Ελλήνων, παρά στους ύστερους Ρωμαίους [«Βυζαντινούς»] ιστορικούς, όπως ο Χωνιάτης που γνώριζε το ιδεολογικό τοιχίο που χώριζε τους ειδωλολάτρες Έλληνες από τους ελληνίζοντες χριστιανούς Ρωμαίους όπως αυτός.

Ο Χαλκοκονδύλης γεννήθηκε και μεγάλωσε σε μια Αθήνα που ήταν φραγκοκρατούμενη για περισσότερα από 200 χρόνια. Οι ελληνόφωνοι κάτοικοι της Αττικής ήταν «Γραικοί» στα μάτια των Φράγκων αρχόντων τους. Η μεγάλη αυτοκρατορία της εποχής του ήταν η Οθωμανική και η πάλαι πότε κραταιά Κωνσταντινούπολη «σαν πόρνη εκαρτέραγε τον Τούρκο να την πάρει» όπως έγραψε κι ο Παλαμάς. Αν σε όλα αυτά προσθέσουμε και το ότι δάσκαλος του Χαλκοκονδύλη ήταν ο ελληνόπληκτος Πλήθων, τότε γίνεται απόλυτα κατανοητό γιατί η Ρωμαϊκή ταυτότητα και η αυτοκρατορική Ρωμαϊκή ιδεολογία του ήταν έννοιες παντελώς άγνωστες και αηθείς. Όπως γράφει και ο Καλδέλλης, ο Χαλκοκονδύλης ενστερνίστηκε την φραγκική ητική αντίληψη περί «Γραικών», την οποία εξωράισε σε «Έλληνες με αρχαία κληρονομιά». Με άλλα λόγια, στα μάτια του Λαόνικου, το ένδοξο και πανάρχαιο Ελληνικό γένος δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει, απλώς όταν κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους, επέβαλε στους κατακτητές την γλώσσα του και αποδέχτηκε το όνομά τους. Σε όλη την ιστορία του, οι ελληνόφωνοι πληθυσμοί περιγράφονται σταθερά ως «Ἕλληνες», η Βασιλεία των Ρωμαίων ως «Ἑλληνικόν βασίλειον» και ο Βασιλεὺς Ρωμαίων ως «Ἕλλην βασιλεὺς».

Ο Καλδέλλης τα τελευταία χρόνια έχει ασχοληθεί συστηματικά με τον Χαλκοκονδύλη:

A New Herodotos: Laonikos Chalkokondyles on the Ottoman Empire, the Fall of Byzantium, and the Emergence of the West (Harvard University Press and Dumbarton Oaks Research Library and Collection: Cambridge, MA = Dumbarton Oaks Medieval Humanities)

Laonikos Chalkokondyles, The Histories (Cambridge, MA, and London: Harvard University Press = Dumbarton Oaks Medieval Library)

Στο βιβλίο του “Ethnography after Antiquity: Foreign Lands and Peoples in Byzantine Literature” (University of Pennsylvania Press, 2013) γράφει:

[72 σλδ] It is not a coincidence, then, that the revival of Herodotean ethnography at the very end of Byzantium, by Laonikos Chalkokondyles, was inspired by the Platonist ethnophilosophy of the anti-christian thinker Georgios Gemistos Plethon.

[174 σλδ] Looking ahead to the early fifteenth century, converts to Catholicism such as Argyropoulos and Bessarion would fully accept the western view and regard the Byzantines as Greeks, not “really” Romans at all, going further in this respect than Kydones ever did. By that point the appropriation of the Roman legacy by the West was complete, and there was hardly anyone left on the Byzantine side to reclaim it. This had dramatic consequences for the ability to write ethnography, for the Byzantines’ own subject-position was in question. One radical solution, proposed by Plethon and his student Laonikos, was to sever their ties to both the Roman and Orthodox legacies and construct a new Hellenic identity. This was an extension and amelioration of the Greek position in to which western aggression, both ideological and military, had forced the Byzantines, for all that it rejected Catholicism itself. Plethon and Laonikos enabled a new phase of Greek ethnography, in fact a revival of Herodotos, by resituating themselves amid the categories inherited from the classical tradition and drawning all new boundaries. But this is a story for a different discussion.

[184-186 σλδ] The later writers, especially Laonikos, the New Herodotos and student of Plethon (the most radical philosopher in Byzantine intellectual history), belong to a different world to which we cannot do justice here […] In the Athenian historian Laonikos, who self-consciously sought to become a new Herodotos for his age, these [i.e. Greek philosophical perspectives] moved to the center and shaped the expression of a new outlook. Laonikos shelved the Roman idea, following his master in advocating the radical theory that the Byzantines had really been Greeks all along. He also did not allow the Christian religion to color any aspect of his presentation of cultures and events. […] In his histories Laonikos adhered to this neutrality strictly, reserving his strongest criticism for the incompetence of the Palaiologoi, whim he called “kings of the Greeks”. His work actually focuses on the Turks, their institutions, and their conquests. […] He was the first Greek writer to present Islam in detail as a culture, not a theological error, and did so moreover without overt criticism. It is impossible to do justice to Laonikos Chalkokondyles here; I have devoted a separate study to him. All I can say here is that he realizes the full potential of Greek thought in Byzantium, which had remained mostly latent or covert in previous centuries. But we would have no imitators and start no traditions: Laonikos was enabled by the unique circumstances that appeared in the interstices between the death of an old world and the rise of a new one.

Παρέθεσα τα παραπάνω λόγια του Καλδέλλη για να δείξω πόσο ριζοτομικός υπήρξε ο Λαόνικος Χαλκοκονδύλης ως προς την Ρωμαϊκή και Χριστιανική κληρονομιά του. Είναι ο πρώτος μετα-βυζαντινός (ή Νεοέλληνας αν προτιμάτε) ιστορικός. Οι αναφορές του σε «Ἑλληνες» δεν είναι λόγια καπρίτσια εθνοτικών Ρωμαίων που χαίρουν Ελληνικής παιδείας, αλλά είναι απόρροια της ειλικρινούς του πεποιθήσεως για την ύπαρξη ενός διαχρονικού Ελληνικού έθνους.  Όπως γράφει ο Καλδέλλης λίγο πιο πάνω, δεν είχε μιμητές και δεν ξεκίνησε νέες παραδόσεις και, όπως είπα στην προηγούμενη ανάρτηση, «ένας κούκος δεν φέρνει την άνοιξη».

Παραθέτω σε pdf την ιστορία του Λαόνικου Χαλκοκονδύλη:

Laonikos

Στο βιβλίο “Ethnography after Aniquity”, o Καλδέλλης προσπαθεί να λύσει το εξής μυστήριο: γιατί οι Βυζαντινοί αν και μανιωδώς ιστοριογραφικοί δεν είχαν εθνογραφικά ενδιαφέροντα για τους άλλους λαούς. Η απάντηση που προτείνει ο Καλδέλλης είναι ότι τους εμπόδισε η ίδια τους η ιδεολογία: όταν είσαι ο «Περιούσιος Λαός του ενός και μοναδικού Θεού» τότε όλοι οι άλλοι λαοί χάνουν την πρωτοβουλία τους ως φορείς ιστορικής δράσης: όταν είναι εχθροί των Ρωμαίων είναι το απρόσωπο όργανο με το οποίο ο Θεός «παιδεύει» τον περιούσιο λαό του. Όταν πάλι είναι σύμμαχοι είναι γιατί ο Θεός τους έστειλε σαν βοήθημα. Για ποιο λόγο να ενδιαφερθεί κάποιος Ρωμαίος για τα ήθη και έθιμά ενός Ἔθνους όταν αυτά είναι βάρβαρα, δηλαδή εξ ορισμού κατώτερα; Για ποιο λόγο να ενδιαφερθεί για μια άλλη θρησκεία όταν αυτή είναι εξ ορισμού ετερόδοξο και αιρετικό ψέμα; Για ποιο λόγο να ενδιαφερθεί για τις ιδιαιτερότητες ενός λαού όταν ήδη από την πρώτη στιγμή τον εντάσσει σε γενικότερες κατηγορίες όπως «Σκύθαι» (για κάθε λαό συνήθως νομαδικό που σχετίζεται με τις στέπες), «Πέρσαι» (για κάθε ασιατικό εχθρό) και «Κελτοί» (για κάθε ξανθόμαλλο και αλκίμαχο βορειοευρωπαϊκό λαό);

Ο Χαλκοκονδύλης κατάφερε να ξαναγράψει μετά από πολλούς αιώνες εθνογραφία ακριβώς επειδή είχε απαγκιστρωθεί από την παραδοσιακή αυτοκρατορική ιδεολογία. Η εθνολογική του προσέγγιση είναι χερντεριανή, δηλαδή η γλώσσα έχει πρωτεύοντα ρόλο σαν κριτήριο εθνολογικής ταξινόμησης (volksgeist). Η διαχρονικότητα και εξάπλωση του Ελληνικού γένους οφείλονται στην διαχρονικότητα και εξάπλωση της ελληνικής του γλώσσας. Η σημασία της γλώσσας ως κριτηρίου είναι τέτοια που οι Έλληνες παραμένουν Έλληνες ακομα και μετά τον εκχριστιανισμό τους και την υιοθέτηση του ενδωνυμίου Ρωμαίοι. Από την άλλη, πίσω από τις υποδιαιρέσεις Τριβαλλοί (Σέρβοι), Μυσοί (Βούλγαροι), Κροάτες, Πολωνοί και Ρώσοι, ο Χαλκοκονδύλης βλέπει μια ευρύτερη σλαβική («Ιλλυρική») ομογλωσσία που έχει διασπαρθεί σε όλη την Ευρώπη και εκτείνεται από τον Ταΰγετο (Μηλιγγοί και Εζερίτες) μέχρι την ψυχρή Ρωσία. Η γλώσσα των Τούρκων «έρχεται κοντά» (σύνεγγγυς) και είναι σχεδόν όμοια με αυτή των Σκυθών (Τουρκικών φύλων των στεπών όπως οι Κουμάνοι και οι Μογγόλοι της Χρυσής Ορδής). Θεωρεί τους Βλάχους της Θεσσαλίας και της Πίνδου ως ὁμόγλωσσους των «Δακών» (Ρουμάνων) και εξηγεί ότι οι δύο λαοί μιλάνε «διεφθαρμένα ιταλικά» και είναι γνωστοί με το ίδιο όνομα «Βράχοι/Βλάκοι» [sic].

Παρακάτω θα παραθέσω τις απόψεις του για τους διάφορους λαούς:

1) Ἔλληνες

Lnk Hellenes1

Lnk Hellenes2

«Τῆς τε Ἑλλήνων φημὶ τελευτῆς», δηλαδή ορίζει σαν θέμα του το τέλος της «βυζαντινής» αυτοκρατορίας, θεωρώντας τους ελληνόφωνους Ρωμαίους «Ἕλληνες».

Μηδὲ ἐκεῖνο γε πάνυ ἐκφαύλως ἔχον ἡμῖν, ὡς Ἑλληνικῇ φωνῇ ταῦτα διέξιμεν, ἐπεὶ ἥγε τῶν Ἑλλήνων φωνή πολλαχῇ  ἀνὰ τὴν οἰκουμένην διέσπαρται καὶ συχναῖς ἐγκαταμέμικται.

Δεν υπάρχει απολύτως τίποτε το ευκαταφρόνητο με εμάς, που απλωθήκαμε μαζί με την ελληνική γλώσσα μιας και όντως η φωνή των Ελλήνων διεσπάρθηκε με ποικίλους τρόπους ανά την οικουμένη και ήρθε σε επαφή με πολλές άλλες  γλώσσες.

Η Χερντεριανή εξίσωση εθνότητας και γλωσσικής ομάδας (Ἕλληνες = ελληνόφωνοι) είναι εμφανέστατη.

Ἕλληνες μὲν οὖν ὅσα ἀποδεικνύμενοι ἔργα μεγάλα τε καὶ περιφανῆ ἐπὶ μέγα ἀφίκοντο κλέος κατὰ τε ἄλλα καὶ Εὐρώπην καὶ δὴ καὶ Λιβύην, ἐπὶ Γάγγην τε καὶ Ὠκεανὸν καὶ ἐπὶ Καύκασον ἔτι ἐλαύνοντες, …

Δεν πιστεύω ότι πρέπει να το μεταφράσω ή να το εξηγήσω.

[…] ἐς ὅ δὴ Ρωμαίους ἐπὶ τὴν τῆς οἰκουμένης μεγίστην ἀρχὴν ἀφικομένους, ἰσοτάλαντον ἔχοντας τύχην τῇ ἀρετῇ, ἐπιτρέψαντας Ρώμην τῷ μεγίστῳ αὐτῶν ἀρχιερεῖ καὶ διαβάντας ἐς Θράκην ὑφηγουμένου ἐπὶ τάδε τοῦ βασιλέως, καὶ Θράκης ἐπὶ χώραν ἥτις ἐς τὴν Ἀσίαν ἐγγυτάτην οἰκεῖται, Βυζάντιον, Ἑλληνίδα πόλιν μητρόπολιν σφῶν ὰποδεικνύντας.

Οι Ρωμαίοι κατάφεραν να γίνουν η μέγιστη πολιτική αρχή της οικουμένης, έχοντας τύχη ισόποση της αρετής τους (με άλλα λόγια, «ήταν ενάρετοι αλλά ήταν και τυχεροί» γράφει ο Λαόνικος για να δικαιολογήσει γιατί τελικά οι Ρωμαίοι επικράτησαν έναντι των «ένδοξων Ελλήνων»), έστειλαν βασιλέα και μέγιστο αρχιερέα στην Θράκη, όπου εγκαταστάθηκαν στην ελληνική πόλη του Βυζαντίου που εξελίχθηκε με τον καιρό στην πρωτεύουσά τους.

Πάμε τώρα στο πιο ριζοτομικό χωρίο του Χαλκοκονδύλη:

Ἕλληνας τε τὸ ἀπὸ τοῦδε Ρωμαίοις αύτοῦ ἐπιμιγνύντας, γλῶτταν μὲν καὶ ἤθη διὰ τῷ πολλῷ πλέονας Ρωμαίων Ἕλληνας αὐτοῦ ἐπικρατεῖν διὰ τέλους φυλάξαι, τοὔνομα μέντοι μηκέτι κατὰ τὸ πάτριον καλουμένους ἀλλάξασθαι, καὶ τοὺς γε βασιλεῖς Βυζαντίου ἐπὶ τῷ σφᾶς αύτοὺς Ρωμαίων βασιλεῖς τε καὶ αύτοκράτορας σεμνύνεσθαι ἀποκαλεῖν, Ἑλλήνων δὲ βασιλεῖς οὐκέτι οὐδαμῇ ἀξιοῦν.

Οι Έλληνες αναμείχθηκαν με τους Ρωμαίους διατηρώντας μέχρι τέλους την γλώσσα και τα ήθη τους, επειδή οι Έλληνες ήταν περισσότεροι των Ρωμαίων, χωρίς όμως να καταφέρουν να διατηρήσουν το «πάτριον» όνομά τους και τους βασιλείς του Βυζαντίου τους αποκαλούσαν «Ρωμαίους βασιλείς και αυτοκράτορες» για να τους παινέψουν, επείδή οι βασιλείς έκριναν ως ανάξιο τον τίτλο «βασιλείς Ελλήνων».

Βλέπουμε δηλαδή ήδη διαμορφωμένο στον Χαλκοκονδύλη το νεοελληνικό μύθευμα που θέλει τους βυζαντινούς «Ἕλληνες» και μόνον κατ΄όνομα ή μόνον κατ΄υπηκοότητα Ρωμαίους επειδή τάχα μόνον οι βασιλείς τους είχαν «το κακό το χούι» με το όνομα Ρωμαίοι. Από εκεί και μετά, ακόμα και το μύθευμα του Λαόνικου περί διαφύλαξης «γλώσσας και ηθών» πρέπει να αποδομηθεί μιας και κάθε λογικός άνθρωπος έχει κάθε λόγο να αμφιβάλλει την εθιμική συνέχεια από την παγανιστική αρχαιότητα ως τον ύστερο χριστιανικό μεσαίωνα.

Στην σελίδα 7 βλέπουμε την περιγραφή της τέταρτης σταυροφορίας. Ο Πάπας της Ρώμης ονομάζεται «ἀρχιερεῦς Ρωμαίων» και στέλνει Ενετούς και άλλους εσπέριους εναντίον των «Ἑλλήνων». Η διάδοχος αυτοκρατορία της Νίκαιας ιδρύεται σε «Ἑλληνίδα πόλιν» και ο Ιωάννης Βατάτζης (υποθέτω ότι σε αυτόν αναφέρεται) αποκαλείται «βασιλεὺς Ἑλλήνων» και δέχτηκε στην Νίκαια «τοὺς Βυζαντίου ἀρχιερεῖς καὶ Ἑλλήνων τοὺς ἐλλογίμους».

2) Τούρκοι

Lnk Turks1

Κάποιοι ισχυρίζονται πως οι Τούρκοι είναι απόγονοι των Σκυθών και χρησιμοποιούν σαν απόδειξη την ομοιότητα ηθών και γλώσσας των δύο λαών.

Οἱ μὲν γὰρ Σκυθῶν ἀπογόνους τοὺς Τούρκους οἴονται εἶναι … διὰ τὸ ἐς ἤθη οὐ πολὺ διεστηκότα καθισταμένους γλώττῃ σύνεγγυς μάλα διαχρῆσθαι ἔτι καὶ νῦν τῇ αὐτῇ.

Άλλοι πάλι ισχυρίζονται πως οι Τούρκοι ήταν Παρθοί που απέκτησαν νομαδικό βίο («ἐς τὸ νομαδικώτερον ἀποκλίνοντες») και για το λόγο αυτό αποκλήθησαν Τούρκοι, ενώ άλλοι λένε πως προέρχονται από την Περσική πόλη Τούρκη. Ο Λαόνικος στην επόμενη σελίδα θεωρεί πιθανότερη την πρώτη περίπτωση. Περιγράφοντας την βαθμιαία εξάπλωσή τους γράφει πως πρώτα κατέκτησαν την εσωτερική («ἄνω») Ἀσία και, στη συνέχεια, εγκαταστάθηκαν και σε περιοχές της «κάτω» Ασίας όπως η Καππαδοκία, η Φρυγία, η Λυδία και η Καρία, στις οποίες στις μέρες του κατοικούν «βάρβαρα ἔθνη Τούρκων ὁμόγλωττα και ὁμόσκευα  τῶν Σκυθῶν».

3) Σλάβοι, Αλβανοί και Βλάχοι

Όταν έρχεται η ώρα να παρουσιάσει τους Σέρβους («Τριβαλλούς») τους περιγράφει σαν γένος «Ἱλλυρικόν» (= σλαβικόν) που ξεκίνησε από την Αδριατική («Ιόνιος πόντος») Primorje (Μαυροβούνιο και παράκτια Βοσνία-Ερζεγοβίνη) και σιγά σιγά επεκτάθηκε προς την Επίδαμνο, την Μακεδονία όπου έκανε πρωτεύουσά τα Σκόπια και τέλος, ανατολικά μέχρι τον Δούναβη (Ίστρος). Από τα Σκόπια μέχρι τους Ενετούς υπάρχει μία κοινή «Ιλλυρική» (σλαβική και εδώ ειδικότερα σερβο-κροατική) γλώσσα. Εκτός από κλασικίζων όρος για τον ευρύτερο σλαβικό όμιλο, ο όρος Ιλλυριοί χρησιμοποιείται για ένα σλαβικό λαό μεταξύ των Τριβαλλών και των Κροατών (μάλλον το Βοσνιακό κράτος της δυναστείας Kotromanić). Από τη στιγμή που ο Λαόνικος χρησιμοποιεί τον όρο «Ἰλλυριοί» για τους σλαβικούς λαούς, εξηγεί γιατί διαφωνεί με αυτούς που χρησιμοποιούν τον κλασικίζοντα αυτό όρο για τους Αλβανούς. Κατά τον Χαλκοκονδύλη, οι Άλβανοί είτε είναι άποικοι από την Ιαπυγία (Puglia) της Ιταλίας, είτε ιθαγενικό στοιχείο των περιχώρων της Επιδάμνου «ὅμορον τῶν Ἱλλυριῶν (Σερβο-Κροατών)», χωρίς να μπορεί να αποφασίσει με βεβαιότητα.  Το πιθανότερο για την ερμηνεία της πρώτης περίπτωσης είναι να επηρεάστηκε από τους «Ἀλβανούς» Ιταλούς (κατά πάσα πιθανότητα οι Νορμανδοί) του Ατταλειάτη.

Lnk SCr Alb

Lnk Slavs-Vlachs

Αφού περιγράφει την ευρύτερη «Ἰλλυρική» (σλαβική) ομογλωσσία που εκτείνεται από τα σλαβικά φύλα του Ταϋγέτου μέχρι την ψυχρή Ρωσία και απορεί για το εάν η αρχική της κοιτίδα ήταν υποδουνάβια ή υπερδουνάβια, εισάγει στην συζήτηση τους «Βράχους» (Βλάχους) τους οποίους διαχωρίζει σε αυτούς της «Θεσσαλικής» Πίνδου και στους «Δάκες»,

[…] ἀπό Δακίας ἐπί Πίνδον τὸ ἐς Θετταλίαν καθῆκον ἐνοίκησαν ἔθνος. Βράκοι δὲ ἀμφότεροι ὀνομάζονται.

Άλλες σελίδες όπου αναφέρει τους Βλάχους της Πίνδου και τους «Δάκες» Ρουμάνους σαν «ὁμόγλωσσους» και ομιλούντες γλώσσα «διεφθαρμένη» και παραπλήσια αυτής των Ιταλών, έτσι ώστε αν ζοριστούν (χαλεπώς) μπορεί και να κατανοήσουν τους Ιταλούς λόγω του μεγάλου αριθμού κοινών λέξεων με την ίδια σημασία είναι οι παρακάτω:

Lnk Vlachs

[…] καὶ τὸ τε Πίνδον ὄρος – Βλάκοι δ΄ένοικοῦσιν αὐτόν, τῶν Δακῶν ὁμόγλωττοι. Τοῖς παρὰ τὸν Ἴστρον Δαξὶν ὁμοίωντο.

Όποιος ενδιαφέρεται για το πόσο κοντά ή μακριά έπεσε ο Χαλκοκονδύλης στις εθνολογικές του εκτιμήσεις και κοιτίδες ας διαβάσει τις παρακάτω αναρτήσεις:

1) Ο Σλαβικός εποικισμός της Ελλάδος (5 αναρτήσεις)

2) Οι γλωσσικοί Πρόγονοι των Αλβανών και των (Α)Ρουμάνων (2 αναρτήσεις)

3) Οι Βλάχοι (2 αναρτήσεις)

4) Η δήθεν αυτοχθονία των Βλάχων

4) Ο Αλβανικός Εποικισμός της Ελλάδος

Όποιος πάλι θέλει να καταλάβει γιατί ο Λαόνικος είναι τελείως ριζοτομικός ως προς την «βυζαντινή» κληρονομιά του:

1) Ο μύθος του ανεθνοτικού Ρωμαίου (με τις δύο σειρές αναρτήσεων που παρατίθενται μέσα)

2) Ινστρουμενταλιστικός Ελληνισμός

3) Οι «Γραικοί» του Πορφυρογέννητου

4) Μηχανισμός Εφεύρεσης Ανύπαρκτων Ελλήνων

5) Το Βυζάντιο ιδωμένο από τους Άραβες

Και όποιος θέλει να πάρει μια ιδέα σύγχρονης εθνολογίας:

Λίγα λόγια για την Εθνολογία και την Εθνοτικότητα

Advertisements

7 Comments

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

7 responses to “Λαόνικος Χαλκοκονδύλης: ο πρώτος Νεοέλληνας ιστορικός;

  1. Γεια σου Σμερδαλέε

    Ίσως ενδιαφέρει η επιστολή του Καρδινάλιου Ισίδωρου Κιέβου, χρονικά ίδια με τον Χαλκοκονδύλη, προς τον Πάπα.
    Εκεί αναφέρεται στον Κ. Παλαιολόγο ως τον τελευταίο Αυτοκράτορα των Ρωμαίων και τον Μωάμεθ Β’ ότι έσβησε το genus et nomen Graecorum.

    https://iris.unito.it/handle/2318/1530533#.WT2nBVTythE

    • Γεια σου Ναπολέων.

      Τι το ενδιαφέρον πιστεύεις ότι υπάρχει σ΄αυτή την επιστολή που δεν υπάρχει λ.χ. στην επιστολή [στα λατινικά] του Αναστάσιου του Βιβλιοθηκάριου (περ. 870 μ.Χ.) στην οποία γράφει για τους «αυτοκράτορες των Ρωμαίων, τους οποίους πλέον αποκαλούμε «Γραικούς» επειδή είναι αιρετικοί που έχουν αποσχιστεί από τους «Ρωμαίους» Πάπες (= Πάπες της Ρώμης)»;

      http://imgur.com/a/rFhIK

      • Ίσως να είναι ενδιαφέρον ότι γράφεται το 1453, όπου η αντιλήψη περί Βασιλείας των Γραικών ή Ελλήνων και κατά τον Χαλκοκονδύλη, φαίνεται πιο αποκρυσταλωμένη και αποδεκτή διπλωματικά και από τους ίδιους τους Ρωμαίους. Το 870 δεν ήταν αποδεκτή από τους βυζαντινούς διόλου.
        Η αναφορά ως “τελευταίου Βασιλιά των Ρωμαίων” από έναν Καρδινάλιο σε γράμμα προς τον Πάπα τον 15ο, αγνοεί την Αγ. Ρωμ. Αυτ. και τους πλείστους “κληρονόμους” ( ; )

      • Καλά ο Ισίδωρος (ως Ρωμαίος στην καταγωγή με λόγια «ελληνική» ταυτότητα και «γραικικό» interface με την Καθολική Εκκλησία στην οποία ανήκε) λογικό είναι ότι αναγνώριζε τον Παλαιολόγο ως «Βασιλέα των Ρωμαίων» (λόγω της καταγωγής του). Θα είχε ενδιαφέρον να ξέραμε αν ο Πάπας που έλαβε την επιστολή αναγνώριζε τον Παλαιολόγο ως “imperator Romanorum.”

  2. Σίγουρα.
    Όπως γνωρίζεις, ο Ισίδωρος χρήστηκε “Καρδινάλιος Κωνασταντινουπόλεως” αργότερα, όπου μία τέτοια αναφορά θα ήταν άστοχη σε μη ευήκοα ώτα.

    • Αν σε ενδιαφέρει, ο Donald Nicol ταύτισε τον «ανώνυμο πανηγυριστή των Παλαιολόγων» με τον Ισίδωρο του Κιέβου. Στον λόγο του «ανωνύμου» γίνεται αναφορά στην δημογραφική κατάσταση της Ηπείρου γύρω στο 1400, στην οποία ο συγγραφέας διαχωρίζει τους κατοίκους σε «Ἕλληνες» (που κατοικούν στην ακτή και στις πόλεις) και «βάρβαρους» (που κατοικούν στην ορεινή ενδοχώρα και ανάμεσα στους οποίους συγκαταλέγει το «λυπρόβιον καὶ νομαδικὸν τῶν Ἀλβανῶν γένος»).


      «Πάσης δὲ ἐκείνης τὰ μὲν ἐπὶ θάλατταν χωρία Ἕλληνες ᾤκουν, τὰ δὲ ἀνωτέρω καὶ πρὸς μεσόγαιαν βάρβαροι καὶ πάλαι καὶ νῦν […] τὰ γένη Αἰτωλῶν, Ἀκαρνανῶν, Ἀμφιλόχων, Κασσωπαίων, Δολόπων, Ἀμπρακιωτῶν, Ἀθαμανῶν, Θεσπρωτῶν, Μολοττῶν καὶ Χαόνων τῶν καὶ ἀνηκόντων ἐς Ἀκροκεραύνια ὄρη. Ταῦτα, γένη παλαιὰ καὶ πολλὰ, εὐανδροῦντα καὶ πολυανδροῦντα τὸ πάλαι, νῦν ἀπορίᾳ μεγάλῃ κατείληπτε καὶ τοὔνομα προσαπολωλός ἕκαστον ἐστι. Χρόνος γὰρ ὁ μακρὸς λήθην καταχέει πάντων μακρὰν. Καὶ τανῦν ᾤκισται σποράδην ἐκείνη καὶ κατὰ μικρὸν ὑπ΄Ἀλβανῶν, γένους ἰλλυρικοῦ, ξύμπασα και κωμηδόν. Νομαδικὸν γὰρ τὸ γένος καὶ λυπρόβιον, οὐ πόλεσιν, οὐ φρουρίοις, οὐ κώμαις, οὐκ ἀγροῖς, οὐκ ἀμπελῶσιν, ἀλλ΄ὄρεσι χαῖρον καὶ πεδιάσι. Αἰ δὲ πόλεις καθαρὸν ἕτι σώζουσι τὸ ἑλληνικὸν γένος».

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s